Chronicon Vulturnense del monaco Giovanni, a c. di V. Federici, [Fonti per la storia d’Italia pubblicate dall’Istituto Storico Italiano, Scrittori secoli XII-XIII], II, Roma 1925

p. 3

INCIPIT LIBER QUARTUS
CHRONICE HUIUS.
ET quoniam ad divisionem, et illuminacionem
diei et noctis et signa prebenda 
temporibus, diebus, et annis, ad illuminacionem
quoque firmamenti celi et
terre, duo magna luminaria, solem et
lunam, stellas eciam quarto die fecit
Deus, “et posuit eas in firmamento
“celi, ut lucerent super terram, et
“preessent diei ac nocti, dividerentque
“lucem ac tenebras”. diximus in
principio primi libri quicquid est in
creatura bonitatis, ipsius creature creator suo possidet dominatu.
questio est in condicione solis, et lune, ac syderum, quia
cum quarto die facta dicantur, quomodo superiores tres dies sine
sole esse potuerunt, sed hos tres dies ita convenit computari? in
ipsa mora temporis per ipsas distincciones operum vespere appellatas,
propter transaccionem consumati operis, et mane propter
inchoacionem futuri operis, similitudine scilicet humanorum operum,
que plerumque mane incipiunt, et vespere desinunt. <dies
unus propter unitatem dicitur ipsa natura angelica, que cum sese 
ad Deum referebat dies erat, quando ipsam creaturam contemplabatur

p. 4

quodammodo vespera sciebat, et si neglecto creatore in creature
permaneret aspectu nox fieret, si vero laudem eius ad Deum 
referens in divina racione respiceret mane fiebat.> duo magna luminaria,
Christum in carne, et eius genitrice, firmamentum vero 
“ecclesiam” intelligendum, iuxta apostolum “que”, inquit, “est
“columpna et firmamentum veritatis”. stellas singulas ecclesias particulatim
per loca diversa accipiendum. item solem Christum, lunam 
ecclesiam, stellas sanctos, firmamentum illum, de quo dicit propheta:
“Firmamentum meum, et refugium meum es tu”.dictum est
“luminare maius, ut preesset diei, et luminare minus, ut preesset
“nocti” <ubi> non inchoacionem, sed principatum intelligitur,
quia per diem sol principatum tenet, et per noctem luna, que tunc
omnia sydera suo fulgore superant. et quod dicitur dividant inter
solem, et lunam, hoc est ut iam certus esset numerus syderum,
quid per diem, et quid per noctem appareret hominibus. et quod
dictum est: “dividant inter diem, et noctem”, hoc est ita inter
se dividant diem et noctem, ut soli detur dies, et nox lune, tunc
fecit Deus lucem, cum Christus resurrexit a mortuis; et lux divisa
est a tenebris, quando immortalitas a mortalitate discreta est.
quartus dies quartum tempus <est>, vidimus quatuor fluminibus
paradysi omnem terram irrigari, quatuor evangeliorum libris Dei
archana per totum orbem revelari, quatuor litteris primum hominem
vocari, quatuor esse angulos celi, quatuor elementis corpus
humanum contineri, cuius ustionem, vel defeccionem, inter validissimas
persecutorum tribulaciones, et miseriarum relevaciones 
exponimus.

p. 5

Igitur qualiter veniens Maio, nepos supradicti Maionis abbatis,
cum aliquantis fratribus, qui impiorum gladios fugientes evaserant,
post multas tribulaciones, multosque labores, aliquid de his,
aut pro his conferre potuerunt, sicut pro sui gravi necessitate periculi
in antiquissimis paginis ab eodem Maione scriptum repperi,
sequenti hoc quarto volumine pandam. illud nichilominus adiciens,
ut sicut nos in hoc scribendi studio illorum compacientes
certaminibus laboramus; ita et ipsi nostram huius temporis fragilitatem,
et dyre miserie calamitatem piis visceribus intuentes, agnum
Dei mundi peccata tollentem, pro quo suum sanguinem fuderunt,
sine fine exorare non cessent, quatenus et illorum sanguinem
vindicare, et nostrorum nobis scelerum veniam dare,
atque ex mundi periculis liberatos in celestis regni gloria illis dignetur
socios deputare, ut quibus compatimur et conregnemus
fateor enim nos similibus subiacere tribulacionum persecucionibus
in istis temporibus, etenim adhuc non desunt ethnicorum similes,
qui sanctuaria Domini subverterunt, et templum sanctum Domini
coinquinaverunt, qui se illud hereditate possidere dixerunt, et nos
ex gentibus disperdere quesierunt, ut nomen Isrhael, idest Deum videntis,
amplius non memoraretur. unde in memoriam ante Deum 
ascenderunt, a quo calicem ire et indignacionis eius accipere meruerunt,
ut bibentes illud pariter “confundantur, conturbentur,

p. 6

“revereantur”, “et pereant in seculum seculi”. et quid dicam?
“Domine salvum me fac” propter misericordiam tuam,
quia tu solus altissimus super omnem terram.
Transactis ergo non paucis diebus, supradictus Maio cum aliquantis
fratribus, qui a facie Agarenorum fugerant, veniens Capuam
ad piissimos principes Atenulfum et Landulfum, intimavit
eis desolacionem sui monasterii. isti quippe, idest pater, et filius
tunc Beneventi, et Capue pariter principabantur. nam Gaiderio
annis duobus, mensibus sex, diebus decem et novem Beneventi
exactis, Radelchis filius Adelchis successit. et hic annis tribus,
mensibus octo, diebus viginti et uno expletis Aioni principatum
reliquid. quo similiter decidente post annos sex, Ursus principatus
sedem suscepit. et hic non amplius quam unius anni spacio
amministrato, Sibbaticius straticos cum valida Grecorum manu
adveniens, Beneventum cepit. cuius dominium cum annis tribus,
mensibus novem, et diebus viginti exegisset, Georgius patricius
ei successor extitit. post Georgium vero sequitur Barsacius patricius.
adveniente autem Guido duce et marchione in auxilium
Beneventanis, Greci inde miserrime sunt expulsi, et in Grecias
redire compulsi. dehinc Guido dux prefuit annis duobus, mensibus
sex. et iterum Radelchis annis duobus et dimidio quo
expulso, Atenulfus, qui preerat Capue comes, a Beneventanis invitatus,

p. 7

princeps constituitur anno quinquagesimo primo, postquam
nova Capua edificata est. qui post annum unum Landulfum
filium suum secum principari constituit, cum quo prefuit annis
decem, et menses sex. ergo tam principes, quam et universi
cives Capuane urbis nimio pro desolacione predicti monasterii merore
afflicti, inito pietatis consilio, pro Dei amore, pro redepmcione
animarum suarum, suorumque civium salute, dederunt abbati et
fratribus presam intus Capuanam civitatem, ut ibidem construerent
monasterium in honore beatissimi Vincencii. quod, ut potuerunt,
aliquantulum edificare ceperunt. pro cuius edificio, vel sue paupertatis

p. 8

gravissima necessitate, pariterque eorum, qui adhuc a Sarracenis
captivi tenebantur, redepmcione, multa predia, et possessiones
pariter quibusdam libellario ordine tradiderunt, sicut idem
abbas Maio testatur hoc modo scribens:
IN nomine Domini Dei et salvatoris nostri Iesu Christi. Anno
septimo imperantibus dominis Leone et Alexandro, et principatus
domini Aionis Beneventane civitatis, mense apreli, .XV.a
indiccione. Ideoque ego Maio, in Dei nomine abbas monasterii
Sancti Vincencii, quod fundatum fuit super fontem Vulturni fluminis,
manifestum facio, quoniam supradictum monasterium nostrum
iudicio Dei a Sarracenis captum, atque igne crematum seu
destructum esse dinoscitur, et cunctum thesaurum, seu omnia utensilia,
et sacra my[ni]steria ab eadem nefandissima Agarenorum gente
rapta atque depredata sunt, cetera vero igne cremata sunt. plurimi
autem ex fratribus nostris ibi capti et captivi ducti sunt; aliquanti
ex eis in ipsa captivitate degunt, et sub iugo eorum gemescunt,
alii vero ex fratribus nostris iugulati sunt, aliquanti, qui

p. 9

remanserunt, in his duris temporibus fame et nuditate constringuntur.
igitur post hec maior nobis angustia venit, dum nos
proficisceremur pro cuncta necessitate nostri monasterii, que acciderat
nobis a devastantibus Sarracenis, qui cuncta diripiebant.
contigit autem pro cunctis sceleribus nostris, monasterium nostrum,
quod dicitur de Apinianici, captum atque destructum esse conspicitur,
cunctum aurum et argentum, et preciosas vestes, vel omnia
sacra ministeria exinde depredarunt, eundem vero monasterium
igne crematum reliquerunt. fratres nostri, huc illucque dispersi,
in magnam consistunt necessitatem. Nos autem nominatus abbas
cum non post multum tempus cum fratribus nostris recongregati
essemus, tandem de omni nostra necessitate pensare cepimus,
qualiter nos et fratres nostros nutrire et vestire valeremus, vel
aliquam necessitatem nostri cenobii salvare, seu eos, qui in captivitate
sunt, fratres nostros redimere valeamus. inito ergo cum eis
consilio, cunctis aptum paruit, ut si invenerimus hominem, qui de
rebus monasterii nostri in conveniencia, aut per libellarium [.....]
recipere voluisset, et nobis prestaturus esset argentum, unde aliquam
necessitatem nostri monasterii salvare potuissemus, daremus
ei de rebus ipsis, servis, vel ancillis nostri monasterii. novissime
autem invenimus Leonem filium idem Leonis de Hysernias, cum
quo loquuti sumus, et statuimus, ut prestaret nobis argenti libras
triginta quinque, et daremus ei per libellarium scriptum cespitem

p. 10

monasterii nostri, quem habemus in Calinu, ubi Palazu nominatur
cespite Calvulisi; et ubi dicitur ad Sanctum Cecilium; et cespite,
qui vocatur ad Foliarite; et ad Sanguinari; et ad Palaianu; et
terra in Calvu, ubi dicitur ad Ferrari, propinquo ecclesia Sancti
Casti; et terram prope Capuanam civitatem, foras ipsum castellum,
ad Pontem, una cum servis et ancillis in his manentibus.
hec omnia usque ad annos viginti novem dedimus et tradidimus,
ita ut amodo et usque in ipsos .XXVIIII. annos annualiter censum
persolveret ipse et sui heredes nobis et posteris nostris solidum
unum. ad completum autem ipsum constitutum tempus illi vel
suis heredibus reddamus triginta libras argenti, et ipse residue
quinque libre moriantur apud nos imputatum in ipsum censum,
et recipiamus atque recolligamus ab illis predictas res nostras, cespites,
servos et ancillas sine ulla contradiccione.
DE SANCTO VALENTINO.
IN Dei nomine. Scriptum precarie, qualiter nos Grifo et Leo
germani fratres, filii quoddam Tebbaldi de Atine, habitatores in
Marsi, habuimus inter nos insimul peticionem a te Maio humilis
abbas ex monasterio Sancti Vincencii, quod situm est in partibus
Beneventi, super fluvium Vulturnum, in locum ubi Samnia vocatur,
ut tu nobis Grifoni et Leoni usque in terciam nostram generacionem
masculinam legitimam aliquid de rebus predicti monasterii
vestri nobis in prestito dedissetis, et tu libenti animo, bona
et spontanea voluntate, una per consensu et voluntate de cuncta
congregacione predicti monasterii Beati Vincencii dedisti nobis, ad

p. 11

terciam nostram generacionem masculinam legitimam, hoc est
unam cellam predicti monasterii vestri in territorio Atinense, vocabulo
Sancti Valentini, super fluvium Mellarinum. et est ipsa
ecclesia Sancti Valentini, cum atrio et celle, et cum omnia pertinencia
vel adiacencia sua, quantum ad ipsam cellam pertinet, et
exceptuo inde ipsam ecclesiam Sancti Mauri; et ipsam ecclesiam
Sancti Petri de Anglone cum omnibus rebus et pertinenciis de
ipse ambo ecclesie vel adiacencie illorum, que ad ipsum monasterium
reservastis. nam alia omnia superius nominata cella sic
dedisti nobis in tali tinore ad usumfruendi agendum, nam non
vendendi, nec donandi, nec concambiandi, nec per nullum ingenium
vel argumentum in alterius potestate, proprietario nomine,
transmigrandi vel subtrahendi, sed tantum ad usumfruendi. et sic
debeamus qualiscumque de nos dare et persolvere censum tibi
Maioni venerabili abbati vel ad tuos successores annualiter de argento
mancosos duos. et hoc repromittimus et obligamus nos
Leo et Grifo, germani fratres, vel terciam nostram legitiman generacionem,
quod si hec omnia sic non compleverimus, et ipsum
censum annualiter non dederimus, penam nobis et vestris successoribus
componere obligamus auri libram unam, et argenti libras
duas, et hoc scriptum precarie firmum et stabile permaneat usque
ad perfinitum tempus. Unde pro stabilitate vobis Beraldo scribere
rogavimus in anno imperii domni Guidonis quarto, simulque
in mense magio, per indiccione duodecima. Actum in Marsi,
mense et indiccione suprascriptis.

p. 12

DE CIVITATE MATERE.
IN nomine Domini Dei et salvatoris nostri Iesu Christi. Anno
septimo imperantibus dominis Leo et Alexandro sanctissimis imperatoribus,
mense marcio, per indiccione quintadecima. Ideoque
ego Petrus presbiter, et prepositus monasterii Beati Sancti Vincencii,
quod fundatum esse dinoscitur super ipsum fiuvium Vulturnum,
in territorio Beneventano, partibus Samnie, nunc declaro
ego, quia invenimus rebus possibilitatis infra castaldatum Acerentino,
qui est pertinente de predicto monasterio, et dum ipsum monasterium
nichil pro deminucione habuit, quia ipsum monasterium pro
peccatis nostris captum est a gente Paganorum, et paupertatem
habet, et querimus hominem, qui ipsam hereditatem de predicto
monasterio libellario ordine acciperet, et censum daret, qualiter
aliquod adiutorium predictum monasterium habere posset, unde
servos servorum Dei, qui in predicto monasterio consistunt, hoc
tempore necessitatis iuvare potuissemus, dum invenimus hominem
nomine Godeni, imperialem protospatharium, et filium bone memorie
Radelchis, qui fuit protospatharius, qui res ipsas de predicto
monasterio libellario nomine accipere vellet, et censum exinde
daret. sed dum intelleximus, quod res ipsas nullo modo dare possemus
sine noticia principis, seu iudicis, vel misso eiusdem
principis, et dum ego, qui supra Petrus presbiter et prepositus,

p. 13

confirmacionem habeo de predicto monasterio, et de omnibus rebus
eius a domno Maio abbate, sic perrexi in presencia domni Guaymari
gloriosi principis, et postulavi clemenciam eius, ut licenciam
mihi daret, convenienciam ipsam libellario nomine agendam, et
de sui presencia dirigeret missum, qui mecum perficiat ipsam
convenienciam. post licenciam datam a piissimo principe, per
consensu et iussione domini abbatis, ego Petrus presbiter et prepositus
cum Pipino, misso domni principis et advocatore iam dicti
monasterii, perreximus intus civitate Matere ad predictum Godini,
et dum inde colloquium haberemus, convocavimus Leonem imperialem
stratorem, et iudicem, et idoneos ac nobiliores homines,
per fustem tradimus tibi predicto Godini imperiali protospathario
cunctas integras res de predicto monasterio, quantum esse dinoscitur
infra castaldatum Acerentinum, tam ipsas res omnes et ecclesias,
cum casis, vineis, territoriis, campis, silvis, aquis, arboribus,
olivetis, termetetis, pomis fructiferis et infructiferis, omnia
in omnibus, ut in tua sit potestate, et de tuis heredibus usufruendi
libellario nomine usque ad viginti novem annos completos. exceptuabimus
inde res Adelmundi castaldei, quam et ipsa quarta Radelchise,
que fuit ancilla Dei, quod non damus tibi. nam illa
alia, quantum supradictum est, cum universis suis pertinenciis in
integrum tibi dedimus. unde pro confirmandum et stabiliend<u>m
supradictum nostrum datum, recepimus a te supradicto Godino
imperiali protospathario censum auri solidos Constantinianos decem,
et per guadiam spondisti nobis dare censum, per unumquemque
annum, miliaresem unum usque ad completos XX ti VIIII.em annos.
ea racione damus tibi Godini supradictas res cum ipsas ecclesias,
nominative: Sanctum Eliam, qui fundatus est intus civitate Matere;
et Sanctum Petrum de ipsa Matina; et Sanctum Silvestrum,
qui fundatus est trans flumen Bradano, propinquum loco Fluviano,

p. 14

simul et Sanctum Laurencium, qui et ipse fundatus est trans flumen
Bradano, propinquo castello Monte Scaviosum, cum universis
aliis ecclesiis et suis pertinenciis, sicut supraditum est. Et hoc
libellarium scriptum Adelchis clericum et notarium scribere rogavimus.
Actum in civitate Matere. 
SIMILI quoque modo in episcopio Neapolitano dederunt gualdum,
quod habebant in Liburias, loco ubi dicitur Cree pro quo
acceperunt libras argenti centum, eo tenore, ut, quocumque tempore
illud recolligere vellent, redderent illis predictas libras argenti,
et sua cum pace reciperent.
IUDICATUM DE SANCTA MARIA IN CASTANIETO ABBATI MAIONI.
Dum in Beneventano palacio stetissem ego Lodoicus castaldeus
et iudex, in presencia domne Ageltrudis imperatricis auguste,
et domni Radelchis principis, et tunc in eorum presencia reclamavit

p. 15

Maio, abbas monasterii Sancti Vincencii, ut Bernardus
clericus, filius idem Bernardi, malo ordine introisset in monasterio
Sancte Marie, que vocatur ad Castanietum, propinquo castro Piniano,
et contra racionem illud teneret cum terris cultis et incultis,
in qua edificata est, querebat cum eo exinde facere finem. ipsa
denique predicta domina Ageltruda augusta, et domnus Radelchis
iusserunt eisdem Bernardo clerico, et iudici, ut ipse iudex pro
parte palacii, et ipse Bernardus a parte sua, eo quod ipsum monasterium
ipse tenere videretur, de hac re responderet abbati; et
mihi qui supra Lodoici iudici fideli suo preceperat, ut auditis eorum
querimoniis iustam legis racionem inter eos definiremus. egresso
quoque me ab eorum presencia continuo advocavi mecum interesse
Telbertum castaldeum, Otilonem castaldeum et iudex, Gaiderisi
filius Bernardi, Grimoaldus filius Ratonis, Zottone filius Claffonis,
Potefrit filius Roffrit, Audoaldus filius Trasari, et Radelpoto
filius predicti Roffrit, quatenus et ipsi in hac definicione pro firmissima
securitate per partes assisteret. interea superius memoratus
Maio abbas, una cum Adelgardo suo abbocatore suprascripto causare
ceperat cum eodem Bernardo, quod ipse contra racionem
introisset, ut dictum est, in predicto monasterio Sancte Marie, et res
atque familias eiusdem cenobii tenens, et nunc teneret. ob hoc querebat
ab eis responsum audire, et exinde finem facere. tunc ipsi
Bernardus et Heroicus, qui missi erant a parte palacii inde dare
responsum, pariter dixerunt, ut non malo ordine neque contra racionem
isdem Bernardus in eodem cenobio introisset, neque res
et familias eius possedisset; sed a parte palacii ei in beneficio
datum esset, ideo ibi introisse, et possedisse, atque dominaret. ad
hec isdem Maio abbas cum eodem suo abbocatore statim responderunt,

p. 16

ut pars palacii illud nullatenus dare potuisset, eo quod ei
pertinere non deberet, sed legibus predicto monasterio Sancti Vincencii
pertinuisset, et pertinere deberet. nos talia audientes interrogavimus
predictum Bernardum et Heroicum, unde illud monasterium
Sancte Marie, cum pertinenciis eius, in parte palacii
pertineret. Qui dixerunt, ut semper sub dominacione palacii
fuisset, et esse deberet, et monasterio Sancti Vincencii nequaquam
pertineret. rursum interrogavimus predictum Maionem abbatem,
quomodo ipsum cenobium Sancte Marie suo monasterio pertinere
deberet. Qui dixit, una cum prefato abbocatore suo, ut olim
ipsum cenobium Sancte Marie constructum fuisset a domna Theoderada
ducissa in Castanieto, propinquo castro Piniano, et tam ab
ea, quam a domno Gysulfo duce filio eius datum fuisse illud monasterium,
cum omnibus suis pertinenciis, in prefato cenobio Sancti
Vincencii, et postea a singulis principibus, seu ab imperatoribus,
qui interfuerunt, per precepta concessum abuisset in eodem monasterio
Sancti Vincencii integras dominaciones suas, quales pars
palacii ex eodem monasterio Sancte Marie abuit. et ex tunc quo
predicta domna Theoderada, et Gysulfus filius eius ipsum monasterium,
cum suis omnibus pertinenciis, in prefato monasterio
Sancti Vincencii fuisset offertum, et usque in tempore domni Adelchis
principis, tam ipse abbas, quam et predecessores eius in sua
potestate et ordinacione tenuisset eundem monasterium Sancte
Marie, cum suis omnibus pertinenciis, et dominasset absque contradiccione
palacii. Nos qui supra, cum talia audissemus, diximus
eidem Maioni abbati, ut si hec precepta, que dixerat, habuisset,
coram nobis ostenderet. et statim coram nobis ostendit unam
chartulam offercionis, quam nos legi fecimus, continentem ita,
et cetera, sicut ibidem legebatur. Cumque iam dicta offercio relecta
est hec contra ipsos, Bernardus et Heroicus pro parte palacii
responderunt, ut non esset veritas, ut ipse Maio abbas, et
predecessores eius in sua potestate et ordinacione tenuisset, et dominasset

p. 17

eundem monasterium Sancte Marie, cum omnibus suis
pertinenciis, ut dixerat, sed semper sub potestate, et ordinacione
palacii fuisset. Nos ergo talia audientes interrogabimus Bernardum
et Heroicum, si per testes talem approbacionem facere possent,
quod pars palacii illum monasterium Sancte Marie, sicut
dixerat, sub sua dominacione et ordinacione per triginta annos
habuisset, et haberet eciam in antea. qui dixerunt, ut inde consignare
non possent. at vero, iuxta decreta principum, testes
istius statuerunt, ut si inde ausi fuerint pars monasterii iurare iuxta
legem et consuetudinem terre istius per sacramenta, illas definiret.
quod nos secundum illorum statuta iudicavimus, ut ipse Maio abbas
quinque scariones sui monasterii iurare faceret, quod illum monasterium
Sancte Marie, et ipse dicte terre culte vel inculte per
iam dictos fines ab illo tempore, quod predictum est, et usque ad
tempus eiusdem domni Adelchis, tam ipse Maio abbas, quam et
antecessores eius in sua potestate et ordinacione tenuisset, et dominasset,
et sive ab eadem domna Theoderada, et Gysulfo filio
eius, qui per predictam offercionem, nec non et ab imperatoribus,
<sive principibus> testes ipsorum precepta, sicut dixerat in eorum
[.....], in eodem cenobio Sancti Vincencii emissa habuisset, ut
superius dixerat. in eodem vero die uterque ante nos venerunt,
et continuo ipse Maio abbas ostendit quinque scariones sui monasterii,
idest Magelgarius, et Maione, Stephanus, Ragimpertus, et
Odelpertus, et ita eos ad sancta evangelia iurare fecit predicto Bernardo,
et Heroico pro parte palacii, quod ab illo tempore, quo
predicta domna Theoderada, et Gysolfus filius eius ipsum monasterium
Sancte Marie cum predicta terra culta vel inculta, per iam
dictos fines, cum omni eius pertinencia datum et offertum fuit
per iam dicta offercione, ut diximus, in memorato monasterio
Sancti Vincencii, et usque ad tempus domni Adelchis securiter ipse
Maio abbas, et antecessores sui, sine contradiccione partis palacii,
in ea potestate et ordinacione tenuisset et dominasset, et postea

p. 18

a singulis imperatoribus et principibus precepta emissa abuisset de
quanta et quali dominacione de eodem monasterio Sancte Marie,
a parte palacii, habere debuisset. Post hec sacramenta data, nos
qui supra Lodoicus castaldeus et iudice definienda iudicavi, coram
supradictis nobilioribus viris, quorum nomina superius dicta sunt,
qui mecum pariter in hac definicione interfuerunt, ut amodo et
deinceps iuris prefati monasterii Sancti Vincencii, eiusque rectores,
eundem monasterium Sancte Marie, cum omnibus suis pertinenciis,
in sua dominacione habere et possidere securiter, sine requisicione
a pars palacii et de aliis omnibus hominibus valeant iure
quieto in perpetuum.|
OPTINUIT quoque predictus abbas Maio precepta pro reconciliacione
monasterii, et recuperacione possessionum, sive prediorum,
a principibus, videlicet Adelchis, et Radelchis, Ageltrude
imperatricis, Georgii patricii et Constantini [.....]. preceptum
quoque oblacionis, et confirmacionis de ecclesia Sancti Vincencii in
Neapolim, via Furcillense. horum omnium textus ita habentur.
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Nos vir gloriosissimus
Adelchis, Dei providencia Longobardorum gentis princeps, dum
quadam die residentes nos in hoc Beneventano sacratissimo palacio,
tunc direxit Maio reverentissimus et sanctissimus abbas,
et rector monasterii Beati Vincencii Adelchisum diaconem, et Magelfridum

p. 19

presbiterum, monachos prefati monasterii postulare nostram
clemenciam, ut omnia quicquid in octabo anno principatus
nostri, mense augusto, nona indiccione per rogum Iohannis, qui
fuit abbas Sancti Vincencii, concessimus per breve sigillatum ab
anulo nostro cum arvibus brevi sigillamus in prefato monasterio.
Ecce nunc, per rogum Audoaldi comitis cognati nostri,
concedimus in monasterio Beati Vincencii, ubi nunc, Deo favente,
Maio reverentissimus abbas preest, ut ab illo anno, quod superius
dictum est, et in antea amodo facta est detestacio, ut nullus ex
nostris optimatibus, iudicibus, aut a quavis nobiles et ignobiles, et
qui sub nostra potestate sunt, ut qualiscumque monachus, aut prepositus
monasterii Beati Vincencii de rebus, vel familiis ipsius
monasterii facere quamvis obligacionem, aut convenienciam; et si
facere voluerit qualemvis obligacionem, nullatenus ibi essent consencientes,
absque nutum nostrum, vel de suo abbate, aut de eius
missum; et si contigerit, ut factum sit, stabile non sit. ideo
sic statuimus cum nostris optimatibus et iudicibus, ut amodo in
antea nullus prepositus, aut monachus prefati monasterii habeat
potestatem de rebus, vel familias predicti monasterii per quamcumque
racionem vendere, aut cambium facere, aut obligare, absque
noticiam nostram, et de iam dicto abbate, et de eius successoribus,
vel missum eorum, quia sic nobis rectum esse comparuit. et si
contigerit, ut absque nutum nostrum, vel ipsius abbatis, aut de eius
successoribus, vel missum eorum factum sit, stabile non sit, sed
omnia redeant in potestate monasterii Sancti Vincencii. in ea videlicet
racione, ut amodo et deinceps per hoc nostrum roboratum
preceptum predicta omnia, que preleguntur, firmiter habere, et
possidere valeatis vos, vestrique successores, et cuncti rectores prefati
monasterii, et a nullo ex nostris iudicibus, idest comitibus,
castaldeis, vel a quibuscumque agentibus habeatis aliquam requisicionem,
sed perpetuis temporibus firmiter possideatis. Quod

p. 20

vero preceptum concessionis, ex iussione suprascripte potestatis,
scripsi ego Thomas abbas. actum Benevento, vicesimo quinto
anno prefati principis, mense februarii, .XI.a indiccione.
IN nomine Domini. Dum nos vir gloriosissimus Radelchis,
Dei providencia Longobardorum gentis princeps, in sacro palacio
nostro Beneventi abitu consedissemus, ad utilitatem rei puplice
exibendam, nec non et nobiscum pariter assistentibus Petrus
episcopus, abbatibus, optimatibus, iudicibus, et ceteris nobilibus
Longobardis; nostre quidem celsitudini venit Adelpertus, prepositus
monasterii Beati Petri apostoli, et reclamavit dicens: ut teneret
celle cum rebus, et familiis pertinentes cenobii Sancti Vincencii,
quod edificatum fuit super fluvium Vulturnum, et munimina, per
quibus rem ipsam, et familias datas, seu acquisitas aberet pars de ipse
eius celle, fuissent in ipso monasterio Sancti Vincencii, et quando
ipsum cenobium ab illa nefanda Paganorum gente comprehensum,
atque crematum fuit, <sic tota illa munimina perdita fuerunt>.

p.21

ob hoc ergo una cum ipsis decrevimus hoc iudicatum nostrum
nostra indulgencia ad partem de ipse celle, quas nominatus Adelpertus
tenere videtur, concedere, ut quicquid usque in illum diem
per offerciones, aut per precepta a parte palacii, vel possessionem,
seu per alia munimina legalia, seu per obligacionem, vel per definitas
causas possidere visi fuerint, liceat eum, suosque posteros,
cui a parte ipsius monasterii cellis ipsis cum suis pertinenciis paruerit
datos, hoc secundum consuetudinem terre istius cum quinque
scariones, servos de ipsas suas ecclesias per sancta Dei evangelia
satisfacere, ut usque in illum diem legaliter, quod queritur, possederint,
et legalia munimina inde abuisse, et ita ea perdidisse, quando,
ut diximus, ipsum monasterium comprehensum, atque combustum
fuit. et post hanc satisfaccionem, de requisicione illa quieti et securi
permanere possint. Hoc vero iudicatum Adelgardum notarium
scribere iussimus, et aliquantos ex iam dictis optimatibus, et
nobiles pro securitate predictarum ecclesiarum suis manibus subscribere
mandavimus. Anno tercio, mense augusto, secunda indiccione.
Ego Ludovicus iudex subscripsi. Ego Eroicus iudex
subscripsi. Ego Gaideris subscripsi.
DE SANCTA MARIA IN LOCO SANO.
IN nomine Domini. Ego Georgius patricius, imperialis protospatharius
et stratigos Cephalonie atque Longobardie, dum residerem
in Dei nomine intus palacio Beneventi, entilma facio tibi
Maioni, venerabili abbati monasterii Sancti Vincencii, insuper

p. 22

et tibi Adelperto, preposito Beati Petri apostoli, quod edificatum
est foras Beneventani erga fluvio Sabbati, quam et rector monasterii
Sancte Dei genitricis Marie, quod edificatum est in Loco
Sano, que supradicta monasteria subiecta sunt monasterio Sancti
Vincencii, ut non quiscumque homo sit, qui audeat aut presumat facere
aliquam contrarietatem, aut lesionem in causam de predictis
tribus monasteriis, ubicumque habuerint pertinencia, in quacumque
terra et loca ubi fuerit dominacio sanctorum imperatorum, ut nullam
forciam, aut applicacionem ibidem faciant servi sanctorum imperatorum,
nec in predictis monasteriis, seu cellis, sive curtis, et
omnibus eorum pertinenciis, neque de omnibus servis, aut de omnibus
eorum subiectis, qui in eorum pertinenciis sunt residentes.
et nullam dicionem, aut tributum, sive portaticum, aut portunaticum,
vel ripaticum a vobis predictis Maione abbate, et Adelperto
preposito, qui estis rectores ex predictis venerabilibus locis, nec a
nullo monacho vestro, vel a servis, et omnibus subditis vobis
umquam exigant. et nullus homo presumat vel audeat exinde
quodcumque tollere, vel contraire, res, domos, servos, vel ancillas,
omnia et in omnibus, que in predictis monasteriis concessa sunt
a regibus Francorum, sive a principibus Longobardorum per precepta,
vel omnia, que per chartas, vel offerciones, sive per empcionem,
vel quocumque nomine concessum, aut paratum habuistis,
vel amodo in antea quolibet modo fuerit ibidem concessum aut

p. 23

paratum, ut amodo et semper, pro statu sanctorum imperatorum,
et illorum mercede, vos et vestri successores omnia, que superius
leguntur, firmiter et securiter possideatis. et nullus homo
presumat de sua civitate qualemcumque monachum, a maiore usque
ad minimum, de predictis monasteriis de suis habitacionibus foras
eicere, aut quamlibet novam consuetudinem super eosdem monachos,
et eorum monasteria, et in omnibus eorum pertinenciis inducere,
aut facere, pro eo quod vos monachos de predictis venerabilibus
locis die noctuque pro sanitate, et prosperitate invictissimorum
imperatorum, et pro omni illorum exercitu dominum Deum exoratis.
pro quo hanc entilma in illorum mercede vobis firmamus
predictorum abbatis et eius prepositi in parte, ex vestra monasteria,
et ad vestris successoribus. et innotescimus ac protestamur vos
christianos omnes, qui fideles estis, et oratis pro sanctissimis imperatoribus,
tam episcopos omnes Domino servientes, quam et protospatharios,
et spatarios, candidatos, cartularios, et protonotarios,
tomarcos, armenos, grecos, seu longobardos gastaldeos, et omnibus
hominibus precipimus, qui fideles sunt Dei, et sanctorum
imperatorum, videntes et cognoscentes istam nostram entilma, ut
sic ipsa pleniter observetis, et firmiter ea adimpleatis, sicut supra
omnia continet, et quomodo pro statu sanctorum imperatorum ad
hec tria prescripta monasteria firmavimus. Et qui ista[m] entilma
non observaverit, aut firmiter ea[m] non adimpleverit, sciat se esse
dapmnatum, contepmtor et offensor Dei, et sanctorum imperatorum,
et statim omnes res illius in palacio sanctorum imperatorum
deveniant, insuper et Dei iram, et nostram superinductam, et magnum
patibulum sciat se sustinere. Quam vero entilmam nostram
vullavimus cum vulla nostra plumbea mense augusto decima
indiccione.

p. 24

DE SANCTA MARIA IN LOCO SANO.
IN nomine domini Dei salvatoris nostri Iesu Christi. Concessimus
nos vir gloriosissimus Radelchis Dei providencia gentis
Longobardorum princeps, per rogum Garichise dilecte nostre sororis,
tibi Adelperto preposito monasterii Sancte Marie de Loco
Sano eundem monasterium, quod subiectum esse videtur monasteri<o>
Sancti Vincencii in tali racione illud concedimus tibi, sicut
per legale iudicium illud Maio abbas vicit, et recollegit presencia
domne Ageltrude imperatricis, simul eciam et nostra presencia,ut
liber sit ab omni angaria, et pensione, sive portatico, cum offertis,
et libertis, et cum commenditis suis, tam cum hiis, quos modo
habet, quam quos in antea habere potuerit, et cum ipsa fracta
Sancti Felicis, que in territorio eiusdem monasterii constructa est.
quicquid inde vobis legibus pertinet, et omnia que ibi a nostris
antecessoribus, et nobilibus hominibus data sunt, ut amodo et deinceps
in vestra sit potestate et dominacione firmiter per hoc nostrum
roboratum preceptum; et neque a nobis, neque a nullis ex
nostris iudicibus, comitibus, castaldeis, vel a quibuscumque agentibus
habeatis aliquam requisicionem; sed perpetuis temporibus in

p. 25

vestra pemaneat potestate et dominacione laborandi, regendi, gubernandi,
et exinde quicquid utile fuerit faciendi. Quod vero preceptum
concessionis, ex iussione predicte potestatis, scripsi ego Ermengardus
diaconus superius dicte gloriose potestatis, Actum in
Benevento septimo anno imperii domni Lamberti imperatoris augusti,
et secundo anno principatus post restauracionem eiusdem
domini nostri gloriosi principis, mense augusto, prima indiccione.
DE SANCTO VINCENCIO IN NEAPOLIM COMPARACIO DOMNI MAIONI
ABBATIS A IOHANNE, SUBDIACONO ET ABBATE SANCTE MARIE.
IN nomine domini Dei et salvatoris nostri Iesu Christi. Imperante
domno Basilio magno imperatore anno septimo, sed et
Leone et Alexandro imperatoribus eius filiis, die .XVa. mensis octubris,
indiccione secunda. Nos Iohannes subdiaconus sancte Neapolitane

p. 26

ecclesie et dispositor monasterii Beate et gloriose Dei genitricis
Marie, sita in Via Furcillense, propmto et libenti animo
contradidi vobis domno Maioni, venerabili abbati monasterii Beati
Vincencii, situm erga fluvium Vulturnum, Samnie partibus, territorio
Beneventano, idest in priora cellareum in integro cum
domo, et omnibus possessionibus eius; cubiculum quoque ipsum
insimul concessi; tradidi vobis et hortum nostrum, qui est inter
hortum domni Aceprandi et Leonis magni viri, ipsum vero suprascriptum
cellareum et hortum, positum intus hanc civitatem,
inter duo vicora, unum qui vocatur Corarium, et alium vicum
Placidum sego Furcillensem, et in suprascripta nostra ecclesia, et
sancto nostro monasterio obvenit a quodam Petro tribuno, cui
supernomen Pintulo, ex chartulam offercionem cum alias res suas,
quas nos haberemus. unde nichil nobis ex ipsum cellareum, et
hortum aliquid remansit, aut reservabimus, nec in alienam cuiusquam
personam, quod absit confitemur nos commisimus potestatem,
sed eum in integro, cum introita sua, omnibusque eius pertinenciis
vobis, et per vos in suprascripto sancto vestro monasterio,
posterisque vestris concessimus, et contradidimus promptissima voluntate
possidendum, ut a presenti die et tempore, seu et deinceps
a me vobis concessa et tradita in vestra, posterisque vestris, sanctoque
vestro monasterio sint potestate habendi, tenendi, sedendi,
vendendi, donandi, commutandi, vel qualiter et quomodo exinde
ab hodierna die facere, iudicareque volueritis, semper liberam habeatis
potestatem; et neque a nobis, neque a posteris nostris, nec
a suprascripto sancto nostro monasterio, nec a nobis persona
summissa, nullo tempore numquam exinde habeatis ab odierna die
aliquando aliquam requisicionem, aut calupmniam, nec molestacionem;
neque vos, qui supra domine Maio venerabilis abbas,
neque suprascriptum sanctum vestrum monasterium, neque posteri
vestri per nullum modum aut ingenium a nunc, et in perpetuis

p. 27

temporibus, insuper et. ab omni homine, omnique persona pro hoc,
ut superius, vobis concessimus nos, et posteris nostris sanctoque
nostro monasterio vobis, et posteris vestris, sanctoque vestro monasterio
in omnibus omni tempore antestare, et defensare promittimus,
nullam datam occasionem, pro eo quod accepi a vobis exinde
in omnem decisionem, idest solidos numero centum quinquaginta
siculos. quod si aliter provenerit de hec omnia suprascripta, et in
aliquo offenderimus per quobis ingenium, aut occasionem, aut submissam
personam, tunc daturos nos, posterosque nostros, sanct<u>mque
nostrum monasterium promittimus, nos qui supra Iohannes
subdiaconus vobis qui supra Maioni venerabili abbati, posterisque
vestris, sanctoque vestro monasterio ante omnem litis inicium pene
nomine auri libras duas Beneventanas, et hec concessio firma in
perpetuum permaneat. Quam concessionem, a nobis factam, Iaquintum
notarium sancte Neapolitane Ecclesie scribere rogavi per
indiccione quinta. Athanasius episcopus subscripsi. Ego Iohannes
subdiaconus sancte Neapolitane Ecclesie, et dispositor sancti
monasterii subscripsi, et testes rogavi, et suprascriptos solidos
accepi.
OFFERCIO PETRI TRIBUNI DE NEAPOLIM.
IN nomine domini Dei et salvatoris nostri Iesu Christi. Imperante
domno Basilio magno imperatore anno .VII., sed et Leone
et Alexandro imperatoribus eius filiis, die .XX.a mensis novembris,

p. 28

indiccione .II.a Nos denique Petrus tribunus, una cum Maria coniuge
mea, in vice mea, et in vice Iohannis legitimo filio meo,
qui a malignis Sarracenis captus est, a presenti die et tempore,
propmto et libenti animo dedimus, atque contradidimus vobis domno
Maioni, venerabili abbati monasterii Sancti Vincencii super fluvio
Vulturno, Samnia partibus territorio Beneventano, idest omnes porciones
nostre in integrum de domum nostram, una cum porcionis
nostre de curticella ante se cum adiacentibus suis, et introitum
suum, omnibusque eius pertinenciis, positis vico qui vocatur Coraria,
sego Furcillense, et sunt ipse porciones nostre partes duas,
et reconiungitur et indivisas reducent cum alias tres partes porcionis
consortibus nostris, quod vos iam epmtum habetis, et integram
iam dictam domum ang<u>num cum corticella ante se de * * *
duodecim uncias apud vos, et coherent sibi insimul de uno latere, et
de uno capite hortum vestrum sanctique monasterii; et de alio
latere est suprascriptus vicus puplicus, qui vocatur Coraria; et de
alio capite corticella nostra, unde nichil nobis exinde remansit,
aut reservavimus; sed ipsas omnes nostras porciones, ut super legitur,
vobis et per vos in suprascripto sancto vestro monasterio
concessimus, et tradidimus prom<p>tissima voluntate possidendum
et a presenti die et deinceps a nobis vobis concessas, et traditas,
in vestra potestate, et vestris posteris, sanctique vestri monasterii

p. 29

permaneant habendi, tenendi, sedendi, vendendi, donandi, commutandi,
vel qualiter, et quomodo exinde ab hodierna die facere, iudicareque
volueritis, semper liberam habeatis potestatem, et neque
a me suprascripto Petro tribuno, cum coniuge mea Maria, neque
a suprascripto filio meo, si reversus fuerit, nec a nostris heredibus,
nec per nos sumissam personam nullo tempore numquam exinde
habeatis ab hodierna die quamcumque requisicionem, aut calumpniam
nec molestacionem, neque tu qui supra domine Maio venerabilis
abbas, neque posteri vestri, aut sanctum vestrum monasterium
per nullum modum, aut ingenium in perpetuis temporibus.
insuper et ab omni homine, omnique persona, nos cum heredibus
nostris, et suprascripto Iohanne filio meo, eiusque heredibus, hoc
ut superius vobis concessimus et tradidimus, posterisque vestris,
sanctoque vestro monasterio in omnibus, omni tempore antestare,
et defensare promittimus, nulla vobis data occasione per nullum
modum. propter quod accepimus a vobis exinde in omnem decisionem,
seu deliberacionem, idest solidos octoginta siculorum,
ut inter nobis convenit. Quod si aliter provenerit, de hec omnia
suprascripta, que a nobis vobis concessa sunt et tradita, seu promissa
leguntur, et in aliquo offenderimus per quobis ingenium,
aut occasionem, aut summissam personam, tunc daturos nos et heredes
nostros promittimus nos qui supra Petrus tribunus, cum
consensu suprascripte uxoris mee Marie, vobis domno Maioni venerabili
abbati, posterisque vestris, sanctoque vestro monasterio,
ante omnem litis inicium pene nomine auri libram unam Beneventanam,
et hec concessio sit firma in perpetuum.
Alias quoque domus idem venerabilis Maio abbas, et diversas
res in eadem Neapolitana civitate acquisivit, ubi et ecclesiam

p. 30

in honore Beatissimi Vincencii constituit, cui diversas possessiones
contulit, illamque pingere et dedicari fecit. commutacionem
eciam et consignacionem quarundam rerum monasterii
Sancte Marie in Apinianici, territorio Marsicano, et aliorum diversorum
locorum, ex quibus diversa libella scripta continent, fecit.
Sub hoc vero tempore in portu Neapolitano quoddam fundum
sacro monasterio fuerat oblatum, quod nuncusque Beati Vincencii
dicitur, quod quidem maximis commodis et questibus precipuum
erat. Inter multa igitur discrimina, cum annis tribus  subiectis
fratribus prefuisset, idem abbas Maio desiit a regimine anno dominice
incarnacionis nungentesimo primo, indiccione quarta, in
ea vero que Casini cenobii esse poterant post Bertharium, qui
.XX.ti.VII.em annis prefuerat, Angellarius annis sex, et Rageprandus
annis .VIIII. instite<re>, quibus succedit Iohannes. Hoc
tempore noctis medio visi sunt igniculi, in modum stellarum, huc
illucque per aëra discurrere. tunc civitas Regium a filio regis

p. 31

Afrorum capta est. et urbs Taurimenis capta est a Saracenis.
rex vero Africe super Cosenciam residens, nocte quadam, Dei iudicio,
mortuus est, et in ipso tempore Sibbaticius patricius Beneventum
ceperat.
Quia vero, iuxta sancti Spiritus sentenciam, iam “Dominus
“de celo in terram prospexit, ut audiret gemitum vinculatorum, et
“solveret filios interemptorum”, bonum est, ut “confiteamur
“illi in canticis labiorum et cytharis, et dicamus in confessione,
“quoniam opera eius universa bona valde”.congregatis igitur
fratribus, tam illis, qui superstites esse poterant, quam et qui de
Sarracenorum captivitate redempti, vir reverentissimus ac prudentissimus
communi consilio, et pari consensu abbas constituitur.
GODELPERTUS Sancti Vincencii, qui sedit
annos .X. et .VIII. iste presam sui monasterii,
quam christianissimi principes, pro salute animarum
suarum, contulerant iuxta portam Sancti
Angeli, commutavit cum Iohanne venerabili abbate
Sancti Benedicti, a quo accepit presam iuxta
ecclesiam Sancte Marie, que vocatur Landi magistri,
per huiusmodi scriptum.

p. 32

COMMUTACIO DE PRESA IN CAPUA CUM IOHANNE
ABBATE SANCTI BENEDICTI.
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Anno imperii domni
nostri Constantini septimo, et quinto anno patriciatus domni nostri
Landulfi, nec non et quinto anno domni nostri Atenulfi principis,
mense novembris, tercia indiccione. Ideoque ego Iohannes, in Dei
nomine abbas monasterii Sancti Benedicti, olim situs supra montem
Casino, dum congruum fuit michi et domno Godelperto, venerabili
abbati monasterii Sancti Vincencii, olim situs erga Vulturni
fluvii fontes, commutacionem facere, ut ego ei darem terram
iam fati nostri monasterii, de intro hanc Capuanam civitatem, que
esse videtur a parte de fluvio iuxta muros huius civitatis, et ab
ipso reciperemus in commutacionem, ad possessionem predicti nostri
monasterii, terram predicti sui monasterii, que similiter intro
hanc Capuanam civitatem esse dinoscitur, propinquo porta Sancti
Angeli, iuxta muros eiusdem civitatis. et dum utrisque congrueret
ex utraque parte nunciavimus hoc supradicto domno Landulfo illustrissimo
patricio, ut illo permittente hanc inter nos firmaremus
commutacionem. ipse autem piissimus patricius, pro amore omnipotentis
Dei et anime sue mercede, accersitum missum suum

p. 33

fidelem et dignam personam, nomine Vuisenolfum, et direxit eum
missum super utramque terram, ut diligenter conspiceret atque
consideraret utrasque terras, ne forte melior esset illa commutacio
de illa, sed unum alterum ex predicta monasteria equalem daret,
atque coequalem reciperet. qui abiit, et reversus nunciavit ei, ut
supradicta terra iam fati monasterii eorum, que recepturi eramus,
nequaquam peior esset de ipsa terra nostri monasterii quam daturi
eramus, sed parem atque coequalem ac similem esset illa
commutacio, quam daturi cum illa commutacione, quam recepturi
eramus. supradictus vero catholicus patricius, audita equalitate,
hanc commutacionem fieri precepit, et ideo, ut commutacio ista
secundum legem fieret, convocavimus infra nobis Eponem iudicem
et Landepaldum, Madelfrid et Iohannem idoneos homines, qui se nobiscum
esse dixerunt, sicut in lege scriptum est de commutacione,
et ita firmavimus inter nos hanc commutacionis cartulam. iccirco
ego iam nominatus Iohannes, gracia Dei abbas, una cum
consensu fratrum et subscripcione monachorum, et erga mecum
habendo Lupum abbocatorem prefati nostri monasterii, per hanc
chartulam in commutacionem tradidi vobis supranominato domno
Godelperto venerabili abbati, ad possessionem iam fati monasterii
Sancti Vincencii, hoc est predictam terram iam dicti nostri monasterii
Sancti Benedicti de intro hanc Capuanam civitatem, que
esse videtur a parte de fluvio iuxta muros eiusdem civitatis, qui
habet finis: ab uno latere cum terra, que fuit de filiis et nepotibus
Magilei, et cum terra, quam nunc retinent filii Vuiselgari,
et alii vicini eorum; ex alio latere coniuncta cum trasenda huius
civitatis; unum caput tenet in platea huius civitatis, et in terra,
que fuit Magelberi; aliud caput tenet in terra, quam modo retinet
Alderadi clericus, et alii vicini eius: habet per singula latera in
longitudine pedes centum decem, et per singula capita per traversum
pedes centum, pedes ad manum Landonis senioris castaldei
mensuratum. hec autem terra, qualiter de fine in finem mensurata
est et indicata, totam et integram ipsam tibi in commutacionem

p. 34

tradidi ad possessionem suprascripti vestri monasterii, et de eius rectoribus.
unde infra predictos fines et mensuras nec nobis, nec
iam fati nostri monasterii, nec alii cuilibet nichil reservavimus.
et pro hec recepimus a vobis in commutacionem ad possessionem
iam fati nostri monasterii Sancti Benedicti, et de eius rectoribus,
iam dictam terram predicti monasterii vestri Sancti Vincencii, de
intro hanc Capuanam civitatem, que esse videtur propinquo porta
Sancti Angeli, iuxta ipsum murum huius civitatis, que habet fines:
ab uno latere adiacente erga platea huius civitatis, que .vadit circa
muros, et habet inde pedes centum decem et septem; ex alio latere
coniuncta cum terra de illi da Anissone, habet inde pedes centum
tredecim; unum caput tenet in terra de filiis Teudemundi, et
inde habet per traversum pedes centum; aliud caput tenet in terra
nostri monasterii Sancti Benedicti, et inde habet pedes centum
duos. hec autem terra, qualiter superius de fine in finem indicata
et mensurata est, totam et integram a vobis in commutacionem
recepimus, sicut vos nobis per vestram cartulam confirmastis,
ea racione, quatenus amodo et semper vos, qui supra domnus
Godelpertus abbas, et posteri, successoresque vestri, et pars iam
fati vestri monasterii, firmiter habeatis et possideatis integram suprascriptam
terram, quam vobis superius in commutacionem tradidimus.
et obligo me ego, qui supra Iohannes abbas, et posteris
nostrisque successoribus, et pars iam dicti nostri monasterii vobis,
qui supra domno Godelperto abbati reverentissimo, et ad vestris
successoribus, et parti iam fati vestri monasterii integra suprascripta
terra, quam vobis supra in commutacionem tradidimus,
defendere et. antestare semper ab omnes homines. si autem non
potuerimus, primum vobis vestrisque successoribus, me et successores
meos cum consensu fratrum et subscripcione monachorum,
de colludio legibus iurare facere obligamus, et ferquidam tantam
talemque terram cum omni suo edificio, qualis hec, que vobis defendere
non potuerimus, illis diebus invenitur esse ibique in consimili

p. 35

loco vobis dare et restaurare obligamus. si autem ego vel
posteri mei successores, aut pars nostri monasterii per qualecumque
ingenium hanc commutacione[m] dirrumpere, aut retornare quesierimus,
septingentos bizanteos solidos pena me et successores meos
vobis, cui super domno Godelperto almifico abbati, et vestris
successoribus, et ad partem iam fati vestri cenobii componere obligamus,
et hec commutacio, qualiter secundum legem stare potest,
firma permaneat in perpetuum. Et taliter ego, qui supra Iohannes
abbas, cum consensu fratrum, et subscripcione monachorum, et
erga mecum habendo suprascriptum abbocatorem meum feci, et
te Sichebertum clericum et notarium scribere rogavi.
[.....] Actum Capue [.....].
ACCEPIT eciam preceptum venerabilis pater Godelpertus ab
eisdem principibus de ipsa presa de ipso Castellone, quam
prius contulerant super Vulturnum fluvium huiusmodi.
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Landulfus et Atenulfus
divina misericordia largiente Longobardorum principes. Noverit
omnium fidelium nostrorum presencium scilicet ac futurorum
sollercia, quia quamvis monasterium Sancti Vincencii habet presam
suam intus hanc Capuanam civitatem, ubi fundatum esse videtur,
tamen non erat apta habitacio ipsa abbati et monachis eiusdem cenobii.
at ubi hoc ad nostram noticiam pervenit, convocatis episcopis

p. 36

abbatibus, nostrisque magnatibus, cepimus tractare cum eis,
ubi melius habitacio illius loci mutaretur. erant enim parietes
ecclesie erecti a bone memorie genitore nostro, quos cum propriis
servis erexerat cum ipso castello, quod adiacet extra muros istius
civitatis, cum amplissima presa a giro in girum, que ipsa presa
a duabus partibus continet in platea foris muros civitatis; ab una
parte coniungitur cum muro eiusdem civitatis; ex alia vero parte
perexit usque ad alveum fluminis, in quo idem noster genitor monasterium
una nobiscum constituere disposuit. tunc omnibus placuit,
ut in eo loco habitacio ipsius monasterii fieret. nos autem
divina inspiracione compulsi, pro mercede et redepmcione anime
genitoris nostri, simulque et nostre, concessimus iam dictam presam
ad edificandum monasterium in honore beati Vincencii, ubi
nunc Deo favente domnus Godelpertus venerabilis abbas regimen
tenere videtur, ubi cotidie Deo laudes reddantur in honore beati
Vincencii, et oracio pro genitore nostro, nostrisque facinoribus.
ea videlicet racione, ut amodo et semper custos ipsius loci, et monachi,
qui in eodem habitaverint loco, firmiter habeant et possideant
eandem presam, qualiter de fine in finem decurrit, cum
eisdem parietibus et omnibus introhabentibus subter vel super;
et quod in antea ibi dono Dei firmatum, paruerit, absque contrarietate
nostra vel heredum nostrorum, seu <quibus>cumque comitibus,
castaldeis, iudicibus, vel qualiscumque persone retraccione
vel inquietudine, ita ut nullus in predictam nostram concessionem,
qualiter iudicatum est, quippiam invasionis vel contrarietatis ingerere
ullo umquam tempore presumat; sed quieto iure habeat et
possideat ipsam presam predicta ecclesia in perpetuum, qualiter
iudicatum est. Ut autem hec nostra auctoritas pleniorem in Dei
nomine optineat vigorem, manu propria subscripsi, et anulo nostro
subtus sigillari iussimus. Data .XVI.o kalendas decembris, anno
quinto patriciatus domni Landulfi et domni Atenulfi excellentissimorum
principum, indiccione ,IIIa. Actum Capue.

p. 37

ALIUD quoque preceptum optinuit ex summis rebus, et possessionibus
monasterii ab eisdem principibus huiusmodi abbas
idem Godelpertus.
IN nomine domini salvatoris nostri Iesu Christi Dei eterni. Landulfus
divina ordinante providencia, et Atenulfus Longobardorum
gentis antipatus patricius et patricius. Cum antipatricii
excellencia peticione dilecti sui, iuste petenti clementer favet. quapropter
noverit omnium fidelium nostrorum presencium scilicet
ac futurorum sagacitas, Maionem dilectissimum nostrum obsecrasse
nostram clemenciam, quatenus concederemus in monasterio
Beati Vincencii levite, et martyris domini nostri Iesu Christi, ubi
statim Godelpertus abbas regimen tenere videtur, quod edificatum
est super Vulturni fluminis fontem, omnes res et possessiones
iam fati cenobii, que esse videntur in finibus Benafranis, sicuti per
precepta antecessorum nostrorum, videlicet imperatorum, regum,
et principum, ac ducum, nec non offerciones, et scripciones quorumdam

p. 38

Deo devotorum concessas, et confirmatas ante nos. cuius
peticioni ob reverenciam iam dicti abbatis, omniumque venerabilum
fratrum, qui in iam fato cenobio degunt, libenter assensum
prebuimus, rata et congrua nobis suggerentes, pro salutis remedium
anime nostre, hos nostre munificencie apices exinde fieri iussimus,
per quos omnino concedimus, et confirmamus, et perpetualiter
omnibus temporibus possidendum in iam fato monasterio
Sancti Vincencii Christi martyris ipsas res in prefato loco Benafrano
(per hos videlicet fines incipiente a fluvio, qui dicitur Sangro;
inde per montes puplicos, usque in montem, qui dicitur Azze, et
sic revolvente monte eodem, usque in fluvio, qui dicitur Melfa;
et quemammodum decurrit ipsa Melfa, usque ubi coniungit se cum
parvo fluvio, qui dicitur Mellarinus, et ab<h>inc in vertice montis, qui
dicitur Balbola, et sic per cilium eiusdem montis, usque in montem
Archanum, et montem Marthe, montemque Casale, eosque
videlicet montes extrinsecus circumdantes, in ortum usque riaginis,
qui nominatur Ravennola; et a capite eiusdem riaginis iuxta montes
puplicos venientes, usque in montem, qui est super Benafranam
urbem; eodem vero revolvente monte, usque in cilium montis,
qui est super terram, que vocatur Arcora, que est hereditas ecclesie
Sancte Dei genitricis Marie, que Olivetum vocatur, subiecta
prefati cenobii; et ecclesie similiter hereditas Sancte Christine cum
inclitis terris suis, et cum reliquis finibus ipsa hereditas circumdata
usque in fluvio Vulturno; nam iterum ex alia parte incipiente
a primo fine per iam dicto fluvio Sangro, ipsoque relinquente
fluvio quomodo decernit apparu colle, et pergens usque in rivum,
qui dicitur Foruli; eodemque decurrente rivio usque in fluvio
Vantra, et quomodo decurrit ipsum flumen in alio flumine qui

p. 39

Vulturnus dicitur, et quemammodum decurrit ipsum flumen iuxta
terras eiusdem monasterii usque in predictis finibus et terris ecclesie
Sancte Marie), insuper concedimus et confirmamus in prefato
cenobio omnia precepta antecessorum nostrorum, videlicet
Karoli, Ludovici, atque Lotharii, ducum, et principum, seu omnes
legales scripciones, eo scilicet ordine hec omnia in prefato monasterio
concedimus, quo superius legitur, habendi et possidendi
sine ullius comitis, castaldei vel iudicis, aut cuiuscumque magne
seu parve persone contradiccione, vel inquietudine, sed quieto ordine
habeat, et possideat omnia, que prelegitur, iam dictum monasterium
in eo ordine, sicut superius legitur in perpetuum nullo
aliquando contrario ingerente. Ut autem hec nostra concessio et
confirmacio ab omnibus verius observetur, manu propria scripsimus,
et anulo nostro subter iussimus sigillari. Data .VI°. idus
iulias, anno .XVI°. principatus domni Landulfi, et .VII°. anno principatus
domni Atenulfi, indiccione .IIII.a. Actum in Capua.
COMMUTACIONEM quoque fecit cum Yselgrimo Cosentino episcopo
abbas Godelpertus, cui episcopo dedit res in Visuniano
cum omni sua pertinencia. accepit vero ab eodem episcopo
res in Malvitane finibus, et in Calunca, et solidos viginti
bizanteos. 
CONSTITUIT vero inclitum prepositum de monasteriis, ecclesiis,
servis, et ancillis per totum principatum Salernitanum sibi
pertinentibus, monasteriis quoque puellarum Sancti Michahelis, et
Sancti Georgii que omnia sub unius potestate viri erant. possessiones

p. 40

quoque monasterii plurimas recollegit. His temporibus
supradicti principes multa cum Sarracenis, et Grecis certamina
habuerunt, sed Dei misericordia victoriam acceperunt. Tunc
quoque monasterium domini Salvatoris in Aliphis, quod Arichis
princeps constituit, <ac> rebus multis et possessionibus, servis, et
ancillis ditatum, Beatissimi Vincencii monasterio subdidit, depredatum
et incensum a Sarracenis fuerat. cuius habitatores, qui
evadere potuerunt, Beneventum venerunt, et a principibus, ac
civibus. auxilium postulantes, Sancte Crucis in honore ecclesiam
constructam acceperunt, ubi aliquandiu habitantes, Victorini martiris
ecclesiam <peci>erunt, ibique cenobiolum edificantes deinceps
permanserunt. Simili quoque modo Beati Petri monasterium in
eodem territorio Beneventano, quod <in> Tontole dicitur, fuerat
desolatum, et <hoc> ipsum Beatissimi Vincencii monasterio subditum
cum multis rebus. primo igitur, licet cum magna inopia
<in> multis laboribus constitutus predictus pater cenobium edificare
cepit; aliquantos fratres ad Dei servicium ibidem congregavit, cum
quibus bona malaque ex equo parciebatur. aderat tamen dextra
divine potencie, qui eos in omnibus adiuvabat. castrum quoque,
quod dicitur Toccum, cum ecclesia ibidem constructa in honore
Beati Vincencii, et ea que iuxta erant in loco Larini, omnia habebantur
sub iuris dominacione huius monasterii. Obiit autem

p. 41

venerabilis abbas Godelpertus anno incarnacionis dominice nungentesimo
vicesimo, indiccione nona, cuncta, que fecit Deus, erant
valde bona, in ea vero, que Casini cenobii esse poterant, Iohanne
abbate, post annos , .X. et .VIIII. decedente, Adelpertus succedit,
et eo post annos .VIIII. obeunte, Baldoinus constituitur. His
temporibus vise sunt sagitte volitare per aëra, et in terram cadere.
tunc Ungri in Apuliam venerunt. Hugo rex Longobardie Romam
venit, sed turpiter red<i>it. Iohannes Sancte Romane Ecclesie
invasor, qui fuerat archiepiscopus Ravennas, ab omni populo
Romano deponitur. Leo papa sextus constituitur et
post hunc Stephanus septimus. 
RAIMBALDUS abbas Sancti Vincencii sedit
annos .XXVI. iste divina favente misericordia
ecclesiam, quam Godelpertus abbas ceperat,
perfecit, et coloribus decoravit. ante portam
quoque monasterii ecclesiam edificavit in
honore Sancte Dei genitricis et virginis Marie.
et perfectis monasterii edificiis, multisque substanciis

p.42

<con>quisitis, deficiente persecucione impiorum, multis secum
adunatis fratribus, que olim sorduerant, ceperunt reflorere micancia
et quoniam his temporibus pene omnis hec regio vacabat
habitatoribus, rarusque viator, aut agricola videbatur, prudenti
consilio, ut posset iterum dissipatas monasterii colligere hereditates,
de Balvensi comitatu homines perducere studuit, qui et ipsi
ex famulis Sancti Vincencii erant; et constituit illos habitare, laborare,
et colere terram huius monasterii, que vocabatur in actu
Benafrano <ecclesie> Sancte Marie in Oliveto, et censum persolvere
de ipsis frugibus sacro monasterio, sicut hic continetur. 
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Vicesimo nono anno
imperii domni Constantini magni imperatoris, et tricesimo nono
anno principatus domni Landulfi gloriosi principis, necnon et
.XX°.VIIII. anno principatus domni Atenulfi eximii principis, mense
marcio, .XIIa. indiccione. Ego Raimbaldus, Dei gracia abbas Sancti

p. 43

Vincencii, quod situm est supra Vulturni fluminis fontem, per hoc
scriptum, et erga mecum habendo abbocatorem ipsius mon[a]sterii
Rodelgrimum, et una cum consensu fratrum monachorum nostrorum
repromittimus vobis Iohanni filio Toti; et Leoni presbitero
filio tuo; et Iohanni, et Aimfrid, et Petro filiis vestris; et Stephano,
et Iohanni, et Petri germanis filii Stephani; et Toti filio
Toti; et Gaiprandi, et Amelfrid, et Iohanni germani filii Amelfrid;
et Martino filio Leoni; et Lupo genero vestro; et Andree
filio Iohanni; et Dominico de Balva; et Angelo filio Leoni; et
Alecisi presbitero filio Lupi; et Dominico filio Teoderici, ut amodo
et usque in viginti novem annos expletos, si vos veneritis ad
habitandum in territorio Sancte Marie, cella monasterii nostri, que
nominatur in Oliveto, in actu Benafrano, quatenus licenciam et
potestatem habeatis habitare cum familia, et animalia, et omni causa
vestra, et recolligere ad habitandum quantos homines volueritis,
qui ipsas terras laborent; et licenciam habeatis laborare de ipsis
terris nostri monasterii a fine Benafro in fluvio Vulturno, et a
monte Tauri usque in Sesto, ubi volueritis; et ipsa animalia vestra
licenciam habeant essere in ipsa pascua, et silve nostri monasterii
infra ips<os> fin<e>s ubi voluerint. sic tamen ut vos de ipsis
terris, quas laboraveritis, et de ipsa animalia, et in omnia nobis
faciatis, sicut ipsi homines de Benafro faciunt ad suum seniorem.
et si aliquis ex vobis exire voluerit cum licencia nostra, et de
posteris nostris, habeat licenciam exinde exire cum animalia, et
omni causa sua ubi voluerit, et pergere cum ipsis securiter, absque
omni contrarietate mea, et de posteris meis, et pars nostri monasterii.
unde taliter obligo me qui supra ego Rambaldus abbas,
et posteros meos, et pars iam fati nostri monasterii vobis qui supra
Iohanni, et Leoni presbitero, et sociis vestris, ut si vos, ut diximus,

p. 44

veneritis ad habitandum in iam dictis terris predicti monasterii
nostri, et habitaveritis, et laboraveritis, et in predicto nostro
monasterio sic feceritis, sicut superius diximus, de ipsi labores,
et peculia, et de omnia, quomodo diximus, ipsos homines de Benafro
facere ad suum seniorem, et si nos vobis causam. vestram
contra ire presupmserimus, quando vos cum nostra licencia exinde
exire volueritis, vel si hoc scriptum in qualibet parte refutare temptaverimus,
centum auri solidos bizanteos pena me, et illos posteros
meos, et pars predicti nostri monasterii vobis omnibus supradictis et
vestris heredibus, quibus non compleverimus quod superius legitur,
componere obligamus, et omnia supradicta vobis percompleamus,
sic tamen ut et vos similiter nobis, et ad posteros nostros percompleatis
omnia, sicut superius dictum est. Et taliter te Guarnefrid
clericum et notarium scribere rogavimus. † Ego qui supra
Rambaldus abbas. † Ego Iohannes presbiter et prepositus. † Ego
Petrus monachus et diaconus. † Ego Adelpertus monachus.
CONSIGNACIONES quoque fecit pater Rambaldus de terris multis
in Tiano, in Bairano, in Conca, et in Torcino, que omnia
iusto iudicatu, et celebri placito <sub> iure monasterii recollegit.
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Vicesimo
septimo anno imperii domni Constantini magni imperatoris, et
.XXXVIo. anno principatus domni Landulfi gloriosi principis, et
.XXVIo. anno principatus domni Atenulfi eximii principis, mense

p. 45

septembris, indiccione .Xa. Dum nos Ausencius iudex civitatis
Capuane essemus inter ceteros iudicandum vel definiendum causantibus,
die autem quadam erga nobis cum adessent plures nobiliores
viri, venit nostro iudicio Raimbaldus, venerabilis abbas monasterii
Sancti Vincencii, situs super fontem Vulturni fluminis erga
secum habendo Sichelmum abbocatorem sui monasterii; ex parte
enim altera venit Maio, filius quondam Picconi, habitator huius
Capuane civitatis. qui cum venissent, et nostro iudicio essent reconiuncti,
querebant inter se definire altercacionem illam, quam
inter se habuerunt de territoriis, qui esse videntur in finibus Tianenses,
et in locum ubi dicitur Cinuculus. indicabat esse prima
terra in finibus Tiano, in loco ubi dicitur Campu, habente fines:
ab una parte fine monte; da secunda parte terra de Benafrani, et
fine fluvio, qui vocatur Sexto, et quomodo intrat in fluvio Vulturno,
et quomodo decurrit ipse Vulturnus, et vadit usque ad terram,
que fuit Audoaldi castaldei; da tercia parte fine predicta terra,
que fuit suprascripti Audoaldi castaldei; da quarta vero parte fine
via, que descendit da predicto monte usque ad silice, ad ipsum
monumentum, et quomodo incipit ab ipsa silice in directum circa
ipsum primum lacussellum, et quomodo vadit directum usque in
predictam terram Audoaldi castaldei, ubi fuit ipsa casa fabricta, et
coniungit se cum terra Sancti Terenciani, et terra de homines de
Bairano, et fine terra suprascripti sui monasterii, et fine terra suprascripti
Audaldi castaldei. alia terra ibi propinqua, et nominatur
ad Ducenta, abente finis: da una parte silice, qui exit ad pontem
marmoreum, et fossatum sicut revolvit ipsum fossatum, qui decernit
inter hec terra, et terra Sancti Terenciani, et terra suprascripti
sui monasterii, et terra suprascripti Audoaldi castaldei; de
secunda parte fine fossatu, qui venit de subter da suprascripto ponte

p. 46

marmoreu, habente exinde in longitudine passus mille centum octoginta
sex; de tercia parte fine t[er]ra iam fati sui monasterii, et
terra Sancti Benedicti; de quarta parte limite et a<c>quaru, qui vocatur
Murtina, qui adiacet fine suprascripta terra, habente passus
inde quingentos. tercia pecia ibique coniuncta cum terra, que nominatur
Campu: da una parte fine limite suprascripto et Mortina,
habente inde passus quingentos; de secunda parte fine terra suprascripti
sui monasterii et fossatu; de tercia parte fine suprascripto
fluvio Vulturno, et inde habet passus quingentos; de quarta
vero parte fine terra suprascripti sui monasterii, et terra Sancti
Benedicti. quarta pecia nominatur Lammisi, et vualdu Stephani
uno se tenente, finis habente: da uno latu via, que dicitur Francisca;
de alio latu terra Sancti Terenciani, et terra de Capuani,
et terra, que fuit de Tianisi, et terra, et silva suprascripte ecclesie
Sancti Terenciani; unum caput tenet in rivo, qui dicitur Mamme,
habente exinde passus quingentos; aliud caput tenet in rivo, qui
dicitur Nirolu, et inde habente passus quadringentos nonaginta.
quinta pecia nominatur Corigiola, finis habente: da una parte via,
que venit de vualdesania, et quomodo vadit circa terram, et silvam
suprascripte ecclesie Sancti Terenciani, et perexit in rivum,
qui dicitur Baccari; de secunda parte ipse rivus de Baccari, quomodo
incipit da ipsu vadu, qui venit de Sabiianu, et quomodo
vadit per terram ipsam circa iam dictu rivu, et inde habente passus
sexcentos; de tercia parte fines suprascripto rivo Nirulo, et quomodo
decurrit ipse rivus usque ad predicto riu de Baccari, et inde
habente passus quingentos decem. sexta pecia dicitur Bitolacci,
habente fines: de uno latu fine suprascripta via Francisca, et inde
habente passus quadringentos; de alio latu terra Caccosi, et de
consortes eius; unum caput rivo Nirulo; aliud caput in alio rivu
unde per tempus aqua decurrit, per singula ipsa capita habente
passus .CC. septima pecia nominatur ad Columbi, ad Patenara,

p. 47

habente fines: de una parte rivo, qui venit de Patenara, et quomodo
vadit et coniungit se cum rivo, qui dicitur de Arnipertu, et
coniungit in vadu, qui vocatur Abissus; de secunda parte fine cacumine
huius montis, et quomodo descendit et coniungit cum
predicto vadu; de tercia parte fine ipsum montem, et pesclu, seu
terra uno se tenente predicti monasterii Sancti Vincencii. octava
pecia nominatur vualdu, et castanietu, in quo edificata est ecclesia
Sancti Petri, cella eiusdem monasterii, habente fines: da una parte
suprascripta via Francisca; de alia parte fine ipso riu, qui vocatur
de Arn<i>perti; da tercia parte silice; da quarta parte t[er]ra suprascripi
monasterii, ubi predicta ecclesia Sancti Petri edificata est,
et terra, et silva suprascripti monasterii. nona pecia vualdo, et
terra, que vocatur Adgripolito, habet finis: de una parte suprascripto
rivu de Arniperto; et de duabus partibus fossatu unde per
tempus aqua decurrit, et coniungit se cum predicto rivu de Arniperto,
et quomodo ascendit ipsum fossatum usque in fontana,
que nominatur Adgrifulitu; da .IIIIa. parte via, que vadit circa
ipsam fontanam, et quomodo vadit usque ad acquarum unde per
tempus aqua est, et discernit ipse acquaru inter hec terra, et terra,
que nominatur ad Monumenta, et quomodo vadit et exit usque ad
predictum rivum de Arniperti. decima pecia vualdu, et terra, que
nominatur Silvaruli, et Pontisi, et Attulissi, et Sessana, uno se
tenente, habentes finis: da una parte fine fossato, qui discernit
inter hec terra, et suprascripto vualdu de Agrifolito, et terra suprascripti
monasterii Sancti Vincencii, que vocatur Sessana; alia
vero parte via et terra eiusdem monasterii Sancti Vincencii; unum
caput tenet in predicto rivu unde hiemis tempore aqua decurrit,
que venit da Patenara, que discernit inter hec terra, et terra eiusdem
monasterii Sancti Vincencii, que nominatur Columbi, habet
exinde passus .CCCCL.; aliud caput tenet in terra eiusdem monasterii,
que nominatur silva Prissiliana, habet inde passus .CCC. undecima
pecia in Patenara, nominatur Mariene, finis habente: da una
parte via puplica, habente exinde passus .CLXXX.; de secunda parte
pantanellu, et rivus ipse unde hiemis tempore aqua decurrit, et inde

p. 48

habet passus .C. nonaginta; unum caput in riussellu, et suprascriptu
pantanellu, habet exinde passus .XXXV.; aliud caput tenet
in terra de homines de Capua, habet inde passus .XLVIIII duodecima
pecia vualdu de Sancto Iustino, habente fines: da una parte
via antiqua, que pergit ad Sanctum Iustinum, habente exinde passus
.DCLXXIII.; de secunda parte fine fossatu, qui discernit inter hec
terra, et terra ubi edificata est predicta ecclesia Sancti Iustini, et
sicut revolvit ipsum fossatum et vadit circa terram,et vualdu predicti
Sancti Terenciani, habente exinde passus .DCLXIII.; de IIIa, parte
terra, que fuit de Aicardu, habet exinde passus .CCL. terciadecima
pecia in Flauciano, habet fines: de una parte predicta via,
que pergit ad Sanctum Iustinum, habente exinde passus .DL.; de
alia parte fine rivu, et inde habet passus .DCC.; de .IIIa, parte limite
et muricinu, qui vocatur Gruttule, habente exinde passus .CL.;
de .IIIIa., vero parte limite, qui decernit inter hec terra, et terra
eiusdem monasterii Sancti Vincencii, et inde habet passus .CXXX.
quartadecima pecia ad Marcianum, ubi dicitur ad Ficarola, fines
habente: ab una parte rivu, qui venit da Marcianu; da .IIa. parte
pergit per torone, et ascendit per ipsam vallem usque ad predictum 
rivum de Casale, fine via, que venit circa Toru, qui vocatur
Casale; de .III.a parte quomodo revolvet predictu riu circa Toru
et coniungit se insimul; de .IIIIa parte via, que venit da ipsu rivu
da Marcianu, et quomodo pergit per Toronem, et ascendit per
ipsam vallem usque ad predictum rivum de Casale. quintadecima
pecia in loco Raspatora, in qua edificata fuit ecclesia Sancti Erasmi,
subiecta eidem monasterio Sancti Vincencii, habente fines:
da una parte via; de alia parte fossato, qui decernit inter hec terra,
et terra Sancti Ypoliti, ubi eadem ecclesia edificata fuit; de .IIIa. parte
terra et limite Sancti Mauri; de .IIIIa. parte fine riu, qui vocatur
Rave. sextadecima pecia dicitur ad suprascripto Marcianu, qui
vocatur Selamicu, que habet fines: de una parte riuscellu unde
hiemis tempore aqua decurrit, habet inde passus .CCXXX.; alia parte
via puplica, que vadit ad Sanctum Marcellum, et inde habet passus

p.49

.CXX.; de .IIIa parte terra suprascripti monasterii, habet inde
passus .CCXXX.; de .IIIIa vero parte fine rivu, et inde habet passus
.CXX. septimadecima pecia ad Mifinu, habet fines: de una parte
Saone; de alia parte est quomodo descendunt ipse aque, que dicitur
[su]rgenze de ipso Fau; de .IIIa rivu, qui descendit da
ipsi Lactini; de .IIIIa  parte terra ecclesie Sancti Mauri, qui dicitur
Vualdu ad Cerritu Planu, et ubi nominatur ad Tabula, octavadecima
pecia ad Conca, et ipsa terra colle, qui dicitur Sipizzanu, et
sicut descendit ipsa Rave usque ad Sanctum Vitum, et sicut vadit
ipsum rivum ad Sanctum Vitum, fine colle de Vuardia, et fine
monte de Caprile et modicum coniungit cum terra, que dicitur
de Forcanisi, et fine terra Sancti Benedicti, et fine vadu de Cicerde,
et sicut vadit ipsu limite ad primu lacu de Pratulongu, et
vadit per ipsu turno usque ad Sipizzanu, et quomodo descendit
ipse monte de Caprile usque ad via, que dicitur Francisca; et de
alia parte quomodo currit, et vadit ipse monte de Vuardia, cum
medietate de ipso castello, nonadecima pecia est ad Torcinu in
finibus Benafro, ubi ecclesia Sancte Agathe edificata est, subiecta
suprascripti sui monasterii, habente fines: ab una parte ipsu flumicellu,
qui vocatur Torcinu; de alia parte vallis, que est inter
ipsum montem, ubi edificatum fuit castellum, quod vocatur Casi,
et colle qui vocatur Fallascuse; de .IIIa. parte cacumine montis,
qui dicitur Maiore; de .IIIIa  parte via antiqua, que descendit da
predicta valle, et pergit circa ipsum molimentum usque in predictum
flumicellum. vicesima pecia ibique coniuncta est, ubi est
predicta ecclesia Sancte Agathe, habente fines: de una parte fine
suprascripto flumicellu, et terra seu et predicto monte; de alia
parte padule; de .IIIa. parte cacumine de predicto monte Maiore,
et quomodo pergit usque <colle> in forcella, que vocatur Corvuli,
et quomodo descendit in suprascripta padule, et terra eiusdem monasterii.
et dixerunt quod essent mensurate ad passus de mensura

p. 50

Landonis senioris castaldei. de his autem supranominatis
terris causabat ipse Maio contra supradictum Raymbaldum venerabilem
abbatem dicendo: ut pars suprascripti sui monasterii contra
racionem et iniuste teneret predictas terras, eo quod dicebat, ut ei
pertineret per hereditacionem de parentibus suis. unde ipse qui
supra abbas, una cum iam dicto abbocatore suo, dixerunt: ut predictas
terras bene et iusta racione pars suprascripte ecclesie possideret,
eo quod iam per .XXXa. annos iam dictas terras possedisset
pars suprascripti sui monasterii, et talem exinde per testes dixerunt
posse facere consignacionem secundum legem, quomodo pars
eiusdem sui monasterii per .XXXa. annos ipsas possedisset. hec
audientes nos, qui supra, Auxencius iudex interrogavimus ipsum
Maionem si haberet de predictis terris aliquas scripciones, vel si
posset per testes comprobare quomodo ei predictis terris aliquod
pertineret diceret eos, ille manifestavit, quod nullam scripcionem
exinde haberet, nec ipsos comprobare posset: ideo nos qui supra
iudex iudicavimus, et per nostrum iudicium eos vadiare fecimus
talia, ut ipse qui supra Maio obligaret secundum legem, et iam
dictus Raymbaldus abbas, pro parte predicti sui monasterii faceret
ei per testes talem consignacionem secundum legem, ut ipsi testes
singulos ad singul<os> testificando dica[n]|t: “Scio quia illas terras per
“illos fines, et mensuras, quas tibi monstravi, ,XXXa. annos possedit
“pars Sancti Vincencii”, et per sacramenta firment exinde
ipsa testimonia secundum legem. et de talibus inter se complendum
mediatores inter se exinde per partes posuerunt, et abierunt.
Quo facto sicut inter eos iudicavimus perrexerunt ipsi testes, una
cum supradicto Maione super iam dictas terras, et monstraverunt
ei ipsas per iam dictos fines, et mensuras, et reversi in constituto
pariter replicati sunt ante nostram presenciam ad definiendum inter
se sicut superius vuadiati fuerunt. Et narravimus ad ipsos gloriosos
principes, ut si placeret eis, ut ante eos esset iam dicta consignacio.
ipsi vero gloriosi principes, talia audientes, preceperunt nobis Auxencio
iudici, ut ante nos fieret ipsa consignacio. et statim venerunt

p. 51

ante nostram presenciam ipse qui supra Maio paratus erat cum
sancta Dei evangelia, et ipse qui supra domnus abbas paratus erat
cum sacramentales suos iuxta legem, et cum hos testes Leonem
presbiterum et prepositum et monachum, et Donadei presbiterum
et monachum, et Adelpertum presbiterum et monachum. et dum
conspicientes nos qui supra iudex interrogavimus eos si inde venissent,
ut iam dictam consignacionem testificarent, illi dixerunt:
“Proinde venimus”. ad hec autem nos qui supra iudex fecimus eos
segregare, iam dictum Leonem presbiterum et monachum duci in
una parte, et Donadei presbiterum in alia parte; et predictum
Adelpertum presbiterum ante nos stare fecimus, et monuimus eum
de timore Domini iuxta legem, ut quod verum sciret de causa
ista testificaret. ille autem testificando dixit: “Scio quia ille terre,
“per illos fines et mensuras, quas vobis monstravimus, per .XXXa. annos
“possedit pars Sancti Vincencii”. deinde fecimus venire suprascriptum
Leonem, quem similiter monuimus, et ille similiter testificatus
est. et istis separatis fecimus venire Donadei presbiterum
et monachum, quem similiter monuimus, et ille similiter testificatus
est. Cumque taliter suprascripti testes eidem Maioni de iam
dictis terris uno ore testificassent, posita ipse Maio sancta Dei
evangelia, iuraverunt ei ipsi testes singuli ad singulos tangendo ipsa
evangelia, et dicendo per sacramentum, ut sic esset veritas, sicut
illi de causa ipsa testimonium reddiderunt. deinde iuravit ei
domnus abbas; post hec iuraverunt ei alii undecim monachi legitimi
sacramentales, singuli ad singulos, ut sic esset veritas sicut
illi de causa ipsa testimonium reddiderunt. et ita est causa ista
de iam dictis terris inter ipsum domnum abbatem, pro parte suprascripti
sui monasterii, et iam dictum Maionem finita et deliberata
in omnibus. Dum nos qui supra Auxencius iudex talia omnia
supradicta ante nos facta et perfecta conspiceremus, iudicavimus
ut a nunc et deinceps quieto nomine haberet, et possideret pars
iam fati monasterii Sancti Vincencii et eius abbates et rectores
iam dictas terras. Quapropter recordandum in perpetuum hec
omnia, qualiter superius gesta sunt, quam et pro securitate iam

p. 52

dicti domni abbatis, et eius successores, et rectoribus habendi et
possidendi, et faciendi de iam dictis terris omnia, que ad pars suprascripti
eius monasterii placuerit, absque omni contrarietate ipsius
Maionis, et de suprascriptis heredibus, hunc emisimus iudicatum,
quod tibi Liuperto notario scribere mandavimus, eo quod interfuisti.
LIBELLUM SANCTI RUFINI
IN Christi omnipotentis Dei nomine. Dum non habetur incognitum,
set a pluribus esse videtur manifestum, qualiterLeo,
filius quondam Robbaldi de territorio Atinense, et Adeleri, et Sigebertu,
et Grifo germanis fratribus filii Grifoni de Atinu, per voluntate
et consensu genitori nostro supradicto Grifoni abitatori in
provincia Marsorum, postulavimus nos tibi Rambaldus humilis abbas
ex monasterio Sancti Vincencii, quod situm est in fine Beneventi,
ubi Samnia vocatur, super fluvium Vulturnum, ubi nunc presenti
tempore regimen tenere videtur, ut diximus, quia postulavimus nos
tibi Rambaldo humilis abbas, ut iam dictus Rambaldus abbas nobis
supradicti Leoni, et Adeleri, et Sigelberti, et Grifoni, vel ad nostris
heredibus, et usque in viginti novem anni aliquid de rebus
iuris proprietatis monasterii vestri nobis supradictis, vel ad nostris
heredibus in prestito dedissetis, unde vos Rambaldus humilis abbas
nostram peticionem denegare noluistis, sed libenti animo et per
scriptum prestare, et una per consensu et voluntate de primatos
monachos prefati monasterii vestri unanimiter pro eo quod recepistis
a nos ad pars iam dicti monasterii vestri a nos supradicti

p. 53

Leo, et Adeleri, et Sigelbertu, et Grifoni, inter aurum et argentum
seu caballos, et boves balientes insimul libre octo, pro eo unanimiter
pariterque consencientes, dedisti nobis vel ad nostris heredibus
usque in viginti et novem anni ipse suprascripte octo libre,
quas vos a nos in conveniencia recepistis ad pars iam dicti monasterii
vestri, pro eo dedisti nobis supradictis, vel ad nostris heredibus,
et usque in viginti et novem anni de rebus iuris proprietatis
prefati monasterii vestri Sancti Vincencii omnem ipse rebus
proprietatis de Cociia, et de Coliniano, que pertinentes sunt de
ipsa cella prefati monasterii vestri Sancti Vincencii, cuius vocabulum
est Sancti Rufini, de loco qui dicitur Rota, omnem ipse supradicte
rebus proprietatis in Coliniano, et in Codia, que sunt in territorio
Balbense, cum terris, et vineis, campis, pratis, pascuis, vel
inpascuis, silvis, salectis, pomis, arboribus fructiferis, vel infructiferis,
aquis, aquarum decursibus, cultum, vel incultum, servi, vel
ancille, omnia et in omnibus, ubicumque exinde inventa, vel iniuncta
fuerit de ipsa pertinencia de Cociia, et de Coliniano, et per eorum
vocabula in montibus, et in planis, et superscripte rebus proprietatis,
et cum omnia infra se habentes, dedistis vos nobis Leoni,
vel ad meis heredibus omnem ipsam medietatem de omnia supradicta,
et medietatem nobis suprascriptis Adeleri, et Sigelberti, et
Grifoni, vel ad nostris heredibus omnem ipse rebus proprietatis,
et servi, vel ancille, usque in completi viginti novem anni dedisti
vos nos supradicti, vel ad nostris heredibus, quomodo suprascriptum
est, usufruendi in eodem vero videlicet racionem, et observacionem
ad laborandum, regendum, et gubernandum, nam non
dispergendum, nec per malum ingenium argumenti in alterius potestatem
ad proprietatem subtrahendam vel transmigrandam, sed
tanto usufruendum, et ipsum usum frugibus, quod dominus de

p. 54

omnem ipsis supradicte rebus dignatus fuerit per singolos annos
donare cum ipsis servis, et ancillis, insimul in nostram Leoni, et
ad meis heredibus, sic potestatem omnem ipsam medietatem, et
illam aliam medietatem nobis Adeleri, et Sigelberto, et Grifoni,
et ad nostris heredibus, sic potestatem usque in completi viginti et
novem anni usufructuario ordinem, et posterim completi viginti
et novem anni omnia ipsa supradicta res, et servos, vel ancillas,
sub omni integritate, absque ulla calumnia, vel spectata tradicione
salvam et inlesam revertar ad pars iam dicti monasterii vestri omnia
ista supradicta res, servos, et ancillas vos nobis in prestito dedistis
usque in completi viginti et novem anni, ut annualiter vos,
vel vestris heredibus nobis, vel ad successoribus nostris; et si inde
tribuatis pensionem argentum denarios duodecim, aut in mercem
precii valientes denarios duodecim, aut nobis, vel ad monachum
nostrum, aut ad nostros missos, vel in ipso monasterio
Sancti Vincencii intus in ipsa ecclesia ponatur, in talis
vero tenore, ut si vos supradicti Leo, et Adeleri, et Sigelberto, et
Grifo, vel vestris heredibus, omnia sic iuste vos conservaveritis,
sicut supra legitur, et nos supradictus Raymbaldus humilis abbas,
vel successoribus meis, aut ullum de cuncta congregacione prefati
monasterii nostri vobis supradicti Leoni, et Adeleri, et Sigelberti,
et Grifoni, vel ad vestris heredibus de omne ipsa supradicta res,
servos, et ancillas, foras expellere quesierimus, vel contra ire, aut
tollere, vel minuare presumserimus, aut per nos, vel a nos submissa
persona, nomine pene nos vobis componere promittimus
auros mancosos centum, et post pena soluta numquam nobis liceat
nollet quod semel voluimus. et hec omnia suprascripta, quod a
nos factum vel quod superius scriptum est, ego superscriptus
Rambaldus abbas, vel successoribus meis perennis temporibus, firmiter
atque inviolabiliter conservare promittimus, usque in completi
viginti et novem anni, quia inter nos tale fuit conveniencia.
Unde pro stabilitate vestra scribere, vel et firmare rogavimus in

p. 55

anno ab incarnacione Domini nostri Iesu Christi nungentesimo
tricesimo ,VI., seu et regnante domnus. Ugo, rex gracia Dei in
Italia in anno .XIo., et Lotharius rex filius eius insimul cum eo
in anno .VIo., et vicesimo die mense iulii, per indiccione .VIIII.
Actum in Marsi, mense et indiccione suprascripta.† Ego qui
supra Rambaldus abbas. † Ego Paulus subdiaconus et monachus.
† Ego Iohannes subdiaconus et monachus.
LIBELLUM DE BALVA IN CAMPO DE ROTA; IN BARATTE; IN CERULE;
IN PELTINO; IN POTEIANO ET IN GORIANO CUM IPSIS
CELLIS.
In Dei nomine. Scriptum conveniencie dum ad omnibus non
est cognitum, set a pluribus esse videtur, et est manifesta causa,
qualiter steti atque conveni inter me Raynardi, filius quondam Rocuini,
ex nacione Francorum, et te Raymbaldo vir venerabilis, humilis
abbas ex monasterio Sancti Vincencii, qui situm est in Samnie
partibus unde oritur fluvio Vulturno: feci tecum conveniencia per
consensu et voluntate de cuncta congregacione Sancti Vincencii, et
dedi tibi in conveniencia in auro et argento libre .XXi., quod vos
cum monachis monasterii vestri recepisti in presencia de bonos
et nobiles homines de territorio Valvense, Adelulfus, Todericus,
Azco, germanis fratribus, pro restauraciones vestri monasterii, quod
ab Agareni predatum est, et ab igne crematum, ut aliquid restaurare
possitis. pro ac conveniencia dedisti mihi supradicto vel ad
meis heredibus, usque in .XXi. et novem annis celle et curti in
territorio Valvense in Plano; ipsa curte et cella de Rota, cum omnes

p. 56

pertinencia vel adiacencia sua; et ipsa curte et cella de Baratta,
cum omnes adiacencia sua, quantum ad ipsa curti pertinentes est
in Cerule; in Campo de Peltino; in Poteiano; et in Goriano, vel
ubicumque per singule loca vel vocabula de ipse curti et celle pertinentes
fuerint mihi in supradicta conveniencia dedisti, cum casis,
casalanis, terris, vineis, pratis, pascuis, cultum vel incultum, pomis,
arboribus fructiferis vel infructiferis, baliginis, limitibus aquis, aquarum
vel decursibus, aquis in montibus et in planis, cartulati vel
cartulate, cum censis et datis, aldii vel aldiane, cum aldariciis suis,
colone vel colonicie sue, servis vel ancille, omnia et in omnibus
quantum a supradicte curti pertinentes est, et censum absolvere debeamus
ego vel meis heredibus, per unumquemque annum, denarios
duodecim. Unde pro stabilitate vestra Albertus notarius scribendum
rogavimus. Ab incarnacione domini sunt anni nungentesimo
vicesimo sexto, indiccione quartadecima.
Privilegium quoque optinuit Rambaldus pater venerabilis a sancto
Stephano papa septimo, iure sacro apostolico, huiusmodi.

p. 57

STEPHANUS episcopus servus servorum Dei. Rambaldo viro
venerabili abbati monasterii Christi Martyris Vincencii, quod
situm est in partibus Sapmnie, territorio Beneventano, super fontem
Vulturni fluminis, et per te cunctis successoribus tuis in eodem
venerabili monasterio regulariter promovendis in perpetuum. Pia
sollicitudine curam agentes sacrarum Dei ecclesiarum, utpote pro
salute ovium a Deo nobis commissarum, et maxime Deo famulancium
monachorum, satagimus ut divine contemplacioni insistentibus
opem ferre possimus, ut cum eis eciam divine remuneracionis
graciam consequamur. Petentibus igitur vobis, ut monasterium
Beati Vincencii martyris Christi cum omnibus sibi pertinentibus,
cellis, cappellis, castellis, et terris, sub iurisdicione Sancte Romane

p. 58

Ecclesie nostri privilegii auctoritate muniremus, concedimus illud
vobis vestrisque legitimis successoribus abbatibus detinendum, ut
nullius alterius ecclesie dicionibus submittatur, sed cum omnibus
sibi pertinentibus cellis, sive monasteriis, monasterium videlicet
Beati Petri iuxta fluvium Sabbati, territorio Beneventano, monasterium
domini Salvatoris in Alife; cellam Sancte Marie in duas Basilicas;
cellam Sancte Marie iuxta fluvium Trinium; cellam Sancte
Marie in Castanieto; cellam Sancte Marie in Palene; cellam Sancte
Marie in Apinianici; cellam Sancti Petri in Vipera; cellam Sancti
Vincencii in Toccu, cum omnibus monasteriis, et cellis, sub apostolice

p. 59

Sedis proteccione permaneant. preterea quecumque a regibus,
ducibus, principibus, vel reliquis fidelibus, ad idem monasterium
collata sunt, vel in posterum conferri contigerit, et que predecessorum
nostrorum privilegiis confirmata vestris predecessoribus constat,
firma vobis, vestrisque successoribus, et illibata permaneant.
Decernimus quoque, ut nulli omnino hominum liceat predictum monasterium
temere perturbare, aut eius possessiones auferre, vel ablatas
retinere, minuere, vel temerariis vexacionibus fatigare; sed omnia
integra conserventur, eorum, pro quorum substentacione et gubernacione
concessa sunt, usibus omnimodis profutura, obeunte te nunc
eius loci abbate, vel tuorum successorum, nullus ibi qualibet astucia,
seu violencia preponatur, nisi quem fratres communi consensu vel
saniori consilio elegerim secundum timorem Dei, et beati Benedicti
regulam a Romano pontifice consecrandum. chrisma, oleum
sanctum, consecraciones altarium, sive basilicarum, ordinaciones
monachorum, sive clericorum monasterio pertinencium, a quo malueritis,
accipietis catholico episcopo, interdicimus eciam, ne quis
episcoporum ex eodem monasterio abbatem, vel monachum ad
suam synodum audeat provocare, vel excommunicare; nec ibi
cuiuslibet ecclesie sacerdotem, preter Sedem apostolicam, dicionem
aliquam habere permittimus, adeo ut nisi ab abbate fuerit invitatus,
nec missarum sollepmnia ibidem celebrare presumat. sacerdotes
et clerici de quacumque ecclesia, si venerint ad habitandum
in congregacione fratrum, aut monachicum suscipiendi habitum,
statim recipiantur, nec a quolibet prohibeantur. nec presumat
quispiam eidem monasterio, et cellis, vel possessionibus, vel rebus
eius violenter incumbere, vel quamlibet malicie iacturam inferre;
sed omni tempore idem locus cum pertinenciis libere et quiete sub
apostolice Sedis proteccione servetur. Si quis autem huius nostri
apostolici privilegii constitucionem temerare presumpserit, nisi digne
emendaverit, honoris sui dignitatem ammittat, et alienus a corpore,
et sanguine domini nostri Iesu Christi fiat, et cum diabolo, et eius

p. 60

ministris eterno incendio dampnetur. qui autem hec iuste et pie
observaverit, benediccionis graciam plenissime a Domino consequatur,
et eterne vite particeps esse mereatur. Bene valete.
Scriptum per manum Andree, scriniarii Sancte Romane Ecclesie,
mense septembris, indiccione quarta. Data per manum Stephani
primicerii, anno pontificatus domni Stephani summi pontificis septimi.
.IIIo.
CURTES quoque diversas, et fundos recollegit venerabilis abbas
Raymbaldus in loco, qui dicitur Scarassano. homines conduxit,
quibus predictas curtes ad laborandum locavit, et censum
annualiter monasterio persolverent ordine libellario. ex quibus
numerate sunt quibusdam scripcionibus pecie de terris .Xm. et .VIIIIm.
extra vineas, et alios fundos in eodem loco. 
SIMILITER eciam in comitatu Balvense, et in Carapelle, et in
valle Tritensi diversas collegit monasterii hereditates, ex quibus
multa libellari ordine locavit, quedam quoque in melius commutavit.
Requievit autem predictus Raymbaldus venerabilis abbas,
decimo idus iunii, anno Dominice incarnacionis nungentesimo
quadragesimo quarto, indiccione secunda.
In ipso tempore Landulfus princeps marchio efficitur. Ungri
Campaniam devastaverunt.

p. 61

LEO, abbas Sancti Vincencii, sedit annos
.XII. iste perfecit ecclesiam Sancte
Marie in Capua, et plura edificia statuit.
sub hoc tempore Aligernus constituitur abbas
Sancti Benedicti, ad cuius eleccionem invitatus
est predictus venerabilis abbas Leo, et
ipsius consilio ordinatus est. hic homines
perducere fecit ex aliis regionibus, quos constituit
in propinquo huius monasterii loco residere,
ipsiusque monasterii terram colere. 
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Sexto anno principatus
domni Landulfi gloriosi principis, et anno secundo domni

p. 62

Pandulfi eius filii, mense augusti, tercia indiccione. Memoratorium
factum a nobis Paulo, monacho et preposito monasterii Sancti
Vincencii, situm super Vulturni fluminis fonte, seu misso domni
Leonis, venerabilis abbatis suprascripti monasterii, qualiter presencia
Auxencii iudicis et aliorum testium pro quibus superius dictus
domnus Leo abbas, in presenti mense et indiccione per convenienciam
libellario nomine dedit Lupi filio Teudosi, et Petri filio
Yselberti, et Adelberti filio Flore, et Adi filio Leopardi de ipsis
terris, que sunt suprascripti monasterii, per circuitu ipsum castellum,
quod est in loco propinquum ipso monasterio Sancti Vincencii,
ubi omnes prenominati habitare debent, usque in viginti novem
annos expletos in ipsa racione quo scripto ipso continere videtur.
propterea voluntarie ipsi qui supra Lupo, Petrus et socii eorum
vuadiam mihi dederunt et mediatores mihi posuerunt se ipsos, tali
tenore ut ipsi prenominati, cum uxoribus et filiis et filiabus, et cum
peculia et animalia et omni causa sua debeant habitare et residere
in ipso castello, quod est propinquum predicto nostro monasterio,
et facere ibidem omnem suam utilitatem iuxta racionem, et debeant
tenere, laborare, et ad cultum perducere de ipsis terris suprascripti
nostri monasterii, que sunt per circuitum de subtus predicto
castello quantas laborare potuerint, et vinee que ibi sunt inculte
quantas potuerint ad cultum perducere, et sic recolligere debeant
annualiter sicut alii homines recolligunt, et omne bictuarium et
vinum et alia frugia, que Deus eis exinde dederit, usque ad quatuor
annos expletos in parte suprascripti nostri monasterii exinde
sortem dare non debea[n]t, sed faciant exinde quod eis piacuerit;
ab ipsis vero quatuor annis expletis usque ad constitutum terminum
ex omnibus, que Deus dederit de predictis terris, in quatuor

p. 63

partes dividere debeant, illi et sui heredes tollant sortes tres, et
ad missum nostri monasterii dare obligaverunt ipsam quartam partem, 
et obligaverunt se omnes supra nominati ut a die illo, quo
in eodem castello habitaverint, non habeant licenciam ad habitandum
pergere in alium locum, sine voluntate suprascripti domni
Leonis abbatis, et de eius successoribus; et si a modo et usque
in predictos .XXVIIII. annos non compleverint ipsi omnes suprascripti
et sui heredes in parte predicti monasterii et ad eius abbatibus
et rectoribus omnia in ipsa racione, que superius legitur,
quinquaginta libras argenti pena se et suos heredes in parte predicti
monasterii et eius abbatibus ac rectoribus componere obligaverunt
per suprascripta vuadia se ipsis mediatoribus ad pignerandum,
si necesse fuerit, per nominative boves, baccas, porcos et alias res
suas usque ad legem insimul, et personas suas, ut licenciam et
potestatem habeamus comprehendendi eos in via, et in omni loco, ubi
eos invenire potuerimus, et ante puplicum iudicem et comprehensos
ducamus, et teneamus usque dum nostrum monasterium ad suam
veniat legem et iusticiam. Si autem nos, vel missum predicti nostri
monasterii querere presupmseri<n>t de pressura, aut de antestata,
vel de simplicitate, aut de ipsa pignoracione, tunc qualiter lege et
iusticia illis a misso nostri monasterii recipere quesieri[n]t, taliter
in parte nostri monasterii facere obligaverunt, et taciti exinde maneant
semper. Scripsi ego Adelpertus notarius et interfui.
CONSIGNAVIT eciam pater iste venerabilis Leo diversas terras, et
possessiones monasterii huius multis in locis, et multo certamine
ammissa reparavit. ea vero, que dicebantur ecclesie Sancte
Dei genitricis Marie in Oliveto, et alia plura in ipso comitatu Benafrano,
ita devicit celebri placito et iudiciali lege sancita.

p. 64

IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Quintodecimo
anno principatus domini nostri Landulfi gloriosi principis,
et duodecimo anno principatus domini Pandulfi eius filii, mense
novembris, .XIIIa. indiccione. Dum nos Arechisi, iudex civitatis
Capuane, essemus inter ceteros ad iudicandum et definiendum causantibus,
die autem quadam stantibus nobis ante superius dictum
domnum Landulfum gloriosum principem, et cum aliis nobilioribus
viris, venerunt ante eundem gloriosum principem domnus Leo,
venerabilis abbas monasterii Sancti Vincencii, situm super Vulturni
fluminis fonte; venit autem et Paldefrit comes castaldatui
Benafrani. Qui, cum venissent, et ante predictum gloriosum principem
reconiuncti essent, querebant inter se definire altercacionem
illam, quam inter se habuerunt de cellis predicti monasterii, que
esse videntur in finibus predicti castaldatus Benafrani, una que
vocatur ecclesia Sancti Quiri[ci], constructa in loco, qui dicitur
Morcano, et alia que vocatur Sancta Maria ad Olivetum, et de
terris pertinentibus predicto monasterio, que esse videntur in nominatis
locis. et dum coniuncti essent, tunc supradictus domnus

p. 65

Leo abbas, erga secum habendo Hercembertum notarium abbocatorem
sui monasterii, contra iam dictum Paldefrit comitem causare
cepit dicendo, ut ipse Paldefrit comes teneret terras predicti
sui monasterii, que esse videntur in nominatis locis. inde ab eo
querebat audire responsum, et, secundum legem, cum eo exinde
facere finem, unde ipse Paldefrit comes dixerat, ut nesciret terras
ipsas, de qua per iudicium gloriosi principis vuadiati fuerunt tali
tenore, ut amborum partes pergerent super ipsas terras, et facerent
inter se exinde, secundum legem, finem. cum quibus nos
qui suprascriptus Arichis iudex, una cum eis pariter perreximus
super iam dictas terras, cum quibus et nobiscum venerunt Paulus
diaconus et monachus, Adelpertus presbiter et monachus, et Grimoaldus
presbiter et monachus, et monstraverunt eidem Paldefrit
comiti terras, sicut cum predicto domno Leone abbate vuadiatus
fuerat per hos fines et mensuras. hoc est ipsa terra, ubi ecclesia
Sancti Quiri[ci] edificata est, et monte uno se tenente, ubi nominatur
Morcanu, qui habet fines eadem terra: ab una parte incipiente
a fluvio Vulturno circa terram nominati monasterii, que
dicitur silva Cicerana, usque in via Francisca, et aliquantum revolvente
circa eadem via; et deinde incipiente desuper eadem via
limite in sursum usque in via, que fuit silice; deinde incipiente super
ipsa via, que fuit silice in sursum per riagine usque in vertice montis,
et descendit inter hec terra, et terra nominati monasterii, que dicitur
silva Cicerana; de secunda parte cacumine huius montis; de
tercia parte terra de ipso monte, usque ubi oritur predictum fluvium
Tulibernum, et deinde quomodo currit predictum fluvium
Tulibernum; de .IIIIa. parte iam dicto fluvio Vulturno, et sicut revolvit
limite circa terram Sancti Benedicti, et per directum per
terram Sancti Benedicti usque in fossato; et sicut revolvente ipso
fossato circa terram Sancti Benedicti, et quomodo inde revolvente
circa terram Sancti Benedicti usque in fossato, qui discernit inter
hec terra, et terra Sancti Benedicti, et quomodo vadit ipse fossato
usque in via, et quomodo vadit ipsa via usque in fossato, et revolvente

p. 66

ipso fossato et limite circa terrarii Sancti Benedicti usque
in supradicto fluvio Tuliberno. alia terra, ubi ecclesia Sancte
Marie cella vocabulo edificata est, que dicitur Olivetum, et ecclesie
Sancte Cristine: habet fines eadem terra de una parte via Francisca,
que venit da campo Famelico, et vadit per capite per ipsa
ceruaricia usque in via, que fuit silice, que venit da Benafro circa
nominata ecclesia Sancte Cristine, et inde habet passus .CCC. quinquaginta
et perexit iam dicta via Francisca usque in predicto fluvio
Tuliberno, et quomodo vadit circa fluvium Tulibernum usque ubi
oritur, et deinde per predictas terras et montes et fines usque in
vertice huius montis; de secunda parte vertice huius montis, et quomodo
vadit per verticem aliorum moncium, qui nomina[n]tur super
Arcora et Cisterna usque riagine, que dicitur Rave; tercia parte
in iam dicta Rave et in aliquantum limite et fossato, et perexit
per limite usque in via pretosa, et vadit circa iam dicta via usque
in fontana, que est circa que dicitur Fermina, unde per tempus
aqua decurrit, et discernit inter hec terra, et terra suprascripti monasterii,
que nominatur Spineta, et quomodo decurrit ipsa Fermina
usque in alia fossata, et quomodo perexit ipse fossato a capite de
ipsa Cisterna antiqua, et perexit in ipsa petra de <se> ipsa incisa,
et deinde revolvente circa via, que venit da Benafro, et vadit ad
nominata ecclesia Sancte Marie, et inde incipiente subtus de predicta
via limite et fossato, et revolvente per fossatum et limitem
usque ad alia via, que venit da iam dicta Sancta Maria, et per
eadem via in nominata via, que fuit silice, que venit da Benafro,
et vadit circa nominata ecclesia Sancte Cristine, et incipiente de
subter predicta via, que fuit silice per limite et fossato, et inde
habet passus .CCXXIIII.; quarta parte terra puplica, ad mensura de
passu Landoni castaldei mensuratum. unde ipse, qui supra domnus
Leo abbas, dixerat ipsi Paldefrit comiti, ut iam dicte terre, quas
illi cum predictis monachis Paulo, Adelperto, et Grimoaldo per
suprascriptos fines et mensuras monstraverant, nominati sui monasterii
essent. et ipse Paldefrit comes dicebat quod verum non
esset. sed ei pertinerent ipse terre pro parte palacii. ipse vero

p. 67

domnus Leo venerabilis abbas dicebat, ut ei per testes, secundum
legem, talem posset facere consignacionem,quomodo predicte terre
pars suprascripti monasterii sui iam per .XXXa. annos possedisset.
sed cum ipse Paldefrit comes manifestasset, quod non posset secundum
legem comprobare, iam dictas terras sibi pro parte palacii
pertinere, iudicavimus, et per nostrum iudicium eos vuadiare
fecimus tali tenore, quatenus predictus Paldefrit comes, pro parte
palacii, plicaret secundum legem, et iam dictus domnus Leo venerabilis
abbas, pro parte sui monasterii, faceret ei talem comprobacionem,
secundum legem, per testes, ut singulos ad singulos
testificando dicant: “Scio quia ille terre, per ipsos fines et mensuras,
“quas tibi Paldefrit comes monstravi, per .XXXa. annos
“possedit pars Sancti Vincencii”, et firmaret testimonia ipsa per
sacramenta, secundum legem. et de taliter inter se complendum
mediatores inter se posuerunt, et abierunt. In constituto vero ambarum
parcium se coniuncxerunt ante domnum Paldulfum gloriosum
principem: domnus Leo abbas paratus erat pro parte sui monasterii
cum superius dictis monachis, volens Paldefrit comiti de
iam dictis terris iam dictam comprobacionem facere, sicut guadiati
fuerant; et ipse Paldefrit paratus erat recipere iam dictam comprobacionem.
sed cum predictus domnus Pandulfus gloriosus
princeps taliter utrasque partes paratas esse conspiceret, ad causaciones
ipsas inter se liberandas, dixit iam dicto domno Leoni abbati,
ut adduceret ei testes suos, quos ille statim adduxit predictos
monachos, quos conspiciens gloriosus princeps interrogavit eos, si
de predictis terris testimonium reddere venissent; qui dixerunt, pro
predictis terris se testimonium reddere venisse, et tunc fecit eos
separari: Paulum diaconum duci in partem unam, et Adelpertum
in aliam; Grimoaldum vero ante se stare, quem per semetipsum
diligenter amonuit de timore Domini, ut quicquid veraciter sciret
de predictis terris, indicaret. ipse vero Grimoaldus dixit: “Scio
“quia ille terre, per illos fines et mensuras, quas Paldefrit comiti
“monstravimus, per .XXXa. annos possedit pars Sancti Vincencii”.
et amoto eo, iussit alios singillatim venire ante se, qui similiter

p. 68

testificati sunt. et cum toti tres, uno tenore, ante gloriosum principem
testimonium reddidissent, precepit nobis Arichisi iudici iam
dictus gloriosus princeps, ut una cum Paldefrit comiti recederemus
ab eius conspectu, et per sacramentum firmarent predicti monachi
sua testimonia, que de predictis terris testificati sunt. et ipse
domnus Leo abbas, pro parte sui monasterii, iuraret eidem Paldefrit
comiti de iam dictis terris, sicut lex est, et egressi sumus
ab eius conspectu. tunc Paldefrit comes, pro parte palacii, posita
sancta evangelia, primus iuravit ei Grimoaldus presbiter et
monachus, deinde Adelpertus, et Paulus, tangendo ipsa evangelia,
et dicendo, ut sic esset veritas, sicut illi de iam dictis terris testimonium
reddidissent domno Leoni abbati; noluit ipse Paldefrit
comes sacramentum tollere, sed per fustem ei donavit, et launegild
inde, secundum legem, ab eo recepit camisum unum, in omni
decisione, et in ea racione, ut si ipse Paldefrid comes, aut eius
heredes, de nominata donacione per qualecumque ingenium dirrumpere
aut removere quesierit, centum bizanteos solidos pena se,
et suos heredes eidem domno Leoni abbati, et ad posteros eius,
componere obligavit, et supradicta donacio firma permanere in perpetuum.
Et ita est causacio de iam dictis terris inter partem predicti
monasterii, et iam dictum Paldefrit comitem, per iam dicta testimonia
et sacramenta, finita et deliberata in omnibus. Cum nos, qui supra
Arichis iudex, taliter omnia supradicta vidimus et audivimus, iudicavimus,
ut amodo et semper pars supradicti monasterii Sancti Vincencii,
et eius abbates, et rectores firmiter et securiter habeant et
possideant predictas terras integras, sicut superius per fines indicate
et mensurate sunt, absque omni contrarietate iam dicti Paldefrit
comiti, vel cuiuscumque persone. Quapropter recordandum in
perpetuum ea omnia, qualiter superius gesta sunt, quam et pro securitate
predicti monasterii Sancti Vincencii, et de eius abbatibus,
et rectoribus hunc emisimus iudicatum, quod tibi Ercemberti notario,
qui interfuisti, scribere demandavimus. [.....] subscripsi.

p. 69

EODEM quoque tempore, quidam clarissimi viri Alfanus, et Aldemari,
germani filii Aldemari comitis, Audoaldus, et Landulfus
castaldei optulerunt huic monasterio inclitam curtem suam in territorio
Benafrano, per hoc scriptum, et eidem domno Leoni abbati. 
IN nomine Domini. Anno quadragesimo secundo regnante
domno Constantino magno imperatore, et .xvI°. anno principatus
domni Landulfi gloriosi principis, et .xiI°. anno principatus
domni Pandulfi filii eius, mense ianuario, .xiiIa. indiccione. Ideoque
nos Alfanus, et Aldemari, germani filii quondam Aldemari, qui
fuit comes, et Audoaldus castaldeus, filius quondam Aldemari, et
Landulfus castaldeus, filius bone memorie Potoni, sicut nobis aptum
et congruum est, bona etenim nostra voluntate, et pro firma stabilitate
interesse idoneos subscriptos testes, per hanc quoque cartulam
unanimiter et pari consensu donavimus tibi Leoni, venerabili
abbati monasterii Sancti Vincencii, situm super fluvium Vulturnum,
integram ipsam curtem nostram de finibus Benafro propinquo ecclesia
Sancti Nycandri, ubi dicitur Preta Lata, cum omnibus suis
pertinenciis, que fuit domnica, quam quidam Aldemari thesaurarius
bisavius noster, concessam habuit a parte sacri palacii, per preceptum
ab anulis bonorum preceptorum utraque parte sigillatum,
cum omnia et in omnibus ad eandem curtem pertinentibus. in
primis ipsum ca[m]pum qui dicitur de Balzemundu, habet fines:
de uno latere [.....], unde per tempus aqua decurrit, que dicitur
Fermina; alio latere fossatu; unum caput tenet in silice; aliud caput

p. 70

in villa, que nominatur Cacafolline; alium campum ibique, habet
fines: de una parte silice, que venit de Benafro, et pergit circa
Sanctam Cristinam; alia parte via, que venit da Benafro, et pergit
ad Sanctam Mariam; tercia parte in ipsa Fermina; quarta parte terra
predicti vestri monasterii. infra hos vero fines exinde nec nobis,
nec quarte partis uxorum nostrorum, nec cuique alteri habendum
nullam reservavimus, sed in integrum eandem curtem cum omnibus
suis pertinenciis et territoriis ad predictam curtem pertinentibus in
finibus Benafro, una cum inferius et superius, et cum viis et anditis
suis, et cum omnibus suis pertinenciis, tibi iam dicto Leoni
abbati ad partem eiusdem monasterii, eiusque rectoribus donavimus
habendum et possidendum. unde pro confirmandam hanc
nostram donacionem recepimus a te, nomine Leone abbate, iuxta
legem launegild camiso uno. similiter donavimus tibi, ad partem
eiusdem vestri monasterii, supradictum preceptum concessionis ex
ipsa curte, per supra susceptum launegild, ea racione, ut amodo
et semper tu iam dictus Leo abbas, et pars eiusdem vestri monasterii
eandem nostram donacionem habere et possidere valeatis
securiter, inde faciendum vos et posteri vestri omnia que volueritis,
sine contradiccione nostra et de nostris heredibus, et sine
cuiuscumque requisicione. quod si aliquo tempore nos vel nostri
heredes tecum, aut cum posteris tuis, seu cum parte eiusdem
monasterii, per qualicumque inventa occasione causare aut contendere
quesierimus de supradicta nostra donacione, volendo illam
de vestra tollere proprietate et dominacione, vel si illud retornare aut
removere quesierimus, centum solidos bizanteos tibi Leoni abbati,
et ad posteros tuos, vel ad partem eiusdem monasterii pena nos,
et nostros heredes componere obligamus, et in antea omni tempore
per invitis taciti maneamus, et hec cartula omni tempore firma
et stabilis permaneat. Quod te Sichelpotum clericum et notarium
taliter scribere rogavimus. Actum in Benevento, feliciter
feliciter feliciter.

p. 71

IN his vero terris, quas consignaverat venerabilis abbas Leo, homines
constituit de diversis locis, qui predictas terras excolerent,
et debitum censum monasterio singulis annis persolverent
per hoc scriptum.
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Decimo
anno principatus domni Landulfi gloriosi principis, et .viI. anno
principatus domni Pandulfi filii eius, mense ianuario, .viiI. indiccione.
Ideoque nos Leo, in Dei nomine abbas monasterii Sancti
Vincencii, sito supra Vulturni fluminis fonte, manifestum facimus
quoniam supradictum nostrum monasterium per plurima loca copiosas
habet substancias, inter quas eciam habemus unam ecclesiam
vocabulo Sancte Marie, que nuncupatur ad Olivetum, in finibus
Benafro,cum omnibus territoriis ad eandem ecclesiam pertinentibus,
pertinentes eidem nostro monasterio, a fine Benafro in fluvio Vulturno,
et a fine monte Tauri usque ad ipsum Sextum, que Iohannes,
et Toti filii Toti, Leo presbiter, Iohannes, Aifrit, et Petrus filii
Iohannis, Rodelando et Dominicus filii Teoderici, et Ursus filius
Luponi, et Martinus filius Leonis, Dominicus, Aiprando, Amalfrit,
et Iohannes clericus germani filii Aifrint volunt a nobis per
convenienciam libellario ordine tenere et laborare et excolere; inter
nos, et eos amodo et usque dum illi et sui heredes ibidem habitare

p. 72

voluerint, et deberent illi et sui heredes in predictis terris
habitare vel residere, cum familiis et animalibus, et omni causa
sua, et dividant nobiscum ipsa frugia, que inde fecerint, quomodo
hic subter declaramus. cumque taliter inter nos, et omnibus prenominatis
convenisset, et ut conveniencia ista huius libellarii secundum
legem fieret, convocavimus infra nos Adelfrit iudicem, et
subscriptos idoneos homines, qui se nobiscum interesse dixerunt,
sicut in lege scriptum est de conveniencia; et ita firmavimus hunc
libellarium scriptum, iccirco ego iam nominatus Leo abbas una
cum consensu fratrum et subscripcione monachorum, et erga mecum
habendo Petrum notarium, abbocatorem predicti nostri monasterii,
per hunc scriptum libellarium dedi et tradidi vobis omnibus prenominatis
predictam ecclesiam Sancte Marie cum inclitis territoriis
ad predictam ecclesiam pertinentibus, quantum vos, aut vestri
heredes inde iusta racione laborare, et ad cultum perducere
potueritis: in hoc ordine, ut debeatis illas tempore suo laborare,
cultare, seminare, et labores ipsos conciare, metere, et tritulare,
et omnem granum, et ordeum, et milium per singulos annos, dum
ibi habitaveritis, dividatis inter vos, et partem suprascripti monasterii
in decem partes, vos habeatis novem partes, et suprascripto
monasterio detis partem decimam; ibique in suprascripto loco dividere
debeatis; et liceat vobis ibi vineas pastinare, et cunctum
vinum usque in decem annos vestre sit potestatis; post expletos
vero decem annos dividatis cum suprascripto monasterio, quomodo
alii parcionarii dividunt cum suos consortes, qui sunt in eodem
loco Benafro. et quando vos exire volueritis de suprascriptis terris,
liceat vos inde exire cum omni causa vestra, et de commenditis
vestris, et pergere ubi volueritis absque omni contrarietate nostra
et posterorum nostrorum, et debeatis nobis dare de ipsis porcis
escaticum, quomodo dant ipsi homines de Benafro suo domino,
et non habeatis licenciam ire ad iudicium alicuius hominis, sed ad
nostrum, aut inter vos. et non habeatis alium hominem seniorem

p. 73

nisi nos, dum ibi habitaveritis. et si unus ex vobis voluerit
habere cavallum et nobis servire, debeatis nobis servire cum
suprascripto cavallo, et de omnia suprascripta nobis ille homo,
qui talia nobis compleverit de dandum nobis, solutus maneat predictum
terraticum. et obligo me ego qui supra Leo abbas, et
posteros meos, et pars iam fati nostri monasterii vobis omnibus
prenominatis, et vestris heredibus integras suprascriptas terras, donec
ibi volueritis habitare, defendere et antestare semper ab omnibus
hominibus, ab omnique parte, si autem ego qui supra Leo abbas,
aut posteri mei, aut pars nostri monasterii, hoc scriptum libellarium
per qualecumque ingenium dirrumpere, aut removere quesierimus,
et si non vobis compleverimus omnia, sicut supra diximus,
quinquaginta bizanteos solidos pena me, et posteros meos,
et pars iam dicti monasterii, vobis et vestris heredibus componere
obligamus et hoc scriptum libellarium de qualiter continet
firmum permaneat in suprascripta racione. et si vos, vel vestri
heredes non compleveritis nobis, aut posteris nostris, et ad pars
nostri monasterii omnia, sicut supra diximus, similiter quinquaginta
bizanteos solidos vos, et vestri heredes nobis, et posteris
nostris componere obligastis. Et taliter ego qui supra Leo abbas,
una cum consensu fratrum et subscripcione monachorum, erga
mecum habendo iam dictum abbocatorem predicti nostri monasterii
feci, et te Ercembertum notarium scribere rogavi. † Ego
Leo qui supra abbas. † Ego Paulus diaconus et monachus. † Ego
Iohannes diaconus et monachus. † Ego Bonizo subdiaconus.
SIMILITER eciam ipso <in> tempore, consignatum est monasterium
domini Salvatoris apud Alyphas, facto placito in Beneventano
palacio, et eum ab infestacione vel calupmnia episcopi Beneventane
sedis quietum constituit et pacatum, huic monasterio semper
iure subiectum idem magnificus pater Leo, carus Deo. et hoc
ipsius inde commemoratorium.

p. 74

CONSIGNACIO SANCTI SALVATORIS IN ALIFIS.
IN nomine Domini. Anno tricesimo sexto regnante domino
Constantino magno imperatore, et decimo anno principatus domni
Landulfi gloriosi principis, et anno sexto principatus domni Pandulfi
filii eius, mense iulio, septima indiccione. Memoratorium factum
a me Leone, abbate monasterii Sancti Vincencii, et Adelferi
referendario abbocatore meo de hoc, quod in sacratissimo Beneventano
palacio, in presencia domni Landulfi excellentissimi principis,
ubi coram eo residebat domnus Iohannes, pontiphex Sancte
Beneventane Sedis, atque coram eis astante Raimelfrid castaldeo
et iudice, per iudicium supradicte potestatis vuadiatus sum cum
Alfano castaldeo, pro parte supradicti palacii, et cum Iohanne diacono,
et abbate advocatore predicti episcopii, tali tenore, ut ad
dies duodecim facerem ego eorum talem consignacionem, iuxta
legem, cum tercia persona, ita ut singuli separatim dicant: “Scio
“quia monasterium Sancti Salvatoris de Alife liberum fuit factum
“da episcopo Beneventano, et palacium illum subdidit Sancto
“Vincencio, ut talem dominacionem haberet ibi, qualem abbas debet
“habere in monasterio”; et postea ipsi cum quinque scariones
predicti nostri monasterii firmarent per sacramentum ipsam consignacionem.
Unde ipsi a parte sua de taliter recipiendum mediatorem
nobis posuerunt Sadipertum stolfaiz, et nos eorum mediatorem
posuimus. Hoc breve, ex iussione supradicte potestatis,
scripsi ego Madelfrit clericus et notarius.

p. 75

DIFFINICIO PLACITI DE SANCTO SALVATORE IN ALIFIS.
IN nomine Domini. Anno tricesimo septimo regnante domno
Constantino magno imperatore, et undecimo anno principatus
domni Landolfi gloriosi principis, et septimo anno principatus domni
Pandolfi filio eius, mense ianuario, octava indiccione. [I]deoque
nos Iohannes, gracia Dei episcopus Sancte Sedis Beneventane, declaramus
quia domnus Leo venerabilis abbas monasterii Sancti
Vincencii, situs supra Vulturni fonte, venit Beneventum, ante superius
dictus domnus Landolfus gloriosissima princeps causavit
contra nos pro pars predicti nostri episcopii, et contra Alfanum
gastaldeum pro pars sacri palacii, qui causam eiusdem sacri palacii
peragebat de monasterio Domini Salvatoris, quod edificatum
fuit in Alife, de quo dicebat ipse qui supra domnus Leo venerabilis
abbas, ut predictum monasterium Domini Salvatoris liberum
factum esset ab episcopo Beneventano, et palacio illum subdidisset
in iam dicto suo monasterio Sancti Vincencii, ut talem dominacionem
haberet ibi, quali<ter> abbas debet habere in monasterio. Unde
nos diximus verum non esset. et ille nobis guadiam de comprobandum
talia, secundum legem per testes datam habuit, et positum
mediatorem. sed dum ipse qui supra domnus Leo venerabilis

p. 76

abbas cum testes et sacramentales suos, pro pars iam dicti
sui monasterii, secundum legem parati erant, volendo nobis complere,
sicut guadiam nobis dedit, et positum mediatorem, ut diximus,
nolentes nos testimonia et sacramenta ipsa ab eis recipere,
per colloquia bonorum hominum venimus ad hanc convenienciam,
ut semper qui supra domnus Leo venerabilis abbas et successores
eius et pars iam dicti sui monasterii Sancti Vincencii potestatem
et licenciam habeat in iam dicto monasterio Domini
Salvatoris ponere, et ordinare monachum prepositum suum, sicut
abbas debet ordinare, et sicut beatus Benedictus in sua regula
instituit.
Fortissimus Leo, pro recolligendis rebus monasterii, eciam
maria penetravit, et ab imperatoribus Constantinopolitanis, videlicet
Septimo Constantino, Romano, Ghristoforo, Stephano, et altero
Constantino, precepta accepit, cum quibus eciam dona magna
acquisivit sancto monasterio.

p. 77

IN nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Romano.et
Constantinus, Christoforus et Stephanus et Constantinus
Christo amicissimi, et fidelissimi in Deo benigni imperatores
disposuimus istud presentem nostrum benignum sigillum.
Nostra imperialis magnifica providencia non solum secularibus actibus
decenter concedet iuvamen, sed et his, qui monasticam vitam eligunt,
oportunum illorum iuvamen amplificat, ut in omnibus
rectitudo provide nostre virtutis ostendatur. Ergo et in ipsa

p. 78

venerabile mansione beati Vincencii, que est et adiacet in ipsa amica
Christi nostra themate Langobardie cum his, que sub ea sunt reliqua
monasteria, et omnibus rebus eorum sigillum excusacionis,
illud ex Deo nostro imperium nostrum concedere precepit, ut
excusetur ipsa, et predicta monasteria, et hereditates ab omni tepmtacione,
et angaria puplica, et ab ipsis patriciis, et stratigi grecorum,
et ab imperiales, qui in tassidiis diriguntur ab imperio
nostro, et a turmarchis, drongariis, et comites thematum, et a iudicibus,
et usque a minimo nomine, cui creditur servicium puplicum
imperii nostri. Insuper et ab ipsis longobardis, patriciis, et castaldeis,
et ab omni homine greco, et longobardo, cui creditur servicium puplicum,
et tantum attendere ministerio, et servicio ipsius mansionis Beati
Vincencii, et his que sub ea sunt monasteria, et rebus eorum, et
orent pro imperio nostro. Omnem vero licerem, et potestatem
tribuimus ipsius mansionis [.....] per presentem nostrum benignum
chrisobolum, et sigillum, ut ea, que auferta sunt loca eius, et
monasteriorum, que sub ea sunt, et rebus a diversis faciebus potentissimis
ista exquirere, cum iusta racione eripere, et habere sub

p 79

sua potestate, et a nemine contrarietur, neque a greco, neque a
longobardo iudice, sed, ut dictum est, perquirere ista, et cum
iusta racione recolligere, et habere sub sua dominacione. Precipiemus
vero et istud, ut haberent te licenciam, et ut non contretur
a quolibet, ut ascenderes te, aut transmitteres hominem tuum
ad imperium nostrum, secundum tuam peticionem sustinens. Qui
presupmserit contrarium in ea, que a nobis precepta sunt, aliquid
operare ea que, ex nostra increpacione advenerit ei periculum,
sufficiens omnibus ostensionem tantummodo istius presentis nostri
benigni sigilli. Facto secundum aprelio mense, quintadecima
indiccione, in quo et illud a Deo coronatum imperium nostrum
per cinnabarim consueta imperiali magnifice subscripcionem propria
manu composuit, et aurea bulla subsignare precepit.
Conservetur vero istud et in reliquis abbatibus et rectoribus
*** ipsius mansionis Beati Vincencii. 
ALIA quoque precepta Hugonis et Lotharii, Berengarii et
Adelberti regum optinuit, quo quisque eorum regnum Italie,
prout potuit, tempore moderatus est.

p. 80

IN nomine domini Dei eterni. Hugo et Lotharius divina providente
clemencia reges. Si fervore caritatis accensi de statu
ac restauracione ecclesiarum Dei diligenti cura et indagacione tractamus,
regni nostri solium stabiliri, ac feliciter regnare cum Christo
nequaquam ambigimus. Quocirca omnium fidelium Sancte Dei
Ecclesie nostrorumque presencium, ac futurorum universitas noverit,
qualiter quidam prepositus cenobii Christi Martyris Vincencii,
sito in finibus Beneventanis, nomine Leo presbiter et monachus nostram

p. 81

adiens celsitudinem, detulit nobis precepta predecessorum
nostrorum imperatorum, et regum, ac parentum nostrorum, videlicet
Desiderii, Caroli, Ludovici, atque Lotharii per que contulerunt
ex suis rebus in prephatum monasterium, et confirmaverunt
res et possessiones ibi a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus
collatas. unde prefatus monachus et prepositus nostram exoravit
clemenciam, ut eadem precepta ac legales scripciones, nec non
predia per diversos fines regni Italici coniacencia, eidem cenobio
collata, per nostre confirmacionis preceptum in prefatum venerabilem
locum confirmaremus. cuius peticionibus faventes pro Dei

p. 82

amore, animarumque nostrarum remedio, per hoc nostre confirmacionis
precepto, prout iuste et legaliter possumus, confirmamus,
ac penitus corroboramus in predicto cenobio Christi Martyris
Vincencii omnia precepta precessorum nostrorum imperatorum, et
regum, ac parentum nostrorum, videlicet Desiderii, Caroli, Ludovici,
atque Lotharii; verum eciam omnes res, et possessiones, per
diversos fines regni Italici positas, per eadem precepta, vel quolibet
legali<s> titulo scripcionis a principibus, ducibus, reliquisque
fidelibus ibidem collatas, nec non monasteria, et cellas inferius nominatas:
monasterium siquidem in honore beati Petri apostoli constructum,
positum in loco Trite, territorio Balvense; et monasterium,

p. 83

quod nuncupatur Sancti Angeli in Barregio; (in Aprucio cellam
unam in loco, qui vocatur Arole); item Sancta Maria in Duas
Basilicas; item monasterium Beati Petri apostoli, positum iuxta
fluvium Sabbati, territorio Beneventano; sed et cellam Sancti Sossii
in Liburie, cum toto ipso gualdo, in loco Pantano; (monasterium
quoque Domini et Salvaioris nostri Iesu Christi, quod positum est in
Alife); nec non et monasterium Sancti Georgii in Salerno; seu et
monasterium Sancte Marie in territorio Marsicano, quod situm est in
loco Apinianici, una cum castris, cappellis, titulis, casis, terris, vineis,
campis, pratis, pascuis, silvis, piscariis, molendinis, aquis,
aquarumque decursibus, servis et ancillis ad prelibatum monasterium
pertinentibus vel respicientibus in integrum Christi videlicet
Martyris Vincencii, quod positum est in finibus Beneventanis.
Statuimus atque precipimus, nostra preceptali auctoritate decrevimus,
ut si aliqua intencio orta fuerit de rebus et familiis eiusdem

p. 84

monasterii, liceat advocatorem per inquisicionem circa manencium
libertorum hominum, sicut lex habet, hoc definire, et cum definitum
fuerit, tunc demum ipsas res et familias pars predicti cenobii
nostra preceptali auctoritate habeat atque possideat iure quieto.
Recipimus preterea pretaxatum monasterium cum omnibus pretaxatis
monasteriis, et cellis, rebus quoque et familiis ibidem aspicientibus
una cum fratribus ac monachis ibidem Deo famulantibus
sub nostre tuicionis munburdum. Statuentes ut abbates et prepositi
eiusdem loci, iuxta priscam consuetudinem, ad communem
utilitatem fratrum sua disponant, absque alicuius contradiccione.
precipientes itaque iubemus ut nullus dux, marchio, comes, vicecomes,
castaldeus, seu quelibet regni nostri magna, parvaque persona
res predicti monasterii invadere, seu homines liberos, et servos
distringere, pignorare, seu molestare audeat, absque legali iudicio,
neque pensionem ab eis iniuste exigere presumat. Si quis igitur
huius nostri precepti confirmacionem seu munburdi tuicionem aliquando
infringere conatus fuerit, sciat se compositurum auri optimi
libras centum, medietatem Camere nostre, et medietatem parti
predicti monasterii. Quod ut verius credatur, diligenciusque ab
omnibus observetur, manibus propriis roborantes anulo nostro insigniri
iussimus. Signum serenissimorum regum [MM]. Giseprandus
cancellarius ad vicem Bosonis episcopi archicancellarii, recognovi.

p. 85

Data .xiiio. kalendarum augustarum, anno Dominice incarnacionis
.dccccxlI., regni vero domni Ugonis piissimi regis .xvo., Lotharii
autem .xo., indiccione .xiiiI. Actum in Campania, iuxta oppidum
Romanie, feliciter, AMEN. 
ADHUC autem locus iste bestiis et avibus latibula prebens,
hominibus omnino vacabat. aliquanti tamen, quorum Deus
virtus, et refugium erat, anachoretarum more viventes, iuxta ecclesiam
Domini Salvatoris sibi habitacula constituerant, in quibus
degebant.
DE TOCCU, TERRA IN LOCO, QUI DICITUR LARI, LIBELLUM.
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni, .xi. anno
principatus domni Landulfi gloriosi principis, et .VIIo. anno
principatus domni Pandulfi filii eius, mense octubri, .VIIIIa, indiccione.
Ideoque ego Milo iudex, filius eiusdem Mili, habitator in
castello Toccu, manifestum facimus, quia in presenti mense et
indiccione, per scriptum libellario nomine, secundum legem nobis
dedit domnus Leo, venerabilis abbas monasterii Sancti Vincencii,

p. 86

ad tenendum et excolendum, et refrugiandum amodo et usque in
.XXti.VIIIIm. annos expletos terras predicti sui monasterii, quas habet
in finibus Caudenses, loco ubi Lari dicitur, pertinencia sui monasterii
per cartulam offercionis, quomodo Radecisi filius cuiusdam
Antecisi, pro redepmcione anime sue, offeruerat in prefato monasterio
Sancti Vincencii, integram rem suam, quam habuerat in
finibus Caudenses, loco ubi Lari dicitur, vineis et terris, campis
et silvis, pratis et aspris, cultum et incultum omnia et in omnibus,
de quibus nec sibi, nec cuilibet alteri nichil reservaverat, sicut in
ipsa chartula offercionis continere videtur, et nos daremus ei censum
annualiter usque in terminum constitutum, quod hic subter
declaramus. cumque taliter inter nos convenisset, et ut conveniencia
ista secundum legem fieret convocavimus infra nos Adelfrid
iudicem civitatis Capuane, et per iam dictum scriptum libellarium
dedit et tradidit nobis integram rem, quantum predicto suo
monasterio pertinet in suprascripto loco Lari, sicut predicta cartula
offercionis continet, ut liceat nobis cum predicta chartula exinde
causare et contendere, et omnem finem facere cum omnibus, qui
necesse fuerit, et cuncta frugia, que nobis Deus exinde dederit
per singulos annos, nostre sint potestati, sicut in ipso scripto libellario
continere videtur. propterea guadiam vobis dedi, et mediatorem
vobis posui me ipsum tali tenore, ut per singulos annos
usque in suprascriptos .XXti. VIIIIem annos expletos demus ei semper,
in festivitate Sancti Vincencii, parium de brodini boni unum, et
ad completos suprascriptos annos nos qui supra Milo iudex, et nostri
heredes debeamus remittere ad potestatem predicti vestri monasterii
ipsam cartulam offercionis, quam apud nos remisisti, cum
omni continencia, quantum in predicta chartula continet, faciendi
exinde omnia, que vobis placuerit. si autem ego qui supra Milo
vel mei heredes non dederimus vobis per singulos annos constitutum
parium de brodini, et si non compleverimus omnia, sicut

p. 87

supra diximus, centum solidos bizanteos pena me, et meos heredes
vobis, et ad posteros vestros, et ad pars vestrii monasterii componere
obligamus, et omnia vobis percompleamus per suprascriptam
guadiam, et me ipsum mediatorem. Scripsi ego Ercembertus
notarius.
DE OIRE IN APULIA.
IN nomine domini Dei eterni. .VII. anno principatus domni
Landulfi gloriosi principis, et .IIIo, anno principatus domni Pandulfi
filii eius, mense ianuario, .Va. indiccione. Memoratorium
factum a nobis Leone, abbate monasterii Sancti Vincencii, situm
super Vulturni fluminis fontem, de eo quod, ante presencia Ausencii
iudicis et aliorum testium, erga me habendo abbocatorem
Sichelmum predicti nostri monasterii, dedimus et per fustem tradidimus
Gundelgardi, commorante de civitate Oire, imperiali
spathario candidato et filio Gundoini integras terras nostro
monasterio pertinentes, quas habemus in eadem civitate Oire,
per ipso libellario nomine, quod de eadem terra apud se firmatum
retinet, qui scriptus est per Arnulfum notarium, usque in
.XXVIIII. annos expletos, que res esse videntur infra eadem civitate
Oire, quam et foris eadem civitate; Pucianu; et in loco
Latinianu; et in loco Meganghe; et terra propi<n>quo Sanctu

p. 88

Laurenciu, prope eadem civitate Oire; et ipsa ecclesia vocabulo
Sancti Benedicti; et ipsa terra intus ipsa civitate, propinquo porta
Baruncholi, ubi olim casa edificata fuit ad tenendum, et fruendum
nomine; pro talia guadiam nobis dedit suprascriptus Gundelgardus
et mediatorem nobis posuit Adelferi castaldeum cognatum suum,
tali tenore ut usque in .XXVIIII. annos completos, per singulos annos,
in festivitate Sancti Vincencii, ipse et sui heredes dent nobis vel
ad posteros nostros censum uno follicello de incenso intro hanc
Capua[m] civitatem ad nostram potestatem; et ad completi ipsi anni
tunc ipse Gundelgardus et sui heredes remittat ad pars nostri monasterii
et de eius rectoribus inclitas ipsas t[e]r[r]as, et inclitam
ipsam ecclesiam Sancti Benedicti cum omnibus pertinenciis, que ipse
libellus continet, ut nullam requisicionem habeat exinde contra
nos causandi aut loquendi, per nullis racionibus, eo quod sic stetit
in suprascripta guadia et suprascripto mediatore. Si vero ipse
Gundelgardus et sui heredes non dederint nobis predictum incensum,
et si non compleveri[n]t nobis omnia et in omnibus et ad posteros
nostros, sicut superius legitur, centum bizanteos solidos pena
se et suos heredes nobis et posteris nostris componere obligant,
et omnia suprascripta nobis percomplere per suprascriptam guadiam
et suprascriptum mediatorem. Scripsi ego Hercembertus notarius.
DE RIPE ALTE IN APULIA.
IN nomine domini Dei eterni. .VIIo. anno principatus domni
Landulfi gloriosi principis, et .IIIIo. anno principatus domni Pandulfi

p. 89

filii eius, mense ianuario, .Va. indiccione, Ideoque ego Leo,
in Dei nomine abbas monasterii Sancti Vincencii, situm super
Vulturni fluminis fonte, manifestum facio, quia supradictum nostrum
monasterium per plurima loca copiosas habet substancias,
inter quas habemus terras in Apulia, in Canosine finibus, ubi nominatur
ad Ripe Alte, et inclita ipsa clusuria, quam tenuit Cicero
clericus in suprascripto loco Ripe Alte, que Gundelgardo filius Miri
de civitate Oire vult a nobis per conveniencia libellario nomine
tenere, laborare, et fruere sue potestati amodo, et usque in
.XXVIIII. annos expletos; et pro ipsos, per eadem conveniencia,
dare censum annualiter semper in prefato nostro monasterio duo
follicelli pieni boni de cozzumbru. cumque taliter inter nos convenisset,
et ut conveniencia ista secundum legem fieret, convocavimus
infra nos Ausencium iudicem, et subscriptos idoneos homines,
et ita firmavimus infra nos hunc libellarium scriptum,
iccirco ego iam nominatus Leo abbas, una cum consensu fratrum
et subscripcione monachorum, erga mecum habendo Sychelmum
abbocatorem nostri monasterii, per hoc scriptum libellarium, dedi
et tradidi tibi iam nominato Gundelgardo inclitas predictas terras
nostri monasterii in suprascripto loco Ripe Alte, finibus Can[osine],
et inclitam ipsam clusuram, quam tenuit Cicero clericus, et
ubicumque in suprascripto loco invente fuerint, pertinentes nostro
monasterio, ut liceat vobis colere, et laborare, et cunctum victualium,
et alia frugia, que Deus dederit vobis, vestre sint potestatis,
unde nec nobis, nec posteris nostris partem dare non debeatis,
usque in predictum constitutum. et obligamus nos, et posteros
nostros tibi et tuis heredibus suprascriptas terras defendere ab
omnes homines. si autem nos vel posteri nostri hunc scriptum

p. 90

conveniencie removere, aut dirrumpere per qualecumque ingenium
quesierimus, centum byzanteos solidos pena nos et posteros nostros
componere obligamus tibi et tuis heredibus, et hoc scriptum
conveniencie firmum permaneat. Et taliter ego qui supra Leo
abbas, una cum consensu fratrum et subscripcione monachorum,
fecimus et te Ercembertum notarium scribere rogavimus. 
IN nomine domini Dei eterni. Berengarius et Adelbertus divina
providente clemencia reges. Si iustis peticionibus nostrorum
fidelium aures nostre pietatis inclinamus, ad statum regni
nostri proficere nequaquam ambigimus. Quocirca omnium fidelium
Sancte Dei Ecclesie, nostrorumque, presencium scilicet ac

p. 91

futurorum universitas noverit, qualiter quidam abbas nomine Leo
cenobii Christi Martyris Vincencii, sito in finibus Beneventanis
nostram adiens celsitudinem, detulit nobis precepta precessorum
nostrorum imperatorum, et regum, ac parentum nostrorum, videlicet
Desiderii, Caroli, Ludovici, atque Lotharii, et Hugonis et Lotharii,
per que contulerunt ex suis rebus in prefatum monasterium
ac confirmaverunt res et possessiones ibi a principibus, ducibus,
reliquisque fidelibus collatas. unde prefatus abbas nostram exoravit
clemenciam, ut eadem precepta, ac legales scripciones, nec
non predia per diversos fines regni Italici coniacencia eidem cenobio
collata, per nostre confirmacionis preceptum in prefatum
venerabilem locum confirmaremus. cuius peticionibus faventes,
pro Dei amore, animarumque nostrarum remedio, per hoc nostre
confirmacionis preceptum, prout iuste et legaliter possumus, confirmamus
ac penitus corroboramus in predicto cenobio Christi Martyris
Vincencii omnia precepta precessorum nostrorum imperatorum,
et regum, seu parentum nostrorum, videlicet Desiderii,
Caroli, Ludovici, atque Lotharii, et Hugonis et Lotharii, verum
eciam omnes res et possessiones per diversos fines regni Italici
positas per eadem precepta, vel quolibet legalis titulo scripcionis
a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus ibidem collatas, nec
non monasteria, et cellas inferius nominatas: monasterium siquidem

p. 92

in honore beati Petri apostoli, constructum in loco Trite,
territorio Balvense; et in Pinne cellam unam, que vocatur Sancta
Maria in Musano; (in Aprucio cellam unam in loco, qui vocatur
Arole); item Sancta Maria in Duas Basilicas; item monasterium
Beati Petri apostoli, positum iuxta fluvium Sabbati, territorio Beneventano;
sed et monasterium Sancte Dei genitricis Marie in
Loco Sano; monasterium quoque domini nostri Iesu Christi, quod
positum est in Alife; nec non et monasterium Sancti Georgii,

p. 93

quod positum est in Salerno; seu et monasterium Sancte Marie in
territorio Marsicano, quod situm est in loco Apinianici una cum
castris, cappellis, titulis, casis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis,
silvis, piscariis, molendinis, aquis, aquarumque decursibus,
servis et ancillis ad prelibatum monasterium respicientibus in integrum
Christi videlicet Martyris Vincencii, quod positum est in
finibus Beneventanis. Statuimus insuper hac nostra preceptali auctoritate
decrevimus, ut si aliqua intencio orta fuerit de rebus, et
familiis eiusdem monasterii, liceat advocatorem suum per inquisicionem
circa manencium liberorum hominum, sicut lex habet, hoc
definire, et cum definitum fuerit, tunc demum ipsas res et familias
pars predicti cenobii nostra preceptali auctoritate habeat atque
possideat iure quieto. Precipimus preterea pretaxatum monasterium
cum omnibus pretaxatis monasteriis ac cellis, rebus quoque
ac familiis ibidem aspicientibus una cum fratribus, ac monachis
ibidem Deo famulantibus sub nostre tuicionis munburdum. statuentes
ut abbates et prepositi eiusdem loci, iuxta priscam consuetudinem
ad communem utilitatem fratrum sua disponant, absque
alicuius contradiccione. precipientes itaque iubemus, ut nullus
dux, marchio, comes, vicecomes, castaldeus, seu quelibet regni
nostri magna, parvaque persona res predicti monasterii invadere,
seu omnes liberos et servos distringere, pignorare, seu molestare
audeat, absque legali iudicio, neque pensionem ab eis iniuste exigere
presumat. Si quis igitur huius nostri precepti confirmacionem

p. 94

seu munburdi tuicionem aliquando infringere conatus fuerit,
sciat se compositurum auri optimi libras centum, medietatem Camere
nostre, et medietatem parti predicti monasterii. Quod ut
verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, manibus
propriis roborantes, anulo nostro insigniri iussimus. Signum dominorum
Berengarii et Adelberti regum [MM]. Hubertus cancellarius,
ad vicem Bruningi episcopi et archicancellarii, recegnovi et
subscripsi. Data .VI. kalendas octobris, anno Dominice incarnacionis
.DCCCC.L.I., regni vero domni Berengarii atque Adelberti
piissimorum regum primo, indiccione .Xa. Actum in plebe Sancti
Marini, in Dei nomine, feliciter, AMEN. 
CUM autem, his temporibus, Guido regnum cum victoria optinuisset,
eciam ab ipso preceptum magnus Leo abbas huiusmodi
accepit.

p. 95

IN nomine Sancte et Individue Trinitatis, Vuido imperator
augustus divina clemencia. Cum augustalis sublimatas in omnibus
rebus, non solum terrenarum, verum eciam ecclesiarum,
monasteriorumve cernua [.....], ut perficiantur, Deo favente, sedula

p. 96

intencione oportet esse pervigil, quatenus dignis digna [.....],
eciam precepto divino inimicis bona prebere dignum est. Et ideo
notum sit omnibus, tam presentibus, quam absentibus nostris fidelibus,
quia a Benevento redeuntes, nostra cum coniuge, tandem pervenimus
Balbam, cui instabat pariendi tempus. angebatur etenim
maxime, quo loco diverteretur. tandem vero, per suggestionem
Leonis venerabilis abbatis nostri fidelissimi, in cella sui monasterii

p. 97

adeo opulentam devenimus, que in honore Sancti Rufini
constructa est in loco, ubi dicitur Campu de Rota, post tercium
diem dilectissimus filius noster Lambertus natus est nobis. Quocirca,
ut superna clemencia nobis illum ad imperii gubernacula
concedat, per rogum nostre coniugis, pro merito, concedimus in
monasterio Beati Vincencii martyris Christi ecclesiam Sancti Marcelli,
que est constructa in loco Florine cum servis, et ancillis, et omnibus
suis pertinenciis. insuper offerimus in prefato monasterio auri puri
libras quantum idem karissimus noster pensat filius. Et ut hec
nostra concessio roborem in perpetuum habeat, et ut ab omnibus
observetur, veriusque credatur, anulo nostro subter sigillari iussimus.
Data kalendis novembris, indiccione ,Xa. Actum in Balbam.

p. 98

IOHANNES quoque dux, et consul augustalis civitatis Neapolitane,
preceptum dedit patri venerabili Leoni de Sancto Vincencio in
Tremoiola, et de Sancto Vincencio intus eadem civitate, in via
Furcillense, huiusmodi. 
IN nomine domini Dei, et salvatoris nostri Iesu Christi. Imperante
domino nostro Constantino Magno imperatore anno
.XXX°VIo., sed et Romano Magno imperatore anno. .XXo III.o, die
prima mensis februarii, indiccione .II., Neapolim. Nos Iohannes,
in Dei nomine, eminentissimus consul et dux, pro vice nostra
quam et pro vice Marini ducis filii nostri, qui infra etatem esse
videtur, desiderio desideramus et cupimus, per multis modis, Dei
omnipotentis placere magnatis, ut de nostris subieccionibus bonam
apud Dominum admittamus oracionem. Iccirco concessimus et
largimus vobis Leoni, venerabili abbati monasterii Sancti Vincencii
in Samnie partibus, super fontem Vulturni fluminis, per
compunccionem, pro amore Dei et patrocinio ipsius monasterii,
ut nobis, posterisque nostris, nostreque civitatis et potestatis, et

p. 99

subiectis per eius intercessionibus salus et virtus efficiatur. idest
in primis concedimus et ad firmam stabilitatem permanendum confirmamus
vobis Leoni, reverentissimo abbati cellam Sancti Vincencii,
que est propria suprascripti vestri monasterii, sita in hac
Parthenope, et a Deo protecta civitate nostra Neapolim in platea,
que vocatur Furcillense, vicum, qui vocatur Placidum cum domora,
et orta, et cum omnibus eius pertinenciis, et substanciis, ut nulli
ex actoribus nostris, idest loci servatoribus, comitibus, tribunis, vicariis,
vel quipiam ex creditoribus, cuiuscumque condicionis fuerit,
 sive de sacerdotali, aut seculari, vel a quibuscumque agentibus in
eadem cella eiusque pertinenciis, pro quacumque causa, vel repignerare
facere presumant, vel aliquam causam exinde tollere, aut
contrare licenciam habeant, vel qualiscumque modum, vel tenorem.
eciam et homines, sive clerici, aut sacerdotem, vel monachum,
quem vos aut posteri vestri ibidem in ipsa cella ordinaveritis, a
nullis de nostris subiectis, et pertinenciis, de quibuscumque ordinibus
non habeat licenciam per quale[m]cumque modum molestare, aut
hominem, vel peculium eius in qualicumque racione seu in angaria
minare, aut occupare, concedimus et largimus vobis, et in
suprascripto vestro monasterio integram cellam Sancti Vincencii,
que vocatur Tremoiola cum omnes eius hereditates et pertinencias,
longius et proprius, ut in integrum a nobis vobis vestrisque

p.100

posteris sit concessa et tradita, faciendi quod volueritis absque omni
cuiuslibet de nostris pertinentibus et potestatibus contrarietate, vel
requisicione. insuper concessimus, et largimus, et statuentes firmamus,
ut nullus Neapolitanus, vel qualiscumque homo, qui sub
iure Ducatus nostre civitatis sunt, vel fuerint, in cella vestri monasterii
suprascripti, quam habetis in suprascripto loco Tremoiola,
vel in omnem eius pertinenciam, seu hereditatem, ad pignerandum
introire licenciam habeat qua[m]cumque causacionem habuerit
cum ipso sancto vestro monasterio, et noluerit pars vestri monasterii
cum illo finem facere per duas, et per tres compellaciones.
iterum concedimus vobis, et per vos in suprascripto vestro monasterio,
et omni licere, et pertinencia, quam iure parti nostre
habuit, vel habiturus fuerit pro partibus milicie, sive per fundora
fundata, et exfundata vivorum, et mortuorum, aut per alia qualicumque
racione, vel tenore in ipsa cella vestra, et in omni eius
pertinencia. interea concessimus in eodem sancto vestro monasterio,
et statuentes firmamus integras terras vestri monasterii de
loco Trasanglu, coherentes sibi: de una parte coniuncta cum Pantano,
et cum ipso lacu Morini, et quomodo revolvit ipsum Pantanum
iuxta ipse Pectorite; de alia parte via Cumana, que exfinat
inter istas terras et terras Sancti Ianuarii; de tercia parte coniuncta
cum ipsa via et fossato, qui descendit da Severano, et descendente
per terram, sicut fossato et limite exfinat, et quomodo descendit et
vadit in ipso Pantano, ubi ipsa fontana esse videtur; de quarta
vero parte fine terra suprascripti vestri monasterii. interim namque
concessimus in iam dicto vestro monasterio omnes terras fundatas,
et exfundatas, quas possidetis in loco Vivano, et in Casolla Sancti

p. 101

Adiutorii cum servis et ancillis ibidem commorantibus, et cum
cespitibus, et omni eorum pertinencia. et ab hodierna die, et deinceps
in omnibus a nobis vobis sanctoque vestro monasterio sit
concessum, et firmatum, atque traditum in vestra posterisque vestris
ex eodem sancto loco sit potestate, sicut superius vobis firmatum
est. Et hoc firmamus ut nec ad manducandum, nec ad
manendum, nec ad placitandum in totas vestras cellas, quas in
Liburias habetis, sine voluntate vestra, vel prepositorum ipsius
celle, nullus Neapolitanus, aut alius homo nostre potestatis intrare
presumant per nullam adinventam racionem. interea concessimus,
et firmamus vobis, ut nullus de exactoribus nostris, aut
vicedominus laborantes proprios de hominibus suprascriptis tollere,
aut in angarias eos minare, aut alia servicia facere; sed amodo,
et in perpetuis temporibus servos, vel ancillas de suprascripto vestro
monasterio pertinentes, vel ad collecticiis, qui ibidem sunt, vel
fuerint, nullas angarias, aut subiecciones in iure puplice Ducatui
nostro faciant per nullum modum. Concessimus et largimus
vobis, posterisque vestris, et licere tribuimus in omni tempore, ut
liceat monachis vestri monasterii Beati Vincencii servos, et ancillas,
aldiones undecumque, aut quomodocumque ibi pertinent, vel
pertinentes fuerint, per quovis modum fuga lapsus fuerit, tam de
suprascripto vestro monasterio quamque de ipse celle in suprascripta
civitate nostra Neapolim, vel in cunctis locis nobis subiectis,
ubicumque eos invenerit, per se, aut per missos suos comprehendere,
et in suo servicio eos reducere absque omni nostra,
posterorumque nostrorum, vel de nostris cunctis subiectis hominibus
contradiccione, vel anteposicione. iterum concedimus vobis
et firmamus, ut nullus homo a partibus nostris presumat in glande
vestri monasterii, quod est positum iuxta Pantanum, aut in ipsa

p. 102

silva vestri monasterii per vim introire, aut ligna exinde incidere,
aut animalia ibidem pascere, vel frascas, aut perticas, aut circla
exinde tollere, aut excolere absque voluntate, et absolucione predicti
vestri monasterii, seu de vicedomini celle vestre ecclesie
Sancti Sossii de suprascripto vualdo per nullam racionem, aut
humano arbitrio, quod si contra hec concessionis nostre institucionem
quoquomodo agere, vel venire temptaverit, nostrique decreti
ex hoc violator extiterit, componere facimus ad prepositum
ipsius celle, aut vobis, posterisque vestris pene nomine auri libras
centum, et hec nostra concessio largitatis, ut supra legitur, sit
firma in perpetuum. et sic statuimus, et firmamus, ut ulterius
nullus audeat de his, que a nobis collata sunt, vobis, posterisque
vestris, vel suprascripti vestri monasterii, et celle eius quamcumque
requisicionem, aut amaricacionem facere, et nec nos, nec posteri
nostri, qui post nos in nostro honore, locoque duces accesserint,
per nullum modum, sed sicut superius legitur, et nos pro amore
et patrocinio supradicti sancti vestri monasterii Beati Vincencii ordinavimus,
esse constituimus, sic perennis, ac perpetuis temporibus
firmum, et roboratum permaneat ubicumque relectum fuerit apud
omnibus iudicibus seu potestatibus. Quam concessionem a nobis;
factam, sicut superius legitur, Andream primarium et scriniarium
scribere precepimus, in qua et nos subter pro eius firmitate manu
nostra propria subscribimus. adiungimus eciam et firmamus in
suprascripto vestro sancto monasterio medietatem de ipso Pantano,
de loco Tra[sa]nglu, que superius continet cum integrum ipsum
Fusarium, ibique coniunctum, ut habeat et possideat perpetualiter,
absque cuiuslibet molestie contradiccione vel requisicione. Scriptum
die et indiccione suprascripta .IIa., feliciter.

p. 103

PRIVILEGIUM eciam Sedis Apostolice optinuit a domno papa
Marino secundo magnificus Leo, pro tutela et presidio rerum
ecclesiasticarum, huiusmodi. 
MARINUS episcopus servus servorum Dei. Leoni venerabili
abbati ex monasterio Christi martyris Vincencii, quod situm
est in partibus Samnie, territorio Beneventano, super fontem Vulturni
fluminis, et per te cunctis successoribus tuis in eodem venerabili
monasterio regulariter promovendis in perpetuum. Quoniam
pia sollicitudine convenit nos, pro universis Dei ecclesiis,
semper invigilare, et tota mentis intencione venerabilium locorum
integritates procurare, ideo utilitati illorum, et maxime pro quiete

p. 104

monachorum, optamus subsidia conferre, ut divine misericordie
remuneracionem in sidereis arcibus consequamur. Igitur quia petistis
a nobis, ut monasterium Beati Vincencii martyris, una cum
omnibus sibi pertinentibus, monasteriis, cellis, cappellis, terris et
castellis, servis et ancillis, cum universis reddiccionibus suis sub
iurisdicione sancte Romane Ecclesie, cui Deo auctore deservimus,
nostri privilegii auctoritate muniremus, iccirco <tibi>, tuisque successoribus
legitimis abbatibus illud concedimus detinendum, ut nullius
alterius ecclesie dicionibus submittatur, sed cum omnibus sibi
subiectis monasteriis, et cellis, videlicet monasterium Beati Petri
apostoli, positum iuxta fluvium Sabbati, territorio iam dicto Beneventano;
monasterium Sancte Dei genitricis Marie in Loco Sano;

p. 105

monasterium Domini Salvùtoris, quod positum est in Alife; monasterium
Sancte Marie in loco Apinianici, territorio Marsicano;
monasterium Sancte Marie in Duas Basilicas; monasterium Sancte
Marie in Castanieto; monasterium Sancte Marie in Palene, territorio
Domo; monasterium Sancte Marie in Planisi; monasterium
Sancti Petri in Vipera, cum ipso casale Leonis; monasterium
Sancti Petri in Tontole; monasterium Sancti Petri in Trite; monasterium
Sancte Marie in Musano; monasterium Sancte Marie
in Arole; monasterium Sancti Georgii in Salerno; monasterium
Sancti Vincencii in Capua; monasterium Sancti Martini, et monasterium
Sancte Crucis in monte Marsico; monasterium Sancte

p. 106

Columbe in Sora; monasterium Sancti Mauri, et Sancti Valentini
in Atine; monasterium Sancti Donati, cum inclita valle Sorana:
et hec omnia cum omnibus sibi iure pertinentibus rebus sub tutela
Sedis Apostolice permaneant. concedimus eciam vobis vestrisque
successoribus abbatibus licenciam Apostolice Sedis nostre, ut quamlibet
Christianitatem indigentibus in predicto venerabili monasterio,
qualis episcopus ad invitandum ire volueritis, habeatis omnimodo
potestatem. similiter ad ecclesias consecrandas, et ordinacionem
de sacerdotibus, et diaconibus per tempora faciendam, et de omni
gradu ibidem adimplendum. Protestamus eciam, ut nullus episcopus
debeat exinde sacerdotem, vel diaconem ad suam synodum
provocare, nisi sua fuerit propria voluntas; aut abbatem, vel monachos
quoquomodo iudicare, vel excommunicare. Volumus eciam,
et apostolicam iniungimus auctoritatem vobis vestrisque suprascriptis
abbatibus, <ut> de qualicumque ecclesia sacerdotes, vel clericos
si venerint ad habitandum in congregacione fratrum, sive
monasticum suscipiendi habitum se contulerint, statim recipiantur.

p. 107

chrisma vero et firmatas a quali episcopo vobis voluntas fuerit
impetrandi, liceat semper, secundum quod diximus, sub apostolica
nostra potestate. et omnem cuiuslibet ecclesie sacerdotem in prefato
venerabili monasterio quamlibet dicionem habere, preter Sedem
Apostolicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit
invitatus, nec missarum sollempnia ibidem celebrare presumat.
statuentes apostolica insuper censura, sub divini iudicii obtestacione,
sed et validis atque atrocioribus anathematis interdiccionibus
prohibemus, ut nullus umquam presumat cuiuscumque dignitatis
preditus potestate, vel in eodem venerabili monasterio, vel eius
causis incumbere, aut de rebus, et possessionibus, vel ecclesiis
subiectis, vel quicquid de his, que eius esse videntur, quoquomodo auferre,
aut alienare, sed nec quamlibet maliciam, aut iacture molestiam
ibidem, sive pacis, sive barbarici temporis aliquo modo
inferre, dum prefatum perenniter, ut dictum est, monasterium firma
stabilitate decernimus sub iurisdicione Sancte Romane Ecclesie permanendum. 
promulgantes nempe, et hoc auctoritate beati Petri
apostolorum principis. coram Deo, et eius terribili examine, per
huius nostri privilegii constitucione sancimus ac decernimus, ut
loca, que a quolibet episcopo, vel abbate commutata sunt, nec non

p. 108

et diversorum locorum possessiones, que a regibus, ducibus, principibus,
castaldeis, et a ceteris christianis concessa, largita, vel
oblata sunt in eodem sancto et venerabili loco, aut in postmodum
concessa, vel oblata fuerint, ipsius iure monasterii in perpetuum
permanenda statuimus. nec licencia sit, ut dictum est, ex eius, vel
omnibus eiusdem monasterii pertinentibus cuiquam, magne parveque
persone auferre, ut pro recto, iuxta id, quod subiectum idem
venerabile monasterium apostolicis constitutis, atque privilegiis consistit,
inconcusse permaneat. et liceat eosdem monachos de sua
congregacione abbatem semper eligere; et liceat ipsi abbati suos
monachos iudicare, non solum virile, sed et muliebre monasterium
sibi subiectum. Si quis autem, quod non obtamus, nefario ausu
presumpserit hec que a nobis ad laudem Dei nostri pro stabilitate
iam dicti venerabiiis monasterii statuta sunt, refragare, aut in quoquam
transilire voluerit, anathematis vinculo innodatus, et cum
diabolo et angelis eius, atque Iuda traditore domini nostri Iesu
Christi eterno incendio concremandus deputetur. at vero qui
pio intuitu observator in omnibus extiterit, custodiens huius nostri
privilegii constitutum ad cultum Dei respicientem, benediccionis
graciam a domino Deo nostro misericordissimo multipliciter
consequatur, et vite eterne particeps fieri mereatur. Bene Valete.
Scriptum per manum Adriani, scriniarii Sancte Romane
Ecclesie, in mense marcio, indiccione .IIa. Data per manum Stephanii,
primicerii defensorum summe Apostolice Sedis, anno

p. 109

pontificatus domni Marini summi pontificis secundi secundo in
sacratissima Sede beati Petri apostoli. 
DIVERSAS quoque curtes, et hereditates monasterii huius cum
servis et ancillis in Calinolu, cum ecclesia Sancti Ylarii,
et Sancti Vincencii recollegit et consignavit pater venerabilis
Leo; et in Alarino similiter quedam recepit cum viridiario, quod
situm est sub ipso muro domnico, per hos fines: de duabus partibus
pergunt vie puplice; de tercia parte fine Larimberge, ancille
Dei; de quarta parte fine ipsa fontana puplica, cum omnia infra
se habente, et introito et exitu suo, in integrum; mulierem eciam
quandam, nomine Maia, cum filiis, filiabus, et cum inclitis generacionibus
suis: omnes servi et ancille sancti monasterii huius
Beati Vincencii martyris.
Magnus pater et abbas Leo, digne placens Deo, post multos
labores et magna certamina operum perfectorum, obiit quinto kalendas
octobris, anno Dominice incarnacionis .DCCCC°LXII°., indiccione
.IIII. . hoc tempore, consumatis Francorum regibus, ad
Teutonicos imperium convertitur. et primus ex Teutonicis dux
Saxonie Otto magnus suscepit imperium, atque Italiam ingressus,
de manu Iohannis pape duodecimi coronam suscipiens, augustus
procreatur.

p. 110

PAULUS abbas Sancti Vincencii sedit annos
.XXIIII. iste dedit ad habitandum
terram de Sangro hominibus de Balba; et in
ipso castro de Alfedena; similiter homines
conducere facit, qui habitarent, et castellum
edificarent in locum, ubi dicitur Olivella;
similiter et in locum, qui dicitur vadu Traspadinu;
similiter et in locum, ubi dicitur Bantra;
similiter et in locum, qui dicitur Casa
Laurenti; similiter et in locum qui dicitur ad
ipsa Causa, ubi castrum Cerasolum est: quorum libella hic
continentur.
De Alfedena.
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Tricesimo
secundo anno domini Pandolfi gloriosi principis, et .VIIo. anno
principatus domni Landulfi filii eius, mense augusti, .IIIa. .indiccione.

p. 111

Ideoque nos, qui sumus Rocco, Framesitu, et Anseri germani
filii quondam Aczoni, habitatores in comitato Baivense, manifestum
facimus, quia per scriptum conveniencie libellari ordine
dedit nobis, secundum legem, domnus Paulus, venerabilis abbas
monasterii Sancti Vincencii, situm super Vulturni fluminis fontem,
ipsum unum castellum et terras suprascripti sui monasterii, in loco
Alfedena, per hos fines: fine Baie, et fine Sangro, et fine monte
Nigro, et quomodo ipsa Zittula intrat in Sangro, et ultra Sangrum
montem, qui nominatur Grema. ideo per scriptum conveniencie
dedit et tradidit nobis libellari ordine ipse qui supra domnus Paulus,
venerabilis abbas, amodo et usque in .XXVIIII. annos expletos, ad
tenendum et dominandum iam dictum castellum cum iam dictis
terris, ut debeamus nos, et nostri heredes tenere ipsam integram
medietatem de suprascripto castello, cum ipsa integra medietate de
ipsis terris de ipsis hominibus, qui habitant in suprascripto castello,
qui laborant ipsas terras. in parte vero suprascripti vestri
monasterii reservasti integram ipsam reliquam medietatem de iam
dicto castello, cum ipsa medietate de ipsis hominibus, qui habitant
in suprascripto castello, et laborant ipsas terras, et medietatem de
iam dictis terris, faciendi exinde quicquid volueritis. pro ipsam vero
medietatem, quam nobis dedisti ad tenendum et refrugiandum amodo,
et usque in .XXVIIII. annos expletos, debeamus in suprascripto castello
ordinare et ma[n]semus ibi homines, iuxta racionem tamen,
si amodo et usque in duos annos paruerit, ut nos qui supra Rocco,
Framesitu, et Anseri, aut nostri heredes non ordinaverimus, et
non manserimus ibi homines in iam dictum castellum, ut diximus,
statim ubi paruerit, ut nos hoc non fecerimus, ab ipso presenti
die statim sit dirruptum, et vacuum ipsum suprascriptum libellum,
ut nullum roborem habeat in se, et a presenti reveniat ipsum castellum
cum ipsis terris ad possessionem suprascripti vestri monasterii

p. 112

faciendi exinde quecumque volueritis. tamen si nos ordinaverimus
iam dictum castellum de ipsis hominibus, sicut diximus,
habeamus ipsam medietatem de suprascripto castello, et medietatem
de suprascriptis terris, sicut diximus, usque in suprascriptum constitutum,
eo quod sic convenit inter nos. ad completos vero suprascriptos
annos nos qui .supra germani, et nostri heredes debeamus
remittere ad potestatem iam dicti monasterii, et de eius
abbatibus, et custodibus iam dictum castellum in integrum, cum
integris ipsis territoriis, que superius diximus, faciendi exinde
omnia, que ad pars suprascripti monasterii placuerit. unde taliter
obligamus nos qui supra germani, et nostros heredes tali tenore,
ut si nos, et nostri heredes non fecerimus, aut non compleverimus
in parte iam dicti vestri monasterii omnia in omnibus per
ipsum ordinem, sicut superius legitur, centum bizanteos solidos
pena nos et nostros heredes vobis qui supra domno abbati Paulo,
et ad posteros vestros componere obligamus, et omnia suprascripta
vobis percompleamus. et de taliter vobis complendum guadiam
dedimus, et mediatorem vobis nos ipsos posuimus ad pignerandum,
obligando nos per nominative bovi, caballi, bacce, porci, et
omni causa nostra usque ad legem. Scripsi ego Hercembertus
notarius. Ego Maio iudex.
DE OLIVELLA.
IN nomine Domini nostri Iesu Christi Dei eterni. .XVIIIIo.
anno principatus domni Pandulfi, et .IIII°. anno principatus domni
Landulfi gloriosi principis, mense iulio, quinta indiccione. Memoratorium

p. 113

factum a me Leone presbitero et monacho seu preposito,
a domno Paulo, venerabili abbate monasterii Sancti Vincencii,
de eo quod, presencia Friderisi iudicis et aliorum testium, ego erga
mecum habendo Siconem abbocatorem suprascripti nostri monasterii
guadiam michi dederunt Audoaldus presbiter et Aldo germani,
qui fuerunt nativi de Forcone, et mediatores posuerunt nobis
se ipsos tali tenore, quatenus ipsi et sui heredes debeant tenere,
excolere et laborare a modo et usque in .XX.ti anni completi de
ipsis terris suprascripti nostri monasterii, quas habemus in loco,
ubi dicitur ad ipsa Olivella, propinquo ipso monte suprascripti
nostri monasterii, qui dicitur monte Tauri, qui habet finis: da una
parte in ipso Claro, de alia parte suprascricto monte Tauri, da
.III. a parte fluvio Vulturno, da .IIII. a parte fine cacumine montis et
terras suprascripti nostri monasterii. has autem supradictas terras,
qualiter superius de fine in finem indicata est, debeatis quantum
exinde iusta racione quantum potueritis excolere, laborare, cultare,
seminare et labores ipsos conciare, metere et recolligere, et debeatis
vineas pastinare, et legibus ipsis conciare, et tempore suo
vindemiare, et cunctum victualium et vinum et reliqua refrugia,
que Deus exinde dederit per singulos annos usque in suprascriptos
.XX. annos completos sue habeant potestati; tantum annis singulis
venientibus usque in suprascriptum constitutum de[n]t illis, et faciant
exinde tale servicium in parte nostri monasterii, quale faciunt ipsi
homines, qui habitant et laborant de ipsis terris in iam dictis locis,
ad iam dictum monasterium, et dent ipsas sortes suprascripti nostri
monasterii ad missos eiusdem nostri et ad domum nostri monasterii;

p. 114

et liceat porcos et peculia eorum andare et pascere infra
iam dictos fines de suprascriptis terris, et dent in parte nostri monasterii
escaticum racionabiliter de ipsi porci maiori de undecim
unum, et ipsi habeant .X.m, et defendamus eis ipsas terras ab omnibus
hominibus usque in suprascriptum constitutum. Si vero
ipse Audoaldus presbiter, Aldo et sui heredes non compleverint
in parte nostri monasterii ea omnia qualiter superius legitur, decem
bizanteos solidos pena se et suos heredes nobis et ad pars nostri
monasterii componere obligaverunt, et omnia suprascripta nobis
percompleant per suprascripta guadia, et mediatores se ipsos ad
pignerandum obligaverunt nobis vel admissum nostri monasterii,
per nominative bovi, bacce, porci et alia omnia sua causa usque
ad legem. Scripsi ego Hercembertus notarius. Ego qui supra
Friderisi iudex.
DE VADU TRASPADINI. 
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Vicesimo
VIIII.o anno principatus domni Pandulfi gloriosi principis, et
.IIII.o anno principatus domni Landulfi filii eius, mense iulio,
.XV.a indiccione. Memoratorium factum a nobis Leone presbiterum
et prepositum ac monachum, missus a domno Paulo, Domini
gracia abbate monasterii Sancti Vincencii, sito super Vulturni fluminis
fonte, de eo quod, in presencia Benedicti iudicis et aliorum
testium, declaramus quia in presenti mense et indiccione, per scriptum
conveniencie et libellario, secundum legem, dedit et tradidit

p. 115

supradictus domnus Paulus abbas ad tenendum et laborandum ipsa
territoria, pertinentes predicto nostro monasterio, in finibus loco
ubi nominatur vadu Traspadini, Rocco filio quondam Luponi; et
Gazoni filio Petri, qui nominatur Gaudioso; et Aczoni Alamanni;
et Lupi qui nominatur Campella; et Leoni filio quondam Zipponi;
et Gizi filio quondam Teuderici, pro vice sua et de germanis suis;
et Lupi filio Ermecausi, pro vice sua et vice Paschalis presbiteri
germani sui; et Bolio filio Angeli cum ipsis omnibus germanis
eius; et Idelprandi filio Gisoni; et Ursi filio Stephani; et Radi
filio Luponi, pro vice sua et de germanis suis; et lobo, qui
dicitur Sorecaro; et Iohanni magistro; et Iohanni filio Martini;
et Lupi Pinnisi; et Perto filio Stephani presbiteri et ad germanos
suos ibidem habitandi et casa faciendi a modo et usque
dum illi et filii eorum voluerint, et vinea sibi pastinandi iusta racionem,
habente fines territoriis ipsis: de prima parte fine flumine
Vulturno; de secunda parte fine rivu, qui nominatur Ponte Ligniciu,
et quomodo vadit directe usque in via que nominatur da
Cerru, et directe vadit usque ad ipsum vadum, qui vadit ad ipsam
Bantram, que vadit ad Ysernia; de .IIIa parte fine predicta Bantra,
et qualiter directe vadit circa iam dicta Bantra usque in iam dicto
fluvio Vulturno, in omni racione et ordine qualiter in iam dictum
scriptum conveniencie libellarii continere videtur. pro talia guadiam
mihi dederunt ipsi qui supra Rocci, et Gazo, et Aczo et ceteri
alii, et mediatores mihi posuerunt per singulos se ipsos taliter,
ut illi et eorum heredes debeant tenere, laborare de predictis terris,
pertinentes predicti nostri monasterii quantum laborare potuerint,
et vineas conciare, et vindemiare tempore suo, et debeant infra
predictos fines facere castellum ubi illi voluerint, et ibidem facere
casas, et areas, et hortos, et habitare ibi cum familiis et animaliis
et cum causa sua, a modo et usque dum illi voluerint, et cunctum
bictualium et vinum vel alias fruges, quas dominus exinde annualiter

p. 116

dederit, sue habeant potestati, unde eorum sortem tollere non
debeamus; tantum per annos singulos, in kalendis septembris, illi
et eorum heredes dent in parte suprascripti monasterii granum
bonum et bene siccum modium unum, et de ordeo modium unum,
pro ipso terratico, per singulas quoque casas quante fuerint, mensuratum
ad ipsum modium, quod consuetudo est mensurare in
predicto loco; de predictis vineis, quod inde fecerint per singulos
[.....] unam tractoriam de vino iustam dare debeant quantas vineas
habuerint per singulas vindemias, vinum mundum ante missum
nostrum pisatum modia duo, mensuratum ad predictum modium
quod superius diximus, et assignet illud ad ipsum missum
nostri monasterii in ipso castello, per singulos annos, pro parte
nostri monasterii; qui vero porcos habuerint, ex eis dent escaticum
de undecim porcos unum, et ipsi habeant decem, quia sic inter nos
convenit; et pars nostri monasterii defendamus eis et eorum heredibus
predictas terras cum viis intrandi et exiendi ab omnes homines.
Si vero ipsi homines suprascripti et eorum heredes non fecerint
nec compleverint nobis omnia, que suprascripta sunt, unam libram
auri se et suos heredes in parte nostri monasterii componere obligaverunt,
et omnia suprascripta percompleant. de nominata guadia
se ipsos et suos heredes obligaverunt, mediatores ad pignerandum
per nominative bovi, bacce, porci, caballi et omnia sua usque ad
legem. Ego Iohannes notarius.

p. 117

DE CASTELLO IN VANTRA. 
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Vicesimo
.VIIII.o anno principatus domni Pandulfi gloriosi principis, et
.IIII.° anno principatus domni Landulfi filii eius, mense iulio,
.XV.a indiccione. Memoratorium factum a nobis Leone presbitero
et monacho seu preposito, missus a domno Paulo, Domini gracia
abbate monasterii Sancti Vincencii, situm super Vulturni fluminis
fontem, de eo quod, in presencia Benedicti iudicis et aliorum testium,
declaro quia in presenti mense et indiccione per scripturam
conveniencie libellaria[m], secundum legem, dedit et tradidit suprascriptus
domnus Paulus abbas ad tenendum, laborandum ipsa
territoria, pertinentes nostro monasterio, in finibus loco ubi nominatur
ad Sanctum Angelum; et loco Bantra Adelchisi, et Dominici
germanis filiis Ermerici; Allo presbiter et Petro fratres; Elmerico;
Perto; Angelo; Iohanne magistro, Rimo, Petro fratres
suprascripti Iohannis magistri; Andrea, Gizo et Iohanne filiis Audoaldi;
Petro Montanaru; Dominici Balbisi; Agusti; Gualdo et
Ursu marsican<i>s; Martinus; Anse; Berto et Iohanni tianisi ad
tenendum, laborandum, et excolendum, et case faciendum, vineas
pastinandum iusta racionem a modo et usque dum illi et eorum
heredes voluerint, habentibus fines territoriis ipsis: de prima parte
fine fluvio Vulturno; de secunda parte fine rivo, qui nominatur

p. 118

ad Ponte Lignicium, et quomodo vadit directe usque in via de
Cerru, et directe vadit usque ad ipsum vadum, qui pergit ad ipsa
Bantra, que vadit ad Ysernie; de .III. a parte fine predicta Bantra,
et qualiter directe vadit circa predicta Bantra, usque in iam dicto
fluvio Vulturno, in omni racione et ordine, qualiter in iam dictis
scriptis libellariis conveniencie continere videtur. pro talibus guadiam
mihi dederunt ipsi suprascripti omnes, et mediatores posuerunt
se ipsos <ut> et illi et eorum heredes debeant tenere, laborare
predictas terras nostri monasterii a modo et usque dum voluerint,
et debeant edificare castellum in predictis terris, et ibidem habitare
vel residere, casas facere et omnem suam utilitatem iusta
racione, et cunctum victualium et vinum seu alias fruges, quas Dominus
exinde annualiter dederit, per annos singulos, in kalendis
septembris, illi omnes et illorum heredes, dent in parte nostri monasterii
granum bonum et bene siccum per singulas casas modium
unum, et de ordeo bono modium unum pro ipso terratico, mensuratum
ad ipsum modium, quo consueverunt mensurare in ipsis
locis; de vineis vero, quas ibi fecerint, per singulas vindemias debeant
dare singulas tractorias vinum mundum ante missum nostrum
pisatum modia duo <per> singulas casas assigne[n]t ad ipsum missum
nostri monasterii, in ipso suprascripto castello, in quo habitant per
singulos annos; qui vero ex eis porcos habuerint de undecim
porcos dare debeant escaticum porcum unum annualiter; et pars
suprascripti monasterii defendat eis predictas terras cum viis intrandi
et exiendi ad omnibus hominibus usque in suprascriptum
constitutum. Si vero ipsi omnes suprascripti et eorum heredes

p. 119

non fecerint et non compleverint hec omnia in parte suprascripti
monasterii unam libram auri se et suos heredes componere obligaverunt,
et omnia nobis percompleant, per nominatam guadiam
se ipsos ad pignerandum obligaverunt ad pars suprascripti monasterii,
vel eius misso per nominatim bovi, bacce, porcos, cavalli
et omnia sua usque ad legem. Ego Ioannes notarius scripsi.
Ego Benedictus iudex.
DE CASA LAURENTI.
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Tricesimo
secundo anno principatus domni Pandulfi gloriosi principis,
et .V.° anno principatus domni Landulfi filii eius, mense februario,
prima indiccione. Memoratorium factum a me Paulo, Domini
gracia abbate Sancti Vincencii monasterii, situm in partibus Samnie,
super fluvio Vulturno, de eo quod ante presenciam Benedicti iudicis
et aliorum testium voluntarie sue guadiam dedit mihi Dominico
Bonefaro de Landi, nativi de territorio Sancti Petri de Trite,

p. 120

cella nostri monasterii, modo habitator in suprascripto loco, intus
in castellum nostrum, et mediatorem mihi posuit se ipsum, tali
tenore ut a modo et usque in .XXVIIII. annos expletos laboraret
ipsam terram, pertinentem suprascripto nostro monasterio, non
longe ab ipso monasterio, in locum qui dicitur casa Laurenti, fines
habens ipsa terra centum passus per longitudinem et per latitudinem
nonaginta; et alia pecia de terra in ipso loco cum ipsa vinea,
que ibi edificata est, que habet fines per longitudinem .XX. passus,
et per latitudinem passus .XVI., ut laboraret ipsa vinea quantum
exinde iusta racione laborare potuisset et alia frugia, que Deus ei
et suis heredibus dederit, illorum sit potestati, unde nobis sortem
dare non debeant, nisi tantum in estate dent in parte predicti nostri
monasterii unum modium de grano et unum de ordeo, ad modium
iustum iusto ordine, et de .XX. porcos dent nobis porcum unum,
quoniam in eo tenore concessimus libellarium scriptum conveniencie,
ut non debeant exinde exire et pergere ubi voluerint, sine licencia
predicti nostri monasterii, sed habitare ipsi et sui heredes a modo
et usque in .XXVIIII. annos expletos. et obligo ego Dominico pro
ipsa guadia et scripto conveniencie me et meos heredes; si non
compleverimus omnia sicut supra diximus, centum solidos bizanteos
componere obligavimus, et omnia vobis percompleamus.

p. 121

DE CERASOLUM. 
IN nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Nonodecimo
anno principatus domni Pandulfi, et .IIII.o anno principatus
domni Landulfi gloriosi principis, in mense septembri, .V.a indiccione.
Memoratorium factum a me Grimoaldo presbiter et monachus,
missus a domino Paulo venerabili abbate monasterii Sancti Vincencii,
de eo quod, in presencia Friderisi iudicis et aliorum testium,
propter quod iam dictus domnus Paulus venerabilis abbas
dedit et tradidit, per scriptum libellarium, tenendi, laborandi et ibidem
habitandi a modo et usque in .XXVIIII. annis completi Aldoni
filio Gualderami; et Angeli, et Rimeperti germanis filiis Teodoni;
et Urso, et Leoni, et Martino, et Deodato germanis filiis Ermolandi;
et Sabbatino filio Ursi, qui fuerunt nativi de finibus Francia
terram predicti nostri monasterii, qui esse videtur super fluvio
Vulturno, ubi nominatur ad ipsa Causa, que habet fines: de una
parte fine ipso Claro; de alia parte fine ipsa valle Sancti Eleutherii,
cella suprascripti nostri monasterii; de tercia parte fine Carditu;
de .IIII. a parte fine riu Sancti Petri, et in ipso fluvio Vulturno;
has autem suprascriptas terras, qualiter superius de fine in
finem indicatum est, dedit iam dictus domnus abbas per convenienciam

p. 122

quantum illi laborare et ad cultum perducere potuerint, a
modo et usque in suprascriptis .XXVIIII. annis expletis, ad tenendum,
et ibidem habitandi cum familia sua et animalia et omni causa
sua, et liceat eis ibidem facere omnem suam utilitatem, et vineas
pastinare et laborare iusta racione, et cunctum victualium et vinum
et alia refrugia, que Deus illis exinde dederit, per singulos annos,
sue habeant potestati, unde ad parte nostri monasterii sortem dare
non debeant; tantum faciant in parte suprascripti monasterii tale
servicium pro ipsa frugia, quale nobis fecerint ipsi homines liberi
qui habitant in ipsas curtes nostri monasterii, in iam dictis locis
in Sancto Vincencio, et ipsi homines de Sancta Maria, que dicitur
ad Olivetum ad completis autem suprascriptis annis, si voluerint
inde exire, liceat eis cum omni causa sua et de commenditis suis,
et ire ubi voluerint, absque omni contrarietate domni abbatis et
posterorum eius. propterea guadiam nobis dederunt ipsi, qui supra
Aldo, Angelus, Rimeperto et ceteri, et mediatores nobis per singulos
posuerunt se ipsos tali tenore, quatenus ipsi omnes et sui
heredes debeant sedere et habitare cum familia et animalia et cum
omni causa sua in predicta terra, et laborare, exinde vineas plantare,
et facere ipsum servicium suprascriptum in parte nostri monasterii
in omni racione. si autem ipsi qui supra omnes et sui
heredes non compleverint iam dicto domno Paulo abbati et ad
posteros suos vel missis eorum omnia sicut supra diximus, centum
bizanteos solidos pena se et suos heredes componere obligaverunt,
et omnia suprascripta percompleant, per suprascripta guadia
se ipsos mediatores ad pignerandum obligaverunt ipsi prenominati
nominative omnes causas suas usque ad legem. † Ego Ercembertus
notarius. † Ego Friderisi iudex.

p. 123

[DE O]LIVELLA.
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Vicesimo tercio anno
principatus domni Pandulfi gloriosi principis, et .VII.° anno
principatus domni Landulfi filii eius, mense marcio, .IIII. indiccione.
Ideoque ego Paulus, Domini gracia abbas monasterii Sancti
Vincencii, situm super Vulturni fluminis fonte, manifestum facio,
quia supradictum monasterium per plurima loca copiosas habet
substancias, inter quas eciam habemus terras, pertinentes nostro monasterio,
non longe ab ipso monasterio, in partibus Samnie sito, unde
flumen Vulturnus oritur, que habet fines terra ipsa: fine ribo, qui
dicitur Claro, et quomodo descendit ipse ribo in Vulturno flumine,
et ascendit per ipsum flumen, usque in monte Tauri, et pergit
ipsu monte in ipso Claro. unde convocatos fratres monachos nostri
monasterii consiliavimus cum eis, ut si invenerimus homines,
qui a nobis per [con]venienciam libellario ordine tollere<n>t ipsas

p. 124

terras, et ad cultum perducerent, daremus eis, et hoc nobis et
fratribus nostris rectum comparuit. unde convocavimus Benedictum
iudicem, et idoneos homines, qui se nobiscum esse dixerunt.
et iccirco ego iam nominatus Paulus Domini gracia abbas, una
cum consensu fratrum et subscripcione monachorum, erga nos
habendo Dominicum notarium et abbocatorem nostri monasterii,
per hoc scriptum conveniencie libellario ordine, secundum legem,
dedimus et tradidimus vobis Elmerico, Mauro et Paschali ad possessionem
vestram, et de vestris heredibus, a modo et usque in
.XXVIIII. annis expletis suprascriptas terras laborare, et ad cultum
perducere; et liceat vobis ibi facere omnem vestram utilitatem
iusto ordine, et vineas pastinare, et vindemiare, et cunctum victualium,
et vinum, et alia refrugia, quas vobis Deus dederit per singulum
annum, vestre sint potestatis, unde nobis sortem dare non
debeatis, nisi tantum per singulos annos in estate, semper dum ibi
habitaveritis, vos et vestri heredes detis in parte predicti monasterii,
per singuli quanti fueritis racionabiliter modium unum de
grano, et unum de ordeo ad modium iustum; et si paruerit, ut
habeatis vinum, detis in parte suprascripti monasterii modia de vino
duo. et liceat vobis porcos, et alia animalia pascere infra predictos
fines, et detis in parte predicti monasterii, de .XI.cim porcos unum
maiores. et quando inde exire volueritis, liceat vobis, et vestris
heredibus exire cum omni causa vestra, absque omni nostra contrarietate,
vel posterorum nostrorum, et amodo usque in tres annos
aliquid dare non debeatis. et si vobis aut vestris heredibus de
suprascriptis terris necesse fuerit vendere, aut donare, vel de ipsis
casis, quas vos feceritis, faciatis scire parti predicti monasterii, et
si voluerint ipsi emere, debeatis illis dare pro tanto precio, quantum
per tercium hominem iuste fuerit estimatum. et si pars suprascripti
monasterii comparare noluerit, liceat vobis vendere ipsis
hominibus, qui ibi habitant, qui faciant ipsum servicium, sicut
supra diximus. et obligo me ego Paulo Domini gracia abbas, et
posteros meos, et pars suprascripti monasterii, ut si amodo et
usque in predictum constitutum hoc libellum dirrumpere, aut removere
quesierimus, et non compleverimus omnia, sicut supradiximus,

p. 125

centum solidos bizanteos pena nos, et posteros nostros
componere obligamus, et omnia vobis percompleamus. 
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Memoratorium factum
a nos Leone presbytero et monacho, misso a domno Paulo venerabili
abbate monasterii Sancti Vincencii, de eo quod, in presencia
Friderisi iudici et aliorum testium, guadiam mihi dederunt
Audoaldus et Aldo germani, et Dominico presbiter, qui fuerunt
habitatores de Forcone, loco ubi dicitur Ponte Nerinu, ut debeant
tenere, excolere et laborare de ipsis terris nostri monasterii, in
loco ubi dicitur ad ipsa Olivella, propinquo ipso monte Tauri, qui
habet fines: de una parte in ipso Claro; de alia parte fine Fundiliano,
ubi edificata est ipsa ecclesia Sancti Eleutherii, cella nostri

p. 126

monasterii; de .III.a parte in ipsa Causa; de .IIII. a parte fine
fluvio Vulturno. et cetera superiora.
PROFECTUS ergo venerabilis pater Paulus ad Ottonem imperatorem
seniorem, preceptum ab eo peciit, et accepit inclitum.
Tunc eciam monasterio Beati Benedicti aliut detulit preceptum,
rogatus ab Aligerno ipsius monasterii venerabili abbate. Et
cum in Regia Aula satis christianissimo imperatori acceptissimus
haberetur, facile que poscebat impetrare valebat. unde et pro diversis
monasterii possessionibus, longe lateque recolligendis, alia
sub eodem tempore precepta optinuit, quorum hic textus habetur.

p. 127

(IN nomine domini Dei eterni. Otto divina favente clemencia
imperator augustus. Si fervore caritatis accensi, de statu ac
restauracione ecclesiarum Dei diligenti cura et indagacione tractamus,
regni nostri solium stabiliri, ac feliciter regnare cum Christo nequaquam
ambigimus. Quocirca omnium fidelium Sancte Dei Ecclesie,
nostrorumque presencium ac futurorum devocio noverit,
qualiter Paulus, abbas cenobii Christi Martiris Vincencii, situm in
territorio Beneventano, super fluvium Vulturnum, nostram adiens
celsitudinem detulit precepta precessorum nostrorum imperatorum
ac regum, videlicet Desiderii, Karoli, Lodovici, atque Lotharii,
per quem contulerunt ex [s]uis rebus in prefatum monasterium
ac confirmaverunt res et possessiones ibi a principibus, ducibus, reliquisque
fidelibus collatas. unde prefatus abbas nostram exoravit

p. 128

clemenciam, ut eadem precepta, ac legales scripciones, nec non
predia per diversos fines regni Italici coniacencia idem cenobio collata,
per nostre confirmacionis preceptum in prefatum venerabilem
locum concederemus, et confirmaremus. cuius peticionibus faventes,
pro Dei amore animarumque nostrarum remedio, per hoc
nostre confirmacionis preceptum, prout iuste ac legaliter possumus,
concedimus et confirmamus, ac penitus corroboramus in predicto
cenobio Christi Martiris Vincencii omnia precepta precessorum nostrorum
imperatorum et regum, videlicet Desiderii, Karoli, Lodovici,
atque Lotharii, verumtamen omnes res et possessiones per
diversas fines regni Italici posita, per eadem precepta, vel quolibet
legali scripciones a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus ibidem
collatas, nec non monasteria, et cellas inferius nominatas); primitus
videlicet declarantes ipsas hereditates, que circumdant ipsum
monasterium per has quoque fines: (incipiente itaque fluvio, quod
dicitur Sangro, deinde per montes puplicos usque in monte, qui
dicitur Azze, et sic revolvente monte eodem usque in fluvio, quod
dicitur Melfa, et quemadmodum decurrit ipsa Melfa usque ubi

p. 129

coniungit se cum parvo fluvio, quod dicitur Mellarino, et abhinc
in vertice montis, qui dicitur Balbola, et sic per cilium eiusdem
montis usque in montero Archanum, et montem Marthe, montemque
Casale, eosque videlicet montes extrinsecus circumdantes in hortum
usque riaginis Ravennola quod nominatur, et a capite eiusdem riaginis
venientes iuxta montes puplicos in montem usque Benafrana,
quod est super urbe, eodem vero revolvente monte usque in cilium
montis, quod est super terra, que vocatur Arcora, que est
ecclesie hereditas Sancte Dei genitricis Marie, que Olivetum vocatur,
subiecta prefati monasterii, et ecclesia nichilominus hereditas Sancte
Christine, subdita eiusdem cenovii, cum inclitis territoriis suis, et
cum reliquis finibus ipsa hereditas circumdata in fluvio usque Vulturno;
nam iterum ex alia parte inchoante a prima fine cum iam
dicto fluvio Sangro, ipsoque relinquente quomodo decernit a paru
colle, et pergens usque in rivio, que dicitur Foruli, eodemque decurrente
rivio usque in fluvio Vantra, et quomodo decurrit ipsum
flumen in alio flumine, quod Vulturnus vocatur, et quemadmodum
ipsum decurrit flumen iuxta terras eiusdem monasterii usque in
predictis finibus, et terris ecclesie Sancte Marie, per has quoque
fines una cum servis, et ancillis, cespitibusque suis, nec non et
cum castris, montibus, collibus, vallibus, toronibus, ecclesiis, aquis,
molendinis, pascuis, et omnia infra ipsis finibus manencia: hac
nostram presenti auctoritate in prefato cenovio concedimus et confirmamus),
sicut iam dudum repperimus in predicto cenovio concessum
et confirmatum esse a dompno Lodovico serenissimo imperatore,
per sigillatum preceptum. interea concedimus insuper et
confirmamus in eodem monasterio, siquidem (monasterium in honore
Beati Petri apostoli constructum, positum in loco Trite, territorio

p. 130

Balvense; et in Penne cellam unam, que nunccupatur Sancta Maria
in Musano; in Abrucio cellam unam in loco, qui vocatur Arole;
item Sancta Maria in Duas Basilicas; seu et monasterium Sancte
Marie in territorio Marsicano, quod situm est in loco Apinianici;
item in finibus Sorane civitatis inclita valle Sorana cum omnibus
ecclesiis et pertinenciis suis, et aliis, cum cellis, et terris in ipsis
consistentibus partibus, subditis eiusdem cenovii, per cognitas fines,
sicut precepta ei[us]dem continent monasterii, videlicet regum, principum,
et ducum, seu aliorumque fidelium scripciones ibidem ab
ipsis collatas, idest cellam Sancte Columbe; cellam Sancti Donati
in Cominu; cellam Sancti Mauri in Anglone, quam et alias cellas,
et terras in ipsis finibus; item cellam Sancte Agathe in loco Turcino;
cellam Sancti Petri in Bariano cum omnibus servis, et ancillis,
cespitibus, vineis, et terris, in omnibus sicut eiusdem monasterii
continent scripciones; item cellam Sancti Salvatoris de
Alife; cellam Sancti Martini de Monte Marsico; cellam Sancte
Crucis; cellam Sancti Ylarii; cellam Sancti Petri de Tontole; cellam
Sancti Vincencii de Tremoiola), que est iuxta limitem; (item cellam
Sancti Sossii, cum inclito Vualdo suo in loco Liburie, ubi dicitur
Pantanu, has fines habentes: a prima parte decurrit via antiqua,
que venit de Ducenta, que decernit inter has terras, et Vualdu, et
alia terra et Vualdu, quod fuit predicti monasterii, et qualiter descendit
via ipsa et intrat in ipsum Pantanum, et silvam et paludem
prefati monasterii, que est coniuncta Laneo; a secunda autem
parte via est antiqua, que dicitur Vicana; a tercia vero iterum
usque ad viam, que fuit antiqua, que vadit ad ipsam piscinam iamdicti
monasterii, et decernit via ipsas terras et Vualdu ante dicti
monasterii, et aliam terram prefati cenovii, que dicitur de Tortora,
et terras aliorum hominum, quod ibi affines sunt, et sicut incipit

p. 131

super ipsam piscinam, et qualiter revolvit circa ipsa terra de eodem
Vualdo, et iam dicta terra, que dicitur de Tortora, et vadit ad
ipsum Pantanum predicti monasterii, et qualiter vadit et perexit
per ipsum Pantanum, et silva, et paludem usque in ipsum Frigidum;
a quarta autem parte usque in iam dictum Frigidum, et predictam
Laneum) cum omnibus que infra has fines consistent vel
manent; item (cellam Sancti Vincencii infra civitatem Neapolim;
cellam, Sancti Vincencii de Cume, cellam Sancti Petri iuxta civitatem
Beneventanam prope fluvio Sabbati; cellam Sancte Marie
de Castanetu, que est in Castro Piniano; cellam Sancti Marci de
Petra Cutuliana; cellam Sancti Petri de Vipera cum ipso casale,
qui dicitur Leoni; cellam Sancte Marie de Planisi; cellam Sancti
Iohannis de Lucere; cellam Sancte Marie de Quinque Milia; cellam
Sancti Vincencii de Telese; cellam Sancti Iohannis de Lisene cum
ipsa molina; cellam Sancti Eleutherii in Fundiliano; cellam Sancte
Marie de Loco Sano; cellam Sancti Vincencii de Tocco; cellam infra
Salernitanam civitatem in honorem Sancti Georgii constructam, cum
omnibus suis pertinenciis; cellam Sancti Valentini in fluvio Vixentino;
Sancti Vincencii cellam in fluvio Tusciano; cellam Sancti
Vincencii in fluvio Tensa, et omnia ad iam dicta[m] abbaciam pertinencia,
cum omnibus aliis capellis et pertinenciis earum, cum castellis,
villis, casis, massariciis, mansis, silvis, pascuis, venacionibus,
piscacionibus, vineis, arbustis, pratis, servis, ancillis, aldionibus,
aldianis, reddivicionibus, nec non cum omnibus, que dici et nominari
possunt in prefato monasterio concedimus et confirmamus, ea
videlicet facione, quatinus prenominatus abbas et suis successores
de omnibus castellis, et capellis, seu cellis, vel monasteriis, tam
in hoc precepto quamque in aliis preceptis, offercionibus, atque
scripcionibus, que continere videntur habeant potestatem tenendi,

p. 132

iuste commutandi, regendi, regulariter instruendi, vel quicquid
iustum eis visura fuerit faciendi, absque contradiccione quorumlibet
hominum. Sancimus insuper et nostra imperiali institucione
corroboramus, ut si aliquo in tempore horta fuerit contencio de
rebus iam nominati monasterii, nullus audeat deinceps per parentum
possessiones ipsas hereditates residere, vel contendere presumat,
excepto per verissimas cartulas et iustas consignaciones. Verumtamen
statuimus atque firmamus, ob amore eterne vite et oracionibus
fratrum, quorum preces annuimus, ut ipsam semper legem
per annorum curricula pars predicti cenobii accipiat de omnibus suis
territoriis ab omnibus hominibus, quam instituit Astulfus res Langobardorum
de ecclesiis. nam ex ea quoque re lex alia nec
recipiatur, nec a qualibet ulterius iudicetur persona. Si vero fuerit
contencio de servis, vel de alia quacumque re inter aliquem vicinum
suum, seu qualemcumque hominem, liceat eis se defendere,
sicut prisca consuetudo fuit, per scariones eiusdem monasterii, nec
audeat aliquis ipsos abbates, vel monachos ad sacramentum invitare,
quod autem contra divina auctoritatem et contra regula est. precipientes
insuper iubemus ut nullus rex, dux, princeps, marchio, comes,
vicecomes, gastaldeus, sculdais, vel aliquis puplice rei exactor, iam
dictum abbatem, vel successores suos, aut monachos ex eius cenovio,
vel eius cellis inquietare, laniare de prediis monasterii, aut
aliquibus rebus disvestire, aut per placita secularia ducere. recepimus
preterea pretaxatum monasterium cum omnibus pretaxatis
monasteriis, ac cellis rebus quoque hac familiis ibidem aspicientibus,
cum fratribus hac monachis ibidem Deo famulantibus sub
nostre tuicionis munburdum. concedimus quoque et corroboramus,
ut nullus ex servis, aut ex familia eiusdem monasterii, vel eos quos
cortisianos vocant, audeat inquietare aut ad puplicam, vel comitum
placitum ducere, aut iudicare, neque in domibus vel casis eiusdem

p. 133

monasterii iudicium aut placitum tenere, nisi abba prefati cenovii, aut
suus missus, ante cuius conspectum omnes sui residentes, sicut
ante nostram presenciam, legem faciant et recipiant; neque placiaticum,
portaticum, pontanicum, casaticum vel quodlibet pensum
quisquam homo aut puplice rei exactor tollere, aut exigere presumat;
set disponimus, ut abbates, et prepositi eiusdem loci iuxta
priscam consuetudinem ad communem utilitatem fratrum sua disponant
providencia, absque alicuius contradiccione. Si qui igitur
huius nostri precepti institucionem, et confirmacionem seu munburdi
tuicionem aliquando infringere temptaverit, sciat se compositurum
auri optimi libras dua milia, medietatem Camere nostre,
et medietatem parti predicti monasterii. Quod ut verius credatur,
diligenciusque ab omnibus observetur, manu propria roborantes
anulo nostro insigniri iussimus). (Signum gloriosissimi Ottonis
imperatoris [M] augusti. Arnolfus presbiter, ad vicem Vuidonis
episcopi et archicancellarii, recognovi et subscripsi. Data .XI.mo
kalendas septembris, anno Dominice incarnacionis .DCCCCLXIII.,
imperii vero domni Ottonis piissimi imperatoris, indiccione .V.
Actum) Capua (civitate, in Christi nomine feliciter, amen).
IN nomine domini Dei eterni. Otto, divina favente clemencia,
imperator augustus. Si fervore caritatis accensi de statu, ac restauracione
ecclesiarum Dei diligenti cura et indagacione tractamus,

p. 134

regni nostri solium stabiliti ac feliciter regnare cum Christo nequaquam
ambigimus. Quocirca omnium fidelium Sancte Dei Ecclesie,
nostrorumque presenciam, ac futurarum devocio noverit,
qualiter Paulus abbas cenobii Christi Martyris Vincencii, situm in
finibus Beneventanis, nostram adiens celsitudinem detulit precepta
precessorum nostrorum imperatorum, et regum, videlicet Desiderii,
Karoli, Lodovici, atque Lotharii (per que contulerunt ex
suis rebus in prefatum monasterium, ac confirmaverunt res, et
possessiones ibi a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus collatas.
Unde prefatus abbas nostram exoravit clemenciam, ut eadem precepta
ac legales scripciones, nec non predia, per diversos fines
regni Italici coniacencia, idem cenobio collata, per nostre confirmacionis
preceptum, in prefatum venerabilem locum confirmaremus.
Cuius peticionibus faventes pro Dei amore animarumque
nostrarum remedio, per hoc nostre confirmacionis preceptum, prout
iuste, ac legaliter possumus, confirmamus, ac penitus corroboramus
in predicto cenobio Christi Martyris Vincencii omnium precepta
precessorum nostrorum imperatorum, et regum, videlicet Desiderii,
Karoli, Lodovici, atque Lotharii verum eciam omnes res, et possessiones,
per diversos fines regni Italici positas,per eadem precepta, vel
quolibet legali titulo scripcionis a principibus, ducibus, reliquisque
fidelibus ibidem collatas, nec non monasteria,et cellas inferius nominatas:

p. 135

monasterium siquidem in honore Beati Petri apostoli constructum,
positum in loco Trite, territorio Balbense; et in Penne cellam
unam, que nunccupatur Sancta Maria in Musano; in Abrucio cellam
unam in loco, qui vocatur Arole; item Sancta Maria in Duas Basilicas;
item monasterium Beati Petri apostoli, positum iuxta fluvium
Sabbati, territorio Beneventano; set et cella Sancii Sossii in
Liburie cum toto ipso vualdo, loco Pantano; monasterium quoque
Domini et Salvatoris nostri Iesu Christi, quod positum est in Alife;
nec non et monasterium Sancti Georgii, quod positum est in Salerno;
seu et monasterium Sancte Marie in territorio Marsicano,
quod situm est in loco Apinianici, una cum castris, cappellis, titulis,
casis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, piscariis,
molendinis, aquis, aquarumque decursibus, servis, et ancillis ad
prelibatum monasterium pertinentibus, vel respicientibus in integrum
Christi videlicet Martyris Vincencii, quod positum est in
finibus Beneventanis. Statuimus insuper, ac nostra preceptali auctoritate
decrevimus, ut si aliqua intencio orta fuerit de rebus, et
familiis eiusdem monasterii, liceat advocatorem suum per. inquisicionem
circamanencium liberorum hominum, sicut lex habet, hoc
definire; et cum definitum fuerit, tunc demum ipsas res, ac familias

p. 136

pars predicti cenobii nostram preceptali auctoritate habeat,
atque possideat iure quieto, recepimus preterea pretaxatum monasterium
cum omnibus pretaxatis monasteriis, ac cellis, rebus
quoque, ac familiis ibidem aspicientibus, una cum fratribus, ac monachis
ibidem Deo famulantibus sub nostre tuicionis munburdum.
Statuentes, ut abbates, et prepositi eiusdem loci, iuxta priscam consuetudinem,
ad communem utilitatem fratrum sua dispona[n]t absque
alicuius contradiccione. precipientes itaque iubemus, ut nullus
dux, marchio, comes, vicecomes, gastaldio, seu quelibet regni nostri
magna, parvaque persona, res predicti monasterii invadere, seu
homines liberos, et servos distringere, pignorare, seu molestare
audeat, absque legali iudicio, neque pensionem ab eis iniuste exigere
presumit. Si quis igitur huius nostri precepti confirmacionem
seu munburdi tuicionem aliquando infringere conatus fuerit,
sciat se compositurum auri optimi libras centum, medietatem Camere
nostre et medietatem parti predicti monasterii. Quod ut verius
credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, [.....] manu
propria roborantes, anulo nostro insigniri iussimus. Signum gloriosissimi
Ottonis imperatoris [M] augusti. Arnolfus presbiter,
advicem Vuidonis episcopi et archicancellarii, recognovi, et subscripsi.
Data .XI. kalendas septembrium, anno Dominice incarnacionis
.DCCCCLXIII., imperii vero domni Ottonis piissimi
imperatoris .I., indiccione .V. Actum civitate Cumis, in Christi
nomine feliciter, amen.

p. 137

DE TETE ET DOMO. 
IN nomine Sancte et Individue Trinitatis. Otto, divina favente
clemencia, imperator augustus. Omnium Sancte Dei Ecclesie,
ac nostrorum, presencium scilicet ac futurorum noverit
universitas, qualiter quidam venerabilis abbas cenobii Christi Martiris
Vincencii, situm in finibus Beneventanis, nomine Paulus, ob
nostram adiens celsitudinem detulit nobis precepta precessorum nostrorum
imperatorum, et regum, hac parentum nostrorum, videlicet
Desiderii, Caroli, Lodovici, atque Lotharii, per quem contulerant,
ex suis rebus in prefatum monasterium, hac confirmaverat res, et
possessiones ibi a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus collatas.
Unde prefatus abbas nostram exoravit clemenciam, ut eadem precepta,
hac legales scripciones, nec non predia per diversas fines

p. 138

regni Italici coniacencia, idem cenobio collata, per nostre confirmacionis
preceptum in prefatum venerabilem locum confirmaremus.
Cuius peticionibus faventes, pro Dei amore, animarumque nostrarum
remedio, per hoc nostre confirmacionis preceptum, prout iuste,
et legaliter possumus, confirmamus, ac penitus corroboramus in
predicto cenobio Christi Martiris Vincencii. omnia precepta precessorum
nostrorum imperatorum, et regum, seu parentum nostrorum
videlicet Desiderii, Caroli, Lodovici, atque Lotharii
verum eciam omnes res, et possessiones per diversos fines regni
Italici, positas, per eadem precepta, vel quolibet legalis titulo scripcionis
a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus ibidem collatas,
nec non monasteria, et cellas inferius nominatas: monasterium siquidem
in honore Beati Petri apostoli constructum, positum loco
Trite, territorio Balbense; et in Penne cellam unam, que nunccupatur
Sancta Maria in Musano; in Abrucio cellam unam, que
nunccupatur Sancta Maria in loco, qui vocatur Arole; item Sancta
Maria in Duas Basilicas cum omnibus ecclesiis et cellis sibi subiectis,

p. 139

et cum omnibus pertinenciis vel adiacenciis eorum, videlicet monasterium
Sancte Marie, quod constructum est in Palene, territorio
Domo; monasterio siquidem, quod constructum in honore Sancti
Erasmi martiris, territorio Teatino, super fluvio Fauro; et in Lauria
Sancta[m] Felicitatem, ubi dicitur ad Turrim; siquidem et monasterium
Sancti Angeli in Barregio cum omnibus suis pertinenciis; seu
et monasterium Sancte Marie in territorio Marsicano, quod situm
est in loco Apinianici cum omnibus ecclesiis, et cellis sibi subiectis,
et cum omnibus pertinenciis, vel adiacenciis eorum, una cum
castris, cappellis, titulis, casis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis,
silvis, piscariis, molendinis, aquis, aquarumque decursibus,
servis, et ancillis ad prelibatum monasterium pertinentibus, vel respicientibus
in integrum Christi videlicet Martiris Vincencii, quod
positum est in finibus Beneventanis. Statuimus insuper, ac nostra
preceptali auctoritate decrevimus, ut si aliqua intencio orta
fuerit de rebus, et familiis eiusdem monasterii, liceat advocatorem
suum, per inquisicionem circamanencium liberorum hominum hoc
definire, et cum definitum fuerit, tunc demum ipsas res, et familias
pars predicti cenobii nostra preceptali auctoritate habeat, atque
possideat, iure quieto. recepimus preterea pretaxatum monasterium
cum omnibus pretaxatis monasteriis, ac cellis, rebus quoque,
ac familiis ibidem aspicientibus, una cum fratribus, ac monachis
ibidem Deo famulantibus, sub nostre tuicionis munburdum. Statuentes,
ut abbates et prepositi eiusdem loci, iuxta priscam consuetudinem,
ad communem utilitatem fratrum sua disponat, absque
alicuius contradiccione. Precipientes itaque iubemus, ut nullus dux,
marchio, comes, vicecomes, castaldio, seu quelibet regni nostri
magna, parvaque persona res predicti monasterii invadere, seu
homines liberos, et servos distringere, pignorare, seu molestare
audeat, absque legali iudicio, neque pensionem ab eis iniuste exigere

p. 140

presumat. Si quis igitur huius nostri precepti confirmacionem,
seu munburdi tuicionem aliquando infringere conatus fuerit,
sciat se compositurum auri obtimi libras centum, medietatem Camere
nostre, et medietatem parti predicti monasterii. Quod ut
verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, manibus
propriis roborantes anulo nostro subter insigniri iussimus. Signum
domni Ottonis invictissimi imperatoris [M]. Ambrosius cancellarius,
ad vicem Huberti episcopi et archicancellarii, recognovi, et
subscripsi. Data pridie kalendas iulias, anno Dominice incarnacionis
.DCCCCLXVII., imperii vero domini Ottonis serenissimi Cesaris
.VI., indiccione .X. Actum in montem, ubi Stafulo regis dicitur,
in Dei nomine feliciter, amen.
PRECEPTUM INCLITUM DE PINNE OTTONIS IMPERATORE.
(IN nomine Sancte, et Individue Trinitatis. Otto, divina favente
clemencia, imperator augustus. Omnium Sancte Dei Ecclesie,
ac nostrorum, presencium scilicet ac futurorum noverit universitas,
qualiter quidam venerabilis abbas cenobii Christi Martiris
Vincencii, sito in finibus Beneventanis, nomine Paulus, ob nostram

p. 141

adiens celsitudinem detulit nobis precepta precessorum nostrorum
imperatorum, videlicet Desiderii, Caroli, Lodovici, atque Lotharii
per que contulerat ex suis rebus in prefatum monasterium, ac confirmaverat
res, et possessiones ibi a principibus, ducibus, reliquisque
fidelibus collatas. Unde prefatus abbas nostram exoravit clemenciam,
ut eadem precepta, ac legales scripciones, nec[.....] predia per
diversos fines regni Italici coniacencia, idem cenobio collata, per
nostre confirmacionis preceptum in prefatum venerabilem locum
confirmaremus. Cuius peticionibus faventes, pro Dei amore, animarumque
nostrarum remedio, per hoc nostre confirmacionis preceptum,
prout iuste, et legaliter possumus, confirmamus, ac penitus
corroboramus in predicto cenobio Christi Martiris Vincenciis
omnia precepta precessorum nostrorum imperatorum, et regum, seu
parentum nostrorum, videlicet Desiderii, Caroli, Ludovici, atque
Lotharii, verum eciam omnes res, et possessiones per diversos
fines regni Italici positas per eadem precepta, vel quolibet legalis
titulo scripcionis a principibus, ducibus, reliquisque fidelibus ibidem
collatas, nec non monasteria et cellas inferius nominatas: monasterium
siquidem in honore) Sancte Dei genitricis Marie, posita

p. 142

in Penne, loco Musano; et cellam Sanctum Ansuinum;
videlicet monasterium Sancti Angeli in Canale; (in Abrucio
cellam unam, que nunccupatur Sancta Maria in loco, qui vocatur
Arole), cum omnibus ecclesiis, et cellis sibi subiectis, et
cum omnibus pertinenciis, vel adiacenciis eorum, una cum castris,
cappellis, titulis, casis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis,
piscariis, molendinis, aquis, aquarumque decursibus, servis, et ancillis
ad prelibatum monasterium pertinentibus loco Brassici; et
Luczano; et Sancto Concordio cum suis pertinenciis; loco Carpeneto
Sanctus Vincencius; et Sancta Maria, iuxta fluvium Fine
cum suis pertinenciis; et castello de Trotte; et Uniano; et Stampelliano;
et Telesia cum Caprarizza; et Valli; curte Perzelano;
et curte Macroniano; et Feronia; Coccinole; Fonticelle cum castello,
quod Marmora nunccupatur; Sancta Lucia, iuxta fluvium
Fine cum pertinenciis suis; Cerretum; Passurano; Partelonga;
Cuculino; Valle cum ecclesia Sancti Petri; Mortula; Paterno; Sanctus
Martinus, qui dicitur Capud de Plomba; Sanctus Andreas cum
duobus castellis loco, qui dicitur Pinna; Conteniano cum centum
quinquaginta modiis de terris; curte de Cartofago; de Colle de

p. 143

Rode; curte de Romellano; curte de Sala; curte de Casa Marana;
curte de Colle Fullonis; in Cafagio; et in Climano; curte de Ruzano;
casa Replana; ecclesia Sancti Quirici; curte de Melengiano;
curte Sancti Petri de Bubeta cum centum modiis de terris (in integrum
Christi videlicet Martiris Vincencii, quod positum est in finibus
Beneventanis. Statuimus insuper, ac nostra preceptali auctoritate
decrevimus, ut si aliqua intencio orta fuerit de rebus, et familiis
eiusdem monasterii, liceat advocatorem suum per inquisicionem
circamanencium liberorum hominum hoc definire, et cum definitum
fuerit, tunc demum ipsas res et familias pars predicti cenobii, nostra
preceptali auctoritate habeat, atque possideat iure quieto. precepimus
preterea pretaxatum monasterium cum omnibus pretaxatis
monasteriis, ac cellis, rebus quoque, ac familiis ibidem aspicientibus,
una cum fratribus, ac monachis ibidem Deo famulantibus,
sub nostre tuicionis munburdum, statuentes ut abbates, et prepositi
eiusdem loci, iuxta consuetudinem priscam, ad utilitatem
fratrum sua disponant, absque alicuius contradiccione. precipientes
itaque iubemus, ut nullus dux, marchio, comes, vicecomes, castaldio,
seu quelibet regni nostri magna, parvaque persona res predicti monasterii
[.....], seu homines liberos, et servos distringere, pignorare,
seu molestare audeat, absque legali iudicio, neque pensionem ab eis
iniuste exigere presumat. Si quis igitur huius nostri precepti confirmacionem,
seu munburdi tuicione[m] aliquando infringere conatus
fuerit, sciat se compositurum auri optimi libras centum, medietatem
Camere nostre, et medietatem parti predicti monasterii. Quod
ut verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, anulo
nostro manibus propriis roborantes subter insigniri iussimus. Signum
domni Ottonis invictissimi imperatoris [M]. Ambrosius

p. 144

cancellarius, ad vicem Huberti episcopi et archicancellarii, recognovi
et subscripsi. Data, pridie kalendas iulias, anno Dominice
incarnacionis .DCCCCLXVII., imperii vero domni Ottonis serenissimi
Cesaris .VII., indiccione .XI. Actum in monte, ubi Stafulo Regis
dicitur, in Dei nomine feliciter, amen).
PRECEPTUM DOMNI OTTONIS IMPERATORIS DE SERVIS.
IN nomine Sancte, et Individue Trinitatis. Otto, divina favente
clemencia, imperator augustus. Omnium Sancte Dei ecclesie nostrique
longe lateque imperii fidelium noverit industria, Paulum
abbatem monasterii Sancti Vincencii, interventu Pandulfi principis,
et marchionis nostri fidelis dilectissimi, adiisse nostram clemenciam,
proclamans se de quibusdam famulis sui monasterii, qui alias
diversas presumtive partes petunt, et callide dato precio inquirunt
sibi causatores, ut sint eis testes libertatis, et componere faciunt
sibi noticias, ut hac occasione liberi esse valeant, et a servicio monasterii,
cui debent servire legaliter eruti. Nos vero, dum talia
audivimus, pro redempcione anime nostre, et statu monasterii
predicto abbati, suoque monasterio nostre auctoritatis, et confirmacionis
iussimus fieri paginam, ut in quocumque loco illi iudicatus
inventi fuerint, sive in marchionum presenciam, vel episcoporum,

p. 145

aut comitum, seu iudicum, statim sint disrapti, cesi, divisi, atque
confracti tanquam ante nostri presenciam. insuper statuentes
precipimus nostra iussione, et iudicio, ut nullus sit, qui in
aliquo placito tortum audeat dicere monachis iam dicti venerabilis
monasterii, aut eorum advocatoribus; nam inquisicio, que
facta fuerit ab hominibus liberis * * * res, et hereditates, vel familias
ipsius monasterii, statuimus, ut firma permaneat per huius
nostri munburdi paginam. Quicumque vero hanc nostram auctoritatem
fregerit, sciat se compositurum auri optimi libras centum,
medietatem Camere nostre, et medietatem abbati prenominati monasterii,
qui ibi pro tempore preesse vis[us] fuerit. Quod ut verius
credatur, et inconvulsum permaneat, sigilli nostri impressione
subter insigniri iussimus. Petrus cancellarius, ad vicem Huberti
episcopi et archicancellarii, recognovi, et subscripsi. Data .X. kalendas
madii, anno Dominice incarnacionis .DCCCCLXXII., imperii
vero domni Ottonis serenissimi imperatoris .X., indicione .XIIII.
Actum Ravenne, Deo propicio, feliciter, amen. 
HOC tempore domnus Pandulfus princeps et marchio, cum
per diversos fines provinciarum circumiens, pro pace ecclesiarum
Dei, et populi iusticia laboraret, in Marsorum provinciam
devenit, cui domnus Paulus abbas occurrit, et pro monasterio
Sancte Marie in Apinianici querelam faciens, ipsum monasterium
recepit, sicut in hoc scripto continetur.

p. 146

IUDICATUM SANCTE MARIE DE APINIANICI.
IN Dei nomine. Scriptum brevis iudicatus, qualiter in placito,
in territorio Marsicano, in Fisege, subtus ipsa ecclesia Sancte
Iuste, ubi sedebat domnus Pandolfus gloriosus princeps, dux, et
marchio, pro singulorum hominum iusticiam fieri faciendum, vel
deliberandam intencionem, et cum eo residebat Beraldus comes,
et Raynaldus comes germani fratres, et cum eis resedebat Ratteri
vir, venerabilis episcopus de episcopio Marsicano; et Gualterius vir,
venerabilis episcopus de episcopio Sancti Maximi; et Grimoaldus
episcopus de episcopio Sancti Pelini, ibique residebat Rayneri vicecomes,
et Adelmundus iudex de civitate Capuana, et Ildeprandus
sclabinus, et Ioseph sclabinus, qui sunt sclavini de Marsi; et Ingezzo
sclabinus, et Ansarico sclabinus, qui sunt sclabini de Marsi; et Maraldus
notarius de civitate Capuana; et de Marsi Allo, filius quondam
Stephani, et Stephanus filius Allonis, et Lioto, filius quondam Gottefridi,
et Rayneri, filius quondam Teotoni. ibique residebat Raymbaldus,
et Guimmari, et Tofani germani fratres, filius quondam
Pertoni, et Guanego, et Guilgelmo germani fratres, filius quondam
Olderici, et Guibbaldus filius quondam Ionammi, et Rozzo
filius quondam Bezzoni, et Giso filius quondam Teutoni, et Milo
filius Liotoni: isti sunt salichi de Marsi. et longobardi ibique

p. 147

residebant: Iohannes, cuius supernomen vocatur Gualacceri, Gultefredus
germani fratres, filius quondam Gualberti, et Adelbertus
filius quondam Trasoni, et Temmari, et Elperinum germani fratres,
filius suprascripti Adelberti, et Giso filius quondam Gesrami,
et Emmo filius quondam Ermeperti, et Apezzo filius quondam
Aneczoni, vel reliqui plures, circumastantes et residentes. in istorum
omnium suprascripti presencia sic venit dominus Paulus,
abbas de monasterio Sancti Vincencii, situs supra Vulturni fontes,
loco Samnie, territorio Beneventano, erga secum abentem Aczonem
advocatorem prefati sui monasterii, ibique aderat Adelberga,
abbatissa de monasterio puellarum vocabulo Sancte Marie de Apinianici,
illa secum habendo advocatorem prefati sui monasterii,
idest Rayneri vicecomes, qui cum venissent, et pariter cum iam
dictus gloriosus princeps, dux, et marchio, et de omnibus suprascriptis
presencia, tunc ipse, qui supra domnus Paulus venerabilis
abbas una cum suprascripti advocatores prefati sui monasterii, pro
parte sui predicti monasterii, contra ipsa Adelberga abbatissa, et
contra suprascriptum abbocatorem suum causare ceperunt, dicentes:
ut iam dictum puellare monasterium Sancte Marie semper subiectus
fuisset, sub potestate supradicti sui monasterii Sancti Vincencii,
et semper abbates antecessores suos, qui fuerant abbates
predicti sui monasterii, in eadem puellare monasterium Sancte

p. 148

Marie abbatissa, et prepositos ordinasset ad regendum, et gubernandum,
et dominandum, seu secundum institucionem regule ibi
preordinandum, et bivendum in iam dicto monasterio puellarem.
modo vero auditi essent, ut ipsa suprascripta Adelberga abbatissa
cum suprascripto suo advocatorem diceret, ut iam dicto monasterio
Sancte Marie cum rebus, et terris, et cellis, et pertinenciis
suis non fuisset subiectus sub potestate et dominacione predicti sui
monasterii Sancti Vincencii, et semper in sua potestate libera fuisset,
et de rebus, et pertinenciis predicti monasterii Sancte Marie potestate
abere illa, et custodes ipsius monasterii puellare dare et
alienare, et quale parte volere sine cuiuscumque contradiccione, eo
quod subiectus ipso monasterio puellarum. subiectus, neque fuisset,
neque sit predicti monasterii sui Sancti Vincencii, querebat et de
pertinenciis suis exinde cum eis, secundum legem, facere finem.
iam supradictus domnus gloriosus princeps, dux, et marchio, hec
auditas, cum omnibus supranominati ibidem residentibus dixerunt
ipsiusque super Adelberge abbatisse, et supradicti abbatis et sui, ut
de predicto venerabili abbati, et supradicti advocatores causacione
respondere quod voleret. ipsa supradicta Adelberga abbatissa, cum
supradicto advocatore suo, hostenderant unum preceptum sigillatum,
et dederunt eum in manu predicti gloriosi principis, dux, et marchioni,
quem ipse gloriosus princeps per ordinem relegi fecit, continentem
inter cetera: quomodo Uuo et Lotharius reges concesserat
in monasterio puellarem, quod fundatum est in Marsorum
provincia in honore Dei genitricis, et virginis Marie constructa in
Apinianici, et confirmaverat, et conroboraverat, qualiter subditus
esse videtur es, monasterium Beati Vincencii levite et martiris,

p. 149

prout iuste et legaliter poterat, omnes sed, que ab eundem monasterium
pertinere videtur: videlicet cellam Sancte Marie, que vocatur
Musianu, posita in Penne; alteram cellam, que dicitur Lizze
in Balva; simul eciam cellam, qui dicitur Via Alta; et cellam de
Besce; et cellam Sante Mafie de Flaturno, que posite sunt in
Balva, una cum servis, et ancillis, et terris, vineis, campis, pratis,
pascuis, vel inpascuis, cartulatis, aldiis, silvis, aquis aquarumque
cursibus, molendinis, atque piscariis in integrum. concesserat
quoque Adelberge abbatisse, et Adelberge sanctimoniali nepte illius
eundem monasterii cum omnibus prenominatis rebus ad regendum,
et gubernandum, regulariterque vivendum. preceperatque ergo, ut
nullus abbas ex monasterio Sancti Vincencii in eundem monasterium
puellarum Apinianici aliquam contrarietatem facere audeat ad
aliquam ordinacionem, nisi tantum gubernandum, et movendum,
sed omnia regulariterque regendum, et cetera qualiter in eodem
preceptum continere videtur. ad hec autem ipse domnus Paulus
venerabilis abbas cum suprascripto advocatore suo ostendit tres
preceptora sigillata: prime ex ipse continentem, inter cetera, quomodo
Uvo, et Lotharius reges (detulerat quidam Leoni prepositi
Christi Martiris Vincencii, situs in finibus Beneventanis, eorumque
regibus precepta precessorum suorum, imperatorum et regum hac
parentum suorum, videlicet Desiderii, Carolii, Ludovici, atque Lotharii
[p]er quem contulerat ex suis rebus in prefatum monasterium

p. 150

Sancti Vincencii, et confirmaverat res et possessiones ibi a
principibus, ducibus, reliquisque fidelibus collata), inter quos confirmaverat
in eodem monasterio Sancti Vincencii (monasterium
Sancte Marie in territorio Marsicano situm in loco Apinianici,
una cum castellis, cappellis, titulis, casis, terris, vineis, pratis, pascuis,
sillvis, piscariis, molendinis, aquis aquarumque decursibus,
servis, et ancillis ad prelibatum monasterium pertinentes, vel respicientibus
in integrum Christi martiris Vincencii, quod positum
est in finibus Beneventanis), et cetera qualiter in eodem precepto
continere videtur. Ipso alio precepto continere [.....], inter cetera,
(quomodo Paulus, abbas cenobii Christi Martiris Vincencii, situs
in finibus Beneventanis, adiens nostram celsitudinem, detulerat
domni Ottoni imperatori precepta precessorum suorum imperatorum,
et regum, videlicet Desiderii, Caroli, Lodoyci, atque Lotharii,
per quod contulerat ex suis rebus in prefato monasterio Sancti
Vincencii, et confirmaverat res et possessiones ibi a principibus,
ducibus, reliquisque fidelibus collata); inter cetera confirmaverat
in eodem monasterio Sancti Vincencii, idest (monasterium Sancte
Marie in territorio Marsicano sito, in loco Apinianici, una cum
castris, cappellis, titulis, casis, terris, vineis, campis, pascuis, pratis,
et omnibus suis pertinenciis,) et cetera alia qualiter in eodem precepto
continere videtur. Tercium vero preceptum ita
continebat:

p. 151

In nomine Dei eterni. Otto superno intuitu imperator augustus.
Adelberge abbatisse cunctisque monache, sanctimonialibusque feminis
commorantibus de Apinianici, ubi vos habitatis [.....] ut non
vivatis regulariter, et contretis ei ipsum monasterium Sancte Marie
de Apinianici, ita ut nulla ordinacione ibi facere audeat, aut possit.
Antecessores nostros imperatores, et reges, et nos fecimus, et hoc
confirmavimus in iam dicto Sancti Vincencii cenobio ipsum monasterium
Sancte Marie de Apinianici, ut eis secundum Dei timorem,
ac precepta regule ordinent, atque disponant abbatissas predicti
monasterii absque ullius contradiccione. unde mandamus vobis
precipiendo, ut nullatenus contretis ei ipsum monasterium, sed
secundum priscam consuetudinem lassate eundem abbatem ordinare
eundem locum, ut et vos ibi Deo servire possitis, et precepta
regule observare, etiam dictus abbas, quando ibi venerit, aut mandaverit,
abeat summo honore. sciatis enim quod, si aliter feceritis
contra imperiales nostros preceptum [.....], nullo contradicentes,
sed [.....] inviolabiliter observetur. Advocatores autem
abbates de predicto venerabili cenobio quales voluerit, tales agendi

p. 152

causas abeant. Hec enim, que a nostra imperialis clemencia constituta
sunt, firma et incorrupta perennis temporibus maneant, nostraque
precepcione sigillata est, sicut ibidem continere videtur.
Cumque iam dicta preceptora ostensa, et per ordinem relecta
essent, dixitque ipsa que super domnus Paulus abbas, pro parte
sui suprascripti monasterii, erga secum abendo suprascripto advocatore
prefati sui monasterii ipsius que supra Adelberge abbatisse,
et suprascripti advocatori eius, ut tantum fuisset suprascriptum
puellarum monasterium Sancte Marie, que dicitur
Apinianici, subiecto suprascripto monasterio sui Sancti Vincencii,
quem eciam suprascripto precepto advocatori suo ostensit,
continet, iam dictus gloriosus princeps, dux, et marchio, et iam
dicti comiti, et suprascripti episcopi, et iudex, et suprascripti
scabinis, et bonos homines iudicaverunt, secundum ipsum preceptum,
quam ipsa abbatissa cum suprascripto advocatore suo ostenderunt,
ipsum monasterium puellare Sancte Marie, que dicitur
Apinianici, subiectus essent prefati monasterii Sancti Vincencii,
ita ad regendum, et gubernandum abbates predicti monasterii eundem
monasterium Sancte Marie de Apinianici im perpetuum. hoc factum
ipsa, que supra Adelberga abbatissa una cum suprascripto
Rayneri vicecomite advocatore prefati monasterii ceperunt manifestare,
et dicere coram omnibus supranominatis, quia suprascriptum
monasterium Sancte Marie, que dicitur Apinianici, cum
rebus, et ecclesiis [.....] et pertinenciis ad eundem monasterium
pertinentibus legibus subiectus semper fuisset, et a modo
et in antea esset iam dicti monasterii, Sancti Vincencii sic in omnibus,
ut nec abbatissa predicti monasterii, nec preposita, vel custodes
ipsius monasterii Sancte Marie non potuisse, nec posse de
rebus, et pertinenciis eiusdem puellare monasterium, in qualecumque

p. 153

parte dare, aut alienare per nullum ingenium, sine consensu
et voluntate abbates preordinatos in predicto monasterio
Sancti Vincencii. eciam et manifestaverunt dicentes ipsa, que
supra Adelberga abbatissa, una cum suprascripto advocatore suo, pro
parte suprascripti monasterii puellarum Sancte Marie, ut iam dictum
monasterium Sancte Marie cum rebus [.....], et pertinenciis eius
fuissent sub regimine et monicione de abbatibus predicti monasterii
Sancti Vincencii ad regendum, et gubernandum ipsas, et semper
abbates predicti monasterii in predicto monasterio Sancte Marie abbatissa
et prepositos ordinasset, eciam ipsa, que supra abbatissa cum
suprascripto advocatore suo, ut quonddam venerabilis domno Leo,
abbas suprascripti monasterii Sancti Vincencii, qui fuit antecessor
ipsius, qui supra domnus Paulus abbas, illa eadem Adelberga abbatissa
in predicto monasterio ordinasset abbatissa, et ille ei decretum
dedisset, et ipse domnus Leo abbas ibidem prepositum
suum ordinasset, et illam in eodem monasterio per voluntate ipsius
domni Pauli abbatis modo abbatissa esset. cumque talia hec omnia
suprascripta abbatissa ante domnus Pandolfus gloriosus princeps,
dux, et marchio, et iam dicti comiti, et episcopus, et iudex, et
sclavini, et bonis hominibus facta adque perfecta essent, iudicaverunt
ipsis, qui super gloriosus princeps, dux, et marchio, et iam
dictis comitibus, et episcopis, et iudex, et sclavinis, ut a modo et
semper predictus Paulus venerabilis abbas, eiusque successores, et
pars iam dicti monasterii Sancti Vincencii subiectum habere predicto
monasterio puellare Sancte Marie, secundum manifestacionem
predicte Adelberge abbatisse, et suprascripto advocatori suo Rayneri,
cum rebus, et cellis, et ecclesiis eis subiectis, et omnibus
suis pertinenciis, sub regimine et dominacione predicti monasterii
Sancti Vincencii. Quapropter recordando im perpetuum et omnia,
que superius legitur, quam et pro securitate predicti domni
Pauli abbatis, et de eius successoribus, hanc exinde de omnia suprascripta
ad pars iam dicti monasterii Sancti Vincencii emissus est

p. 154

noticia iudicatis, et finitum istorum omnium supra nominati presencia.
Quam ego Lupo notarius ibi fui, et hanc noticiam brevis
iudicatis scripsi, in anno ab incarnacione domini nostri Iesu Christi
anni sunt nongentesimo sexagesimo octavo, anni imperatoris magni
Ottonis augusti in anno septimo, et otto imperator filius insimul
cum eo in anno primo, et quarto kalendas septembris, indiccione
undecima. Ego Gualterius episcopus ibi fui. Signum manum
Allonis, qui ibi fui. Ego Adenolfus vicecomes ibi fui. Ego Beraldus
comes ibi fui. Ego Raynaldus comes ibi fui. Ego Stephanus
ibi fui. Ego Rayneri vicecomes ibi fui. Ego Ansaricus sclabinus
ibi fui. Ego Ioseph sclabinus ibi fui. Ego Ingezzo sclabinus ibi fui.
Ego Rayneri ibi fui. Ego Iohannes ibi fui. Ego Emmo ibi fui. Ego
Ildeprandus ibi fui. Ego qui supra Adelmundus iudex ibi fui.
Tercio post hec anno Otto imperator augustus in eadem provincia
Marsorum adveniens suo imperiali iudicio eundem
venerabilem Paulum abbatem de eodem monasterio investivit, sicut
hic scriptum habetur.
Investitura et mumburdum domni Octtonis imperatoris.
In Dei nomine. Brevis scriptum iudicatum, qualiter in territorio
Marsicano, in campo Casti, ad ipsam civitatem Marsicanam,
dum in placito resedisset domnus Octo magnificus imperator serenissimus

p. 455

augustus, et Pandolfus princeps, dux, et marchio, pro
singulorum hominum iusticiam fieri faciendam, vel deliberandam
intencionem, ibique, residentibus cum eis Ceso vir venerabilis episcopus,
et Vualterius vir venerabilis episcopus de Furcone, et Albericus
vir venerabilis episcopus de Marsi, ibique residentibus cum
eis Ezzeca comes palacius, et Petrus comes, et Dodo comes, et
Sico marchio sacri palacii, et Beraldus, et Theodinus, et Raynaldus
comitibus de isto comitatu, et Ingezzo sclabinus, et Ildeprandus sclabinus,
et Joseph sclabinus, et Ansaricus sclabinus de Marsi, et Guido
sclabinus de Pinne, et Maynardus comes, et Lupo comes de Risma,
et Adam humilis abbas ex monasterio Sancte Trinitatis, et Giselbertus,
et Rayneri germani fratres, filii quondam Teutoni, et Allo
filius quondam Stephani, et Raymbaldus, et Guimmari, et Tofani:

p. 156

isti sunt alammanni. et Sanso filius Remedii, et Transaricus:
isti sunt salichi. Obteramni, et Conebezzo filius quondam Aldi,
et Aynolfus filius quondam Trasoni, et reliqui plures circumastantes,
et residentes. in istorum omnium presenciam venit Paulus humilis
abbas ex monasterio Sancti Vincencii de territorio Beneventano
cum Transarico filius quondam Ratteri, qui erat advocatore suo,
et querelam faciens super Erisinda, et adversum Raymbaldus, et
Guimmari, et Tofani filii quondam Teutoni, et adversum Tenderitu,
et Azze, et Gezzo, et Guaracco filii quondam Adeltrude, et
adversum Guinisi filius quondam Stephani, et adversum filii quondam
Maraldi de Pacigiano, et adversum filii Angeli de Maliano, et adversum
Aczomosca, et adversum Ronzone de Trasatque, et adversum
Linduini, et Aczo filius quondam Leoni, et adversum Aczo diaconu,
et adversum Guibbaldus filius quondam Ionammi, et adversum
Lioto filius quondam Gottefridi, et adversum Liuzo, et adversum
Tenderamu, et adversum Stephanus, et adversum Donnellum,
et adversum Temmari, et Elperinum, et adversum Adelelmo filius
quondam Adelberti, et adversum Iohannes filius quondam Riccardi,
et adversum Aczo filius quondam Gosmari, et adversum
Aczo et germanis suis fratribus quoddam Marsecane, et adversum
filii quondam Erme, et adversum Gerizzo, et adversum Guilgelmo,
et adversum Guanengo, et adversum Rayneri, et Ramfredu, et
adversum Gualterius, et adversum Ursu presbiter, et adversum
Sabbatinum magistrum, et adversum filii Appe de ipsis rebus proprietatis
Sancte Marie de Apinianici, quod dicebat quod habuisset
per exscriptum, et per ca[rtam], et ad tercium placitum reclamavimus,
et contempserunt venire. tunc suprascriptus domnus

p. 157

imperator, dum taliter audisset suprascriptus Paulus humilis abbas
cum suprascripto Transarico advocatore suo reclamantes, et dicentes,
interrogavit suprascriptus iudex, que lex de hoc esse debet.
tunc iudices unanimiter dixerunt, quod lex erat investire Paulum
humilis abbas, et Transarico advocatore suo de ipsis rebus proprietatis,
unde reclamaverant ad pars iam dicti monasterii Sancte
Marie sibi subiectum. tunc domnus Octo magnus imperator dum
talem iudicium audisset, dignatus est per fustem, quem in manu
sua tenebat, investire Paulus humilis abbas, et Transarico advocatore
suo, ad pars iam dicti monasterii Sancte Marie. et per
iussionem domni imperatoris iam dictus domnus Pandolfus princeps,
dux, et marchio misit bandum a parte domni imperatoris,
et de sua parte, ut quicumque ipsum abbatem, aut successores
suos, aud suprascriptum monasterium disvestire presumserit, mancosi
duo milia componat, medietate Camere domni imperatoris,
et medietate suprascripto sancto monasterio. et finitum est in
istorum omnium presencia suprascriptorum. Quam et ego Lupo
licet sclabinus, et notarius ibi fui, et ex iussione domni imperatoris,
et Pandolfi principis, dux, et marchioni, et ex dicto suprascripti
iudices, et episcopis, et comitibus scripsi hanc noticiam iudicati,
in anno ab incarnacione Domini nostri Iesu Christi anni
sunt nongentesimo septuagesimo, anni imperi magni Octtonis imperatoris
serenissimi augusti [.....], et Otto filius eius insimul

p. 158

cum eo in anno tercio, et mense septembrio, per in[diccione] quartadecima.
Actum in Marsi, mense iulio suprascripto feliciter, amen.
Signum Ezzeca com[itis] palacii ibi fui. Signum Theoderici Sancte
Mettensis ecclesie ministri humilis. Signum Dodoni comitis ibi
fui. Signum Petri comitis ibi fui. Ego Albericus Sancte Marsicane
Ecclesie presul ibi fui. Ego Gualterius episcopus ibi fui.
Ego Grimoaldus episcopus ibi fui. Ego Iohannes abbas ibi fui.
Ego Petrus abbas ibi fui. Ego Iohannes abbas ibi fui. Ego Beraldus
comes ibi fui. Ego Maynardus comes ibi fui. Ego Raynaldus
comes ibi fui. Ego Lupo comes ibi fui. Ego Rayneri ibi
fui. Ego Ingezzo sclabinus ibi fui. Ego Ildeprandus sclabinus
ibi fui. Ego Bernardus sclabinus ibi fui. Ego Sanson ibi fui.
Preceptum de omnibus et de monte Aceru.
In nomine salvatoris nostri Iesu Christi Dei eterni. Pandolfus,
et Landolfus divina ordinante providencia Langobardorum gentis
principes. Cum principalis excellencia peticione dilecti sui petenti
clementer favet, igitur noverit omnium fidelium nostrorum, presencium
scilicet, ac futurorum sagacitas, quia per preceptum sigillatum
concessum, et confirmatum habuit in monasterio Sancti Vincencii,
situs in Bulturnensis [.....] fluminis, domnus Lodoicus vir gloriosissimus
imperator augustus montibus, et silvis, et omnibus terris, aquis

p. 159

et ripis, et paludis, seu molendinis, et ecclesiis, et castris, servis, et
ancillis, cespitibus, collibus, et vallibus, toronibus, et pascuis infra
has fines: (incipiente primitus a fluvio, qui dicitur Sangro, deinde
per montes puplicos usque in montem, qui dicitur Azze, et sic
revolvente monte eodem usque in fluvio, qui dicitur Melfa, et
quemadmodum decurrit ipsa Melfa, usque ubi coniungit se cum
parvo fluvio, qui dicitur Mellarino, et habhinc in vertice montis, qui
dicitur Balvola, et sic per cilium eiusdem montis usque in montem
Alchanum, et montem Marthe, montemque Casale, eosque
videlicet montes extrinsecus circumdantes usque in ortum riaginis,
que Ravennola nominatur, et a capite eiusdem riaginis venientes
iuxta montes puplicos usque in montem Benafranum, qui est super
urbem; eodem vero revolvente monte, usque in cilium montis,
qui est super terram, que vocatur Arcora, que est ecclesie hereditas
Sancte Dei genitricis Marie, que Olivetum vocatur, subiecta
prefati monasterii, et ecclesia nichilominus Sancte Cristine cum inclitis
territoriis suis, et cum reliquis finibus ipsa hereditas circumdata
in fluvio usque Vulturno; nam iterum ex alia parte inchoante

p. 160

a prima fine cum iam dicto fluvio Sangro, ipsoque relinquente
quomodo decernit a parum colle, et pergens usque in rivio qui
dicitur Foroli, eodemque decurrente rivio usque in fluvio Bantra,
et quomodo decurrit ipsum flumen in alio flumine, quod Vulturnus
vocatur, et quemammodum ipsum decurrit flumen iuxta terras
eiusdem monasterii, usque in predictis finibus, et terris ecclesie
Sancte Marie), et cetera alia omnia qualiter in eodem preceptum
continere videtur, qui scriptus est per Durandus diaconus. unde
mandavit nostram clemenciam precando Paulus venerabilis abbas
predicti monasterii per Aluara principissa dilecta uxore nostra, ut
omnia supradicta, que continet iam dicto precepto, et ipso alio, que
continere videtur ibidem, in prefato monasterio ipso concederemus,
et confirmaremus. cuius peticionem exaudientes, hos firmitatis
apices ibidem exinde fieri iussimus, per quos omnino sancimus,
et perpetualiter habendum nostris et futuris temporibus concedimus,
et confirmamus in prefato monasterio Sancti Vincencii martiris,
situs super [.....] Vulturni fluminis, ubi iam dictus Paulus abbas esse
videtur per has fines: (incipiente a fluvio, qui dicitur Sangro, deinde
per montes publicos usque in montem, qui dicitur Azze, et sic revolvente
monte eodem usque in fluvio, qui dicitur Melfa, et quemammodum
decurrit ipsa Melfa usque ubi coniungit se cum parvo
fluvio, qui dicitur Mellarino, et abhinc in vertice montis, qui dicitur
Balvola, et sic per cilium montis eiusdem usque in montem
Alchanum, et montem Marthe, montemque Casalem, eosque videlicet
montes extrinsecus circumdantes in ortum usque riaginis, que
nominatur Ravennola, et a capite eiusdem riaginis venientes iuxta
montes puplicos in montem usque Benafranum, qui est super urbem,
eodem vero revolvente monte usque in cilium montis, qui est super
terram, que vocatur Arcora, que est ecclesie hereditas Sancte Dei
genitricis Marie, que Olivetum vocatur, subiecta prefati monasterii,
et ecclesia nichilominus Sancte Cristine cum inclitis territoriis suis,

p. 161

et cum reliquis finibus ipsa hereditas circumdata in fluvio usque
Vulturno; nam ex alia parte iterum inchoante a prima fine cum
iam dicto fluvio Sangro, ipsoque relinquente, quomodo decernit
a parum colle, et pergens usque in rivio, qui dicitur Foroli, eodemque
decurrente rivio usque in fluvio Bantra, et quomodo decurrit
ipsum flumen in alio flumine, quod Bulturnus vocatur, et
quemammodum ipsum decurrit flumen iuxta terras eiusdem monasterii
usque in predictis finibus, et terris ecclesie Sancte Marie,
per has quoque fines una cum servis, et ancillis, cespitibusque suis,
nec non et cum castris, montibus, collibus, vallibus, toronibus, vel
ecclesiis, aquis, pascuis, et omnia infra ipsis finibus manencia), et
cetera alia omnia, qualiter in predictis preceptis continere videtur,
Simulque concedimus, et confirmamus in prefato monasterio
omnia, et in omnibus, que ab imperatoribus, seu a singulis principibus,
vel ducis concessum aut iudicatum, vel offertum, seu per
qualibet alienatum in predicto monasterio habuerit. quam et concedimus,
et confirmamus in eodem monasterio inclitum ipsum montem
Aceru, qui est super territorio Commanense, et est circum predicto
monte de Azze; similiter ad possessionem iam libati monasterii,
et de eius abbatibus, atque rectoribus, ea videlicet racione, ut in
omnia, et in omnibus, qualiter in predicto sancto monasterio concessimus,
et confirmavimus, et qualiter in supradicto concessum,
et confirmatum in ipso monasterio a singulis imperatoribus, et principibus,
et ducibus, seu per qualibet hominibus iudicatum vel offertum,
aut alienatum in supradicto monasterio cum iam dicto monte
ipsos habeant et possideant iam prefato monasterio, et eius abbatibus,
atque rectoribus absque contrarietate comitis, castaldi, iudicis,
aut cuiuscumque persone contradiccione vel inquietudine, sed
perpetuis temporibus predicto monasterio ipsos habeant, et possideant,
et de omnia supradicta, iuxta legem, faciant que voluerit
eius custodibus, atque rectoribus, neminem in eodem monasterio

p. 162

exinde in aliquo, contraria ingerente. Quod.si quispiam homo de
predictis servis, et ancillis, et cespitibus, et de supradictis terris, et
silvis, et montibus, et vallibus, seu et collibus, et toronibus, et
paludibus, et pascuis, aquis, ripis de predicto monasterio tollere,
aut subtrahere, vel minuare quesierit, aut abbatibus, vel custodibus
eius aud hanc nostram concessionem confirmacionis in quocumque
violare presumpserit, sciat se compositurum in prefato monasterio,
et eius custodibus, atque rectoribus auri puri libras mille,
et hec concessio firma et stabilis maneant in perpetuum. Ut autem
hec nostra concessio verius observetur, manu propria scripsimus,
et ex anulo nostro subter iussimus sigillari. Signum domni Pandolfi
excellentissimi principis. Adelchisi scriba, ex iussione supradictae
potestates, scripsi. Data .V. kalendas ianuarias, anno vicesimotercio
principatus domni Pandolfi, et octavo anno principatus
domni Landolfi gloriosis principibus, indiccione nona. Actum in
civitate Capuana.
Preceptum pro edificandis turris ad castellis.
In nomine domini salvatoris nostri Iesu Christi Dei eterni. Pandolfus
et Landolfus, divina ordinante providencia, Langobardorum
gentis principes. Cum principalis excellencia peticione dilecti
sui petenti clementer favet, igitur noverit omnium fidelium nostrorum,
presencium scilicet ac futurorum sollercia, quia Ardericus
venerabilis episcopus obsecravit nostram excellenciam, quatenus
ob amore Dei omnipotentis, et salvacionem anime nostre

p. 163

concederemus in monasterio Beati Vincencii martiris Christi, ubi
domino opitulante Paulus venerabilis abbas preesse videtur, ut ubicumque
ille vel successores in hereditate, vel in pertinencia eiusdem
monasterii turrem, aut castellum fecerint, semper in potestatem et
dominacionem eiusdem monasterii, et eius abbatibus, et rectoribus
esse debeant, ut nulla dominacione ibidem habere debeant parti nostri
puplice. de quibus peciit a nostra excellencia, ut firmitatis
apices ibidem in eodem sancto monasterio fieri iuberent. cuius
peticionibus exaudientes, hos firmitatis apices in eodem sancto monasterio
fieri iussimus, per quos omnino sancimus, et perpetualiter
habendum nostris et futuris temporibus; concedimus in eodem
sancto et venerabili loco, ubi nunc Deo auxiliante Paulus venerabilis
abbas regimen tenere videtur, ut ubicumque tu qui supra abbas,
vel successores tuos in rebus predicti monasterii turrem, aut castellum
facere volueritis, potestati vestre sint ipsum faciendum in
rebus predicti monasteri, et in vestra, et de successoribus vestris
sint potestatem et dominacionem, ut nullam potestatem, aut dominacionem
ibidem habere debeant parti nostri puplice; sed, sicut
diximus, in vestra et de successoribus vestris sint potestatem, ita ut
a nullis ex nostris comitibus, castaldeis, iudicibus vel sculdais de
ea omnia, que superius in iam prefato monasterio concessimus,
habeatis qualemcumque molestiam, aut contrarietatem, sed perpetuis

p. 164

temporibus vos, et successores vestris securiter ac firmiter habeatis,
et possideatis ea omnia, que superius legitur, neminem vobis exinde
in aliquo contraria ingerente. Quod si quispiam hanc nostram
concessionem in quomodocumque violare presumserit, sciat se
vobis vel ad successoribus vestris composituri auri libras duas, et
hec concessio, ut super legitur, firma permaneant im perpetuum.
Ut autem hec nostra concessio verius observetur, manu propria
scripsimus, et ex anulo nostro subter iussimus sigillari. Signum
domni Pandolfi excellentissimi principis, Petrus notarius ex
iussione supradicte potestatis scripsi. Data .V. kalendas augusti,
anno vicesimo quarto principatus domni Pandolfi, et anno nono
principatus domni Landolfi gloriosi principes, indiccione .X. Actum
in civitate Capuana.

p. 165

Preceptum de piscaria in Patria.
In nomine domini et salvatoris Iesu Christi Dei eterni. Landolfus,
et Pandolfus filius eiusdem, divina ordinante clemencia,
principes Langobardorum gentis. Noverit omnium fidelium nostrorum,
presencium scilicet ac futurorum sollercia, quia domina
Gemma principissa dilecta genitrice nostra obsecravit nostram excellenciam,
quatenus pro amore omnipotentis Dei, et salvacione anime
nostre concederemus in monasterio Beati Vincencii martiris Christi,
situs supra fontem Vulturni fluminis, ubi domnus Paulus abbas
preest, ut pars predicti monasterii semper quando voluerint potestatem
et licenciam habeant mittere ad piscandum in lacum Patrense
paraturam unam cum duobus bontris, et cum quattuor hominibus

p. 166

ad piscandum, ut fratres monachi prefati monasterii habeant
unde pro nobis cotidie Dei misericordia exorent: de quibus peciit
a nostra excellencia, ut firmitatis apices in eodem sancto monasterio
iuberemus. cuius peticionem exaudientes, hos firmitatis
apices in eodem sancto monasterio fieri iussimus, per quos omnino
sancimus, et perpetualiter habendum nostris et futuri temporibus
concedimus in prefato sancto monasterio Sanctissimi Vincencii
martiris Christi, ut pars predicti monasterii semper quando voluerint,
potestatem et licenciam habeant mitere ad piscandum in lacum
Patrense paraturam unam cum duobus bontris et quattuor homines
ad piscandum, ut fratres monachi prefati monasterii habeant, unde
pro nobis Dei misericordia exorent, et cotidie in eodem lacu piscare
debeant, quando voluerint. in ea videlicet racione ea omnia
supradicta in prefato monasterio concedimus, ut amodo, et nullo
adveniente tempore non habeant potestatem, aut licenciam abbas,
aut quiscumque rector eiusdem monasterii ipsos de potestate monasterii,
per qualiscumque modis aut ingenium tollere, aut subtrahere,
vel alienare, nisi semper ipsos pars eiusdem monasterii
habere et fruere debeant sue potestatis. et si ipsos abbates, aut
quiscumque rector eiusdem monasterii de potestate ipsius monasterii
per qualiscumque modis, vel ingenium tulerit, aut subtraxerit,
vel alienaverit, statim ipsos redeant ad potestatem sacri nostri
palacii ad faciendum omnia quod voluerint, qui in tali racione ea
omnia supradicta in iam prefato sancto monasterio concessimus,
habendi et possidendi in omni racione, sicut superius diximus,
absque contrarietate comitis, iudicis, castaldeis, aut cuiuscumque
persone contradiccione, vel inquietudine, sed perpetuis temporibus
habeat et possideat pars predicti monasterii, ea omnia, que superius
legitur, in ipsa racione que superius legitur, neminem ibi in

p. 167

aliquo contraria faciente.Ut autem hec nostra concessio pleniorem,
in Dei nomine, obtineat vigorem, manu propria scripsimus,
et ex anulo nostro subter iussimus sigillari.
Preceptum de Sancto Vincencio in Neapolim
et de Sancto Sossio.
(In nomine domini Dei salvatoris Iesu Christi, Imperante domino
Constantino magno imperatore anno), .XXX°. nono, (sed et Romano
Magno imperatore anno)..X°XVI., (die prima mensis februarii,
indiccione). VI. (Neapolim. Nos) Marinus, (in Dei nomine, eminentissimus
consul et dux, quia desideramus et cupimus, multis
modis, Deo omnipotenti placere, iccirco concessimus et largimus
vobis Paulo, venerabili abbati monasterii Sancti Vincencii, situs in

p. 168

Samnie partibus, super fontem Vulturni fluminis, pro compunccione,
et amore Dei, et patrocinio ipsius monasterii, ut nobis posterisque
nostris, nostreque civitatis, et subiectis omnibus salus et virtus perficiatur:
idest in primis vobis concedimus, et ad firma stabilitate
permanendum confirmamus vobis) Paulo (reverentissimo abbati
cellam Sancti Vincencii, que est propria suprascripti vestri monasterii,
sita in hac Parthenope, et a Deo protecta civitate nostra,
in platea, que vocatur Furcillense, vico qui vocatur Placidu, cum
domos, et orta, et cum omni eius pertinencia, ut a nullis exactoribus
nostris, idest loci servatoribus, tribunis, vicariis, vel quipiam
ex creditoribus de cuiuscumque condicionibus fuerit, sive de sacerdotalibus,
a seculari ordine, vel a quibuscumque agentibus, in

p. 169

eadem cella eiusque pertinenciis pro quacumque causa vel repignerare
facere presumant, vel aliquam causam exinde tollere, ac
contraire licenciam habeant per qualicumque modum, vel tenore,
eciam domus, sive clericum, aut sacerdotem, vel monachum, quem
vos ac posteris vestris ibidem in ipsa cella ordinaveritis, a nullis
de nostris subiectis et pertinenciis de quibuscumque ordinibus non
habeat licenciam, per qualecumque modum molestare, aut hominem,
vel peculium eius in qualecumque racione in angaria minare,
aut occupare concessimus et largimus vobis, et in suprascripto
sancto vestro monasterio integra cella) Sancti Sossii, sita in Liburias,
loco Pantano, cum integro ipso gualdo, in quo ipsa ecclesia
edificata est, sicut per coherencias et fines eum segregamus, et in
una parte mensuram ponimus: ab una denique parte via, que dicitur
Vicana, habente exinde passos numero mille quadringentos .XV.;
de secunda namque terra, que dicitur Campu de Cupuli, et sicut perexit
in via, que venit da Ignanu per ipsum gualdum, et vadit ad ipsam
piscinam, et revolvit super ipsam piscinam, et vadit per ipsum Pantanum
vestri monasterii ad ipsum Frigidum maiorem, et decernit via
ipsa inter hec terra, que dicitur gualdu, et terra de Tortora, que
commune est inter pars nostre milicie, et pars vestri monasterii; de
tercia vero parte ipsum Pantanum; de quarta autem parte via, que dicitur
Ducenta, sicut incipit de ipsum Pantanum, et vadit ad directum
per terram, unde aliquando via perexit circa terram, quam detinent
homines de Bacopuli, et coniungi cum predicta via Vicana, ubi ipsam
mensuram posuimus. ita ut integrum eundem gualdum cum iam

p. 170

dicta cella vestra Sancti Sossii, (et omnibus pertinenciis earum a
nobis vobis, posterisque vestris sit concessum, et traditum, faciendum
quod volueritis absque omni cuiuslibet de nostris pertinentibus
et potestatibus contrarietatem, vel requisicionem. insuper
concessimus et largimus, et statuentes firmamus, ut nullus Neapolitanus,
vel qualiscumque homo sub iure ducatus nostri, qui sunt,
vel fuerint in suprascripta cella vestra) Sancti Sossii, aut in iamdictu
gualdu, (vel in omni eius pertinencia, ad pignerandum introire
licenciam habeant pro quacumque causacionem habuerit) cum
qualicumque nomine a partibus Longobardorum, per nullum tenorem
aut ingenium, preter si causacionem habuerit (cum ipso sancto
vestro monasterio, et noluerit pars vestri monasterii cum illo finem
facere post duas aut tercias compellaciones. iterum concedimus
vobis et per vos in suprascripto sancto vestro monasterio confirmamus
omni licere, et pertinenciam, quam iure parti nostre habuit,
vel habiturus fuerit pro partibus milicie sue per fundora fundata,
et exfundata vivorum et mortuorum, aut per alia qualiscumque
racione, vel tenore, in ipsa cella vestra, et iam dictum vualdum
et in hominem eis pertinenciam. iterum concedimus et confirmamus
vobis, ut nullus vicedominus, aut exactoribus nostris laborantes
propios de ipso vualdo, aut de ipsa silva, et Pantano, tollere

p. 171

presumat, ut in angarias, aut in quolibet alio servicio minare,
aut facere amodo, et in perpetuis temporibus, servis, et ancillis
vestri monasterii pertinentes, vel a ccollecticiis, qui ibidem habitaverint,
nullas angarias, aut subiecciones in iure puplico ducatu
nostro faciant per nullum modum. concessimus et largimus vobis,
posterisque vestris, et licere tribuimus, ut omni tempore liceat monachis
vestri monasterii servos, et ancillas, aldiones, aut quoslibet
pertinentes fuga lapsi suprascripti monasterii in nostra civitate Neapoli,
aut in quolibet cappellis nobis subiectis invenerit per se, aut
per missos suos comprehendere, et in suo servicio reducere eos
absque nostra, posterisque nostris, et de cunctis nostris subiectis
contrarietatem vel antepositionem. iterum, concedimus, et confirmamus
vobis, ut nullus homo a partibus nostris presumat in suprascripto
Pantano, et silva iam dicti vestri monasterii introire, aut
et lignum exinde incidere vel frascas, vel perticas, aut animalia
ibidem pascere absque absolucionem, et voluntate prepositi ipsius
celle, et vicedomini eius, quod si contra hanc concessiones nostre
instituciones quoquomodo agere, vel venire tepmtaverit, nostrumque
decretum ex hoc violare presumpserit, componere facimus
et obligamus ad prepositum ipsius celle, et ad pars vestri
monasterii pene nomine auri libras centum, et hec nostra concessio
largitatis, ut superius legitur, sit firma in perpetuum. et
sic statuimus et firmamus, ut ulterius nullus audeat de his, que

p. 172

a nobis collata sunt vobis, posterisque vestris, vel suprascripti
sancti vestri monasterii, et celle quacumque requisicionem aut
amaricacionem facere, et nec nos, nec posteris nostri, qui post nos
in nostro honore locoque duces accesserint, per nullum modum,
sed sicut superius legitur, et nos pro amore et patrocinio sancti
vestri monasterii Beati Vincencii ordinavimus, et constituimus,
sic perhennis, hac perpetuis temporibus firmum et probum permaneat
ubicumque inventum, hac relectum fuerit apud omnibus iudicibus
seu potestatibus. Quam concessionem, sicut superius legitur,
a nobis factam Andreas primarius et scriniaris scribere precepimus,
in qua et nos subter pro eis firmitate manus nostras proprias subscripsimus,
die et indiccione suprascripta feliciter.)
Eodem tempore predictus pater Paulus privilegium accepit a
domno Iohanne papa duodecimo huiusmodi cum suis
insignibus.

p. 173

Iohannes (episcopus servus servorum Dei.) Paulo (venerabili
abbati ex monasterio Sancti Christi martyris Vincencii,)
situm super fontem Vulturni fluminis, partibus Samnie, territorio
Beneventano, et per te in eodem venerabili monasterio, tuis successoribus)
regulariter promovendis (in perpetuum. Cum magna
nobis sollicitudinis cura insistit, pro universis Dei ecclesiis, ac piis
locis vigilandum, ne aliquam necessitatis iacturam sustineant, sed
magis propria utilitate stipendia conservantur. ideo convenit nos
pastorali tota mentis eorundem venerabilium locorum maxime stabilitatis
integritate procurare, et sedule eorum utilitati subsidia conferre,
ut Deo nostro omnipotenti id, quod pro eius sanctimoniis
honore, eciam ad laudem adque gloriam eius divine maiestatis venerabilium

p. 174

nostrum est contulisse locis, sitque acceptabile nobis,
que ad eius locum plenissima misericordia dignum huiusmodi pii
operis in sidereis conferatur arcibus remuneracionem. igitur quia
petistis a nobis, quatenus monasterium Beati Vincencii martyris,
situm supra fluvium Vulturnum, territorio Beneventano, partibus
Samnie una cum suis pertinenciis, et monasteriis, videlicet venerabile
monasterium Beati Petri apostoli, situm iuxta fluvium Sabbati,
territorio iam dicto Beneventano; sed et monasterium Sancte
Dei genitricis Marie in Loco Sano; item monasterium Salvatoris
domini nostri Iesu Christi, quod positum est in Alife; nec non et
monasterium in honore Sancte Marie edificatum, videlicet in territorio
Marsicano, loco Apinianici; porro monasterium Sancti Mauri
infra comitatum Atinense; quam et aliud monasterium Sancte Dei genitricis
Marie, situm in territorio Pennense, in loco, qui dicitur
Musano; nec non et monasterium aliud, consecratum in honore
Sancte Dei genitricis Marie, loco qui dicitur Duas Basilicas; item
et aliam cellam Sancte Marie) in Duas Basilicas, (quam una cum

p. 175

aliis monasteriis et cellis, cum casis, et massis, casalibus cum servis,
et ancillis utriusque sexus ibidem residentibus, cum omnia et in
omnibus suis pertinenciis, tibi, aliisque successoribus abbatibus,
qui ibidem in tempore fuerint concedimus, ut sub iurisdicione
Sancte nostre, cui Deo auctore deservimus Ecclesie, vobis concedimus
detinendum, nullius alterius ecclesie iurisdicionibus submittantur.
pro qua re piis desideriis faventes, hac nostra auctoritate,
quod exposcitis mancipamus. et ideo concedimus vobis, vestrorumque
successoribus abbatibus licenciam vobis Apostolice Sedis
nostre, ut quamlibet christianitatem indigentibus in prefato venerabili
monasterio, qualis episcopus vobis ad invitandum ire volueritis,
habendi potestatem omnimodo concedimus, ad ecclesias
consecrandas. eciam similiter ordinacionem de subdiaconibus, et
diaconibus per tempora faciendum, et de omni gradu ecclesiastico
ibidem in tempora implendum. protestamus eciam, ut nullus episcopus
exinde debeat subdiaconem ad suum synodum provocare,
nisi sua fuerit propria voluntas, aut abbatem, vel monachum nullo
modo iudicare, vel excommunicare: volumus eciam, et apostolicam
iniungimus auctoritatem vobis, vestrorumque successoribus, abbatibus,
qui ibidem in tempore ordinati fuerint, ut si sacerdos vel
clerici de quacumque ecclesia venerint ad habitandum in congregacione
fratrum, sive ad monachicum suscipiendi habitum se contulerint,
statim recipiantur. chrisma vero, et firmatam a quali episcopo

p. 176

vobis voluntas fuerit impetrandi, liceat semper, et secundum,
ut diximus, sub apostolicam nostram potestatem. et omnem cuiuslibet
ecclesie sacerdotem in prefato venerabili monasterio dicionem
quamlibet habere, ac auctoritate, preter Sedem Apostolicam, prohibemus,
ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum
ibi sollempnitates quispiam celebrare presumat. statuentes apostolica
insuper censura sub divini iudicii detestacione, sed et validis
atque atrocioribus anathematis interdiccionibus, ut nullus umquam
presumat quispiam alius cuiusque dignitatis preditus potestate,
vel eciam in eodem venerabili monasterio, vel eius causis incumbere,
aut de rebus et possessionibus, vel ecclesiis subiectis, vel
quicquid de his exinde inesse videntur, quoquomodo auferre, aut
alienare, sed nec quamlibet malicia, aut iacturam molestiam ibidem,
sive pacis, sive barbarorum tempore, quoquomodo inferendum,
cum prefatum perhenniter, ut dictum est, tam pacis, quam barbarorum
tempore firma stabilitate decernimus sub iurisdicione sancte
Ecclesie nostre permanendum. promulgantes quoque, et hoc auctoritate
beatorum apostolorum principis, coram Deo, terribili eius
examine futuro, per huius nostri apostolici privilegii, atque constituti
paginam sancimus, atque decernimus, ut loca, que ab abbatibus
cuiuslibet, quod vobis in eodem venerabili monasterio Sancti
Vincencii martyris Christi commutata, vel eciam concessa sunt,
nec non et alias locorum possessiones, que a regibus, vel ducibus,
vel castaldeis, et universis christianis largita, atque oblata sunt,
aut in postmodum illic concessa fuerint, firma stabilitate iuri ipsius

p. 177

prefati venerabilis monasterii exinstenda, atque in perpetuum permanenda
statuimus; nec licencia sit, ut dictum est;, ex eius, vel
omnibus eiusdem monasterii pertinenciis, cuiquam molestias inferre,
vel sibi donata auferre a prefato, iuxta id quod subiectum isdem
venerabilibus locis apostolicis institutis, atque privilegis inconcusse
permaneant. et liceat eosdem monachos de sua congregacione abbatem
semper eligere. et liceat ipsum abbatem suos qui fuerint
iudicare monachos, non solum virile monasterium, sed eciam muliebre
sibi subiectum. Si quis autem, quod non optamus, nefario
ausu presumpserit hec, que a nobis ad laudem Dei pro stabilitate
iam dicti venerabilis monasterii statuta sunt, refragare, aut in quoquam
transilire voluerit, anathematis vinculo innodatus, et cum
diabolo, et eius atrocissimis, atque Iuda traditore domini nostri
Iesu Christi eterno incendio concremandus deputetur. at vero, qui
pio intuitu observator in omnibus extiterit, custodiens nostri apostolici
constitutum ad cultum Dei respicientem, benediccionis graciam
a misericordissimo domino Deo nostro multipliciter consequatur,
et vite eterne particeps effici mereatur. Bene valete.
Scriptum per manus Benedicti scriniarii Sancte Romane Ecclesie
in mense) iulio, (indiccione) .V., (in sacratissima Sede beati Petri
apostoli,) septimo anno pontificatus domni Iohannis.

p. 178

Venerabile autem abbas Paulus plures hereditates, adiuvante
Domino, aquisivit atque recollegit in Apulia, in Lisine,
in Alarino, in Canusia, in Alifis, in Calinole, in Suessa,
in Tiano, in Sangro, in Balva et in aliis locis, sicut hic continetur.
Libellum de Lisine.
In nomine Domini. Vicesimo octavo anno principatus domni
Pandolfi gloriosi principis, et tercio anno principatus domni Landolfi
filio eius, mense februario, quartadecima indiccione. Memoratorium
factum a me Paulus, humilis abbas monasterii Sancti
Vincencii, quod edificatum est super fluvio Vulturno, et Madelfrid,
clericus atque notarius et scriba advocatorem eiusdem nostri monasterii,
de hoc quod in sacratissimo Benevent[an]o palacio, ante
idoneos homines qui subterscripti sunt, ordine conveniencie iuxta
legem, dedimus et tradidimus Iohanni filius Maraldi clerici; et Michaheli
clerici filius Saudi clerici; et Iohannes filius Iohannis iudicis,
qui sunt commorantes ex civitate Lisine, ipsa ecclesia cum
ipso castello ex ipso montecellu, pertinentem predicti nostri monasterii,
de finibus ex eadem civitate Lisine, super ipso fluvio Caldole,

p. 179

et eum ipso molino quomodo edificatum est in eodem fluvio
Caldole, et cum ipsa piscacione et pertinenciis suis ex eodem fluvio
Caldole, et cum ipso fluvio Sagri, cum piscacione et pertinenciis,
et ipsa foce de Sancto Focato cum piscacione et pertinenciis, et
terris et vineis eiusdem nostri monasterii pertinentibus, de finibus
ex ipsa civitate Lisine, et muricetis suis et cum aliis omnibus
aquis et pascuis suis eiusdem nostri monasterii pertinentibus, de
finibus eiusdem civitati, et casis et castris et casaline et fosse de
intus eadem civitate, pertinentes ipsius nostri monasterii, quam et
a foras eadem civitate Lisine, tali tenore illud eorum dedimus et
tradidimus cum due mancipie eiusdem nostre ecclesie, nomina illarum
Domeneca et Segarda cum duobus filiis suis, ut amodo et
usque ad decem annos expletos in integrum illud prelegitur ipsum
tenere, dominaremus et laboraremus, et ad laborandum daremus,
et ipsum resideremus, et omnem suam utilitatem illud peragere,
et amodo et usque in eodem constitutum quanta piscacione in ipse
eorum Dominus dederit totum illud sue proprietatis haberemus,
et quantum frugium ex ipso molino et de ipsis rebus illorum Dominus
dederit totum illud sibi habeant; et pro censu ex ipse atque
et molinum, et de rebus, et de ipse case et casaline, et fosse et
pro ipse ancille et servis annualiter daretis ipsis et suis heredibus
mihi vel ad successoribus meis aut mandaretis nobis omni anno
in kalendas ianuarias quinquaginta solidi Constantini boni pesanti,
de quibus guadiam nobis dederunt supradicti Iohannes et Michahele
clerici, et Iohannes, et mediatores nobis posuerunt Aio diaconus
et abbas et Iohannes germanis filii quondam Roffridi, tali tenore
ut si ea que prelegitur ipsis et suis heredibus mihi vel ad successoribus
meis seu ad partem iam dicti nostri monasterii non adimpleverint
vel si hoc qualitercumque se retrahere aut removere
quesierint, centum solidos Constantinos nobis componere obligaverunt,

p. 180

vel illius homini qui hunc brebem a parte eiusdem nostri
monasterii eorum in causacionem ostenderint et omnia, ut dictum
est, per innvitis nobis adimplerent, per ea[n]dem guadiam et predictos
mediatores et obligata pena, et ante posuerunt ad pignerandum
ad ipsi mediatori nostri sine calumnia, in omnia sua legitima
et inlegitima, et ad completum eodem constitutum remitteremus
in integrum illud ad partem iam dicti nostri monasterii, cum ipsum
brebem, quod inde eorum emisimus atque firmavimus, per eandem
guadiam et predictos mediatores et obligata pena. Actum
Beneventi feliciter. Ego Sikelpoto clericus et notarius interfui.
Ego Gaiderisi. Ego Ademari. Ego Adelfe. Ego Dauferi me
subscripsi.
Libellum de Canusia.
In nomine Domini. Septimo anno imperii domni Iohannis, cum
eo regnante domno Basilio et Constantino sanctissimis imperatoribus
nostris, mense februario, quarta indiccione. Ideoque ego
Dauferi clericus, filius Iohannis de Canusia, qualiter intus Canusia,
ante Petrus iudex aliisque nobiliorum hominum, qui subter conscripti
sunt, declaro quia ante hos dies dedit mihi dominus Paulus,
gracia Dei venerabilis abbas monasterii Beati Vincencii, qui fundatum
vel edificatum est supra fontem Vulturni fluminis, in partibus
Samnie, hoc est ipsa ecclesia Beati Benedicti, que fundata est

p. 181

in predicta Canusia, que est erga Sancta Eufimia, et cum Sancto
Symeone, et Sancto Basilio, et cum Sancto Salvatore seu cum
vineis et terris et cum tote ipse aque in mare, quam et cum omnibus
suis pertinenciis, sicut brevem nostrum continet usque in
viginti novem anni, et ego qui supra Dauferi clericus ad presens
prenominatus abbas guadiam dedi, et mediatorem exinde posui
Samaro filius Bernardi ex predicta Canusia, hoc ordine, ut annualiter
demus censum ad ipsum predictum monasterium Beati Vincencii
quattuor pelli caprine conciate, et octo ligatura de sippie
sicce. et si hoc non adimplevero, et in cause missos eius exinde
miserimus, spondi eique monasterio ego vel meos heredes dare
decem solidos Constantinos, et que prelegitur ad ipsum adimpleamus
monasterium per invitis, per districto mediatore. Hunc
brevem scripsi ego Falco diaconus et notarius in Canusias, mense
februario, et indiccione superetscriptis. Ego qui supra Petrus
iudex. Ego Nito clericus. Ego Liutardus diaconus. Ego Adelgisi.
Ego qui supra Iohannes clericus.
De Alarino.
In nomine Domini. Anno quadragesimo octavo imperii domni
Constantini imperatoris, et vicesimo primo anno principatus
domni Landolfi gloriosi principis, et septimodecimo anno principatus

p. 182

domni Pandolfi filio eius, mense februario, tercia indiccione.
Brevem recordacionis factum a me Paulus, abbas cenobii Sancti
Vincencii, qualiter in civitate Alarino, ante presenciam Aczoni iudicis,
et abbatis, aliisque bonis hominibus dedi ego Claffoni iudici ipse
territorie de Campora, finibus Larinensis, que sunt pertinentes nostri
cenobii, ut laboraret, et frugiaret ille amodo et usque ad annos
.XXVII., per finis sicut hic dicimus: ex una pars finis rivus Turture;
ex alia parte finis rivus Tanolfi; a tercia parte finis rebus Claffonis
iudicis, et de consortis eius, quomodo vadit per ipsam viam,
que descendit ad Fontana Rotunda; a quarta parte finis via puplica,
que vadit ad Termole: per hec vero finis dedit illud eiusdem Claffoni
iudici amodo et usque ad annos viginti septem, sicut scriptum eius
continet. at ille guadiam dedit michi, et mediatorem posuit Erchempertus
clericus germanus suus, eo tinore ut annualiter daret michi,
meisque posteris censum decem solidos ille et suos heredes. quod
si noluerit illud adimplere et causacionem, vel intencionem inde
nobis emiserit, placito nobis emisit in ipsa guadia, et supradicto
mediatore positus daret michi, mei[s]que posteris ipse suprascriptus
Claffo iudex, suisque heredibus viginti solidos Constantinos ex auro,
et per invitis adimpleret nobis, sicut supra legitur. Pro quibus
hunc brevem scripsi ego Befanius clericus et notarius, et ibi fuit
in civitate Alarino. Ego qui supra Claffo iudex. Ego qui supra
Aczo iudex et abbas. Ego Erchempertus clericus.

p. 183

Libellum de Lisine cum ecclesia Sancti Iohannis
et Sancti Focati.
In nomine domini nostri Iesu Christi. Vicesimo secundo anno
principatus domni Pandolfi, et septimo anno principatus domni
Landolfi gloriosis principibus, mense ianuario, octava indiccione.
Ideoque ego Ederrado castaldeus, filius cuiusdam Caiderradi, habitator
sum civitati Beneventane, declaro, quia in presenti mense et
indiccione, domnus Paulus Domini gracia abbas monasterii Sancti
Vincencii, situs supra Vulturni fluminis fontes, per scriptum conveniencie
dedit et tradidit michi, qui supra Ederrado castaldeus,
ad possessionem meam et meis heredibus, et de illis omnibus, cui
per me datum fuerit, amodo et usque in viginti annos expletos:
hoc est integris omnibus territoriis predicti sui monasterii, que
esse videtur intra civitate Lisine, et foras ipsa civitate, idest per
nomen ecclesia Sancti Iohannis, qui dicitur Caldole cum terris, et
vineis et miricetis suis, et ipsa foce de Sancto Focato cum pertinenciis
suis, et cum piscaciones suas, et cum fluvio Sagri, cum
piscacione sua, et pertinenciis suis, et cum omnibus aquis, et pascuis
suis, et cum castellis et casis et curtis suis, quantecumque
infra ipsa civitate Lisine et foras ipsa civitate, pertinentes sunt in
predicta cella predicti sui monasterii, insimul cum molina ibique

p. 184

constructa et edificata, cum integris finibus et viis suis, et cum
pratis, et pascuis atque padulis, tam in montibus, quam et in
planis, et cum aquis et piscariis, et integris personibus Scarabaioli
et Mage uxori sue, et cum filiis et filiabus suis, et cum omnia,
que ad suprascriptum suum monasterium in suprascripta civitate
Lisine pertinet, sive infra ipsa civitate et foras supradicta civitate,
et per tota pertinencia eiusdem locis, excepta persona Stephani clerici
filii nostri Scarabaioli, quem nobis non dedit. nam alia omnia
supradicta michi, qui supra Ederradi, per conveniencie ordine dedit
et tradidit ad possessionem meam, et de meis heredibus, et de
illis hominibus, cui exinde per me datum fuerit, et de nostris et
illorum heredibus, usque in nostri viginti anni completi, sicut nostra
cartula continet, que apud me firmatam teneo, que scripta est per
Sichepertum notarium pro talia, sicut convenit inter me, et te
videlicet suprascriptus domnus Paulus abbas pro parte predicti sui
monasterii, in presencia Adelmundi iudicis et alios testes guadiam
dedi ego qui supra Ederrado tibi, qui supra domno Paulo abbati,
et mediatorem vobis posuimus Dauferi filius cuiusdam Sigenolfi
tali tenore, ut amodo et usque in viginti anni completi nos, et
nostris heredibus mandare debeamus vobis vel ad successoribus
vestris ad predictum vestrum monasterium, per omnes mense
augusto, per singulos annos, usque in supradictum constitutum,
ad monasterium vestrum auro solidos sex bonos bisantos et
bene pesantes, et pisces bonos spicatos et siccos centum, et anguille
bone sicce centum, ova tareca et secca paria quinquaginta,
ad vestram potestatem, et faciamus ipse insimul cum ipsos solidos
annualiter vobis, vel ad successoribus vestris, seu ad pars vestri
monasterii ad vestram potestatem faciendi quem volueritis. et si
nos, vel nostris heredibus, vel illis hominibus, cui exinde dederimus,
quod nos recollixerimus et habuerimus de supradicta molina, quatenus
nos, et nostris heredibus superiungere et mandare debeamus

p. 185

vobis, vel ad successoribus vestris, seu ad pars supradicti vestri monasterii,
insimul cum ipsis alii, sex solidos annualiter in supradicto
mense augusto auro solidos quattuor bonos bisantos ad vestram
potestatem, ut adimpleamus vobis annualiter solidos decem bonos
bisantos, quia ita inter nos convenit. et hoc stetit inter nos in
supradicta guadia, et mediatore, ut nos, et nostris heredibus faciamus
tacere contra te, qui supra domnus Paulus abbas, et contra
successoribus tuis, et contra pars supradicti vestri monasterii, pro
parte et datum eorum ipsos habere voluerit de nostris rebus, que
michi per suprascripta conveniencia dedistis, si scripcionem a
parss supradicti vestri monasterii exinde emissam ostenserit, quod
si eis exinde facere tacere non potuerimus, sicut diximus, quatenus
inclitam ipsam composicionem, que parss supradicti vestri monasterii
eorum exinde ad componendum venerit, totam et inclitam
ipsam nos et nostris heredibus vobis, et ad parss supradicti vestri
monasterii ipsas dare debeamus, quia sic inter nos convenit. si
autem ego qui supra Ederrado castaldeus, et meos heredes non
fecerimus, et non compleverimus vobis, et successoribus vestris,
et ad suprascriptum monasterium omnia per ordinem, sicut superius
legitur, centum solidos bisantos pena me et meos heredes
vobis, et successoribus vestris componere obligamus, et omnia per
supradictam guadiam, et mediatorem compleamus, ad pignerandum,
si opus fuerit, obligamus vobis et successoribus vestris, et predicto
vestro monasterio omnia supradicta usque ad legem supradicto Dauferi
mediatore. et taliter ego qui supra Ederrado castaldeus, sicut
ut superius inter nos convenit, fecimus. et ita te qui supra Sichepertum
notarius scribere rogavimus, eo quod interfuistis. Actum
Capua, feliciter, amen. Ego qui supra Adelmundus iudex. Ego
Petrus. Ego Petrus.

p. 186

Iudicatum de Lisine.
In nomine Domini. Anno tricesimo septimo principatus domni
Pandulfi gloriosi principis, et duodecimo anno principatus domni
Landolfi magni principis filio eius, mense augusto, ottava indiccione.
Memoratorium factum a nobis Sadi, venerabili presbitero
atque preposito monasterio Sancti Vincencii, situs supra fontem
Vulturni fluminis mecum habentem Audoaldus advocatorem ipsius
monasterii, de hoc quod in sacratissimo archiepiscopio Sancte Beneventane
Sedis, ante presenciam domni Landolfi almifici archiepiscopi
eiusdem sedis, ubi coram eo presencia residebat Ludovicus,
et Dauferi gastaldeus atque iudex eiusdem Beneventane civitatis,
ibique adessent Dauferi gastaldeus, et Adelmari comes, et Radelchis
aliosque nobiles testes, adiuncximus nos in iudicio cum Falco
filio Dardani episcopi, qui et Iohannes vocatur, commorantes de
civitate Lisine; et dum coniuncti fuissemus, ideo ostendimus ei
una scripcione, que est iudicato continentes inter cetera, quomodo
presencia Maionis iudicis, qui aderant ante vestigia supradicti
domni Pandulfi gloriosi principis, venerat domnus Paulus abbas
ipsius monasterii, erga se habentem Iaquintum notarium advocatorem
predicti monasterii; ex parte enim altera venerat ipse prenominatus
Falco, adversus quem ipse supradictus domnus Paulus
abbas cum predicto suo advocatore, ostenderat sex scripciones
ipsius monasterii, que supradicta gloriosa potestas per ordinem relegere

p. 187

fecerat. prima ex ipse scripciones continebat, quomodo
his dictus domnus Paulus abbas una cum Madelfrid clericus, et notarius,
atque scriba, advocatore predicti monasterii, in sacratissimo
Beneventano palacio, presencia supradicti domni Pandulfi eximii
principis, ubi ante eum aderant Pando iudici, e talios eius magnates,
coniuncxerat se ad legem cum ipso qui supra Falco, et Paone germani
filii quondam Iohannis episcopi, et causaverat cum eis, dicendo:
ut a plures annos tenerent ipsis ecclesia Sancti Iohannis
in finibus eiusdem civitatis Lisine, ubi dicitur Caldole cum terris
et vineis, et muricetis suis, et ipsa foce de Sancto Focato cum
pertinenciis suis, et piscaciones suas, et cum ipso fluvio Sagri,
cum piscacione, et cum pertinenciis suis, et cum aliis omnibus
aquis, et pertinenciis suis, et cum castellis, et casis, et curtis suis,
quante intus eadem civitate Lisine, et a foras eadem civitate Lisine
pertinerent iam dicti sui monasterii; et cum ipsum castellum,
qui est supra ipsum montem supradicte ecclesie cum pertinenciis
suis, et servos, et ancillas pertinentes eiusdem ecclesie, et cum
ipso molino, et pertinenciis suis, qui est edificato in fluvio Caldole;
et ille illud eorum contrasse; ob quam causam ab eis quesierat responsum
audire, et legaliter inde cum eis finem facere eo quod
dicebat per scripciones totum illud tenerent a parte ipsius monasterii.
Quo audientes illi responderunt illorum, et dixerunt ut
ostenderent eorum scripciones, quas dicebant inde habere, eo quod
iam completum essent ipsum constitutum, quod illis eos tenere
debuissent. illi autem dixerunt, ut ipse scripciones habere non
poterent, ut eis ostendere valeret. ad hec supradicta gloriosa potestas
dum taliter eodem Falconem, et Paonem germani dicentes
audissent, dixit illis, ut guadiam darent inter se et ponerent mediatorem,

p. 188

ut ubi illi redirent in civitate Lisine et inquirerent, et si invenire
poterent ipse scripciones, quod exinde dicebant habuisse, coniungerent
se cum parte predicti monasterii, et sic facerent inde
finem secundum legem. illi .autem dixerunt ut nullo modo ipse
scripciones habere poterant. insuper voluntarie sue remiserant ad
partem iam dicti monasterii habendum supradicta ecclesia Sancti
Iohannis, et castellum, et vineis, et terris, et ipsa foce de Sancto
Focato cum pertinenciis suis, et piscaciones suas cum ipso fluvio
Sagri cum pertinenciis suis, et cum ipsis omnibus aliis aquis,
curtis, casis, intus eadem civitate Lisine, et a foras eadem civitate
pertinentes eiusdem monasterii, et ipsis servis, et ancillis cum
ipso molino, sicut illum in integrum remiserant ad partem ipsius
monasterii habendum, quomodo illud dixerant a parte eiusdem monasterii
usque tando tenerent, de quibus per bonam convenienciam
obligaverat se iam dictus Falco, et Pao cum suis heredibus superius
dicto domno Paulo venerabili abbati, et successoribus suis,
seu ad partem ipsius monasterii, et illius homini, qui a parte
eiusdem inde tenuerit. Quod si aliquando adveniente tempore ipsis,
aut illorum heredibus cum eo, aut cum successoribus suis, vel
cum parte eiusdem monasterii causare, aut contendere quesierint
per qualiscumque inventa racione, volendum inde eis tollere, vel
minuare; aut si aliqua intencione inde eis preponeret presumpserit,
vel si aliqua scripcione inde eis ostenserit, trecentos solidos Constantinos
ad partem ipsius monasterii componere obligavit et in
antea exinde taciti permaneret. et ipse alie scripciones in ipso
iudicio relecte fuerant, sicut in eodem iudicato continere videtur.
Cum autem predicte scripciones per ordinem, ante supradicta potestas,
relecte fuissent tunc ipse donnus Paulus venerabilis abbas
contra predictum Falconem causaverat, dicendo, ut postquam cum
predicto Paone germano suo se manifestasset, et conclusisset de
supradicta ecclesia Sancti Iohannis, et de omnibus rebus, quas supra
legitur, postea illud contrasset eidem domnus abbas, et ad partem

p. 189

ipsius monasterii, et unde ipse Falco manifestaverat, dicendo: ut
ea omnia supradicta ei, nec ad partem ipsius monasterii numquam
contrasse. insuper voluntarie sue cepit se manifestare, et
dicere, ut predicte scripciones, que ipse domnus Paulus abbas ostenserat,
in omnibus, sicut continunt, veritose essent, et de omnibus
supradictis rebus, et substanciis, seu de continenciis, et pertinenciis
suis, que ipse scripciones continunt, nullam ei pertinerent, et
non haberent scripcionem, nec racionem, per quam ille, vel heredes
suos de omnibus supradictis rebus causare, aut contendere posset;
et obligaverat se, et suis heredibus ipsius domnus abbas, et ad
partem ipsius monasterii, quatenus semper inde taciti permanerent,
et nec per scripciones, nec per hereditacionem, nec per possessionem,
nec per nullam inventa racione adversus ipsum domnus
Paulum abbatem, vel eius successoribus, nec ad partem ipsius monasterii
inde causare, non quererent per pena obligata solidos mille
bisantos, et cetera que in eodem iudicato legitur, scriptum eodem
iudicato per Iohannem notarium, qui interfuerant in anno tricesimo
quarto principatus supradicti domni Pandulfi gloriosi principis, et
octavo anno principatus domni Landolfi filii eius, mense septembrio,
quinta indiccione; et ibi sunt roborati supradictus Maio iudex,
et Audoaldus, et Pandolfus comes, et Nantari.
Cumque iam dicto iudicato ostenso, et coram predicto domno
Landolfo almifico archiepiscopo, et coram ipsis iudicibus, ceterisque
viris ibi astantibus, relectum fuissent in auribus predicti
Falconis: tunc ego prenominatus Sadi venerabilis presbiter, adque
prepositus, una cum predicto advocatorem meum causavimus contra
eum dicentes, ut vos contradiceretis ipsum iudicatum, et omnia,
que continet ipsum iudicatum, ut diceretis falsum esse, et non veritosum.
Ad hec interrogavit eum ipse domnus archiepiscopus,
et ipsi iudices, quid inde dicerent. ille autem cum hec audissent,
voluntarie manifestavit, et dixit, ut ipsum iudicatum in omnibus

p. 190

sicut continet veritosum esse, et eum contradicere nullo modo
valeret. insuper voluntarie sue obligavit se, et suis heredibus, ut
si aliquando tempore per quolibet ingenium, aut humana astucia
ipsum iudicatum irritum facere quesierit, aut contradiceret omnia,
que continet ipsum iudicatum, aut si hoc retornare, seu removere
voluerit, centum libras auri ipse, et suos heredes ad partem
ipsius monasterii Sancti Vincencii, eiusque abbatibus, atque rectoribus
componere obligavit penam [.....] seu illius homini, qui hec
scripcione, pro parte ipsius monasterii, illorum ostenderit, et in antea
omni tempore exinde taciti permaneamus. Ego Balsamus notarius
interfui et scripsi in eodem sacratissimo archiepiscopio Beneventano.
Ego qui supra Ludovicus. Ego qui supra Dauferi
me subscripsi. Ego qui supra Radelchis me subscripsi. Ego qui
supra Teudelgrimus. Ego qui supra Adelmari comite. Ego qui
supra Dauferi. Ego Guisenolfus. Ego Madelfrit. Ego
Gondelgardus.
Libellum de Alife et ecclesie Sancti Salvatoris.
In nomine domini nostri Iesu Cristi. Anno nonodecimo principatus
domni Landolfi gloriosi principis, et anno quintodecimo
principatus domni Pandolfi eius filio, mense iunio, indiccione prima.
Ideoque nos Paulus, domini gracia abbas monasterii Sancti Vincencii,
situs supra Vulturni fluminis fontes, manifestum facimus,
quia auxiliante Domino superius dictus noster monasterius multis
ditatis est rebus, et substanciis, inter quos eciam habemus terris
cultis et incultis, in finibus Alife, et in finibus Prata, que excolere

p. 191

minime valemus. unde convocatos fratres et monachos predicti
nostri monasterii, et inito cum eis consilio, ne taliter eciam terram
haberemus, cunctis congruum paruit, ut si inveniremus homines,
quos eadem terris a nobis per convenienciam secundum legem recipere
vellent, amodo et usque in annos decem expletos, nobisque
et ad pars eidem nostri monasterii, per singulos annos darent
exinde terraticum ad pars predicti nostri monasterii, qualiter inter
nos convenerit usque ad iam dictum constitutum, daremus eis
ipsos per convenienciam secundum legem, et reciperemus ab eos
exinde per singulos annos illud, quod nos inter nos convenerint.
sed hec cum puplice divulgatum fuisset, venerunt Landolfus, et
Lando germani filii quondam Atenolfi, et Landemari filius quondam
Aczoni, et Athanasius filius quondam Gregorii, qui dixerunt
predictis terris a nos per convenienciam secundum legem recipere
vellent, et nobis ex ipse per singulos annos usque ad iam dictos
decem annos expletos, nobis et pars predicti nostri monasterii in
eodem locis quantum frugium inde tulerit quartam partem. sed
cum utriusque congruerentur, ut convenienciam istam secundum
legem fieret, convocavimus inter nos Atenolfum castaldeum et
iudicem, et subscriptos idoneos homines, qui nobiscum interesse
dixerunt, sicut in lege scriptum est de conveniencia, et ita firmavimus
infra nobis exinde per conveniencie cartula. idcirco ego
iam nominatus Paulus Domini gracia abbas, una cum consensu
fratrum predicti nostri monasterii, et erga nos habendo Petrum
notarium advocatorem predicti nostri monasterii, per hanc cartulam
in conveniencie ordine secundum legem dedimus et tradidimus
vobis supra nominatis Landolfi, et Landoni germanis, et Landemari,
et Athanasi integris superius dictis et iam dicti nostri monasterii,
que habemus, ut diximus, in finibus Alife, et in Prata,
idest terris cultis et incultis, amodo et usque ad iam dictos decem
annos expletos. quibus una ex ipsis terris esse videtur in Domo culta,
finem habet: ex una parte rivus; ex alia parte finem via puplica;

p. 192

a tercia parte terra, et curte, et Casaliclu; a quarta parte monte, alia
pecia in Limata Rotunda: ab una parte fluvio Vulturno; ex alia
parte rivo; a tercia parte terra ecclesie Sancti Salvatoris, que subiecta
est nostro mouasterio; a quarta parte terra et cerritu. tercia pecia,
que dicitur ad Formam: ex una parte terram de ipsis Maurisci;
ex alia parte fluvio Vulturno; a tercia parte iuxta Formam; a
quarta parte via, que pergit ad Cane Putidi, quarta pecia sub
Claranicu: ex una parte fontana cum aqua viva; ex altera parte
Claranicu; a tercia parte fluvio Vulturno; de quarta parte terra
Berttefrit. alium campum dicitur Lectanicu: ex una parte via antiqua,
que venit da ipsa cripta; ex alia parte valle; de tercia parte
via, que est strata; a quarta parte monte, terra de Prata: primo
campo nomen terra Albola, et nomen campo de Cupola: ex una
parte ipsa Caosola; de duo parti limiti; a quarta parte via publica.
alio campo in Pauciano, quod nomen ad ipse caminate de
Andrea preposito: una parte monte: alia parte ipse Pentome, que
descendunt inter hec terra, et terra Ursi Fusci, et terra Sancte Sophie,
simulque et per eadem conveniencia dedimus, et tradidimus vobis et
reliquis omnibus territoriis pertinentibus iam dicti nostri monasterii
de eadem finibus Alife, et in finibus Prata, ubicumque inde inventum
dederit, absque ecclesia Domini Salvatoris, que est cella nostri
monasterii Sancti Vincencii, et de pertinenciis eius, idest cum viis
et aquis, et anditis suis, cum sepis et limitibus, et cum pertinenciis
suis, et cum omnibus inferioribus, et superioribus suis, ad habendum,
et possidendum, et dominandum, et fruendum ipsa omnia, que vobis
superius in conveniencia dedimus et tradidimus vobis, et vestris
heredibus in omnibus vestre potestatis, amodo et usque in supradictos
decem annos expletos, dare debeatis in easdem locis ad missos
nostros de ipsa frugia quartam partem, et vos et vestris heredibus
habeatis exinde partes tres, qualiter inter nos convenit. unde nobis
et ad successoribus nostris, et ad pars ei[us]dem nostri monasterii,
vos et vestris heredibus annualiter usque ad supradictos decem annos

p. 193

expletos. unde ea omnia, que vobis superius per iam dicta conveniencia
dedimus, et tradidimus nobis nec ad successoribus nostris,
nec alicui nullam reservavimus, amodo et usque ad iam dictos decem
annos expletos. obligamus nos, et successoribus nostris, vobis et
vestris heredibus omnia supradicta, que vobis per iam dicta conveniencia
dedimus et tradidimus, defendere, et antestare ab omnibus
hominibus, ab omnique partibus, pro eo quod sic inter nos convenit.
a completos vero superius dictos decem annos omnia supradicta, que
vobis superius per iam dicta conveniencia dedimus et tradidimus,
reveniant ad possessionem superius dicti nostri monasterii, et eius
abbatibus et rectoribus. nam si nos qui supra Paulus abbas vel
ad successoribus nostris amodo, et usque ad iam dictos decem
annos expletos hac conveniencie cartula, per qualecumque ingenium,
disrumpere aut removere quesierimus, aut si non fecerimus, aut non
compleverimus omnia et in omnibus, sicut superius diximus, et
inter nos convenit, quinquaginta bizantos solidos pena nos, et successoribus
nostris, vobis et vestris heredibus componere obligavimus
pro eo quod sic inter nos convenit, et ita inter nos exinde
predicta conveniencia fecimus, et firmavimus. et taliter nos qui
supra Paulus abbas una cum consensu fratrum et monachorum
predicti nostri monasterii, et erga nos habendo Petrum clericum
et notarium, advocatorem eiusdem nostri monasterii, qualiter nobis
congruum fuit secundum legem fecimus, et te Petrum notarium
scribere rogavimus. Ego qui supra Paulus abbas. Ego Bonicius
presbiter et monachus. Ego Vigilancius sacerdos et monachus.
Ego Petrus sacerdos et monachus. Ego Iohannes subdiaconus et
monachus. Ego Petrus clericus et notarius. Ego qui supra Atenolfus
castaldeus et iudex. Ego Maio castaldeus. Ego Madelfrit.

p. 194

De Prata cum ecclesia Sancte Marie.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Tricesimo
tercio anno principatus domni Pandolfi gloriosi principis, et octavo
anno principatus domni Landolfi filio eius, mense februario, quinta
indiccione. Memoratorium factum a me Paulus, Domini gracia
abbas monasterii Sancti Vincencii, situs supra Vulturni fontes, de
eo quod presencia Maionis iudicis et aliorum testium, ego mecum
habendo Dauferi advocatorem predicti nostri monasterii, declaro
quia in presenti mense et indiccione, per scriptum conveniencie libellario
ordine dedimus Iohanni filius Adelberti, qui fuit de Balba; et
Andree filius Iohannis de predicto loco; et Ricardus filius Petri;
et Ursu filius Ursi; et Sabbatinus filius Landonis, qui fuit de Falagrino
amodo et usque in viginti novem annos expletos, hoc est
terra iam dicti nostri monasterii, que habemus in finibus Prata,
que nominatur terra Albola et ad Cupola, que habet finis: prima
parte fine Salim; de secunda parte via puplica; de tercia parte
fine limite, et qualiter descendit usque ad ipsam fontanam et fine
serra de monte, ideo predictis terris eis dedimus ad tenendum
et laborandum et excolendum amodo et usque in viginti novem
anni completi in omni racione et ordine, sicut in eodem scriptum

p. 195

libellario continere videtur. ideo pro talia guadiam nobis dederunt
ipsi prenominati Iohannes et Andrea, et Sicardo, et Urso, et
Sappatino et mediatores nobis posuerunt per singuli se ipsi taliter,
quatenus amodo et usque in suprascripti viginti novem anni completi
debeat illi et suorum heredibus, et homini illi que illi voluerit,
ipso tempore laborare, cultare et ad cultum perducere, seminare,
metere et tritulare, et vinee ibidem pastinare, et ipsa
ecclesia vocabulo Sancte Marie, que ibi constructa est, liceat illi
ipsa conciare et edificare iuxta racionem, et facere ibidem ordinem
sacerdotalem, et Dei laudem persolvere qualiter meruerit, et in
predictis terris facere case et vinee et ortora et ibidem facere omnem
suam utilitatem usque in suprascriptum constitutum, que eorum necesse
fuerit iuxta racione[m], et cunctum bictualium et vinum seu
alia frugia que illis Deus exinde annualiter dederit, dividere debeunt
ipsi cum pars iam dicti nostri monasterii, sicut ceteris aliis hominibus
dividunt cum suis parcionariis, qui in eodem loco terris, qui
simili sunt, in parte laborant, et ipsa parte nostra adsignet ad missum
predicti nostri monasterii ibi, in predicto loco, bictualium ad aream,
vinum ad palmentum ibi dividere debeamus; et quale ex vobis aut
ex vestris heredibus, in parte predicti nostri monasterii, servire voluerit
ad caballum, liceat eis nobis servire quando nos voluerimus
pro frugia ipsa. ego et posteros meos et pars iam dicti nostri
monasterii defendamus illis et eorum heredibus predictis terris cum
vie sue intrandi et exeundi ab omnibus hominibus, amodo et usque
in predictum constitutum, et de porci eorum, qui ibi habuerint,
dare exinde debeant annualiter in parte iam dicti nostri monasterii
escaticum, sicut dant escaticum aliis hominibus, qui ibidem habitant
in ipso comitatu de predicto loco Prata, qui porci habeunt.
completi predicti anni liceat eis vel eorum heredibus exinde bersare
ipse case eorum et tollere ipsa ligna de ipse case et alia omnia
causa suorum et de commenditis, que ibi habuerint et pergerent

p. 196

cum ipsis rebus securiter ubi voluerint absque omni contrarietate
nostra et de posteros nostros. si vero ipsis, qui supra Iohannes,
et Andrea, et Sicardo, et Urso, et Sappatino et illorum heredibus
non compleverint nobis vel ad posteros nostros vel ad pars iam
dicti nostri monasterii ea omnia, qualiter superius legitur, viginti
bizantos solidos pena se et suorum heredibus nobis vel ad posteros
nostros et ad pars iam dicti nostri monasterii componere obligaverunt,
et omnia nobis complere obligaverunt, in suprascripta guadia,
et se ipsis mediatores ad pignerandum nobis ipsi omnes prenominati
per singuli per se mediatores prenominata omnia causa suorum,
usque ad legem. tamen completi suprascripti anni, in antea si voluerit,
illi ipsas tenere debeat, ipsas tenere et laborare in omni
racione et ordine, sicut superius legitur. Scripsi ego Cennamus
clericus et notarius interfui. Ego Maio iudex. Ego Petrus clericus
et notarius. Ego Ursus notarius. Ego Agenolfus.
De Calinole loco Aquaru Arpani.
In nomine domini salvatoris nostri Iesu Christi Dei eterni. Tricesimo
quinto anno principatus domni Pandulfi gloriosi principis,
et decimo anno principatus domni Landolfi eius filio, mense februario,
sexta indiccione. Brevem factum a me Toto, presbiter
et monachus, custos et rector ecclesie Sancti Ylarii, subdita monasterio
Sancti Vincencii, situs super Vulturni fiuminis fontes, ubi
domnus Paulus abbas regimen tenere videtur, de eo quod presencia
Aldefride clerici et iudici et aliorum testium, mecum habendo
Sikenolfus advocatorem predicti monasterii Sancti Vincencii, guadiam
nobis dederunt unanimiter Leo filius quondam Poti, et Iohanne

p. 197

filius Leoni Balvisi, mediatorem nobis posuerunt super se
Leonem Balvese genitorem ipsius, qui supra Iohanni, tali tenore
quatenus amodo et usque in annos viginti novem expletos retinere
et laborare debeas in parte ipsorum, qui supra Leo, et Iohannes,
vel eorum heredes tres pecie de terra, pertinentes predicto monasterio,
que esse videtur in finibus comitatu Calinole, loco ubi dicitur
Atquaru Arpani, que habet finis, ipsa prima pecia: ab uno
latere via, que decernit in terra et terra, et terra predicti monasterii,
quem predictus Iohannes in parte retinet a pars predicti monasterii,
et inde habet passus centum quinquaginta et septem; ex alio latere
finem habet subscripta terra, et vinea predicti monasterii, et
inde habet passus centum septuaginta et sex; unum capud tenet
in via, que decernit in terra et terra, et terra Spaciani iudici, et
inde habet passus quinquaginta et sex; alium capud tenet in subscripta
terra et vinea predicti monasterii, et terra suprascripti Leoni,
et de consortis eius, et inde habet passus centum viginti sex. secunda
pecia ibi que est vinea posita, et terra baciva uno se teniente,
finem habet: ab uno latere suprascripta prima pecia, et inde habet
passus centum sexaginta; ex alio latere finem habet terra ipsius
suprascripti Leoni, et terra Leocari, et inde habet passus octoginta
et sex, et quomodo revolvit circa terram ipsius, qui supra
Leoni, et de consorti eius, et vadit usque in hac eadem terra,
habet exinde passus viginti et sex, et ab inde revolvente circa eadem
terra ipsius, qui supra Leonis, et de consortibus eius, habet exinde
passus .XXX.a et sex; unum caput tenet in via, que decernit inter hec
terra, et terra et vinea Adi filii Sellitti, et terra Corbe et Ruti filii
Petri iudici, et inde habet passus quadraginta et .VI.; aliud caput
tenet in terra predicti monasterii, et inde habet passus .XX. tercia
pecia ibi que vinea posita, finem habet: ab uno latere suprascripta
prima pecia; ex alio latere finem habet terra et vinea Adi, et aliquantula

p. 198

terra de filio Atenolfi comiti; unum caput tenet in via
puplica; aliud caput tenet in via antiqua, que decernit in terra et
terra, et terra ipsius, qui supra Leoni, tamen suprascripte due
pecie sunt mensurate ad mensura de passu Landoni seniori castaldei
mensuratu. quam et de eas in parte retinere et laborare
inclita ipsa terra predicti monasterii, que et quantum alie predictus
monasterius in inclitum ipsum campum, qui est propinquus ipsa
porta de ipsa civitate Calinole. Hec autem superius de terris et
vineis, qualiter superius legitur, retinere et laborare ipsos debeas
in parte ipse, qui supra Leo, et Iohannes, vel eorum heredes amodo
et usque ad iam dictum constitutum, tempore suo debeas terris
ipsis arare, seminare, et labores ipsos cultare, et recolligere, et
dare ad pars predicti monasterii exinde terre de quattuor modia
unum in area nostra, quam et debeas suprascripta prima pecia,
et secunda, et tercia arbustare, iuxta racionem, per unumquemque
modium de terra ponat quattuor arbores, et tempore suo debeas
arboribus ipsis cultare, et ramare, et vitare, et vitis ipse potare, et
propaginare, et zappare, sic et amodo et usque in decerti anni si[n]t
tote ipse suprascripte tres pecie de terra arbustate, ut sint arboribus
ipsis et viti bene apprehensi; et amodo in decem anni
expleti, vinum que exinde fecerit, sue habeant potestati, unde ad
pars predicti monasterii nullam sortem aut partem dare debeatis.
a completi iam dicti decem anni et usque in predictum constitutum
vinum, quem exinde fecerit per singulos annos, dividant ipsos cum
pars predicti monasterii equaliter in palmento suo ipse qui supra
Leo, et Iohannes, vel eorum heredes, tollat exinde inclitam medietatem,
et ad pars predicti monasterii dent reliquam medietatem.
Tamen ipse vinee, que sunt infra predictos finis, debeas ille laborare
et cultare usque dum surgat ipsi arbores, que ibidem posuerint;
et dum apprehendunt ipsi arbores, potestatem habeant cappellare

p. 199

ipse vinee exinde, et revocare ipse terre adarbustare; tamen
amodo et usque dum ipse vinee cappellaverint, vinum, quem de ipse
vinee fecerint per singulos annos, dividant cum pars predicti monasterii
equaliter in palmento suo ipse qui supra Leo, et Iohannes,
vel eorum heredes, tollat exinde inclitam medietatem, et ad pars
predicti monasterii dent reliquam medietatem. et cum venerit ad
metendum, et terendum, vel bindemiandum per singulos annos,
semper faciat illud scire ad pars predicti monasterii, ut illuc missum
suum dirigat, qui sortem eius recipit; et quamdiu ibidem pro talia
steterit missus predicti monasterii, ibi debeat manducare, et bibere
iusta racione secundum suam potenciam. et inclita ipsa curte,
quam ad pars predicti monasterii exinde evenerit per singulos annos
victualium, et vinum, et alia omnia ref[r]ugia, qui supra Leo, et
Iohanne, vel eorum eredes illos nobis adducat intus civitate Calinola,
ad ecclesiam Sancte Marie, que est nostri monasterii, cum
omne suum spendium salvum; et defendamus eorum nos vel pars
iam dicti monasterii incliti suis iam dicta terra, sicut superdissimus,
de omnibus hominibus, de omnique partibus amodo et usque ad
iam dicti monasterii, et si ante constitutum vel ad completum
iam dicti constituti iam dicta terra dimittere voluerit, potestatem
abeant illos dimittere, quando voluerint: tantum, quando illos ad
dimittendum venerint, faciat illos scire illo tempore ad pars predicti
monasterii, ut ipsos legitime ad laborandum dare posset. si
omnia supradicta monasterii non compleverit ipsis qui supra Leo,
et Iohannes, vel eorum eredes ad pars predicti monasterii per illum
ordinem, sicut superius legitur, decem bizantos solidos penam se,
et suis eredibus nobis, et ad pars iam dicti monasterii componere
obligarunt; et ec omnia superius tam ad pars predicti monasterii
percompliret, per iam dictum mediatorem ad pignerandum obligavit

p. 200

nobis ipse, qui supra Leo mediatorem, si necesse fuerit pro
ea, que prelegitur, per nominative bovi sui, bacce, porci, et scirpas
intro casa, et alia causa usque ad legem. Scribsi ego Marinus clericus
et notarius et interfui. Ego qui supra Adelfrida clericus et
iudex. Ego Amandi clericus. Ego Petrus clericus et notarius.
Ego Petrus notarius.
DE CALINOLE.
In nomine domini salvatoris nostri Iesu Christi Dei eterni.
Tricesimo septimo anno principatus domni Pandulfi gloriosi principis,
et duodecimo anno principatus domni Landolfi eius filio,
mense iulio, octaba indiccione. Memoratorium factum a nos Toto,
presbiter et monachus, custos et rector ecclesie Sancti Ylarii, subdita
monasterii Sancti Vincencii, situm super Vulturni flumini fontes,
ubi domnus Paulus summus abbas regimen tenere videtur, de eo
quod presencia Aldefrid clerici et iudici et aliorum testium, mecum
abendo Spacianum iudicem abbocatorem predicti monasterii, sicut
convenit inter nos et Angelum et Iohannam germanos filios quondam
Petri, quam et per eadem conveniencia guadiam nobis dederunt
ipsis, qui supra prenominati germani, et mediatores nobis
posuerunt se ipsis, tali tenore quatenus amodo et usque in annos
viginti novem expletos retinere et laborare debeas in parte ipsis,
qui supra germani vel eorum eredibus tres peciis de terris, pertinentes
predicte ecclesie Sancti Ylarii, que esse videtur in finibus

p. 201

comitatu Calinolu, loco ubi dicitur at Sanctum Vincencium, propinquo
iam dicta ecclesia Sancti Ylarii, qui habet finis, ipsa prima
pecia: ab uno latere via publica, et inde abet per longum passus
centum viginti; ex alio latere finem abet terra predicti monasterii,
et inde habet per longum passus centum octo; unu capu tenet in
terra predicti monasterii, et inde habet per traversum passus octoginta
quinque; aliud capu tenet in terra predicti monasterii et in
subs<crip>ta secunda pecia et inde habet passus quinquaginta
quinque. secunda pecia, ibique coniuncta, finis abet: ab uno latere
via et terra Cennami; ex alio latere fine habet terra predicti
monasterii, et inde habet per singula terra per longum passus
sexaginta quinque; unum capud tenet in suprascripta prima pecia,
et inde habet per traversum passus viginti; alium caput tenet in
terra et pratu predicti monasterii, et inde abet passus triginta
quinque. Tercia pecia, ibique propinquo et nominat eos ad Ferrara,
finis abet: ab uno latere via, que est cava, et inde abet per
longum passus centum viginti quinque; [.....] de tercia parte fine
abet terra de filii Muscardi, et inde abet per traversum passus
quinquaginta duos, at mensura de passu Landoni seniori castaldei
mensuratum: hec autem superius dicte tres pecie de terris, qualiter
superius de fine in finem indicate et mensurate sunt, retinere
et laborare debeas in parte ipsis, qui supra germani vel eorum eredibus
amodo et usque in iam dictum constitutum, tempore suo
debeas terre ipse arare, seminare et laborare ipsi, cultare et recolligere,
et dare nobis vel a parte predicti monasterii exinde terraricum
sicut consuetudo est per locum illum, et sicut alii omnibus
in eodem loco terraticum dant de consimilibus terris, quem in
parte laborant, et ipsi arboribus qui in eadem terris astare videtur,
tempore suo, debeat arboribus ipsis ramare, et cultare, et bitare,
et zappare iusta racionem; et ubi necesse fuerit in predictis terris
ponere arboribus et vites, quomodo debeat predictas terras arbustare,
iusta racionem sicut meruerit; et de ipsis arboribus qui modo

p. 202

in eadem terre astare videntur, vinum quem exinde fecerint per
singulos annos, amodo et usque in iam dictum constitutum, dividamus
ipsos inter nobis equaliter ibi in palmento, nos qui supra
Toto presbiter vel pars iam dicti monasterii tollamus exinde inclita
medietate, et ipsis qui supra germani vel eorum eredibus, tollat
exinde reliqua medietate, et ipsis arboribus, que ipsis qui supra
germani ibidem posuerit, vinum quem exinde fecerit amodo et usque
in decem annis expleti sue illos abeant potestati, unde nobis nec
ad pars iam dicti monasterii nullam sortem aut partem dare debeas,
da completi iam dicti .X.em anni et usque in predictum constitutum,
vinum, quem exinde fecerit dividamus ipsos inter nobis
equaliter ibi in palmento, nos qui supra Toto presbiter vel pars
iam dicti monasterii tollamus exinde inclita medietate, et ipsis qui
supra germani vel eorum eredibus tollat exinde reliqua medietate;
et quando venerit ad metendum, et terendum, vel mindemiandum
per singulos annos, semper faciat illut nobis vel ad pars iam dicti
monasterii scire, ut illuc eamus vel missum nostrum ibidem dirigamus,
qui sortem nostram recipiat, et quamdiu ibidem pro talia
steterimus, nos vel missus predicti monasterii ipsis qui supra germani
vel eorum heredibus det nobis manducare et bibere, iusta
racionem, secundum suam potenciam; et inclita ipsa sorte, que
nobis vel ad pars iam dicti monasterii exinde venerit, per singulos
annos ipsis, qui supra germani vel eorum eredes, illos nobis adducat
intus civitate Calinola, ad ecclesiam Sancte Marie cum omne suum
spendium salvum; quam et debeas ipsis qui supra germani casam
facere, et area, et ortum in predictis terris ubi eorum congruum
fuerit, et abitare ibidem cum uxoribus suis, et filiis, et peculiis, et
causa sua, et facere ibidem omnem suam utilitatem que eorum necesse
fuerit, iusta racionem amodo et usque in iam dictum constitutum,
et ipsa sedilia sit ad unum modium de terra, abente in omni
parte in longitudine et latitudine racionabiliter passus triginta, at
passum iusto mensuratum, unde de predicto modio de terra nobis

p. 203

nec ad pars predicti monasterii nullam sortem aut partem dare debeas,
tantum per singulum annum venientem det nobis vel ad pars
predicti monasterii tres paria de pulli boni, in Nativitate Domini
pulli boni parium unum, et in Pascha maiore similiter pulli boni
parium unum, et in Sancti Vincencii pulli boni parium unum, et
nos vel pars iam dicti monasterii defendamus eorum qui supra germani
vel eorum eredibus, inclite iam dictis terris per suprascripte
finis et mensuris de omnibus hominibus de omnique partibus amodo
et usque ad iam dictum constitutum et ad completum iam dictu
constitutu vel si infra predictum constitutum, quando exinde exire
voluerint, et iam dictis terris dimettere voluerint, potestatem abeant
exinde exire cum omnem causam suam, et de amici et commenditi
et postici sui, et case quem ibidem fecerint, funditus ille exinde
versare et escotere debeant, et ire securiter cum ipsos omnia ubi
voluerint, sine omni contrarietate nostra, et de pars iam dicti monasterii
tantum quando exinde at exiendum venerit, faciat illud
nobis vel ad pars iam dicti monasterii scire ante unum annum.
Si omnia supradicta nobis, qui supra Totoni presbiteri et monachi,
custodiam dicte ecclesie, vel ad pars iam dicti monasterii non
compleverit ipsis, qui supra germani vel eorum eredes, per illum
ordinem sicut superius legitur, .X.em bizantos solidos penam se et
suorum eredes nobis, qui supra Totoni presbiteri et monachi, et
custodi iam dicte ecclesie, vel ad pars iam dicti monasterii componere
obligaverunt. Et hec omnia supradicta nobis percomplire,
per se ipsis mediatori, at pignore obligaverunt nobis ipsis, qui
supra germani per se mediatori, si necesse fuerit, pro ea que prelegitur.
per nominative bovi sui, bacce, porci et scirpas intro
casas et alias causas usque ad legem. Scripsi ego Iaquintus notarius
et interfui. Ego qui supra Aldefrida clericus et iudex.

p. 204

DE AeCCLESIAE sANCTE mARIE IN tIANO, AD pORCARI
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Anno tricesimo
principatus domni Pandulfi, et quinto anno principatus
domni Landulfi eius filio, mense augusto, prima indiccione. Ideoque
ego Paulus, Domini gracia abbas monasterii Sancti Vincencii, situs
supra fluvio Vulturno, declaro quoniam prefatus noster monasterius,
dono Dei omnipotentis, per singulis atque diversis locis plurimis
habet rebus et ecclesiis sibi pertinentibus, inter quas habet
sibi pertinentes ecclesia vocabulo Sancte Dei genitricis et virginis
Marie, intro civitate vetere Teanense, et terre vacive, et vinee, in
quo ipsa ecclesia constructa esse videtur insimul coniuncta, que
est pecia una, et reliquis terris in eadem civitate, qui fuerunt de
Leone, et in Rripolu, quod vir quidam longobardus nomine Sellicto,
filius quondam Leoni vult a nobis ipsos per convenienciam
secundum legem recipere, usque ad annos .XX.novem expletos at
tenendum, et dominandum, et laborandum ipse, aut illis hominibus,
cui per eum datus paruerit, et illorum eredes, ecclesiam ipsam
regendam, et illis nobis nostrisque successoribus dare exinde annuali
censu pro ipsa ecclesia et pro terris, que inde eorum ad
frugiendum dederimus, ciria cubitali duplici duodecim, et sortem
de vino, et partem de frugium in omni racione et ordine, qualiter
hic inferius declaramus. que nobis, et ad cunctos fratres nostri
monasterii monachos opti[me] faciendum esse comparuit. et dum

p. 205

utriusque partibus congrueretur, ut conveniencia ista secundum
legem fieret, convocavimus infra nos Supponem iudicem, et subscriptos
idoneos homines, qui se una nobiscum in ac conveniencia
interesse dixerunt, sicut in lege scriptum est de conveniencia. et
ita fecimus, et firmavimus infra nos exinde hoc scriptum conveniencie.
idcirco ego, qui supra Paulus Domini gracia abbas, una
cum consensii fratrum monachorum eiusdem nostri monasterii,
quam et erga nobiscum habendo Teodelgrimum iudicem advocatorem
supradicti nostri monasterii, per hoc scriptum in conveniencie
ordine, secundum legem, dedimus tibi qui supra Sellicto
langobardi at tenendum, et dominandum, et laborandum in parte
amodo, et usque in viginti et novem anni completi atque ecclesiam
ipsam regendam a nobis illis hominibus, cui per te datus
paruerit, et illorum eredes, hoc est ipsa iam dicta terra, in qua
predicta ecclesia Sancte Marie constructa esse videtur et ipsis reliquis
terris, qui fuerunt de Leone filio Melperti, quos totum per
finis et mensuris hic indicamus: prima vero pecia de terra, ubi
predicta ecclesia constructa est, et vinee modo plantate, et arbusta
posita insimul coniunctum, habet finis: ab uno latu via antiqua,
qua decernit inter hec terra, et terra Sancti Benedicti, inde habet
passus ducenti duodecim; de alio latu similis via, que decernit
inter ec terra, et terra Sancti Laurencii, quomodo via ipsa vadit
volvendo, et inde abet passus centum qua[d]raginta; unum capud
fine silice; aliud capud fini paritine, qui decernit inter hec terra,
et terra de filiis Radelgisi, et quomodo se volvet ipsum parietem,
qui fuit de ipsa casa antiqua, et vadit usque in terra, qui subtus
dicimus, qui fuit iam dicti Leoni, et perexiit in eadem via, qui est
de terra Sancti Laurencii. secunda pecia ibi coniuncta, qui fuit
isti Leoni, habet finis: unum latere supradicte terre, inde habet
passus undecim; aliut latu terra de ipsi filii Radelgisi, et inde habet
passus novem, pedes tres, et semisse uno; unum capud fine terra
et casalina,qui subtus dicimus, habet inde passus sex, et pedes tres;

p. 206

aliud capud via publica, et inde habet passus septem, et pedes tres.
tercia pecia, que est casalina, ibique, amba dua latera et casalina,
qui fuit Vualprandi, per singula latera habet passus octo; unum
capud terra de ipsi filii Radelgisi, passus duos, et pedes quattuor;
aliud capud supradicta pecia passus quattuor. quarta pecia, ibique
ad ipsa cripta habet finis: unum latum terra de ipsi filii Radelgisi,
inde habet passus vigi[nti] duo, pedesque duos; aliud latum
fini macera, et terra que retinet ipsi filii Radelgisi, inde habet
passus .X.em et novem, amba capita similiter fini macera per singula
capita habet passus sex. quinta pecia ibique, habet finis: de
uno latu terra de ipsi filii Radelgisi, passus decem et septem, pedes
duos; aliud latu terra Sancti Benedicti, passus decem et septem;
unum capud tenet ipsa via publica, passus octo; aliud capud supradicta
terra passus sex, sexta pecia ibique, in loco Foru, habet
finis: unu latu terra Sancti Petri, habet passus viginti et duo; aliud
latum similiter terra Sancti Petri, et inde habet passus viginti
quinque; unum capud via publica, passus quattuordecim; aliud capud
iterum via, inde habet passus septem, pedes duos. septima pecia
ibique, ad ipsum Triciolum, habet finis: de uno latu ipsa ista terra
Sancti Petri; de secunda et tercia parte via; quarta parte via fini,
ubi se coniungunt ambo ipse vie. octava pecia in Ripola, habet
finis: unum latum terra, quem retinent nepotes Siti, inde habet
passus quadraginta quinque; aliud latu fini terra, que fuit Leodelgardi,
passus triginta et octo; unum capud terra, que fuit eiusdem
Leodelgardi, habet inde passus triginta et octo; aliud capud fini
Frascarietu, qui est super ipsa cava, habet inde passus quadraginta .I.,
et ipse alie pecie due de Frascarieta, qui fuerunt vestri Leoni,
ibique loco Ripola, et sunt mensurate ad passus, qui fuit <Alde>gisi
notarii, filio Iohanniperti notarii, hec autem predicte indicate
terris, qui fuerunt supradicti Petri Leoni, que est secunda, tercia,
quarta, quinta, sexta et septima pecia cum ipse due pecie de Frascarieta,
que sunt ibi, loco Ripola, qui et ipse fuerunt eiusdem

p. 207

Leoni, tibi qui super Sellicti per eadem conveniencia dedimus et
tradidimus tibi, amodo, et usque in iam dicti viginti et novem
anni completi ad tenendum, et dominandum, et frugiandum, tu
vel illis hominibus, cui per te datus paruerit, et illorum eredes,
unde nullum censum vel datum dare indi debeatis ad partem nostri
monasterii, excepto quod non dedimus vobis inde ipsa quarta
pars quod exinde pertinuit Rodi presbiteri filii Adi per datum Fasane,
qui fuit uxor eiusdem Leoni, simulque et per ea[m]dem convenienciam
insimul dedimus, et tradidimus vobis ad dominandum,
et frugiandum vestre potestati amodo, et usque in iam dicti anni
completi duabus pecie de iam dicta prima pecia, que habet fines
prima ex ipse pecie: latu ipsa silice; una parte ipsa silice; alia
parte via ipsa, qui est de terra Sancti Benedicti, inde habet passus
centum quinquaginta; tercia parte vinea nostri monasterii, unde
sortem dare debetis; quarta parte alia via de terra Sancti Laurencii,
inde habet passus quinquaginta quattuor. secunda pecia, que est
curte, ubi ipsa ecclesia constructa est, et casa vetere fabricata, et
subtus ipsa ecclesia et curte vinea plantata in unum coniuncta, habet
finis: unum capud via ipsa da terra Sancti Laurencii, passus viginti
septem; et aliud capud via ipsa da terra Sancti Benedicti, inde
habet passus .X.em; et unu latu pariete de eadem fabricata dericte
perexiente de via in via; et de aliud latu pariete de ipsa ecclesia,
et inde similiter exiente de via in via. et ec vero due pecie, ut
diximus similiter per eadem conveniencia dedimus, et tradidimus
vobis ad frugiendum tibi, vel illis hominibus, cui per vos datus
paruerit, et illorum eredes amodo, et usque in iam dicti anni completi
desubter, et desuper quantum frugium, et vinum inde annualiter
dederit: unde nullam sortem, vel datum detis ad partem supradicti
nostri monasterii, sed omnia vestre potestatis ipsos tollere,
et abere debeatis. et pro hoc quod vobis ad frugiandum dedimus,
debeant illis hominibus, cui per te datus paruerit, et illorum eredes
in eadem curte, que est ante eadem ecclesia, in ipsa casa fabricata
vetere residere et habitare cum homni familia sua, et cum causa sua
de amicis et commenditi sui, et liceat illis ibidem facere, et habere

p. 208

omnem utititatem suam iuxta racionem, que eorum ibidem necessum
fuerit facere et habere, usque in iam dictum constitutum. eciam si illi
voluerint, licenciam habeant ibidem homines mittere ad abitandum,
et residendum, et laborandum. et in eadem ecclesia fieri facere
debeant officium sacerdotalem amodo, et usque in iam dicti anni
completi, in ea racione et ordine, sicut alii presbiteri faciunt in ecclesiis,
que constructe sunt in ipsa civitate Teanense vetere; et
cuncta offerta, et votora, que cotidie Deus annualiter dederit in
iam dicta ecclesia, omnia eorum sit potestatis, unde nullum datum
vel censum dare debeant ad partem isti nostri monasterii, preter
per singulos annos dare inde debeant ad partem isti nostri monasterii
duodecim ciria cubitali duplici, et quando pinces, vel imbrices
se ruperit de eadem ecclesia, cum omni suo expendio illud
racionabiliter reconciare debeant, seniper usque in eodem constituto.
eciam et si ruina celeste venerit, et maxima pars de eadem
ecclesia ceciderit, medietatem illi debeant conciare cum omni suo
expendio, et medietatem partem nostri monasterii. et licenciam
et potestatem habeant partem prefati nostri monasterii in ipsa predicta
curte ante ipsam ecclesiam facere, et abere casam pro ibidem
adlibergandum nos, et successoribus nostris, vel parte isti nostri
monasterii, et causam suam ibidem reponendum, et manendum
ibidem nos, vel missi nostri, usque dum nobis necesse fuerit; et
illi salvam facere debeat ipsam, nam alteri homines in ipsa casa
nullatenus eam licenciam dare debeamus. et ipse vinee et terra
vacua de iam dicta prima pecia, excepto ambo ipse superius dicte
pecie, quod vobis ad frugiandum inde de<di>mus, debeant illis hominibus,
cui per vos datus ipse paruerit, et illorum eredes laborare,
et cultare, conciare iusta racione, iusto et bono ordine, tempore
suo. si ausi fuerint pro gente publica, quomodo vinea et terra
vacua se meruerit laborare, et cultare, eciam ipsi arbores vitati,
qui iam ibidem plantati sunt, quomodo arbores vitati se meruerint
cultare, et conciare; et vinum, quod de ipse vinee, et de ipsis

p. 209

arbores Deus annualiter dederit, det inde ad palmentum ad partem
isti nostri monasterii inclitam medietatem, et de frugium, quod de
ipsa terra vaciva Deus annualiter dederit, det inde terraticum ad
partem isti nostri monasterii de tres sorti sortem unam; reliqua
vero medietatem de ipso vino, et ipse due sorte de ipso frugio
tollat illi sue potestatis. et amodo et presente debeant arbustare
integra superius dicta indicata prima pecia de terra, iuxta racionem,
et arbores ipse vitare de vites arbustie, excepto ipsa predicta curte.
et amodo usque in decem anni completi debeant adsignare ad partem
isti nostri monasterii integram dicta prima pecia de terra
arbustata racionabiliter, et arbores ipsis vitatis, excepto ipsa predicta
curte, cum ipsis arbores in ipse vinee levaverint, licenciam et potestatem
abeant incidere, eciam in antea vinum, quod de ipsum
arbustum Deus annualiter dederit, et frugium de subter dividere
debeant cum partem isti nostri monasterii, ut supra diximus, de
ipso vino dare debeant ad partem isti nostri monasterii. et a
completi isti viginti novem anni; seu antea infra iam dictum constitutum
da decem anni completi in supra, quale tempore voluerint,
licenciam et potestatem abeant inde ipsis hominibus, cui per
datus paruerit, et illorum eredes, inde foras exire cum homni familia
sua, et cum omni causa sua, et de amicis suis, et de commenditis
absque lignamina de case, et clusirie, de curte, et ortas,
et ire cum ipsos securiter ubi voluerint, absque omni contrarietate
nostra, et nostris successoribus, et de partem isti nostri monasterii.
tantum per tempus ipsos scire debeant facere par[tem] isti
nostri monasterii, ut ipsos possit dare ad laborandum, et dum
proinde super ipsas fruges, et vindemias annualiter steterit missus
eiusdem nostri monasterii, dare ei debeant et ad animalia eius manducare
et bibere racionabiliter, secundum suam potenciam. et a
completi iam dicti decem anni, cum ipsum arbustum adsignaverit
ad partem isti nostri monasterii bene et racionabiliter levatum, et vitatum,

p. 210

ut supra diximus, ab inde in antea sic debeas eadem arbustum
in omnibus annualiter tempore suo, iusto et bono ordine
conciare, et cultare, et vites ibi revolvere quomodo arbusto se
meruerit cultare et conciare; et nos, et successoribus nostris, et
partem isti nostri monasteri debeamus eorum, et ad eorum eredes
usque in iam dicti viginti et novem anni completi, iam dictis terris,
et predicta ecclesia defendere et antestare, ab omnibus hominibus,
ab omnique partibus. si autem nos, qui super Paulus, Domini gracia
abbas vel successoribus nostris, aut partem isti nostri monasterii
infra iam dictum constitutum hanc convenienciam per qualecumque
ingenio dirrumpere, vel semovere quesierimus, aut si hoc scriptum
in quavis parte refutare temtaverimus, et omnia superius dicta
vobis, vel ad illis hominibus, cui per vos datus paruerit et ad eorum
eredes, non compleverimus per ipsa racione, que superius diximus,
decem solidos aureos bizantos penam, nos et successoribus nostris
et partem isti nostri monasterii, componere obligamus tibi
qui supra Sellicti, vel ad illis hominibus, cui pe<r> vos datus paruerit,
et ad eorum heredes, et ec conveniencia qualiter, secundum legem,
stare potest firma permaneat usque in iam dictum constitutum.
et taliter ego, qui supra Paulus, Domini gracia abbas, cum omni
consensu fratrum monachorum eiusdem nostri monasterii, et erga
nobiscum abendo iam dictum advocatorem isti nostri monasterii,
sicut inter nobis convenit, secundum legem fecimus, et te Martinum
clericum et notarium scribere rogavimus. Actu Teanense.
Ego qui supra Paulus abbas. Ego Vigilancius presbiter et monachus
ac prepositus. Ego Petrus sacerdos et monachus. Ego Iohannes
sacerdos et monachus. Ego Toto sacerdos et monachus.
Ego qui supra Suppo iudex. Ego qui supra Teodelgrimo iudex.
Ego Gariperto clericus. Ego Nelgari.

p. 211

De Sancto Roseo in Suessa.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Vicesimo
septimo anno principatus domni Pandolfi gloriosi principis, et
secundo anno principatus domini nostri Landolfi eius filio, mense
marcio, terdecima indiccione. Ideoque ego Ardericus, Domini
gracia episcopus episcopatui sancte Serniense Sedis, divina inspiracione
compulsus, pro mercede et redemcione anime mee, ut de
peccatis meis requiem invenire valeam, per hanc cartula[m] offerui in
monasterio Sancti Vincencii, situs supra Vulturni fontes, ubi domnus
Paulus Domini gracia abbas regimen tenere videtur, hoc est integra
una ecclesia mea, vocabulo Sancti Rosi, qui fundata esse
videtur in finibus Sessa, loco ubi nominatur Monticella. insimul
et offeruit in eodem mon[a]sterio terras meas modia .XX., ubi predicta
ecclesia fundata est, circa ipsa silice, ad essagoma per passos,
ut abeant per singulum modium de ipsa terra racionabiliter per
singula terra in lo[n]gitudine passus .XXX., et per singula capita per
traversum habentes similiter passus .XXX. ad mensura[m] de passu
Landoni gastaldei mensuratum. quam et offeruit in monasterio
Sancte Crucis, qui fundata est in ipsum montem sub dicto monasterio,
quem mihi est concessum per unum preceptum sigillato da
parte palacii. ideo integra predicta ecclesia et iam dicta .XX. modia
de terra, et predictum montem, que supra diximus, in ambo predicta
monasteria in integrum offeruit ad possessionem de prefata

p. 212

monasteria, et de eaque abbatibus, atque custodibus ad abendum,
et possidendum, et faciendum exinde post meum transitum omnia,
que <pars> in predicta monasteria placueri<n>t, cum viis, et aquis,
et anditis suis, cum sepis, limitibus, et pertinenciis suis, et cum
omnia inferiora sua, cunctum et integrum, ipsos in prefata monasteria
offeruit pro mercede anime mee, ut diximus. simulque
offerui, atque remisi pro securitate de predicta monasteria, et
de eaque abbatibus, atque custodibus, idest integre ipse scripciones,
et moniminas meas, et predictum preceptum, per
quem mihi predicta ecclesia et iam dicta terra, et ipsum montem,
quem diximus, est pertinentes similiter ad possessionem de prefata
monasteria, et de eaque abbatibus, atque custodibus. unde
de ea omnia, que superius diximus, que in prefata monasteria offeruit,
mihi qui supra Arderici episcopus nec alii cuilibet exinde
nullam reservabis, et integrum ipsos offerui, ut diximus: tantum
dum mihi Dominus spacium vite largire dignaverint, supradicta
mea offercione mee sint potestatis fructuario nomine: nam non
bi<n>dendi, aut donandi, aut in aliis modis transmigrandi. post
diem vero transit<u>s mei integra supradicta mea offercione in integrum
ipsos deveniant ad potestatem de ambo prefata monasteria, ita
ut predicta ecclesia insimul cum iam dicta .XX. modia de terra veniant
in potestate prefati monasterii, cum scripcionibus, et moniminas
ipsas Sancti Vincencii; et predicto monte cum iam dicto
precepto, eveniant in potestate predicti monasterii Sancte Crucis,
ut diximus. et ego obligo me ego, qui supra Ardericus episcopus,
et meis heredibus im pars de prefata monasteria integra supradicta
mea offercione defendere, et antestare semper ab omnibus,

p. 213

ab omnique partibus, tantum quando vobis necesse est, et vobis
ipsos ad defendendum devenerimus, et necesse fuerint vobis, aut
ad illis hominibus, cui per me data paruerint de ipse relique terre,
quem iam dicte scripcionibus continunt semper pars prefati monasterii,
et eaque abbatibus, et custodibus nobis et a nostris heredibus
ostendere debeant predicte scripcionibus, et moniminas ipsas in
publico iudicio ad regendum, et finem faciendum cum illis hominibus,
cum quo necesse est; et post finem facta, salve scripciones
ipse pars prefati monasterii reteneant, quia in tali racione ipsos
offerui. nam si ego, qui supra Ardericus episcopus, aut meis eredibus
hanc cartulam meam offercionis aliquando per qualecumque
ingenio dirrumpere, aut removere quesierimus vel si non compleverimus
in pars prefati monasterii hec omnia et in omnibus, qualiter
superius legitur, centum bizanteos solidos pena me, et meos
here[des] in pars prefati monasterii, et de eaque abbatibus, et custodibus
componere obligo, et omnia supradicta eorum compleamus,
et hanc cartula[m] offercionis, de quibus continet, sit firmus in
perpetuum. tamen quando doluerint pars prefati monasterii, sibi
ipsos defendere liceat, eis sibi exinde essere auctores, et defensores
cum predicte scripciones, et moniminas, et iam dictum preceptum,
et cum aliis suis racionibus, quomodo vel qualiter melius
potuerint vicibus nostris, quomodo nos vobis ipsos defendere debuimus,
vel potuimus, quia in tali racione ipsos offeruit. Et taliter
ego, qui supra Aldericus episcopus, pro mercede anime mee fecit,
et ita te Iohanne notario scribere rogavi. Capua. Ego qui supra
Ardericus episcopus. Ego Aldo. Ego Adelmundus iudex. Ego
Godelando.

p. 214

De Sancta Maria Magiperti.
In nomine domini nostri Iesu Christi eterni. Vicesimo anno
principatus domni nostri Pandulfi, et quinto anno principatus
domni nostri Landolfi glorioso principis, mense ianuario, sexta indiccione.
Ideoque ego Dacuperto presbiter et monachus, senior
et custos ecclesie Sancti Martini, qui constructa esse videtur in
monte Marsico, subiecto monasterii Sancti Vincencii, situs supra
Vulturni flumini fontes, ubi domno Paulo venerabilis abbas preest,
divina inspiracione conpulsus, propter mercede et redemcione
ani[me] mee, ut aput eternum Dominum a peccatis meis requiem
invenire valeam, per hoc scriptum iudico atque offeruit in suprascriptam
ecclesiam Sancti Martini, ubi ego ipse regimen teneo, hoc
est de terre mee, quem ego per cartule comparate abeo ab At<t>o
filio Attoni, qui fuit habitator in Capua ad ipsa valnearia, et da
Grimoaldo, que Sparanu clericus et Adelpertu, que Adi clericus
germani filii Adelberti. prima ex ipsa pecia in finibus Calinolo,
loco ubi dicitur Pisimanu, ubi ipsa ecclesia vocabulo Sancta Maria,
quem nos laboravimus, qui habet finis terra ipsa: de unu latu
terra Adelberti et Grimoaldi venditori, et terra de Lacossellu, et
terra de suprascripti germani, quem mihi qui supra Dacuperti presbiter
et monachi venundatum abuit, quem hic subter in predicta
ecclesia offeruit; aliu latu tenet in via, qui decernit inter ea terra

p. 215

et terra de suprascripti germani venditori, et per singula latera h<a>bet
in longitudine passus centum septuaginta tres, unum capud tenet
in terra suprascripti germani venditori, qui ipsos venundederat Maraldi
filio Adelperge, habet exinde per traversum passus centum decem;
aliud caput tenet ecclesie Sancti Nazarii, habet exinde passus septuaginta
et tres ad mensura[m] de passu iuste persone homini mensuratum,
in omni racione et ordine sicut in ipsa cartula continere
videtur, quem suprascripto Atto nobis facta habet. Secunda pecia
ubique in suprascripto loco, qui habet finis: de unu latu fine supradicta
pecia de terra, quem in suprascripta ecclesia ut super
afferuit; ex alio latere terra suprascripti Sparani et Adelberti, habet
per singula latera per longum passus quadraginta et sex; unum
capud tenet in terra suprascri[p]te ecclesie Sancti Martini; aliud caput
terre suprascripti Grimoaldi et Adelberti, abet per singula capita
per traversum passus quattuordecim, ad mensura[m] de passu Landoni
<castaldei> mensuratum. has autem suprascripte due pecie
de terre, qualiter superius de fine in fine iudicate et mensurate sunt,
una cum arbores et cum omnia introabentibus subter et super, et
cum vie sue intrandi et exiendi, et qualiter in ipse due cartule continunt,
cuncte et integre ipse in suprascripta ecclesia Sancti Martini
iudico atque offerui ad possessionem eidem ecclesie, et de
eiusque abbatibus atque custodibus, abendi et faciendi exinde omnia,
que in pars ei[us]dem ecclesie placuerit. simulque offerui in suprascripta
ecclesia Sancti Martini inclite ipse due cartule, per quem
ego suprascripte terre comparate habeo cum omni continencia, 
quantum in predicta cartula continet, pro securitate predicte ecclesie
et de eius custodibus, ea racione quatenus amodo et semper
firmiter abeant ipsos, et possideant suprascripta ecclesia Sancti Martini,
eiusque custodibus atque abbatibus integra suprascripta nostra
iudicacione atque offerciones, ut sic semper defendat ipsi autoribus
nostris, et eorum eredes in pars suprascripte ecclesie integre suprascripte
terre ab omnibus hominibus, ab omnique partibus, sic

p. 216

quomodo nobis ipsos defendere debuit vel poterit, et pars iam
dicte ecclesie ipsos sibi defendere debeat, cum suprascripte cartule
et cum aliis racionibus, quomodo melius potuerit vice nostra et
de nostris eredibus. tantum dum ego advixero integra suprascripta
mea offerciones mee sint potestatis, at tantum fructuario
nomine, post die obitus mei eveniant ipsos ad potestatem eidem
ecclesie faciendi quem voluerint. si autem ego, qui supra Dacupertu
presbiter et monachus hoc scriptum iudicacionis, offercionis
per qualecumque ingenio dirrumpere aut removere quesierimus,
.XX. bizantei solidi pena nos in pars supradicte ecclesie et de eius
custodibus componere obligo. et hunc scriptum firmum permaneant
semper. Et taliter ego, qui supra Dacuperto presbiter et
monachus, pro mercede anime mee feci. Et te Erchembertus notarius
scribere rogavimus. Ego Dachipertus presbiter et monachus
offerui. Ego Aioaldo iudex. Ego Sico. Ego Petrus
notarius.
De terra ad Patrias modia .ccc.
In nomine domini nostri Iesu Christi. Vicesimo primo [.....]
principatus domni Pandulfi, quam et septimo anno principatus
domni Landolfi gloriosis principibus, mense magio, septima indiccione.
Ideoque supra nominati Pandolfus et Landolfus, Domini
gracia Langobardorum gentis princeps, et filii bone memorie domni

p. 217

Landolfi gloriosi principis, compulsi sumus Dei omnipotentis misericordia
pro mercede anime nostre, ut hic et in eterna vita de
peccatis nostris requiem inveniamus, per hanc cartulam offeruimus
in monasterio Sancti Vincencii, situs super fontem Vulturni fluminis,
ubi nunc domnus Paulus venerabilis abbas preest, hoc trecenta
modia de terra, de ipsa terra nostra, que commune habemus
filiis et nepotibus domni Atenolfi principis, in finibus Pa<trie>,
habente per singulum modium racionabiliter in longitudine passus
triginta, et per singula capita per traversum passus triginta, ad
mensuram de passu Landoni seniori castaldei mensuratos. quam
et pro nostra anima offeruimus in eodem sancto monasterio, idest
quartam partem de quinquaginta et septem pede de terris, que
commune <h>abemus cum Neapolitanis, in finibus Liburie. Una
pecia in loco Piru: finis habet de unu latu terra Boniti; aliud latu
et unu capu tenet in terra Leoni; aliud capud in via; habet per
singula latera passus viginti et octo, et per singula capita habet
passus quattuor. alia pecia, ibique: de unu latu et unum capud
terra nostri Leoni; aliud latu tenet in terra de homines de Plance;
aliud capu tenet in terra Ursi Iubini; habet in longitudine per singula
latera passus viginti, et per singula capita habet passus sex.
tercia pecia, ibique; de unu latu terra de ipsi homines de Planke;
aliud latu tenit in subscripta terra, et terra Petri Neapoli[tani]; unu
capu tenet in terra de Neapolitanis; aliud capu tenet de Mauro
presbitero; habet per singula latera passus septuaginta et septem,
et per singula capita habet passus quadraginta duo. quarta pecia,
ibique: de unu latu et unu capu terra Sancti Archangeli; aliud

p. 218

latu tenet in suprascripta terra, et Petri Neapolitani; aliud capu
tenet in terra Mauri; habet per singula latera passus septuaginta et
novem, et per singula capita passus novem. quinta pecia: de unu
latu et unu capu vie; aliud latu in subscripta terra nostra, et Petri
Neapolitani, aliud capu tenet in terra nostri Mauri, habet per singula
latera passus octoginta et sex, et per singula capita passus
decem. sexta, ibique, in fundo: de unu latu terra subscripta, et
Petri Neapolitani; aliud latu tenet in terra Benedicti; unu capu
tenet in via; aliud capu tenet in subscripta terra nostra, et Petri Neapolitani;
habet per singula latera passus octoginta et quinque, et
per singula capita habet passus undecim, septima pecia finis habet:
de ambo latera terra Iohanni Boniti, et Mauri; habet per singula
latera passus centum quinquaginta; unum capud terra Iohanni, et
Gemmoaldi, et Iohanni Rattecausi, et Angeli de Garilianu; habet
exinde per traversum passus quadraginta quattuor; aliud capu tenet
in via, et inde habet passus quinquaginta et duo. octava pecia:
de unu latu terra Boniti; aliud latu terra Iohanni; unu capu tenet
in terra Mauri; aliud capu tenet in limite; habet per singula latera
passus quinquaginta et duo, et per singula capita passus triginta
et tres. nona pecia: de unu latu terra Iohanni; aliud latu
terra de homines de Teborola; habet per singula latera passus
sexaginta et tres; unu capu tenet in ipso limite; habet exinde
passus decem et novem; aliud capu tenet in terra de homines de
Paternu; et inde abet passus viginti. decima pecia finis habet:
de unu latu via; aliu latu in terra Donati, et Decorati de Apranu;
unu capu tenet in terra Iohanni; aliud capu in terra de homines de
Apranu, et in subscripta pecia; habet passus quadraginta et novem
et per singula capita abet passus quadraginta et duo. undecima
pecia, ibique: de unu latu via; aliud latu et unu capu tenet in terra
de hominis de Aprunu; aliud capu tenet in nostra pecia; habet per
singula latera passus septuaginta quinque, et per singula capita
passus viginti. duodecima petia: de unu latu subscripta terra, et
terra Sancte Marie, et terra de Neapoli[tanis]; aliud latu tenit in subscripta

p. 219

terra nostra, et Sergi, et Petri Neapolitani; unu capu tenit
in terra Aliperti, et Leoni; aliud capu tenet in via; habet per singula
[la]tera passus centum decem et octo, et per singula capita passus
triginta et unum. terciadecima pecia: de unu latu terra nostri
Leoni, et Aliperti; aliud latu tenet in subscripta terra nostra, et
Petri Neapolitani unu capu tenit in terra de homines de Casaluci;
aliud capu tenet in terra nostri Leoni; habet per singula latera
passus quadraginta et sex, et per singula capita passus decem
et septem. quartadecima pecia finis habet: de unu latu subscripta
terra nostra, et de Neapolitanis; aliud latu terra Iohanni
Iubini; unu capu tenet in via; aliud capu terra nostri Aliperti, et
de fratribus eius; habet per singula latera passus octoginta et tres,
et per singula capita passus viginti. quintadecima pecia habet
finis; de unu latu ipsa terra nostra, et nostri Petri Neapolitani; aliu
latu terra predicte ecclesie Sancti Archangeli; unu capu tenet in
via; aliud capu tenet in subscripta terra nostra, et Sancte Marie,
sextadecima pecia, in loco, commune inter nos et ecclesia Sancte
Marie, habet fines: de amba latera terra Mauri; unum capud in
subscripta terra, que est fundo; aliud capud de Mauro presbitero;
habet per singula latera passus septuaginta et septem, et per singula
capita passus undecim. septimadecima pecia: de unu latu
terra Ursi Iubini; aliud latu tenet in via; habet per singula latera
passus quinquaginta quattuor; unum capud tenet in ipsa terra nostra,
et suprascripti Petri Neapolitani, aliud capu tenet in via, et
per singula capita passus decem et octo. octavadecima pecia,
ibique, fines habet: de unu latu terra Ursi, suprascripti Iohanni
Iubini, et terra suprascripta ecclesie Sancte Marie; aliu latu tenet
in ipsa terra nostra, et suprascripti Petri Neapolitani; unu capu
tenet in via; aliu capu tenet in suprascripta terra; habet per singula
latera passus octoginta quinque, et per singula capita passus
tredecim. nonadecima pecia, ibique: de unu latu terra suprascripte
ecclesiae Sancti Archangeli, et in suprascripta terra nostra,
et subscripta terra nostra, et Petri Neapolitani, aliud latu terra Aliperti;
habet per singula latera passus centum et sex; unum capud

p. 220

tenet in terra Leoni; habet exinde passus quattuordecim; aliud
capud tenet in suprascripta terra, et inde habet passus undecim.
vicesima pecia, ibique: de unu latu terra Mauri, et Leoni, et suprascripti
Iohanni Iubini; aliud latu tenet in suprascripta terra;
unum capud tenet iterum suprascripta pecia de terra; aliud capud
tenet in via; habet per singula latera passus centum decem et octo,
et per singula capita passus undecim. vicesima prima petia, in
iam dicto loco Pira, babet finis: de unu latu terra Leoni ; aliud
latu in supradicta terra de Stephano; unum capud tenet in
via; aliud capud tenet in supradicta terra Sancte Marie, et
terra nostra; habet per singula latera passus triginta et octo,
et per singula capita passus triginta et septem. vicesima secunda
pecia, ibique: de unu latu tenet in supradicta terra de
Stephano; aliud latu tenet in terra suprascripte ecclesie Sancti
Archangeli; unum capud tenet in terra, que tenet Urso, et Iohannes
Iubini; aliud capud tenet in via; habet per singula latera
passus centum duodecim, et per singula capita passus .xx. et duo.
vicesima tercia pecia, ibique: de unu latu terra ipsorum Leoni, et
Ursi; aliud latu tenet in te<r>ra eiusdem Ursi; unum capud tenet in
terra Sancti Angeli; aliud Capud tenet [.....] suprascripti Leoni;
habet per singula <la>tera passus sexaginta et sex, et per singula capita
passus duodecim. vicesima quarta pecia, ibique, habet finis: de
unu latu terra nostri Aliperti, et iam dicte ecclesie Sancti Angeli;
aliud latu tenet in predicta terra de Stephano; unum capud tenet
in terra de homines de Casaluci; aliud capud tenet in terra suprascripti
Leoni; habet per singula latera passus quadraginta et sex,
et per singula capita passus decem et septem. vicesima quinta
pecia, ibique, habet finis: de unu latu suprascripta terra de Stephano;
aliud latu terra suprascripti Aliperti; unum capud tenet in
via; aliud capud in terra suprascripti Aliperti, et de fratribus eius;
habet per singula latera passus octoginta et tres, et per singula capita
passus .xx. vicesima sexta pecia, ibique, habet finis: de
unu latu in supradicta terra de Stephano; aliud latu tenet in terra
suprascripti Ursi, et Iohanni Iubini; unum capud in terra [.....]

p. 221

Neapolitanis; aliud capud in terra de Mauro presbitero; habet per
singula latera passus septuaginta et sex, et per singula capita passus
quindecim. vicesima septima pecia, ibique: de unu latu supradicta
terra de Stephanu; aliud latu et unu capu tenet in terra Mauri;
aliud capud tenet in terra predicte ecclesie Sancti Archangeli; habet
per singula latera passus septuaginta et novem, et per singula capita
passus novem. vicesima octava pecia: de unu latu terra Sancti
Archangeli; aliud latu tenet in terra de Stephanu; unum capud
tenet in via; aliud capud tenet in terra Mauri; habet per singula
latera passus octoginta et sex, et per singula capita passus decem.
vicesima nona pecia: de unu latu et unu capu vie; de aliu latu terra
Mauri et Boniti; aliud capu tenet in terra suprascripta nostra, et
Sancte Marie; habet per singula latera passus viginti et duo, et per
singula capita passus decem et octo. tricesima pecia, fundo: de
unu latu in predicta t[er]ra de Stephanu; aliud latu in suprascripta
terra nostra, et Sancte Marie; unum capud tenet in via; aliud capud
in terra suprascripta Mauri; habet per singula latera passus octoginta
quinque et per singula capita passus decem et septem. tricesima
prima pecia de Ciuttolo, dicitur ipsa terra Longa, finis abet:
de ambo latera terra Sadiperti, et Ursi Ricci, et Mauri; habet per
singula latera passus triginta et sex; unum capud tenet in via;
habet exinde passus duodecim; aliud capud tenet in te[r]ra ipsorum
Sadiperti, et Ursi Ricci, et Mauri, et inde habet passus tredecim.
tricesima secunda pecia, habet finis: de unu latu terra
de filii Arzafi; aliud latu tenet in terra Sancte Marie de Cappella;
unum capud tenet in terra suprascripti Sadiperti, et Ursi Ricci, et
Maurini; aliud capu in terra de homini de Mairanu; habet per
singula latera passus octoginta et octo, et per singula capita passus
octo. tricesima tercia pecia, finis habet; de unu latu terra de
Apranisi; de aliu latu terra de filii Andari; unum capud tenet in
Fabrica terra nostra de Petri Gemolo; aliud capud in terra Trasoli;
habet per singula latera passus viginti et sex, et per singula
capita passus sedecim. tricesima quarta pecia, ibique: de unu

p. 222

latu et unu capu terra Sellicti, et Arzafi; aliud latu in terra de
filii Mauri; aliud capu in suprascripta pecia; habet per singula latera
passus sedecim, et per singula capita passus duodecim. tricesima
quinta pecia de Agimundo, in loco Proprie de Sancto Marcellino,
finis habet: de unu latu terra de Neapolitanis; aliud latu
terra Sigenolfi; unum capud tenet in fundo Fuscari; aliud capu
tenet in terra Fuscari de Sancto Marcello; habet per singula
latera passus quinquaginta et unum, et per singula capita passus
novem. tricesima sexta pecia, habet finis: de unu latu terra
Ursi Pennampede; de aliud latu fine subscripta terra nostra de
Tauro; unum capud tenet in terra de filii Boni; aliud capu in
terra de Neapolitanis; habet per singula latera passus viginti et
duo, et per singula capita passus sedecim. tricesima septima
pecia: de unu latu terra, que tenet Petritoccolo; aliud latu subscripta
terra nostra de Tauro; unum capud tenet in terra heredum
Boni; aliud capud terra Iohanni de Ferrunianu Pittuli; habet per
singula latera passus quadraginta et novem, et per singula capita
habet passus quattuordecim. tricesima octava pecia: de unu latu
terra heredum Boni; de aliud latu terra suprascripti Sigenolfi;
unum capud tenit in terra suprascripti Iohanni; aliud capud terra
suprascripti Ursi Pennempede; habet per singula latera passus triginta
et sex, et per singula capita passus novem. tricesima nona
pecia: de unu latu terra suprascripti Ursi; de aliud latu terra, que
fuit Martinoli; unum capud t[e]rra heredum Boni; aliud capud
terra de Neapolitanis; habet per singula latera passus viginti et duo,
et per singula capita passus quattuordecim. quadragesima pecia,
habet finis: de unu latu terra, que fuit Martinoli; aliud latu et
unu capu tenet in terra suprascripti Ursi; aliud capu terra Sancti
Nazarii; habet per singula latera passus triginta, et per singula
capita passus tredecim. quadragesima prima pecia: de unu latu
terra Desiderii; aliud latu tenet in supradicta terra nostra, et de
Neapolitanis; unum capud tenet in terra de filii Ruti; aliud capud
in terra Sancti Nazarii; habet per singula latera passus quadraginta

p. 223

duo, e per singula capita passus duodecim. quadragesima secunda
pecia, de Agimundo, in loco Polbeca, finis habet: de unu latu via;
de aliu latu terra Liuprandi; unum capud terra Leoni clerici; aliud
capud tenet in terra de Neapolitanis; habet per singula latera passus
triginta, et per singula capita passus duodecim. quadragesima
tercia pecia: de unu latu in subscripta terra nostra de ipsa filiastra
Sparanelli; aliud latu in subscripta terra; habet per singula
latera passus decem; unum capud tenet in via; aliud capud in terra
subscripta de Petro Gemmolo; habet per singula capita passus octo.
quadragesima quarta pecia, ibique: de unu latu terra Sancti Petri
apostoli; aliud latu tenet in terra Liuprandi; unum capud in terra
Cimini; aliud capud in terra de Neapolitanis; habet per singula
latera passus triginta et novem, et per singula capita passus sex.
quadragesima quinta pecia fuit de Ciuttolo, finis habet: de unu latu
et unu capu terra Decibili; aliud latu tenet in terra Leoni Alperti;
aliud capu terra de homines de Aprami; habet per singula latera
passus nonaginta, et per singula capita habet passus duodecim. quadragesima
sexta pecia, ibique: de unu latu et unu capu terra suprascripti
Leoni Alperti ; aliud latu terra de homines de filii et nepotes
domini Atenulfi principi; aliud capu tenet in via; habet per
singula latera passus triginta, et per singula capita passus sex.
quadragesima septima pecia: de unu latu et unu capu terra de
homines de filii, et nepotes domini Atenulfi; aliud latu terra de
filii Landeradi clerici, et de homines de filii, et nepotes domini
Atenulfi; aliud capu tenet in via; habet per singula latera passus
septuaginta, et per singula capita passus tredecim. quadragesima
octava pecia: de amba latera terra Leoni, et de consorti eius; unum
capud tenit in via; aliud capud in terra de Mairanisi; habet per
singula latera passus centum quinquaginta, et per singula capita
passus decem. quadragesima nona pecia in Ferrunianu, habet
finis: de unu latu terra Sancti Benedicti; aliud latu terra, que fuit
Sadiperti clerici; unum capud tenet in terra Ciceni; aliud capud
in via; habet per singula latera passus triginta et sex, et per singula
capita passus quattuordecim. quinquagesima pecia de Petro Gemmulo,

p. 224

finis habet: de unu latu terra Liuprandi; aliud latu terra
suprascripti Ursi Pennampede; unum capud terra Dunoli; aliud capud
terra Leoni clerici; habet per singula latera passus triginta, et per
singula capita passus quattuordecim. quinquagesima prima pecia
dicitur ad Cirasa: de unu latu terra Domini Salvatoris; aliud latu
terra Iohanni Neapolitani; unum capud tenet in terra suprascripti
Ursi; uliud capud tenit in suprascripta terra de Agimundo; habet
per singula latera passus quadraginta et unum, et per singula capita
passus octo. quinquagesima secunda pecia, ibique: de unu latu et unu
capu tenit in terra de Neapolitanis: aliud latu in suprascripta terra de
Agimundo; aliud capud in via; habet per singula latera passus viginti,
et per singula capita passus octo. quinquagesima tercia pecia, ad
Limite: de unu latu terra de homines de Ferrunianu Pittalum; aliud
latu terra supradicti Ursi; unum capud tenit in via publica; aliud
capu tenet terra de homines de Ferrunianu Maiore; habet per singula
latera passus nonaginta et octo, et per singula capita passus decem
et novem. quinquagesima quarta pecia, ibique; de unu latu terra
Petri Bonischi; aliud latu terra Leoni Arniperti; amba capita tenit
in terra de homines Sancte Marie; habet per singula latera passus
nonaginta et quattuor, et per singula capita passus quindecim. quinquagesima
quinta pecia, habet finis: de unu latu terra de homines
de Apranu; aliud latu terra de filii Andari; unum capud tenet in
via; aliud capud in supradicta terra de Ciuttolo; habet per singula
latera passus viginti et sex, et per singula capita passus decem
et octo. quinquagesima sexta pecia: de unu latu terra Sparani;
aliud latu terra Barusi; unu capud in limite; aliud capud in terra
Landolfi, et de fratribus eius; habet per singula latera passus nonaginta
et septem, et per singula capita passus triginta et octo.
Igitur et pro nostra anima offeruimus in prefato monasterio
medietatem de sexaginta et una pecia de terrae nostre, que habemus
in ipsis finibus Liburie: una pecia dicitur in Scorupitu, finis habet:
de unu latu terra de filii Sparani, et Carrocci et terra de filii Landenolfi,

p. 225

et Gemmoaldi, et terra de Neapolitanis; aliud latu tenet in terra
de homines de Apranu; unum capud tenet in via; aliud capud tenet
in terra de filii Ermegarde; habet per singula latera passus ducentos
viginti et septem, et per singula capita passus viginti. alia pecia
de predicto Carroczolo, in Ferruniano habet finis: de unu latu
terra Paulo; aliud latu terra de filii, et nepotes domini Atenulfi
principi; unum capud tenit in limite; aliud capud tenet in terra
de homines de Linianu; habet per singula latera passus quinquaginta
quattuor, et per singula capita passus sex. tercia pecia nomina
ad Croce, habet finis: de unu latu terra Pepini presbiteri;
aliud latu tenit in terra Riconi presbiteri; unum capud tenit in
terra de homines de Mairanu; aliud capud in via; habet per singula
latera passus nonaginta, et per singula capita passus decem. quarta
pecia, finis habet: de unu latu terra de homines de filii domini
Atenulfi; aliud latu tenet in subscripta terra; unum capud terra
suprascripti Pauli; aliud capud in terra Sicoli; habet per singula latera
passus viginti et unum; et per singula capita passus quattuordecim.
quinta pecia, ibique: de unu latu suprascripta quarta pecia,
et terra suprascripti Sicoli; aliud latu terra Pergoaldi; unum capud
tenit in supradicta terra; aliud capud terra de Bonisco; habet per
singula latera passus septuaginta duo, et per singula capita passus
decem. sexta pecia finis habet: de unu latu ipsa terra de Carroczolo;
aliud latu tenet in terra de homines de Mairanu; unum capud in
terra Pergoaldi et de confratri[bus] eius; aliud capud tenit in terra
Antiperti; habet per singula latera passus nonaginta et quattuor, et
per singula capita passus quattuordecim. octava pecia: de unu
latu ipsa terra de Carroczolo; aliud latu et unu capu terra suprascripti
Pauli; aliud caput in via tenet; habet per singula latera
octoginta et duo, et per singula capita passus decem. nona pecia
habet finis: de unu latu et unu capud in ipsa terra de Carazzoli;
aliud latu tenet in terra suprascripti Pauli; aliud capud tenit in
terra de filii Aldiperti. decima pecia, finis habet: de unu latu in

p. 226

ipsa terra de Mauro; aliud latu tenet in supradicta terra de Agimundo,
et de confratribus eius; unum caput tenet in via: aliud
capud in terra suprascripti Pauli; habet per singula latera passus
triginta et septem, et per singula capita passus octo. undecima
pecia: de unu latu terra Adelperti; aliud latu in terra de Bonisco;
unum caput terra [.....] Agimundo; aliud caput tenet in terra Cotunii;
habet per singula latera passus triginta et unum, et per singula capita
passus viginti et tres. duodecima pecia, finis habet: de unu
latu et unum caput terra de filii Leoni Deliciosi; aliud latu tenet
in ipsa terra de Agimundo; aliud caput tenet in terra Iohanni
magistri; habet per singula latera passus decem et octo, et per
singula capita passus octo. terciadecima pecia, habet finis: de
unu latu ipsa terra de Agimundo; aliud latu terra suprascripti Liuprandi;
unum capud in terra Adelperti; aliud caput terra Caccioppoli;
habet per singula latera passus septuaginta et sex, et per
singula capita passus novem. quartadecima pecia de Agimundo,
finis habet: de unu latu terra Sparani; de alio latu Sergi Neapolitani;
unum caput tenet in via; aliud capud in terra Iohanni Pandoni;
habet per singula [.....] passus triginta et octo, e per singula
capita passus undecim. quintadecima pecia, nomina ad Parete:
de unu latu terra de homines de Zizanu; aliud latu tenet in terra
de homines de filii Rodiperti; unum capud tenet in terra Petri
Sclavi; aliud caput in terra Petri Alici; habet per singula latera
passus sexaginta et octo, et per singula capita passus viginti et
octo. sextadecima pecia in Ferrunianu Maiore, habet finis: de
unu latu terra Sigenolfi; aliud latu terra Ruti; unum caput tenet
in via; aliud caput terra de Neapolitanis; habet per singula latera
passus quinquaginta et duos, et per singula capita passus quinque.
septimadecima pecia, ad ipsa Monumenta, finis habet: de amba
latera terra de Neapolitanis; unum caput terra Petri Neapolitani;
aliud caput tenet in terra de homines de ipsi filii, nepotes domini
Atenulfi; habet per singula latera passus sedecim, et per singula
capita passus octo. octavadecima pecia, ibique: de unu latu terra

p. 227

suprascripti Petri Neapolitani; aliud latu terra de ipsi homines de
filii, et nepotes domini Atenulfi; unum caput tenet in terra suprascripti
Pergoaldi; aliud capud tenet in terra de filii Andari;
habet per singula latera, et per singula capita passus quattuordecim.
nonadecima pecia: de unu latu terra Leoni Arniperti; aliud latu
tenet in via; unum caput tenet in terra de homines de filii, et
nepotes domini Atenulfi; aliud caput tenet in terra Anuperti; habet
per singula latera passus sexaginta et sex, et per singula capita
passus triginta et duo. vicesima pecia fuit de filia Carroczoli,
habet finis; de unu latu terra Desiderii; de aliu latu terra suprascripti
Pauli; amba capita tenet in terra de homines de filii, et
nepotes domini Atenulfi; habet per singula latera passus centum
et octo, et per singula capita passus viginti. vicesimaprima pecia:
de unu latu terra Leoni; aliud latu in sup[ra]scripta terra; unum
capud tenit in terra Pergoaldi; aliud caput tenet in suprascripta
terra; habet per singula latera passus quadraginta et sex, et per singula
capita passus quattuordecim. vicesimasecunda pecia: de unu
latu terra iam dicta de Leussolo; aliud latu tenet in terra suprascripti
Pergoaldi; unum caput terra Sparani; aliud caput in via;
habet per singula latera passus centum viginti et tres, et per singula
capita passus sedecim. vicesimatercia pecia, habet finis: de
unu latu terra Leoni; aliud latu in subscripta terra; unum caput
tenet in via; aliud caput terra de filii Aldiperti; habet per singula
latera passus nonaginta et sex, et per singula capita passus sedecim.
vicesimaquarta pecia, ibique: de unu latu tenet in suprascripta vicesimatercia
pecia; aliud latu tenet in sup[ra]scripta terra de Tauro;
unum caput tenet iterum in alia subscripta terra; aliud caput tenet
in via; habet per singula latera passus quadraginta et octo, et per
singula capita passus sedecim. vicesimaquinta pecia de Urso Greco,
finis habet: de unu latu terra Leoni Adelperti, et de confratribus
eius; aliud latu tenet in terra de homines de filii domni Atenulfi;
habet per singula latera passus triginta et quattuor; et unum caput
tenet in via publica; aliud caput in terra de homines, qui ibi adfines
habunt; et per singula capita habet passus viginti et duo.

p. 228

vicesimasexta pecia, ibique: de unu latu et unu caput terra Sellicti;
aliud latu tenet in terra Antiperti; aliud caput tenit in terra
de filii Landeradi clerici; habet per singula latera passus triginta,
et per singula capita habet passus duodecim. vicesimaseptima
pecia de Pardi, nomina ea in Pertusa, habet finis: de unu latu et
unu capu terra Sigenolfi; aliud latu et aliud caput tenet in terra
de Neapolitanis; habet per singula latera passus triginta quattuor,
et per singula capita passus triginta. vicesimaoctava pecia, ibique: de
unu latu et unum caput terra de Neapolitanis; aliud latu et aliud caput
terra Fuscari; habet per singula latera passus triginta et per singula
capita passus novem. vicesimanona pecia, ibique: de unu latu via;
de aliu latu et amba capita terra de Neapolitanis; habet per singula
latera passus triginta et sex, et per singula capita passus quinque.
tricesima pecia, ibi propinquo, finis habet: de unu latu terra Sigenolfi;
de aliu latu et unu capu terra de Neapolitanis; aliud caput
tenet in terra heredum Arniperti; habet per singula latera passus .xx.
et duo, et per singula capita habet passus tredecim. tricesimaprima
pecia: de unu latu terra Iohanni Cuntardi; de aliu latu terra Petri
Fuscari; unum caput in terra Stephanu; aliud capu tenit in terra
Sigenolfi; habet per singula latera passus viginti et unum, et per:
singula capita passus undecim. tricesimasecunda pecia: de unu latu
et unum caput terra de Neapolitanis; aliud latu et aliud capu in
terra de filii, et nepotes domni Atenulfi; habet per singula latera
passus septuaginta, et per singula capita passus novem. tricesimatercia
pecia, finis habet: de unu latu terra de Neapolitanis; aliud
latu tenit in via; habet per singula latera passus viginti et unum;
unum caput tenet in terra Sigenolfi; aliud capu in terra de Neapolitanis,
et per singula capita habet passus sedecim. tricesimaquarta
pecia, ibique: de unu latu terra Sigenolfi; de aliu latu et unu capu terra
de Neapolitanis; aliud caput tenet in terra Stephanu Calbusu; habet
per singula latera passus quattuordecim, et per singula capita passus
octo. tricesimaquinta pecia: de unu latu et amba capita tenet in
terra de Neapolitanis; aliud latu in terra suprascripti Sigenolfi; habet
per singula latera passus sexaginta et duo, et per singula capita passus

p. 229

quinque. tricesimaxesta pecia de Leussolo, finis habet: de unu
latu terra suprascripti Pauli; de aliu latu et unu capu terra de Neapolitanis;
aliud capu tenit in terra Sichelfrid; habet per singula latera
passus triginta et unum, et per singula capita passus decem.
tricesimaseptima pecia de ipso Leussolo; de unu latu et amba capita
terra de Neapolitanis; aliud latu tenet in terra suprascripti Pauli;
habet per singula latera passus quinquaginta, et per singula capita
passus quattuordecim. tricesimaoctava pecia de Tauro, in loco
Macerato, finis habet: de unu latu Petritoccoli; de aliu latu terra
de Neapolitanis; habet per singula latera passus sexaginta et octo;
unum caput tenet in subscripta terra et terra de filii, et nepotes domini
Atenulfi; habet exinde per traversum passus triginta et quattuor;
aliud capud tenet in subscripta terra de Agimundo, et inde
habet passus viginti et duo. tricesimanona pecia, ibique: de unu
latu terra de homines de filii, et nepotes domini Atenulfi; aliud latu
tenet in terra de homines Sancte Marie; habet per singula latera
passus quinquaginta quattuor; unum caput tenet in supradicta
pecia, et terra Petritocculi; habet exinde passus viginti et sex;
aliud caput tenet in via, et inde habet passus viginti quattuor.
qua[d]ragesima pecia, ibique: de unu latu terra de homines de ipsi
filii domini Atenulfi; aliud latu in terra de Neapolitanis; unum caput
in suprascripta terra; habet per singula latera passus quinquaginta
quattuor, et per singula capita passus octo. qua[d]ragesima prima
pecia de ipsa filiastra Sparanelli; habet finis de unu latu terra de
filii Leoni Deliciosi; aliud latu et unu capu terra de Neapolitanis;
aliud caput via; habet per singula latera passus quinquaginta sex,
et per singula capita passus octo. quadragesima secunda pecia: de
unu latu terra Leoni clerici; aliud latu et unu caput terra suprascripti
Ursi Pennampede; aliud caput tenet in via; habet per singula
latera passus triginta et octo, et per singula capita passus sedecim.
quadragesima tercia pecia: de unu latu et unum caput terra suprascripti
Ursi; aliud latu terra suprascripti Pauli; aliud caput tenet
in via; habet per singula latera passus quadraginta et novem, et

p. 230

per singula capita passus quattuor. quadragesima quarta pecia,
ibique: de unu latu et unum caput via; aliud latu terra monasterii
Domini Salvatori; aliud caput in terra Leoni; habet per singula
latera passus quadraginta et sex, et per singula capita passus quadraginta
et duo. quadragesima quinta pecia, ad Polbeca: de unu
latu et unum caput tenet in terra predicti monasterii Domini Salvatoris;
aliud latu terra de homines Sancte Marie; aliud caput in
via; habet per singula latera passus triginta duo, et per singula
capita habet passus octo. quadragesima sexta pecia, ad ipsa Monumenta,
finis habet: de unu latu terra de ipsi Leoni Deliciosi;
aliud latu in terra Dominici; unum caput terra de Neapolitanis;
aliud caput terra Leoni, et Grimoli; habet per singula latera passus
triginta, et per singula capita passus decem. quadragesima septima
pecia: de amba latera terra suprascripti Pauli; unum caput
tenet in via; alium caput terra Magistri Militi; habet per singula
latera passus triginta, et per singula capita passus sex, quadragesima
octava pecia, in casa Ferrea: de unu latu terra suprascripti
Pauli; aliud latu terra Liuprandi, et Cimini; unum caput
terra de Neapolitanis; aliud capu terra de homines de casa Ferrea;
habet per singula latera passus viginti et octo, et per singula capita
passus quinque. quadragesima nona pecia de Agimundo,
finis habet: de unu latu terra Sparani; aliud latu terra suprascripti
monasterii Domini Salvatoris; amba capita tenet in vie; habet per
singula latera passus triginta et quattuor, et per singula capita
passus octo. quinquagesima pecia, in casa Ferrea: de unu latu
terra de Neapolitanis; aliud latu et unu capu tenet in subscripta
pecia, et terra Cimini; aliud capu terra suprascripti Ursi Pennampede;
habet per singula latera passus vigintiocto, et per singula
capita passus viginti quattuor. quinquagesima prima pecia: de
unu latu et unu capu terra suprascripti Cimini; aliud latu terra
Sancti Rufi; aliud caput in terra suprascripti Ursi; habet per
singula latera passus triginta quattuor, et per singula capita passus
quattuor. quinquagesima secunda pecia, ibique: de unu latu et
unu caput terra suprascripti Cimini; aliud latu terra suprascripti

p. 231

Ursi; aliud caput in suprascripta pecia; habet per singula latera
passus triginta duo, et per singula capita passus duodecim. quinquagesima
tercia pecia, ibique: de unu latu terra Cimini; de aliu latu
terra, que fuit Guisenolfi; unum caput in via; aliud caput in suprascripta
terra; habet per singula latera passus quinquaginta et
sex, et per singula capita passus sedecim. quinquagesima quarta
pecia, ibique: de unu latu terra suprascripti Ursi; aliud latu terra
Leoni de Modo; unum caput in suprascripta terra; aliud caput
terra de Neapolitanis; habet per singula latera passus quinquaginta
et sex, et per singula capita passus septem. quinquagesima quinta
pecia, ibique: de unu latu terra suprascripti Ursi ; aliud latu in
terra Leoni de Modo; unum caput terra de Neapolitanis; aliud latu
in terra de homines de Fecita; habet per singula latera passus
quinquaginta, et per singula capita passus quinque. quinquagesima
sexta pecia, ibique: de unu latu terra Liuprandi; aliud latu
terra Sancti Petri; unum caput in terra Landolfi Guiselgardi; aliud
caput in terra de homines de Fecciata; habet per singula latera
passus quinquaginta duo, et per singula capita passus quindecim.
quinquagesima septima pecia, ad ipsa Monumenta: de unu latu
terra de filii Leoni Deliciosi; aliud latu terra de homines de Feciata;
unum caput terra de Neapolitanis; aliud caput terra Sancti
Petri; habet per singula latera passus sexaginta quattuor, et per
singula capita passus tres. quinquagesima octava pecia, ibique:
de unu latu terra Grimoli; aliud latu terra Petri; unum caput
terra de Neapolitanis; aliud caput terra Sparanu; habet per singula
latera passus quadraginta et sex, et per singula capita passus
octo, quinquagesima nona pecia, ibique: de unu latu terra Sadiperti;
aliud latu et unum caput terra de monachi de Cappella;
aliud caput terra Audoaldi; habet per singula latera passus sexaginta
duo, et per singula capita passus quinque. sexagesima pecia
de Leussolo, ibique, finis habet: de unu latu terra Alfani; de aliu
latu terra suprascripti Pauli; unum caput tenet in via; aliud
caput terra Gennari; habet per singula latera passus viginti octo,
et per singula capita passus septem. sexagesima prima pecia finis

p. 232

habet: de unu latu et unum caput terra suprascripti Pauli; aliud
latu terra Petri sclavi ; aliud caput terra Magistri Militi; habet per
singula latera passus .XXX., et per singula capita passus decem: ad
mensuram de predicto passo Landoni seniori castaldei tote predicte
terre me[n]surate sunt. Ideo nos supranominati Pandolfus et Landolfus,
Domini gracia principes, integra supradicta trecenta modia de
iam dicta terra, que commune habemus cum filiis et nepotes domini
Atenulfi principi, in finibus Patria, per passus mensuratos, ut diximus,
habentes per unumquemque modium racionabiliter per singula
latera passus .XXX., et per singula capita passus ,XXX, ad mensuram
de supradicto passo mensurato, seu et integra supradicta quartam
partem. de superius dicte quinquaginta et sex pecie de terris,
que commune habemus cum Neapolitanis, sicut supradiximus, insimul
cum integra supradicta medietatem de iam dicte sexaginta et
una pecia de terris, qualiter superius per fines indicate et mensurate
sunt, una cum viis, et aquis, et semitis suis, cum sepis, et
limitibus, et cum pertinenciis suis, et cum omnia inferiora et superiora
sua, cunctum et integrum ipsos in prefato sancto monasterio
Sancti Vincencii offeruimus ad possessionem eiusdem monasteri, et
de eius abbatibus, atque rectoribus, habendi, et possidendi, et faciendum
exinde omnia que eorum placuerint. unde nec nobis,
nec uxoribus nostris, nec alii cuilibet nullam reservavimus, set
cunctum et integrum ipsos in prefato monasterio offeruimus, sicut
supradiximus. et obligamus nos, qui supra Pandolfus et Landolfus,
Domini gracia principes nos, et nostris heredibus ad partem
predicti monasterii, et ad eius abbatibus atque rectoribus integra
supradicta offerciones defendere, et antestare semper a parte uxoribus
nostris, et ab omnibus illis hominibus et partibus, qui pro
parte vel datum nostrum per veracem scripcionem exinde aliquod
tollere, vel diminuare voluerint, eo quod in tali tenore et racione
ipsos in predicto monasterio offeruimus. Unde obligavimus nos,

p. 233

qui supra Pandolfus [.....] Domini gracia principes, nos et nostris
heredibus, ad partem suprascripti monasterii, et ad eius abbatibus,
atque rectoribus, tali tenore, ut si quocumque adveniente
tempore nos aut nostris heredibus hanc nostram offercionis cartulam,
per qualecumque ingenium, dirrumpere, aut removere quesierimus;
et si non fecerimus, et non compleverimus exinde in
eodem monasterio, et ad eius abbatibus atque rectoribus ea omnia,
sicut supradiximus, tunc ubi hec cartula nobis, et ad nostris heredibus
hostensa et relecta fuerit in publico iudicio usque at terciam
et quartam vicem, et nos in ea [a]ntea causando perseverare voluerimus,
centum bizanteos solidos pena nos, et nostris heredibus in
iam dicto sancto et venerabili monasterio, et ad eius abbatibus atque
rectoribus, componere obligavimus, et omnia supradicta ibidem nos
et nostris heredibus compleamus, et hec cartula nostre offercionis
in omnibus, sicut continet, firma et stabilis permaneat in perpetuum.
Et taliter nos, qui supra Pandolfus et Landolfus, Domini
gracia principes, pro mercede animarum nostrarum fecimus; et
ita tibi Adenolfo notario scribere precepimus. Capua. Ego Adelmundus
iudex. Ego Madelmo imperialis protospatharius. Ego
Petrus notarius. Ego Iaquintus notarius.
IUDICATUM DE SANCTO MARTINO IN MONTE MARSICO.
In nomine domini nostri Iesu Christi. Tricesimo tercio anno
principatus domni Pandolfi, et octavo anno principatus domni
Landolfi eius filio gloriosis principibus, mense iunio, quarta indiccione.
Dum nos Maraldo, iudex civitatis Suessane, essemus inter
ceteros iudicandum, et definiendum causantibus, die autem quadam
stetissemus ante dominum Atenulfum, et Landulfum germa<nis>

p. 234

comitibus ei[us]dem civitatis, tunc in eorum et nostra venit presencia
Petrus presbiter, et prepositus, seu custos monasterii Sancti Martini,
situs in monte, qui dicitur Marsico, ille erga secum abendo
Magelpotum clericum, et abbocatorem ipsius monasterii. et tamen
ipse Petrus presbiter et prepositus, missus a domino Paulo, venerabili
abbati Sancti Vincencii, situs supra Vulturni fluminis fontes;
ex parte etenim altera venit Bassi filius Adelgisi, et Mari filius
Leoni nepotes eius, qui cum venissent, et pariter in nostro iudicio
essent reconiuncti, querebant inter se definire causaciones, quas
inter eis exorta fuerat de terra et monte, qui dicitur Marsico super
ipsa forma, unde ipse, qui supra Petrus presbiter, et monachus,
atque prepositus causaverat contra ipsis, qui supra prenominati
Bassi, et Mari, dicendo: ut illi malo ordine tulisent frugia de terris
de iam dicto monasterio super ipsa forma. unde illi dixerant:
ut tuliset exinde frugia, eo quod illi ibi aberet terram sibi pertinentes
per ereditacionem avi, et genitori sui. unde ipse, qui supra
Petrus presbiter, et monachus, et custos, atque prepositus cum iam
dicto abbocatore suo dixerat: ut iam dicta te[r]ra, et monte, legibus
predicti monasterii Sancti Martini est pertinentes per possessiones,
et per preceptum, quem ostenderat, continente inter cetera: quomodo
vir gloriosus domnus Gisolfus, summus dux gentis Langobardorum,
per rogum Godefrit marepahis, et Aicha baioario, et
gasindio suo firmaverat in monasterio Sancti Martini, situs in
monte Marsico, ubi Deo auxiliante, Albinus abbas regimen tenebatur,

p. 235

hoc est ipsum montem Marsicum, qualiter a domino bone
memorie Roamoaldo genitori suo in ipsum sanctum Dei locum
concessum fuerat, in ipsa racione, sicut in i[p]sum preceptum sigillatum
contraere videtur. et dicebat ipse Petrus presbiter et monachus,
cum iam dicto abbocatore suprascripti monasterii, ut iam
dicta terra, et monte Sancti Martini ipsos per .XXX. annos legibus
ipsos possideret, et talem per testes posset facere consignacionem.
unde nos, qui supra iudex, interrogavimus prenominatum Bassi,
et Mari si aberet inde scripciones, vel alias raciones, quomodo de
iam dicta terra, et monte sibi appropriare posset. quibus illi manifestaverunt,
et dixerunt: ut nullam scripcionem, vel alias raciones
inde aberet, nisi per sola[m] ereditacionem ipsos ibidem abere vellent.
unde per disposicionem suprascriptorum comitum et iudicium
nostrum, qui supra iudici guadiati fuerunt cum ipso Petrus
presbiter et monachus, atque prepositus, erga secum abendo predictum
abbocatorem, tali tenore ut pariter periere<n>t super iam dicta
terra, et monte, et ipse Petrus presbiter, e<t> monachus, atque prepositus
plicaret ibidem ipsos testes suos, quem dixit abere, et faceret
ipsos testes suos monstrare ipsa terra, et monte per finis, et
faceret ipsos testes suos singulos ad singulos testificare dicendo:
“Scio ipsa terra et monte, per ille finis, que vobis demonstravi,
“triginta anos possedit parte Sancti Martini”; et firmaret ipsa testimonia
secundum legem. et dum pro talia reconiuncti essent
ad finiendum ipsos inter se, sicut guadiati fuerant, tunc ipsis, qui
supra Bassi, et Mari parati erant a<d> recipiendam ipsam consignacionem.
et ipse, qui supra Petrus presbiter, et monachus,
atque prepositus paratus erat cum ipsa testimonia, idest Rachisi
clerico atque notario, et Azzo, et Sasso, quem nos interrogavimus,
ut si proinde veniret at testimonium ipsum retdendum de
iam dicta terra et monte. illi toti tres, quasi uno ore, responderunt,

p. 236

ut proinde venissent at consignacionem ipsam faciendam, et
tunc uterque parcium deprecaverunt me, qui supra iudicem, ut cum
eis perieremus super terram, et monte ipso. qui dura super terra,
et monte ipso reconiuncti essemus, statim ipsi, qui supra Rachisi
clerico, et notario, et Azzo, et Sasso, qui ad testificandum venerant,
ceperunt monstrare nobis, et ad suprascripti causatores terre, et
monte per as fines: idest ab uno latere fine serra de ipso monte
suprascripti monasterii, sicut vadit per cristone montis usque in
locum, qui dicitur Petra Lata; aliud latum incipiente da ipso Agellano,
qui per tempus aqua decurrit, sicut vadit per ipsa forma, qui
est inter ac terra, et terra de filii Lupi iudici, et terra suprascripti
monasterii, et terra suprascripti domni Atenulfi comitis et terra, que
datum abet pars suprascripti monasterii a parte domni Marini consuli,
et terra de filii Iennari, et quomodo revolvit per caput de terra
de suprascripti filii Iennari, et redit in iam dicta forma, qui est
inter ac terra, et terra suprascripti domni Atenulfi comitis, et terra
suprascripti monasterii Sancti Vincencii, et abinde sicut vadit per
ipsa forma usque propinquo ecclesia Iohannis, et abinde sicut vadit
per pede de ipso monte, per terra suprascripti domni Landenolfi
comitis, et deinde vadit per pede de ipso monte per terra suprascripti
domni Landolfi comitis, et deinde vadit per pede de ipso monte circa
terra de hominibus, qui ibi affines sunt, et vadit usque in via publica,
qui descendit da Petra Lata; unum caput a parte meridie in ipsu Agellanu,
qui est inter ac terra, et monte [......] monasterio Sancte
Crucis, subdita predicto monasterii Sancti Vincencii; aliud caput
in iam dicta via da Petra Lata. et cum taliter monstratum fuisset
utriusque, reversi fuimus ante iam dictis comitibus, intro iam dicta
civitate, et nostra qui super iudici presencia; et tunc ipsi qui supra
testes segregavimus eos ab invicem: predicto Sasso duci in unam
partem, iam dicto Azzo in aliam partem, predicto Rachisi clerico

p. 237

et notario ante nos stare fecimus, qui Dei timore monuimus, ut
quicquid ille exinde veraciter sciret, ita eos testificaret. quibus
ille, extensa manu, tetigit ipsum, qui supra Petrus et monachus,
et custos, atque prepositus, et testificando dixit ipsorum, qui supra
Bassi, et Mari: “Scio ille terre, et monte per ille finis, que vobis
“demonstravi, triginta anos possedit pars Sancti Martini”. deinde,
eo amoto, fecimus venire suprascripto Azzo, que[m] et ipsum monuimus
de Dei timore, monuimus ut[er]que exinde sciret veraciter
ita eos testificaret. quibus ille, estensa manu, tetigit ipsum prenominatum
Petrus presbiter et monachus, et custos, atque prepositus,
et testificando dixit ipsorum, qui supra Bassi, et Mari: “Scio ille
“terre, et monte, [.....] que vobis demonstravi, triginta annos
“possedit parte Sancti Martini”. et tunc, eo amoto, venit predicto
Sassoque, et ipsum de Dei timore monuimus ut[er]que exinde veraciter
sciret, ita eos testificaret. quibus ille, extensa manu, tetigit
ipsum prenominatum Petrus presbiter, et monachus, et custos, atque
prepositus, et testificando dixit ipsorum, qui super Bassi, et Mari:
“Scio ille terre, et monte, [.....] que vobis demonstravi, triginta
“annos possedit parte Sancti Martini”. Cumque taliter tot tres,
quasi uno ore, testificasset, tunc a parte predicti Bassi, et Mari posita
evangelia iuraverunt eorum ipsi testes, singulos ad singulos tangendo
ipsa ev<an>gelia, et dixerunt per sacramentum, ut sic esse
veritas, sicut illi de causa ista testimonium ret<di>derunt dei<n>de
iuravit ipse, qui supra Petrus presbiter, et monachus, atque prepositus
cum undecim sacramentales suos legitimos, et ipsi singulos ad
singulos tangendo ipsa evangelia, et dixerunt per sacramentum, ut
sic esse veritas, sicut ipsi testes de <a>c causa testificaverunt. et
est causacio ista finita et deliberata in omnibus. Cumque nos, qui
supra Maraldo iudex taliter omnia supradicta ante nos facta atque
perfecta conspeximus, pro <re>cordando in perpetuum ea omnia
suprascricta, ut amodo et deinceps, quieto nomine, abeat et possideat

p. 238

pars suprascripti monasterii Sancti Martini, et eiusdem rectoribus
iam dicta terra, et monte absque omni contrarietate cuiusque
personis, hunc eidem venerabilem locis exinde emisimus iudicatum,
quem tibi Iohanni clerico atque scriba scribere iussimus. Actu
Suessa. Ego qui supra Maraldo iudex. Ego Petrus. Ego Garando.
Ego Leodelgardus clericus et notarius.
Hoc tempore corpus sancti Mathei apostoli, quod primo
apud Ethiopiam, deinde Brittaniam, demum apud Lucaniam
per diversa tempora quieverat, eiusdem apostoli revelacione
reppertum, atque in Salernum translatum est. tunc temporis
Iohannes papa de Roma exiliatus venit Capuam, et rogatus
a Pandulfo principe, tunc primum archiepiscopatus in eadem civitate
constituit, Iohanne, eiusdem principis fratre, inibi consecrato.
Obiit venerandus Paulus abbas sextodecimo kalendas marcii, anno
Dominice incarnacionis nongentesimo octogesimo primo, indiccione
nona. Aligerno vero abbate in Casino, triginta septem annis exactis,
Manso succedit.

p. 239

Iohannes abbas Sancti Vincencii, sedit
annos .III., menses .IIII., dies decem. iste
venerabilis abbas homines conduxit, et habitare
fecit in castro Scappili, et in castello
de Vantra, quod dicitur Fornellu, per huiusmodi
descripcionis textum.
DE CASTRO SCAPPELI.

In nomine domini nostri Iesu Christi. Anno principatus domni
Landolfi gloriosi principi, [.....] mense iulio, decima indiccione,
Ideoque ego Iohannes, abbas monasterii Sancti Vincencii Christi martiris,
in partibus Samnie situs, supra fontes Vulturni fluminis manifestum
est, quia supradicto nostro monasterio per plurimis locis
copiosas habet substancias, inter quas eciam habemus terram predicti

p. 240

nostri monasterii, in loco qui nominatur Scappeli, que habet
finis: de uno latere monte qui est in capite Vulturni, et directe
pergit in ipsa via antiqua, et quomodo descendit in ipsa via antiqua,
et venit in ipsa murella, et quomodo pergit per ipsa murella,
et venit in ipsa ecclesia, que est in ipsa terra Merconi, et
quomodo pergit ad ipsum collem Aldoni, et inde venit in ipse
Falconare, et inde ascendit in ipsa Forcella, que est super ecclesia,
que vocatur Sancto Petro in Itria, et insuper ascendit in ipso monte,
qui vocatur Azze, et quomodo pergit in ipso monte Malo, et inde
descendit in alio monte, et venit in fluvio Sangro, et quomodo
descendit in ipsa Zittula, etquomodo ascendit ipsa Zittula, et venit
in ipso monte, qui est super Liceto, et venit in fluvio Vulturno,
et quomodo ascendit ipso fluvio, et venit in ipso rivo de Pastena,
et inde pergit in ipso monte: ut ipsas terras sine effectum non
haberemus. unde convocatos fratres monachos et consilium cum
eis habuimus, quid de ipsas terras facere deberemus, ut si inveniremus
homines, qui <a> nos per conveniencia libellari[o] ordine
tollere deberet et ad cultum perduceret, daremus eas ipsis: quod
nobis et fratribus nostris rectum conparuit. unde convocavimus
Ayfridum iudicem et subscriptos idoneos homines, qui se nobiscum
interesse dixerunt, sicut in lege scriptum est de conveniencia; et
ita firmavimus infra nobis hunc scriptum conveniencie libellari.
idcirco prenominatus domnus Iohannes venerabilis abbas, una cum
consensu et largietate monachorum fratrum nostrorum,et per eorum
consilium dedimus vobis Lupo magister cum filiis suis, et Iohanne
magister cum filiis suis, Varvatum, et Aczo Cantoni et germanis
fratribus suis, damus ad possedendum vobis et vestris heredibus.
ideo iam dictis terris, quomodo per finis indicate sunt, vobis omnibus
prenominati amodo et usque dum vos volueritis habitare et
vestri heredes, cum familiis et causis vestris, et commenditorum
vestrorum. concedimus quoque vobis ibidem facere in supranominatis

p. 241

finis omnem vestram utilitatem, que vobis necesse fuerint
ista racione, amodo et usque dum vos; et vestri heredes volueritis
habitare, et de supranominatis terris liceat vobis laborare et ad
cultum perducere, et vinee pastinare, et conciare tempore suo, et
vendere, et donare, et quando vos ad cultum perducere volueritis
cunctum victualium, et vinum, et alia frugia, quem Deus vobis dederit,
vestre sint potestati, unde nec nobis, nec ad pars predicti
nostri monasterii sorte dare non debeatis, sed per singuli quomodo
supra legitur, vos et vestri heredes dent in parte suprascripti nostri
monasterii granum bonum et bene siccum modium unum, et
de ordeo modium unum, pro ipso terratico; per singulas quoque
casas quante fuerint, mensuratum ad ipsum modium, quod consuetudo
est mensurare in predicto loco, de predictis vineis, quod
inde fecerint, per singulas, unam tractoriam de vino iustam dare
debeant, quantas vineas habuerint, per singulas vindemias vinum
mundum ante missum nostrum pisatum modia duo, mensuratum
ad predictum modium, quod superius diximus, assignet illud ad
ipsum missum nostri monasterii in ipso castello, per singulos annos,
pro parte nostri monasterii. et si habueritis caballi, faciatis servicium
ad caballum, ubi vos scire fecerit predicti nostri monasterii,
quia sic convenit inter nos. et liceat vobis ipsi porci et
animaliis vestris, infra iam dictis finis, ambulare et pascere ubicumque
esca in nostre silve invenerint, et de ipsi porci in suprascripti monasterii,
per singulum annum, racionabiliter de undecim unum escaticum
annualiter. concedimus vobis vestrisque heredibus infra
dicto castello, ubi potueritis, iusta ordine casa facere ad habitandum
cum familiis et animalibus, et cum omnibus causis vestris et commenditorum
vestrorum, et quomodo aliis bonis hominibus per aliis
castellis habitant. et quando inde exire volueritis, concedimus
vobis et vestris heredibus exire cum omnibus causis vestris et commenditorum
vestrorum; quo vultis pergite absque omni contrarietate
nostra, et posteros nostros, et pars predicti nostri monasterii
adque rectoribus: tantum amodo et usque in tres anni completi

p. 242

aliquid dare non debeatis. et si vobis et vestris heredibus necesse
fuerit venundare de supradictis terris, aut donare aut de
casis vestris, que vos feceritis, faciatis scire ad pars predicti monasterii;
sed si volueris ipsas venundare, supradicto monasterio
vendeatis, quantum per tres homines fuerit estimatum; et si nostro
monasterio comparare non voluerit, liceat vobis vendere et dare ad
ipsos homines, quos in supradicto castello habitant et faciant
ipsum servicium, sicut supra diximus. unde taliter obligo me
ego Iohannes venerabilis abbas et successores meos, et pars predicti
monasterii, ut qualiscumque adveniente tempore, per qualecumque
ingenium vel humana astucia, hunc scriptum libellario
ordine dirrumpere aut removere quesierimus, et non compleverimus
omnia, sicut supra diximus, quingentos solidos bizanteos Constantinos
pena nos et posteros nostros componere obligamus, et
omnia vobis percompleamus, et hunc scriptum secundum legem
stare potest firmum, et stabilem permaneat semper. et taliter ego
qui supra Iohannes abbas. Et te Petrus notarium scribere rogavimus.
Actu de castello Samnie. † Ego qui supra Iohannes abbas.
† Ego Iohannes sacerdos et monachus. † Ego Iohannes sacerdos et
monachus. † Ego Benedictus subdiaconus et monachus.
Hoc tempore Otto primus imperator obiit, et secundus Otto
filius eius imperium suscepit, cognomento Ruphus. hic
Capuam venit, ubi venerabilis abbas Iohannes diversa ab eo precepta
optinuit ex dignitate, et possessione huius monasterii.
Quorum preceptorum ita textus habetur [h]ic.

p. 243

(In nomine domini Dei eterni. Otto divina providente clemencia
Romanorum imperator augustus. Ad hoc omnipotentis
Dei misericordia humanitatem nostre fragilitatis in tantum culminis
excellentiam promovere dignatus est, quatinus ecclesiarum
sanctarum pervigili studio sollicitudinem gerentes, cultores earum
paterno affectu ab omni incursione et pravitate hominum perversorum
eripere studeremus. quocirca universitatem nostrorum fidelium
latere nolumus, qualiter vir venerabilis Iohannes nomine abbas
monasterii Sancti martyris Vincencii, quod est situm in finibus
Beneventanis, et pene circumdatum fluvio, qui Vulturnus appellatur,

p. 244

nostram adiens celsitudinem detulit precepta precessorum nostrorum,
videlicet regum, et imperatorum, principum, et ducum, per
que detulerunt ex suis rebus in prefatum monasterium, ac confirmaverunt
res et possessiones inibi ab imperatoribus, principibus,
ducibus, reliquisque Christi fidelibus conlatas. unde iam dictus
abbas nostram exoravit clemenciam, ut eadem precepta ac legales
scripciones, nec non predia, per diversos fines Italici regni coniacencia,
eidem cenobio conlata, per nostre confirmacionis pragmaticum,
in prefatum venerabilem locum concederemus et confirmaremus.
cuius dignis peticionibus faventes, pro Dei amore animeque
nostre remedio, per hoc confirmacionis preceptum, prout iuste et
legaliter possumus, concedimus, et confirmamus, atque corroboramus
in predicto cenobio Sancti Vincencii martiris omnia precepta precessorum
nostrorum, imperatorum, et regum, verum eciam omnes
res et possessiones, per diversa loca regni Italici positas, per eadem
precepta, vel quolibet legali titulo scripcionis a principibus, ducibus,
reliquisque Christi fidelibus ibidem conlatas). (nam primitus manifestamus
ipsas hereditates, que circumdant iam dictum cenobium,
in Samnie partibus, has fines habentes: a Sangro quoque fluvio,

p. 245

et sic iusta montes, qui puplice se videntur, usque in montem, qui
nunccupatur Azze, et sicut mons ipse revolvit usque in fluvium
Melfa, et velut decurrit ipsum Melfa usque ubi coniungitur cum
fluvicello, qui dicitur Mellarino, et ex hoc loco usque in cacumine
montis, qui dicitur Balbola, et per verticem eiusdem
montis usque in montem Archanum, et montem, qui dicitur
Marthe, et in montem usque Casale, eosque scilicet montes
exterius circumdantes usque unde ipsa oritur Ravennola, et a
capite ipsius Ravennole venientes iuxta alios montes puplicos
usque in montem, qui est super Benafranam urbem; eodem vero
monte revolvente usque in montis verticem, qui super terram est,
que ad Arcora dicitur, que est hereditas ecclesie Sancte Dei genitricis
Marie, que vocatur ad Olivetum, subdita iam dicti monasterii;
in eodem loco similiter constructa est ecclesia Sancte Cristine,
subdita eiusdem monasterii, cum inclitis terris, et pertinenciis
suis; deinde ab ipsa terra, que dicitur ad Arcora per diversos fines
euntes usque in fluvio Vulturno; ex alia vero parte iterum incipiunt
fines a priori loco simul cum Sangro fluvio usque in locum
a quo recte aspicitur collem aparum, sicque pergens usque in rivio,
qui dicitur Foruli, et decurrente ipso rivio usque in fluvio, qui nominatur
Vantra, et qualiter decurrit ipsum flumen in iam dicto fluvio
Vulturno, et quemadmodum decurrit ipsum flumen iusta terras predicti
monasterii usque in predictis finibus, et terris Sancte Marie.
hec vero hereditas per supradictos fines ideo in prefato cenobio concedimus
et confirmamus, quia iam ibi concessum et confirmatum
est a domno Lodovico imperatore, nec non et a serenissimo
bone memorie patre nostro Ottone piissimus imperator augustus.
ita videlicet non solum hec, verum eciam omnia, que ab ipsis imperatoribus

p. 246

concessa sunt, et confirmata, ea videlicet racione libenter
concedimus, et confirmamus: hoc est ipsas hereditates superius nominatas,
cum iam dictis finibus suis, et cum castellis, ecclesiis
servis, et ancillis, cespitibusque suis, montibus, collibus, vallibus
toronibus, aquis, pascuis, pratis, campis, silvis, molendinis, et cum
omnibus que nominari possunt) (insuper concedimus in eodem
cenobio montem, qui dicitur Acerum cum inclitis finibus suis, et
inclitam ipsam vuallem Soranam cum omnibus ecclesiis, montibus
campis, et silvis, et omnibus pertinenciis suis, et cum aliis ecclesiis,
et terris, que sunt in finibus Sorane civitatis, et sicut precepta
vel scripciones, et offerciones eiusdem monasterii continent). insuper
concedimus et confirmamus in iam dicto cenobio omnia monasteria,
terras, et cellas per diversa loca regni Italici constructas,
et omnia, que nominatim scripta sunt in precepto domni Ottoni
patris nostri serenissimi imperatoris. (recepimus preterea pretaxatum
monasterium cum omnibus pretaxatis monasteriis, ac cellis,
rebus quoque ac familiis ibidem aspicientibus, cum fratribus ac monachis
ibidem Deo famulantibus, sub nostre tuicionis munburdum).
(statuentes [.....] abbates et prepositi eiusdem loci, iuxta priscam
consuetudinem ad communem utilitatem fratrum sua providencia
disponat absque alicuius contradiccione). precipientes itaque iubemus,
ut nullus princeps, dux, marchio, comes, castaldio, seu
qualibet regni nostri magna parvaque persona res predicti monasterii
invadere, seu homines liberos et servos distringere, pignerare,
seu molestare audeant, neque pensionem hab eis exigere
presumant. (Si quis igitur huius nostri precepti confirmacionem
seu mumburdi tuicionem aliquando infringere conatus fuerit, sciat
se compositurum auri optimi libras mille quingentas, medietatem

p. 247

Camere nostre, et medietatem parti predicti monasterii). (Quod,
ut verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, manu
propria roborantes, anulo nostro insigniri iussimus). (Signum
domni secundi Ottonis, Romanorum imperatoris [M] et invictissimi
augusti. Adelbertus cancellarius, ad vicem [.....] Petri [.....]
episcopi et archicancellarii, recognovi et subscripsi. Data .II.idus
novembrium, anno Dominice incarnacionis .DCCCCLXXXIII., indiccione
.XI., regni vero domni secundi Ottonis .XXI., imperii quoque
eius .XVI. Actum Capue, feliciter, amen).
ALIUD PRECEPTUM DE TERRIS ET CELLIS SEU MOLENDINIS
CONSTRUENDIS.
In nomine domini Dei eterni. Otto, divina previdente clemencia,
Romanorum imperator augustus. Ad hoc omnipotentis Dei
misericordia humanitatem nostre fragilitatis in tantam culminis
excellenciam promovere dignatus est, quatinus ecclesiarum sanctarum
pervigili studio sollicitudinem gerentes, cultores earum paterno
affectu ab omni incursione et pravitate hominum perversorum eripere
studeremus, Quo circa universitatem nostrorum fidelium latere
nolumus, qualiter vir venerabilis Iohannes nomine, abbas monasterii
Sancti martiris Vincencii, quod est situm in finibus Beneventanis,

p. 248

et pene circundatum fluvio, qui Vulturnus appellatur, nostram adiens
celsitudinem detulit precepta precessorum nostrorum, videlicet regum,
et imperatorum, per que detulerunt ex suis rebus in prefatum
monasterium, ac confirmaverunt res et possessiones inibi a principibus,
ducibus, reliquisque Christi fidelibus conlatas. unde iam dictus
abbas nostram exoravit clemenciam, ut eadem precepta ac legales
scripciones, nec non predia per diversos fines Italici regni coniacencia
eidem cenobio collata, per nostre confirmacionis pragmaticum
in prefatum venerabilem locum confirmaremus. cuius dignis
peticionibus faventes, pro Dei amore animeque nostre remedio, per
hoc nostre confirmacionis preceptum, prout iuste et legaliter possumus,
confirmamus et corroboramus in predicto cenobio Sancti
Vincencii martiris omnia precepta nostrorum precessorum imperatorum,
et regum, verum eciam omnes res et possessiones per
diversa loca regni Italici positas, per eadem precepta vel quolibet
legali titulo scripcionis a principibus, ducibus, reliquisque Christi
fidelibus ibidem collatas, nec non monasteria, cellas, et castella
inferius nominata, nominative infra hos fines: terram cultam, et
incultam, positam de ipsa Zittula, quomodo mittit in ipso Sangro,
et quomodo ascendit per ipsum Sangrum usque in montem Malum,
et quomodo subiit in ipsum montem de Azze, et quomodo directe
pergit per ipsum montem de Azze, et descendit in ipsum Melfam,
et coniungit in ipso fluvio Mellarino, et quomodo Vulturnus coniungitur
cum aqua, que nominatur Bantra, et sicut Bantra coniungitur

p. 249

cum fluvio Forulo, et quomodo Forulus percurrit usque
in viam antiquam, et inde coniungitur cum rivio, qui nominatur
Gizzoli, et ab inde vadit in rivum, in quo non semper aqua decurrit,
et sicut vadit usque in Sangrum et omnia castella infra
hos fines, et villas, et silvas positas cum cella Sancte Marie, posita
in loco, qui vocatur Olivetum cum omnibus suis pertinenciis;
cellam Sancte Agathe in loco Turcino; cellam Sancti Petri de
Bairano; cellam Sancti Salvatoris de Alifis; cellam Sancti Martini
de monte Marsico; cellam Sancte Crucis; cellam Sancti Ylarii;
cellam Sancti Petri de Tontole; cellam Sancti Vincencii de Tremoiola,
que est iusta limitem; cellam Sancti Vincencii infra civitatem
Neapolim; cellam Sancti Vincencii de Cume; cellam Sancte
Columbe in Sora; cellam Sancti Donati in Cominu; cellam Sancti
Mauri in Anglone; Sancti Petri cellam iusta civitatem Beneventanam,
prope fluvium Sabbati; cellam Sancte Marie de Castanetu,
que est in Castro Pinianu; cellam Sancti Marci de Petra Cutilia;
cellam Sancti Petri de Vipera cum ipso casale, qui dicitur Leoni;
cellam Sancte Marie de Planisi; cellam Sancti Iohannis de Lucere;
cellam Sancte Marie de Quinque Milia; cellam Sancti Vincencii
de Telese; cellam Sancti Iohannis de Lisine cum ipsa molina;
cellam Sancti Eleutherii in Fundiliano; cellam Sancte Marie

p. 250

de Loco Sano; cellam Sancti Vincencii de Tocco, cum omnibus
aliis cappellis, et pertinenciis earum, cum castellis, villis, casis,
massariciis, mansis, silvis, pascuis, venacionibus, piscacionibus, vineis,
arbustis, pratis, servis, ancillis, aldionibus, aldianiis, reddibicionibus,
nec non cum omnibus, que dici et nominari possunt, una
cum cappella et cella infra Salernitanam civitatem in honore Santi
Georgii constructam, cum omnibus suis pertinenciis; cellam Sancti
Vincencii in fluvio Vixentino; Sancti Vincencii cellam in fluvio
Tusciano; cellam Sancti Vincencii in fluvio Tensa, omnia ad iam
dictam abbaciam pertinentibus. ea videlicet racione, quatinus prenominatus
abbas, et sui successores de omnibus castellis, et cappellis,
seu cellis, vel monasteriis tam in hoc precepto, quamque
in aliis preceptis habeant potestatem tenendi, iuste commutandi,
ordinandi, regulariter instruendi, vel quicquid iustum fuit antiquis
temporibus faciendi. precipientes insuper iubemus, ut nullus rex,
dux, princeps, marchio, comes, vicecomes, gastaldius, sculdais, vel
aliquis puplice rei exactor iam dictum abbatem, vel suos successores,
aut monachos in prefato cenobio, aut eis cellis commorantes
inquietare, laniare de prediis monasterii, aut aliquibus rebus
disvestire, aut per placita secularia ducere presumant. sanccimus
insuper, et nostra imperiali institucione corroboramus, ut si aliquo
in tempore orta fuerit contencio de rebus iam nominati monasterii
inter abbatem, aut advocatum suum seu de servis, aut aliqua
causa, et inter aliquem vicinum suum, seu quale[m]cumque hominem
liceat eis se defendere, sicut antiqua consuetudo fuit per scariones
eiusdem monasterii, nec audeat aliquis ipsos abbates, vel monachos
ad sacramentum invitare, quia contra divinam auctoritatem,
et contra regulam est. dedimus insuper eisdem monachis licenciam,
ut habeant potestatem molendina edificandi, et alia necessaria

p. 251

faciendi in Vulturno fluvio, iusta murum Capuane civitatis,
in omni loco prefati fluvii, qui iuste ab eis et legaliter cognoscitur
detineri. concedimus quoque et corroboramus, ut nullus ex servis
aut ex familia eiusdem monasterii, vel eos quos cortisianos vocant,
audeant inquietare, aut ad pupplica, vel comitum placitum
ducere, aut iudicare, neque in domibus vel casis eiusdem monasterii
iudicium, aut placitum tenere, nisi abbas prefati cenobii, aut
suus missus, ante cuius conspectum omnes sui residentes, sicut ante
nostram presenciam legem faciant, et recipiant. neque placiaticum,
portaticum, pontanicum, casaticum, quisquam homo, aut puplice
rei exactor tollere aut exigere presumat. Si quis autem, quod
non credimus, hanc nostram institucionem vel confirmacione[m] infringere
temptaverit, sciat se compositurum auri optimi libras mille,
medietatem Camere nostre, et medietatem iam dicto abbati, et suis
successoribus. Quod ut verius credatur, diligenciusque ab omnibus
observetur, presentem paginam, manu propria roborantes,
anulum nostrum inferius imprimere iussimus. Signum domni secundi
Ottonis, Romanorum imperatoris [M] et invictissimi augusti.
Adelbertus cancellarius, ad vicem [.....] Petri [.....] episcopi et
archicancellarii, recognovi et subscripsi. Data .II. idus novembrium,
anno Domince incarnacionis .DCCCCLXXXIII., indiccione .XI.,
regni vero domni secundi Ottonis .XXI., imperii quoque eius .XVI.
Actum Capue, feliciter, amen.
Gracia autem Sedis Apostolice, a summo pontifice septimo Benedicto
privilegium accepit venerabilis abbas Iohannes, cuius
textus ita habetur.

p. 252

[Benedictus episcopus], servus servorum Dei. Iohanni venerabili
abbati ex monasterio Christi martyris Vincencii, et per
te in eodem venerabili monasterio tuisque successoribus in perpetuum.
Cum magna nobis sollicitudine cura insistit pro universis
Dei ecclesiis, ac piis locis vigilandum, ne aliquam necessitatis iacturam
sustineant, sed magis propria utilitate stipendia consequantur.
ideo convenit nos pastoralis tota mentis integritate eorumdem venerabilium
locorum max[i]me stabilitatis integritatem procurare, et
sedule eorum utilitati subsidia illi conferre, ut Deo nostro omnipotenti
id quod pro eius sanctimoniis honorem eciam ad laudem,
atque gloriam eius divine maiestatis venerabilium n[os ce]r[tu]m
eciam contulisse locis sitque acceptabile, nobisque ad eius locum
plenissima misericordia dignum huiusmodi pii operis nostri in sidereis
conferatur arcibus remuneracionem. igitur, quia petistis a nobis,
quatenus monasterium Beati Vincencii martiris, situm supra fluvium
Vulturnum, territorio Beneventano, partibus Samnie, una cum suis
pertinenciis, et monasteriis, videlicet venerabile monasterium Beati
Petri apostuli, positum iusta fluvium Sabbati, territorio Beneventano;

p. 253

sed et monasterium Sancte Dei genitricis Marie in Loco Sano; item
monasterium Salvatoris domini nostri Iesu Christi, quod positum
est in Alife; nec non et monasterium in honore Sancte Marie, edificatum
videlicet in territorio Marsicano, loco Apinianici; porro
monasterium Sancti Mauri infra comitato Atinense; eciam aliud
monasterium Sancte Dei genitricis Marie, positum in territorio Pinnense,
loco qui Musano dicitur; nec non et monasterium aliud
constructum in honore Sancte Dei genitricis in loco, qui dicitur
Duas Basilicas; item et alia cella Sancte Marie iusta fluvium Trinium;
(eciam et cella Sancti Sossii in Liburie, loco Pantano cum
integro ipso vualdo, pertinente monasterio Sancti Vincencii, qui
habet fines: de prima parte via antiqua, que venit de Ducenta, que
decernit inter hec terra seu vualdo, et alia terra et vualdo, qui fuit
predicti monasterii, et qualiter demergit via ipsa, et intrat in ipso
Pantano, et per via et palude predicti monasterii, que est coniuncta
cum ipso Laneo; de secunda parte via, que dicitur Vicana; de
tercia parte iterum fine via, que fuit antiqua, que vadit ad ipsam
piscinam iam dicti monasterii, et demergit terra ipsa inter ipsas
terras et vualdo iam dicti monasterii, et terra alia ipsius monasterii,
que dicitur de Tortora, et terra de aliis hominibus, qui ibi
affines sunt, et sicut incipit super ipsam piscinam, et qualiter revolvit
circa ipsam terram de eodem vualdo, et iam dicta terra,
que dicitur de Tortora, et vadit ad ipsum Pantanum predicti monasterii,

p. 254

et perexit per ipsum Pantanum, et silva, et palude usque
in ipso Frigido; de quarta vero parte fine iam dicto Frigido, et
iam dicto Laneo, et iam) una cum aliis monasteriis, et cellis, cum
casis, et casalibus, cum servis, et ancillis utriusque sexus ibidem
residentibus, vel cum omnia, et in omnibus suis pertinenciis tibi,
tuisque successoribus abbatibus, qui ibidem in tempore fuerint concedimus
ut sub iurisdicione Sancte nostre, cui Deo auctore deservimus
Ecclesie, vobis detinendum, ut nullus alterius ecclesie
iurisdicionibus submittantur. pro qua re piis desideriis faventes hac
nostra auctoritate, quod exposcitur, mancipamus, et ideo concedimus
vobis vestrisque successoribus abbatibus licenciam Apostolice
Sedis nostre, ut quamlibet christianitatem indigentibus in predicto
venerabili monasterio, qualis episcopus vobis ad invitandum ire volueritis
habendi potestatem omnimodo concedimus ad ecclesias
confirmandas, eciam similiter ordinacionem de subdiaconibus, et diaconibus,
seu presbiteris per tempora faciendum, et de omne gradum
ecclesiasticum ibidem in tempore adimplendum. protestamus
eciam, ut nullus episcopus debeat exinde subdiaconem, aut
diaconem, seu presbiterum ad suum concilium provocare, nisi sua
fuerit voluntas, aut abbatem, vel monachum nullo modo iudicare
vel excommunicare. volumus eciam et apostolicam iniungimus
auctoritatem vobis,vestrorumque successorum abbatibus, qui ibidem
in tempore preordinati furerint, ut de qualicumque ecclesia sacerdos,
vel clerici venerint ad habitandum, aut in conversione fratrum, sive
monachicum suscipiendi habitum se contulerit statim recipiendi.
chrisma vero et firmatam a quali episcopo vobis voluntas fuerit
impetrandi liceat semper, et secundum, ut diximus, sub apostolicam
nostram potestatem, et omne cuiuslibet ecclesie sacerdotem
in prefato venerabili monasterio dicionem quamlibet ac auctoritatem
preter sedem apostolicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate
monasterii fuerit invitatus, nec missarum sollempnia ibidem quispiam

p. 255

celebrare presumat. Statuentes apostolicam insuper censuram
sub divini iudicii detestacionibus sed et validis atque atrocioribus
anathematis interdiccionibus, ut nullus umquam presumat
quispiam cuiuscumque dignitatis preditus potestate in eodem venerabili
monasterio, vel eius causis incumbere, aut de rebus et
possessionibus, vel ecclesiis subiectis vel quicquid eis exinde inesse
videtur quoquomodo auferre, aut alienare, sed nec quamlibet maliciam
aut iacture molestiam inferre, dum prefatum monasterium
perenniter tam pacis, quam barbaricis temporibus firma stabilitate
decernimus sub iurisdicione Sancte Ecclesie permanendum. Promulgantes
nempe et hoc auctoritate beatorum apostolorum principis
coram Deo et terribili eius examine futuro per huius nostri apostolici
privilegii atque constituti sancimus, atque decernimus, ut
loca que ab abbatibus cuiuslibet, qui vobis in prefato venerabili
monasterio Sancti Vincencii martiris commutata vel concessa sunt,
nec non et alias locorum possessiones, que a regibus ac ducibus,
vel castaldeis, universisque christianis in eodem sancto loco largita
atque oblata sunt, aut in postmodum illic concessa fuerint
firma stabilitale prefati venerabilis monasterii existendum atque in
perpetuum permanenda statuimus, nec licencia sit, ut dictum est,
ex eius omnibus pertinentibus cuiquam magna parvaque auferre,
et liceat eosdem monachos de sua congregacione abbatem semper
eligere. et liceat ipsum abbatem suos, qui fuerint iudicare monachos
non solum virile monasterium, sed et muliebre sibi subiectum.
Si quis autem, quod non optamus, nefario ausu presumpserit hec,
que a nobis, ad laudem Dei, pro stabilitale venerabilis monasterii,
statuta sunt refragare vel infringere, anathematis vinculo innodatus,
et cum diabolo et eius atrocibus, [.....] atque Iuda traditore

p. 256

Domini eterni incendii concremandus deputetur; at vero qui pio intuitu
observaturum et in omnibus extiterit custodiens nostri apostolici
constitutum, benediccionis gracia a misericordissimo domino Deo
nostro multipliciter consequatur, et vite eterne particeps effici mereatur.
Scriptum per manus Iohannis, scriniarii Sancte Romane
Ecclesie, in mense octubrio die secunda, indiccione .XI.a BENE
VALETE ) † . (Data .VI. nonas octubris, per manus Stephani episcopi
et bliviothecarii summe Sedis Apostolice, anno Deo propicio
pontificatus domini nostri Benedicti summi pontifici[s] et universalis
septimi pape in sacratissima sede beati Petri apostoli octabo, per
indiccione prefata undecima.
(Preceptum domni Ottonis de Sancta Maria de Apinianici.)
In nomine Sancte et Individue Trinitatis. Otto, divina annuente
clemencia, imperator augustus. Si ecclesiarum Dei curam habere

p. 257

studuerimus, procul dubio imperium nostrum stabiliri, et insuper
vitam eternam promereri credimus. quocirca omnium sancte Dei
Ecclesie fidelium, nostrorumque presencium videlicet, ac futurorum
noverit universitas, Iohannem virum venerabilem ex cenobio Sancti
Vincencii in territorio Beneventano constituto abbatem nostram
implorasse maiestatem, quatenus pro Dei amore, nostre anime remedio,
preceptum ei conscribi iuberemus de omnibus rebus sue
ecclesie, cuius condignis vocibus assensum prebentes, quod peciit
fieri decrevi, et insuper nostrum missum, una cum ipso venerabili
abbatem, et suo advocato misimus, qui terram predicti monasterii
escuteret potestative, eamque dominio abbatii[s] manciparet. sed
cum noster missus nonnulla ipsius Sancte Ecclesie perquireret loca,
repperit quedam illorum quasi proprietario iure iniuste detineri ab
invasoribus ecclesiarum Dei. cumque ipsi inimici Christi bis et
ter essent admoniti ut ad placitum veniret, et huic malicie finem
imponerent, omnino legem spreverunt, et ad placitum venire distulerunt.
nos hec audientes, predictum abbatem, et suum advocatum
vestivimus de omnibus rebus, que, iuste et legaliter predicte ecclesie
Beati Vincencii, et Sancte Marie de Apinianici aliquo in tempore
detinere visa sunt, et pro distribuendis pravis locucionibus iniquorum
iniusta querencium, causancium, et defendencium, presens conscripta
est noticia eo modo, quo inferius est ordinatum. In Dei nomine.

p. 258

Noticia iudicatum, qualiter actum est in territorio Marsicano, in
ipso campo de Sancto Felici, im placito, ubi residebat Petrus episcopus
de Pavia, et Gibertus episcopus de Terdona, missi sacri palacii,
et Raynaldus, et Oderisi germanis comitibus pro singulorum
omnium iusticiam fieri faciendam, vel deliberandam intenciones.
ibique residebat cum eis Albericus episcopus Marsicanus, et Yngeczo,
et Ildeprandus, et Ioseph iudex de Marsi, et Berardus iudex
de Valva, et Notuscheri, et Theobaldus, et Liudini, filii quondam
Liudini, et Iohannes, qui supranomine Vualakeri vocatur, cum Liuto
filio suo, et Raymbaldus cum Oldelriu filio suo, et Liuto filius quondam
Gottefridi cum Nilo filio suo, et Giso filius Vualterii, et Giso
filius quondam Ingellarami, vel reliqui plures circumastantibus vel
residentibus. in istorum omnium suprascriptorum presencia sic
venit Iohannes, abbas monasterii Sancii Vincencii, quod situm est
in partibus Beneventanis, unde oritur fluvium Vulturnum, locus
quod dicitur Samnie, cum Franko advocato suo, et querelam habebat
de rebus proprietatis predicti monasterii Sancti Vincencii, et de rebus
proprietatis monasterii Sancte Marie de Apinia[ni]ci, que subiecta
est predicto monasterio Sancti Vincencii, de rebus que sunt in territorio
Marsicano, et querelam habebat suprascriptus Iohannes abbas,
et suprascriptus Franko advocatum suum de hominibus Marsicanis,
qui illi tenebant ad tercium placitum, et modo sumus parati de
ipsis hominibus, et habere illi non possumus. unde suprascripti
episcopi, et predicti comitibus, interrogaverunt suprascriptos iudices:
“qui exinde iudicate?” illi banditi fuerunt ad tercium placitum,
et noluerunt venire, tunc suprascripti iudici iudicaverunt, quomodo
investire debetis suprascriptum Franco avocato suo de omne

p. 259

rebus proprietatis suprascripto monasterio Sancti Vincencii, et suprascripto
monasterio Sancte Marie, unde querelati sunt. et suprascriptus
Petrus episcopus, et suprascriptus Gribertus episcopus,
et suprascriptus Raynaldus comes per unum baculum investivit
suprascriptum abbatem, et predictum Franko advocatorem suum de
omnibus rebus proprietatis, et substanciis suprascripti monasterii
Sancti Vincencii, et suprascriptum monasterium Sancte Marie, que
est in territorio Marsicano, et miserunt bandum de pars domni nostri
imperatoris, quecumque de omnibus ipsis suprascriptis rebus
disvestire presumpserit suprascripta monasteria quomodo, composituri
aureos bizancios centum, sine legali iudicio ad prefatum monasterium.
et finita est causa ista in istorum omnium suprascriptorum
presencia. unde pro securitate predicta monasteria hanc
noticiam iudicatum scribere iusserunt Loponi iudici et notario.
quam et ego Lupo iudex et notarius ibi fui in anno ab incarnacione
Domini nostri Iesu Christi .DCCCCLXXXI., regnante domno
Ottone imperatore anno .XIIII., et dies [.....] mensis augusti, per
indiccione .VIIII., Marsis in Dei [.....], feliciter [.....]. Ego Petrus
humilis episcopus et archicancellarius et protonotarius. Gribertus
episcopus et imperatoris missus interfui et suprascriptor.
Ego Albericus episcopus interfui. Raynaldus comes interfui.
Ego Oderisius comes ibi fui. Ingeczo. Doebrandus. Ioseph iudices
ibi fuerunt.
Quapropter precipimus, ut nulla nostri regni persona iam dictum
monasterium de predictis terris disvestire, molestare, inquietare
presumit. Si quis igitur huius nostri precepti violator extiterit,
sciat se compositurum auri optimi libras .C.m, medietatem Camere
nostre, et medietatem predicto abbati, suisque successoribus. quo[d]

p. 260

ut verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, anuli
nostri impressione subter iussimus insigniri. Signum domni secundi
Ottonis [M] serenissimi imperatoris augusti. Iohannes cancellarius,
ad vicem [.....] Petri Papiensis episcopi archicancellarii,
recognovi et subscripsi. Data .V. idus augusti, anno Dominice incarnacionis
.DCCCCLXXXI., regni vero domni Ottonis secundi imperatoris
augusti .XIIII., indiccione nonam. Actum * * * feliciter [.....].
PRECEPTUM INCLITUM DE OMNIBUS.
(In nomine domini Dei eterni. Otto, divina miserante clemencia,
imperator augustus. Si fervore caritatis accensi de statu et
restauracione ecclesiarum Dei diligenti cura et indagacione tractamus),
imperii (nostri solium stabiliri, et feliciter regnare cum Christo
nequaquam ambigimus. quocirca omnium fidelium sancte Dei Ecclesie,
nostrorumque presencium ac futurorum devocio noverit, quatinus)
Iohannes, venerabilis (abbas cenobii Christi martiris Vincencii,
situm in finibus Beneventanis) et Capuanis, (nostram adiens celsitudinem
detulit precepta precessorum nostrorum imperatorum et

p. 261

regum, videlicet Desiderii, Karoli, Lodovici, atque Lotharii, per
que contulerunt ex suis rebus in prefatum monasterium, ac confirmaverunt
res et possessiones ibi a principibus, ducibus, reliquisque
fidelibus conlatas. unde prefatus abbas nostram exoravit clemenciam,
ut eadem precepta, ac legales scripciones, nec non predia per
diversos fines regni Italici coniacencia eidem cenobio collata per
nostre confirmacionis preceptum in prefatum venerabilem locum
confirmaremus. cuius peticionibus faventes, pro Dei amore, animeque
nostre remedio, per hoc nostre confirmacionis preceptum,
prout iuste et legaliter possumus, confirmamus, ac penitus corroboramus
in predicto cenobio Christi martiris Vincencii omnia precepta
precessorum nostrorum imperatorum, et regum, videlicet
Desiderii, Karoli, Lodoici, atque Lotharii, verum etiam omnes
res et possessiones per diversos fines regni Italici positas, per eadem
precepta, vel quolibet legali titulo scripcionis a principibus, ducibus,
reliquisque fidelibus ibidem conlatas, nec non monasteria, et cellas
inferius nominatas: monasterium siquidem in honore beati Petri
apostoli constructum, positum in loco Trite, territorio Balvense;
et in Penne cellam unam, que nuncupatur Sancta Maria in Musano);
et cellam Sancti Ruphini similiter in Balba; (in Abrucio
cellam unam in loco, qui vocatur Arole; item Sancta Maria in
Duas Basilicas; item monasterium Beati Petri apostoli, positum
iusta fluvium Sabbati, territorio Beneventano); sed et monasterium

p. 262

Sancte Dei genitricis Marie in Loco Sano; (monasterium quoque
domini et salvatoris nostri Iesu Christi, quod positum est in Alife
nec non et monasterium Sancti Georgii, quod positum est in Salerno;
seu et monasterium Sancte Marie in territorio Marsicano
quod situm est in loco Apinianici; cellam eciam Sancti Sossii in Liburio,
in loco qui dicitur Pantano cum integro vualdo ibidem pertinente,
una cum castris, cappellis, titulis, casis, terris, vineis, campis
pratis, pascuis, silvis, piscariis, molendinis, aquis, aquarumque decursibus,
servis, ancillis ad prelibatum monasterium pertinentibus, vel
respicientibus in integrum Christi videlicet martiris Vincencii, quod
positum est in finibus Capuanis et Beneventanis. Statuimus insuper
ac nostra preceptali auctoritate decrevimus ut, si aliqua intencio
orta fuerit de rebus et familiis eiusdem cenobii, liceat advocatum
ipsius per inquisicionem circamanencium liberorum hominum,
sicut lex habet hoc definire; et cum definitum fuerit, tunc demum
ipsas res et familias pars predicti) monasterii (nostra preceptali auctoritate
habeat et possideat iure quieto, recepimus preterea pretextatum
monasterium cum omnibus prenominatis monasteriis, ac
cellis, rebus quoque ac familiis ibidem aspicientibus una cum fratribus,
ac monachis ibidem Deo famulantibus sub nostre tuicionis
munburdio. Statuentes, ut abbates et prepositi eiusdem loci, iusta
priscam consuetudinem, ad communem utilitatem fratrum sua
disponant, absque alicuius contradiccione. Precipientes itaque iubemus,
ut nullus dux, marchio, comes, vicecomes, gastaldeus, seu
quelibet imperio sub nostro degens magna parvaque persona res

p. 263

predicti monasterii invadere, seu homines liberos vel servos distringere
[.....], seu molestare audeat, absque legali iudicio, neque
pensione[m] ab eis iniuste exigat. Si quis igitur huius nostri
precepti confirmacione[m], seu munburdi tuicione[m] aliquando infringere
conatus fuerit, sciat se compositurum auri optimi libras
centum, medietatem Camere nostre, et medietatem abbati predicti
monasterii. quod ut verius credatur, diligenciusque ab omnibus
observetur, presentem paginam, manu propria roborantes, anuli nostri
impressione inferius insigniri iussimus. Signum domni secundi
Ottonis serenissimi imperatoris [M] et invictissimi augusti). Iohannes
cancellarius, ad vicem domni Petri [.....] episcopi et archicancellarii,
recognovi Data nonas iulii, anno Dominice
incarnacionis .DCCCCLXXXI., indiccione .VIIII., regni domni secundi
Ottonis .XX., imperii vero .XIII. Actum in villa Ticliniano,
feliciter.
PRECEPTUM DE SORA ET VALLE SORANA ET VALVA.
(In nomine sancte et individue Trinitatis. Otto, divina favente
clemencia, imperator augustus. Si ea, que sanctis iniuste sunt
ablata restituerimus, ad salutem nostre anime provenire non diffidimus.
quapropter omnium fidelium sancte Dei Ecclesie, nostrorumque
presencium, ac futurorum comperiat universitas [.....]
monasterium Sancti Vincencii Iohannes venerabilis abbas, nostram

p. 264

adiens clemenciam, conqueri et reclamare ceperat, quod) monasterium
Sancti Vincencii destructum a nefanda gente Agarenorum,
pene omnibus destitutum rebus, et ab inimicis Dei ecclesiarum Dei
contrarii iniuste retineri nostris temporibus videtur. scilicet cellam
Sancti Donati; et monasterium Sancte Columbe; et Sancto Marciano:
ab una parte fine Acerno; ab alia parte fine Fossato; alio
capite fine Sancta Iusta; et ab alio capite coniunctum est cum ipso
monasterio de Sancta Columba; simulque cella Sancti Iuliani de
Vico Albo: ab una parte rivus, qui pergit per vallem de Castagnetum;
ab alia parte rivus, qui dicitur de Mala Fide; ab alia
parte via puplica, que venit ad Sanctam Mariam; et ab alio capite
rivus, qui venit ad fontem Vetula, curtem Sancti Casti, et Sancte
Marie, que sunt ad Sanctum Georgium; fine fonte Karoli, et fine

p. 265

valle de Vicu, quomodo in Rosanisco vadit, et Sanctum Maurum
de Anglone cum pertinenciis suis; simulque campum Borrani qui
dicitur, qui habet finis: ab una parte terra Richardi; ad alia parte
via puplica; a tercia parte fine terra Adelberti, qui Sabinianus vocatur;
quarta pars fine terra Sancti Angeli de Barregio; in valle,
que dicitur Sorana ecclesiam Sancti Stephani cum omnibus suis
pertinenciis; preterea in actu Balvense, in loco qui nuncupatur
Quinque Milia ecclesiam Sancte Marie, que cella eiusdem monasterii
dinoscitur, per fines hic subscriptas: qualiter vadit fluvius
Sangro versum qua parte Rasinus fluit, et exinde decurrit rivus,
qui exit de Quinque Milia usque in Petra, ubi fuit antiquitus castellum,
et quomodo tota ipsa vallis vadit in rivo de Camarda, et
ipse rivus decurrit in fluvius Sangro; atque ecclesiam Sancti Marcelli,
propinqua Pectorano cum omnibus rebus ibidem subiacentibus:
(que quoniam) ecclesias, et cellas, et curtes (ipsi Sancte
iuste cognovimus pertinere Ecclesie, hac nostra preceptali auctoritate
eidem monasterio et Sancte Ecclesie restituimus et reddimus)
ipsas ecclesias, et cellas, et curtes (una cum omni eorum
integritate, terris, vineis, pratis, pascuis, silvis, piscacionibus, aquis,
rivis, molendinis, omnibusque rebus ad) ipsas ecclesias, et cellas,
et curtes (pertinentibus, quatenus per hoc nostre auctoritatis preceptum
habeat ipsum monasterium ea[s]dem) ecclesias, et cellas, et
curtes (cum eorum omni integritate, habeantque potestatem prenominatus
abbas, suique successores quicquid ad utilitatem ecclesie
eis rectum visum fuerit faciendi, omnium hominum contradiccione
remota. Si quis vero dux, princeps, marchio, comes, seu aliqua
nostri regni inferior aud superior persona deinceps perscriptas) ecclesias,
et cellas, et curtes, (aut pertinencias eorum ad prelibata

p. 266

Sancti Vincencii ecclesia tollere presumpserit, et hoc nostrum preceptum
infregerit, cognoscat se compositurum auri optimi libras
centum, medietatem Camere nostre, et medietatem pretextato abbati,
suisque successoribus. Quod ut verius credatur et diligencius
ab omnibus observetur, hanc paginam exinde conscribi et
propria manu roborantes, subtus insigniri iussimus. Signum
domni * * * Ottonis serenissimi imperatoris et invictissimi augusti.
Iohannes cancellarius, ad vicem [.....] Petri [....] episcopi et
archicancellarii, recognovi et subscripsi, Data .VI. idus octubris,
anno Dominice incarnacionis.DCCCCLXXXI., imperii vero domni
secundi Ottonis .XIIII., indiccione .X. Actum Beneventi, in palacio,
in Dei nomine, feliciter, amen).
diffinicio iudicatus de sancta maria in apinianici
actum Rome.
In nomine domini Dei salvatoris nostri Iesu Christi. Anno Deo
propicio pontificatus domini nostri Gregorii summi pontifici, et
universalis V pape in sacratissima Sede beati Petri apostoli,secundo,
imperante domno Ottone a Deo coronato magno et pacifico
imperatore anno secundo, indiccione undecima, die tricesima
[.....]. Ex decretum iudicum, ex iussione domni Ottonis piissimi
imperatoris augusti, qualiter eidem ipse domnus imperator proclamacionem
audivit a Iobanne, religioso abbate venerabilis monasterii
Sancti Vincencii martiris Christi, situm super Vulturni fluminis
fontes, super quemdam comitem Raynaldum de hionasterio Sancte
Dei genitricis Marie domine nostre, qui nominatur Apinianici, in comitatu

p. 267

Marsicano est constructum, qui est cella predicti cenobii
Sancti Vincencii, quem idem ipse predictus Raynaldus comes iam
per duobus annis invasit suprascripto monasterio Sancte Marie cum
omnibus suis pertinenciis, et usque actenus vim virtutis retinuit, et
violenti manu vindicabit. unde nutu Dei, eiusque clemenciam,
dum domnus imperator in secretario, qui est iuxta basilica Beati
Petri apostolorum principis, cum resideret cum venerabili archiepiscopo,
et episcopis ultramontanis, et Italicis, et satis Ottoni ducis,
et honoratissimis viris, in quo subter manibus eorum adnotatur.
tunc suprascriptus Iohannes abbas in medio eorum adiit, et proclamatus
est dicens: “Domine sanctissime imperator et semper auguste,
“quatenus michi, et meo denique monasterio Sancti Christi
“martiris Vincencii legem et iusticiam faciatis, qualiter vim et violenciam
“passus sum a Raynaldo comite, videlicet de monasterio
“Sancte Marie, qui vocatur Apinianici, que est cella suprascripti
“cenovii Sancti Vincencii”. quibus ad hec pius imperator, misericordia
motus, iussit suis fidelibus, videlicet domno sanctissimo
Leoni archidiacono, et iudicem sacri palacii almifici imperatori, ut
exinde foras abirent, et cum eo domno Adelberto episcopo sancte
Brixiensis Ecclesie, per deificam legem eos finirent. et mox inde
egressi abierunt in dexteram partem huius basilice, residentibus ambobus
iudex et episcopus, et plurimis viris ibidem conspectui astantibus.

p. 268

rursum Iohanni abbati eis reclamavit eundem [.....] suprascripto
sermone. tunc predictus Raynaldus, qui et comes respondit:
“Noli Deus, ut suprascriptam cellam, que et monasterio Sancte
“Marie contravi, neque contrare permisi”. tunc suprascripti iudices
iudicaverunt, ut predicto Raynaldo comite refutaret iam dictam
cellam suprascripto abbati, eiusque cenobio Sancti Vincencii.
et mox Raynaldus comes apprehendit virga[m] manu, et consona
voce refutavit eundem monasterium ad suprascriptum abbatem, et
suis successoribus im perpetuum, cum omnibus suis rebus, servis
et ancillis, vineis et terris, montibus et collibus, planis et planiciis,
rupibus et fontibus, molendinis et piscariis, rivis, aquis
aquarumque decursibus, omnibusque suprascripto monasterio Sancte
Marie generaliter, et im perpetuum pertinentibus. et super hec
spondeo, polliceor vobis, vestrisque successoribus omni tempore
ego una cum heredibus, et successoribus meis, vobis, et vestro
monasterio semper defendere, adiuvare, et in omnibus auxiliare
suprascripto monasterio Sancte Marie conavero ab omni insurgente
pars hominum. et si hoc non fecero ego, vel heredibus meis, tunc
de auro nos promittimus componere auri purissimi libras centum,
medietatem Camere sanctissimi imperatoris, et medietatem vobis
et monasterii Sancti Vincencii. in qua in ibidem vim virtutem
fecerunt, et eicierunt monachi eiusdem loci, foras miserunt, et suorum
filie ibidem velaverunt, intuitis eos predicti iudices recompensaverunt,
dicentes hec: “Cur tam incestam vobis dedit licenciam,
“ut suprascripto monasterio invasissetis, et sine nutu Dei, et voluntate
“nominati abbatis monachos foras eiecissetis, et velatas
“mulier[es] introduxissetis?”. Quibus illi respondentes dixerunt:
“Domine, scimus autem, quia iniuste et irritam fecimus; sed si
“placet vobis, hoc, quod iniuste fecimus, refutamus, et ob hoc
“suprascripta pena obligamus nos nostrisque heredibus”. et statim

p. 269

apprehenderunt virga[m] manu, et clara voce refutaverunt suprascripto
monasterio Sancte Marie a suprascripti iudices, et prenominato
abbate, ut umquam ulterius exinde altercare, vel molestiam
preparare, aut vim facere maluerimus. et si autem, quod absit,
aliquando in tempore aliquam temeritatem, aut violenciam facere
conamus, tunc daturi nos per unoquoque, et nostris heredibus
promittimus componere vobis vestrisque successoribus, et partem
vestri monasterii auri purissimi libras quinquaginta, medietatem
Camere domni imperatoris, et medietatem predicti abbati, eiusque
monasterii. unde pro futura memoria futurorumque testimonio,
suprascriptus Leonis domno archidiacono, et iudici sacri palacii,
imperatoris missus, Iohannes scriniarius Sancte Romane Ecclesie
scribere precepit in mense et indiccione suprascripta undecima.
Adelbertus, gracia Dei Brixiensis episcopus et domni imperatoris
missus interfui, et subscripsi. Leo [.....] sacrosancti palacii, et
missus domni imperatoris interfui, et subscripsi. Signum manu
Raynaldi scripsit et confirmavit. Signum manu Gisoni scripsit
et confirmavit. Signum manu Donnelli scripsit et confirmavit.
Ego Iohannes scriniarius sancte Romane Ecclesie et scriptor huius
iudicati pagina, ex iussione domini imperatoris feci, complevi et
absolvi.
Hoc denique tempore Otto imperator Romam venit, et a quinto
Gregorio papa coronam imperii accepit; et cum Sarracenis
bellum fecit; facta victoria Romam rediit, ecclesiis Dei plurima
beneficia restituit.

p. 270

PRACEPTUM DOMNI OTTONIS SUPER IUDICATUS
DIFFINICIONEM.
In nomine Sancte et Individue Trinitatis. Otto, divina favente
clemencia, imperator augustus. Omnibus nostris fidelibus presentibus
ac futuris sit manifestum, quatenus nos, pro Dei amore,
nostreque anime remedio, omnes res, et proprietates Sancti et venerabilis
Felicis, unde noster dilectus fidelis Papiensis presul Petrus
nomine, et comes Oderisius investiverunt abbatem Iohannem
de monasterio Sancti Vincencii, sub nostre tuicionis ac defensionis
munburdeum recepimus, ea videlicet racione, ut prelibatus abbas
Iohannes, suisque successores habeant, firmiterque possideant omnia,
ut investitus Iohannes abbas a nostris fidelibus fuerat. precipientes
denique iubemus, ut nullus dux, marchio, episcopus, comes,
vicecomes, nullaque nostri regni parva, vel magna persona prefatum
abbatem, et suos successores de cunctis rebus, videlicet terris, vineis,
agris, pratis, mobilibus et immobilibus rebus, positis in loco
ubi dicitur Balba, molestare, disvestire, inquietare sine legali iudicio
audeat vel presumat. sed liceat iam sepe dicto abbati, suisque

p. 271

successoribus ipsas res tenere et habere, sicut investitus Iohannes
abbas fuit, omnium hominum contradiccione remota. Si quis vero
hoc non observaverit, vel hanc paginam violaverit, sciat se compositurum
auri purissimi libras centum, medietatem Camere nostre,
et medietatem ipsi abbati suisque successoribus. quod ut
verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur, sigillo nostro
hanc paginam sigillare iussimus. Adelbertus cancellarius, ad
vicem Petri episcopi et archicancellarii, recognovi et subscripsi.
Data .VIIII. kalendas septembris, anno Dominice incarnacionis
.DCCCCLXXXIII., indicione .XI., regni vero domni secundi Ottonis
.XXVI., imperii vero eius .XVI. Actum prope fluvium Trinium,
feliciter, amen.
HIS quoque diebus contendo orta est a Landulfo Greco Yserniensi
comite de terris, et castellis Sancti Vincencii, cuius
finis facta est per huiusmodi descripcionis carta[m].
DIFFINICIO IUDICATUS CUM LANDULFO COMITE YSERNIENSIS
E CASTELLIS, ET TERRIS.
Ego Iohannes, gracia Dei humilis abbas monasterio Sancti Vincencii,
situs super Vulturni fluminis, pertinenciis Beneventane
civitatis, ante domnum Ottonem imperatorem augustum, et ante

p. 272

eum residente domnus Ceso, Domini gracia episcopus [.....];
et domnus Petrus, Dei gracia episcopus civitatis Papie; et domnus
Giselvertus, gracia Dei episcopus Pergamo civitati; et ante eum residente
Gunzolino marchio, et Azzolino Teatino comitibus, et ceteris
sui magnates ante eum stantes: coniussi me ad legem cum
Landolfo comite, filium cuiusdam Landenolfi comiti. Ego, qui suprascriptus
Iohannes abbas, mecum habendo Audoaldus advocator
nostri monasterii, et ostensimus ei ante supradictam potestatem
precepta sigillata Gisolfi ducis et Arechis prin[ci]pis, qua[m] et
precepta Grimoaldi principis, et precepta Sicardi principis, qua[m]
et preceptum domni Lodoici imperatori, et preceptum domni Pandolfi,
et domni Landolfi gloriosi principibus, et preceptum domni
Ottoni imperatori, qua[m] et offersiones cartule nostri monasterii,
qua[m] et alia precepta et scripciones, nam cum relecte fuissent
predicta precepta, et scripciones, et offersiones, inter quas continentes
inter ipsas scripciones pena obligata se ipse Landolfus mille
aureorum eidem ecclesie refutaverat puplice, si in futuro aliquando,

p. 273

aliquo conamine, eidem demoliretur ecclesie [.....] unde ipse
qui supra Iohannes abbas, ante supradictum domnum Ottonem
imperatorem augustum, una cum Audoaldo advocatore sui monasterii
causaverat adversum ipsum Landulfum comitem, ut contrasset
ei in parte sui monasterii terris, que pars sui monasterii
possideret per triginta annos, et terris ipsis fuerat cultis, et incultis,
montibus et silvis in Samnie partibus, in qua ipse vetus monasterii
edificato esse dinoscitur. unde ipse, qui supra Landolfus
dixerat eique abbati, ut contrasset ei prephati sui monasterii terris,
et montibus, et silvis ipsis, eo quod dicebat puplice esset et pertineret
pro suo Yserniense comitatu, cuius finis dicebat predicta
precepta, et concessiones, et confirmaciones, et preceptum supradicti
domni Lodoici imperatoris, et preceptum supradicti Pandolfi,
et Landolfi gloriosi principibus, qua[m] et precepto domni Ottoni
imperatoris augusti, (has fines incipientes: primitus a fluvio, qui
dicitur Sangro; deinde per montes puplicos, usque in montem, qui
dicitur Acze, et sic revolvente montem eodem, usque in fluvio,
qui dicitur Melfa; et quemammodum decurrit ipsa Melfa, usque
ubi coniungit se cum parvo fluvio, qui dicitur Mellarino, et abhinc
in vertice montis, qui dicitur Balvola, et sic per cilium eiusdem
montis, usque in montem Archanum, et montem Marthe, montemque
Casale, eosque videlicet montes extrinsecus circumdantes;

p. 274

in ortu usque riagine, qui nominatur Ravennola; et a capite eiusdem
riaginis venientes iusta montes puplicos, in montem usque Benafranum,
qui est super urbem; eodem vero revolvente monte, usque
in cilium montis, qui est super terra, que vocatur Arcora, que est
ecclesie hereditas Sancte Dei genitricis Marie, que Oliveto vocatur,
subiecta prefati monasterii, et ecclesia nichilominus Sancte
Cristine, cum inclitis territoriis suis, et cum reliquis finibus ipsa
hereditas circumdatas in fluvio usque Vulturno; nam iterum ex
alia parte inchoantes a prima fine iam dicto fluvio Sangro, ipsoque
relinquente quomodo decernit aparu colle, et pergens usque in
rivio, qui dicitur Foruli, eodemque decurrente rivio usque in fluvio
Vantra, et quomodo decurrit ipsum fluvium in alio flumine, quod
Vulturnus vocatur, et quemammodum ipsum decurrit flumen iusta
terram eiusdem monasterii, usque in predictis finibus, et terris ecclesie
Sancte Marie), qualiter in eadem precepta continere videtur
quam et cum precepta ipsa concessionis, et iam dictis scripcionibus,
et offersionibus ostense fuisset, causavimus contra ipsum Landulfum
dicendo: ut postquam precepta ipsa, et iam dicte cartule,
et offersiones, a parte ipsius monasterii facte fuisset, postea ipse
Landulfus, et filius et omnibus eius contrasset terris, et montibus,
et silvis ipsis a parte ipsius nostri monasterii, et precepta ipsa, et
descripciones, et offersionibus ipsis diceretis, ut fallaces essent.
querebamus exinde audire ab eo responsum, et legibus inde cum
eo finem facerent. predictus Landulfus cum nos altercantes contra
se audisset ex rebus ipsis, cepit ille dicere coram predicta potestas:
ut iam dicta precepta, et iam dicte offersiones, et scripciones,
quas nos ei ostensimus, in omnibus sicut continunt veritose essent,
et terris, et montibus, et silvis ipsis per suprascripte fines

p. 275

ei nullo modo pertineret, nec puplice partibus pertinentes non est,
sed in omnibus ipsos pertinentes essent iam dicti monasterii, et
a modo in antea nec ille, nec eius heredes, nec quavis homo
pro parte et datum eius exinde contra pars ipsius monasterii causare
non querat, neque per scripciones, neque per possessiones,
nec pro parte puplica, nec pro alia quavis racione per pena obligata
auri libras centum ille et eius heredes nobis, nostrisque successoribus,
et ad partem predicti nostri monasterii componendum,
et per eadem conveniencia voluntarie sue ipse qui supra Landolfus
comes, per disposicionem iam fati piissimi imperatoris augusti,
guadiam mihi Iohanni abbati dedit, et mediatorem mihi posuit
se ipsum, ut semper ille, et eius heredes nobis, nostrisque
successoribus, et omnia nobis suprascripta compleat invitis; ita et
per eadem guadia, et se ipsum mediatorem convenit inter nobis, ut
ubi nos Iohannes abbas eundem Landolfum scri[be]re fecerimus,
ut nobis tale firmitatis cartule emitteret scripta, et legaliter roborata,
et inter die tercio illa apud nos non remiserit firmissima, ut
dictum est, supradicta pena ille subiaceat nobis componendum, et
invitis eos nobis adimpleret, quia ita inter nobis convenit. Factum
est placito isto die lunis, .V. die intrante mense decembrio,
indiccione .X., super Salernitanam civitatem, in qua residebat supradictum
imperatorem cum suis honoratibus ostiliter, anni Domini
.D.CCCCLXXX.I., imperii vero domni secundi Ottonis .XVIII.,
per iussionem supradicti domni imperatori, scripsi ego Iohannes
cancellarius.
Ipse quoque piissimus imperator super hoc suum tribuit firmitatis
preceptum huiusmodi.

p. 276

Preceptum domni Ottonis imperatoris de eadem re
super iudicatus.
(In nomine Sancte et Individue Trinitatis. Otto, divina favente
clemencia, imperator augustus. Si ea, que sanctis iniuste sunt
ablata, restituerimus ad salutem nostre anime provenire non diffidimus.
quapropter omnium fidelium Sancte Dei Ecclesie nostrorumque
presencium, ac futurorum comperiat universitas, qualiter
monasterii Sancti Vincencii Iohannes venerabilis abbas nostram
adiens clemenciam, lamentari ceperat, quod) Landulfus, qui Grecus
cognominatur, tria sue ecclesie invaserat castella, que conda[m]
idem Landulfus in legali iudicio, sub pena mille aureorum, eidem
ecclesie refutaverat puplice, si in futuro aliquando aliquo conamine
eidem moliretur ecclesie subtrahere, et ne qua in posterum
definite litis oriretur intencio, propria scripcione cartarum idem
Landulfus diiudicaverat corroboracione multorum, iam dicte Ecclesie
pertinere (que quoniam) castella (ipsi Sancte iuste cognovimus
pertinere Ecclesie, hac nostra preceptali auctoritate eidem
monasterio, et Sancte Ecclesie restituimus et reddimus ipsa) castella,
(et ecclesia[m] de eis cum omni eorum integritate) investimus,
simul et iam dictum abbatem: castellum videlicet de Colle Sancti
Angeli; et castellum Vadum Porcinum; et castellum, quod Vantra

p. 277

nominatur, (una cum omni eorum integritate, terris, vineis, pratis,
pascuis, silvis, piscacionibus, aquis, rivis, molendinis, omnibusque
rebus ad ipsa) castella (pertinentibus et respicientibus, quatenus per
hoc nostre auctoritatis preceptum habeant ipsum monasterium
eadem) castella (cum eorum omni integritate, habeantque potestatem
prenominatus abbas, suique successores quicquid ad utilitatem
ecclesie rectum visum fuerit faciendi, omnium hominum contradiccione
remota. Si quis vero dux, princeps, marchio, comes, seu
aliqua nostri regni inferior, aut superior persona deinceps prescripta)
castella (aut pertinencias earum a prelibata Sancti Vincencii
ecclesia tollere presumpserit, et hoc nostrum preceptum infregerit,
cognoscat se compositurum auri optimi libras centum, medietatem
Camere nostre, et medietatem pretaxato abbati, suisque successoribus.
Quod ut verius credatur, diligenciusque ab omnibus observetur,
hanc paginam exinde conscribi, et prop[ri]a manu roborantes
subtus iussimus insigniri. Signum domni [.....] Ottonis serenissimi
imperatoris [M] et invictissimi augusti. Iohannes cancellarius,
ad vicem [......] Petri [.....] episcopi et archicancellarii,
recognovi et subscripsi. Data .VI. idus octubris, anno Dominice
incarnacionis .D.CCCC.LXXX.I., imperii vero domni secundi Ottonis
.XIIII., indiccione .X. Actum Beneventi, in palacio, in Dei nomine
feliciter, amen).
Diversa quoque libella fecit venerabilis abbas Iohannes plerisque
viris, ex rebus et possessionibus huius monasterii in Balvensi,
et Pinnensi comitatu, quorum textus ita habetur.

p. 278

LlBELLUM DE PlNNE DE TERRIS, ET ECCLESIA SANCTI PETRI
DE BUBETA.
In Dei nomine. Qualiter nos Iohannes, et Ameczo, et Ildeprando,
et Maio germanis, filiis quoddam Maioni, et Vgo filius
quoddam Leuteri petivimus a te domno Iohanne, abbate ex monasterio
Sancti Vincencii, quod situm est in territorio Beneventano
iusta fluvium Vulturnum in locum, qui nominatur Samnie, ut vos
pro consensu de primati monachi, qui preordinati sunt in offercio
sancti vestri monasterii, concedere digneritis nobis, ad filii et ad
nepotibus nostris, et usque in viginti novem anni completi, idest
de rebus proprietatis de suprascripto sancto monasterio in territorio
Pinnense, idest una pecia de terra in loco, qui dicitur Bubeta,
ubi ipsa ecclesia Sancti Petri edificata est, et est ipsa suprascripta
pecia de terra per mensura modiorum quadraginta, et ipsa
suprascripta ecclesia cum cellis, terris, et dotis, et cum oratoriis
eius; et in locum qui dicitur Carpenone, et in colle de Rumuli,
et in canabine, que est inter terra culta et inculta per singule pecie
insimul faciunt modiorum quinquaginta, et sunt ipsi suprascripti
rebus infra finis: fine Cerqueto; et fine fluvio Fine; et fine rigo
de Tondeliano; et fine rigo de Casarico, et si amplius fuerit de
suprascriptis rebus infra iam dictos finis super ipsi modiorum, quam
super continet, ad pars de suprascripto vestro monasterio nichil
reservastis, sed in integrum concedisti tu suprascripto Iohanni abbati
nobis suprascripti Iohannes, et Ameczoni, et Ildeprandus, et
Maioni et Vgoni et ad filiis, et ad nepotibus nostris, et usque in

p. 279

viginti novem anni completi, et quale unum de nobis antea mortuus
fuerit, ille qui supervixerit habeat omne suprascripti rebus usque
in viginti novem anni completi. et censum solvere vel dare debeamus
nos supradicti Iohannes, et Ameczoni, et Ildeprando, et
Maio, et Vgo, et filiis, et nepotibus nostris tibi supra Iohanni abbati,
vel ad posteros successores tuos, aut ad vestros missos, aut
ad ipsum prepositum vestrum, qui pro tempore custodierit ipsa
cella Sante Marie de Musano, sive de argento, sive de alia nostra
mobilia per omne annualiter balientes solidos tres repromittimus
et obligamus nos Iohannes, et Ameczo, et Ildeprando, et
Maio, et Vgo, et filiis, et nepotibus vestris, ut si nos ipso suprascripto
censum annualiter non dederimus, et omnia sic non fecerimus
vel observaberimus, qualiter superius scriptum est, componamus
tibi suprascripto Iohanni abbati, vel ad posteros successores
tuos, argentum pena mancosi obtuaginta, Scripsi ego Leo notarius.
Ab incarnacione domini nostri Iesu Christi sunt anni nongentesimo
octogesimo secundo, et imperantes domnus Otto, gracia
Dei, imperator augustus, anni imperii eius, Deo propicio, in Italia
quintodecimo, et dies [.....] mense december, per indiccionem
.XI. Actum Pinne, † Signum manu[s] suprascripti Iohanni
et Ameczoni, et Ildeprandi, et Maioni, et Vgoni, qui hunc
libellum scribere rogaverunt, et signum crucis fecerunt. † Ego
Giso. † Ego Tesidio. † Ego Silvester notarius et iudice
rogatus.

De Pinne cambium de terris, et in Tete
CUM ECCLESIA SANCTI YSANII.
In Dei nomine ab incarnacione domini nostri Iesu Christi sunt
anni millesimo quarto, et mense octuber, per indiccione tercia.
Ideoque ego Iohannes abbas ex monasterio Sancti Vincencii, quod

p. 280

situm est in territorio Beneventano, in locum qui nominatur Samnie,
qui est iusta fluvium Vulturnum, unaque per voluntatem, et consencientes
michi primatis monachi, qui preordinati sunt in officio
de predicto sancto nostro monasterio, bona et spontanea mea voluntate,
concambiavimus atque commutacione tradidit tibi Tresidio
filio Ote ad tuam proprietatem, tuisque heredibus possidendum,
idest de res proprietatis sancti nostri monasterii, [.....] Pinnense,
in locum, qui nominatur Telesia, que est de ipsa res Sancte
Marie de Musano, que est de predicto sancto nostro monasterio
Sancti Vincencii, que est una pecia de terra culta et inculta, per
mensura modiorum ducentorum, et est ipsa iam dicta pecia infra
finis: pede fine ipsa via, que pergit da saline, et pergit ad ipsum
tricalium de Cancello, et fine ipso vallone de Cancello, pergit in
ipsa riagine, et ipsa rigagine pergit in ipso fossato de Scrispiniano;
de uno lato fine ipso suprascripto fossato, qui pergit inter
Telesiam et Crispiniano; de alio lato fine ipso fossato de rigo
Cantari; da capo fine terra, que remansit ad pars sancti nostri
monasterii ipsas suprascriptas res per ipse nominate finis, sicut
supra legitur, cum omnibus super se, vel infra se habentes in integrum,
comcanbiavimus atque commutacione nomine tradidit ego
qui suprascriptus Iohannes abbas, per consensum de suprascripti
monachi, tibi iam dicto Tresidii ad tuam proprietatem, tuisque
heredibus possidendum et faciendum omnia de ipse suprascriptis
rebus ducentorum modiorum, quod volueritis sine omnem calumniam.
unde recepi in cambio et in commutacione ego supradictus
Iohannes abbas meliorata et ampliata res recepi ad proprietatem
Sancti nostri monasterii possidendum da te iam dicto Tresidio de
rebus proprietati sue, que tibi iam dicto Tresidio per conquisitum
obvenit. et est ipsa res infra territorio Teatino in locum, qui nominatur

p. 281

in Capo de ipsa, collina de Sancto Ysanio, que est una
pecia de terra cum arboribus suis per mensuram[m] modiorum
ducenti viginti, et est ipsa iam dicta pecia de terra infra finis:
pede fine ipso fossato; de uno latu fine terra Farolfi; de capo fine
via; de alio latu fine terra, que tibi iam dicto Tresidio remansi.
ipse iam suprascripte rebus, qualiter superius scriptum est, cum
omnia super se, vel infra se habentes in integrum concambiasti,
adque commutacione nomine tradidisti tui iam dicto Tresidio mihi
suprascripto Iohanni abbati ad proprietatem suprascripto sancto
nostro monasterio possidendum. et quam istum predictum cambium
atque commutacione[m] factum fuit, super ambarum rerum
directi fuerunt misi de pars regi Giso iudice, una cum tres homines
boni estimatores, quorum fideles admittitur nomina illorum: Coni
filio Temmari, et Trasberto filio Siefredi, et Lioderico filio Iohanni.
ipsi suprascripte rebus viderunt et estimaverunt, et nobis
renunciaverunt et dixerunt, quod meliorata et ampliata res recepi
ego suprascripto Iohannes abbas ad proprietatem Sancti nostri monasterii
possidendum da te iam dicto Tresidio, quem fuisset ipse
res, quod supradictus Iohannes abbas tibi iam dicto Tresidio in
istum cambium atque commutacione[m] dedimus ad tuam proprietatem,
tuisque heredibus possidendum, promitto et obligo me ego
Iohannes abbas per consensu de supradictis monachis vel posterisque
successoribus meis, colligabo tibi iam dicto Tresidii vel ad
tuis eredibus, ut ipsa supradicta res, quod ego suprascriptus Iohannes
abbas tibi iam dicto Tresidio in istum cambium dedimus
ad tuam proprietatem tuisque heredibus possidendum, ab omnibus
hominibus antistare et defendere debeamus vobis; et si defendere
vel antistare non potuerimus a qualibet homines, aut si ego suprascripto
Iohannes abbas, vel posteris successoribus meis contra
te iam dicto Tresidio, vel contra tuis heredibus, aut contra hanc

p. 282

cartula[m] concambiacionis aliqua causacione mittere quesierimus
per qualibet ingenium, ut componamus ego suprascripto Iohannes
abbas vel posteris successoribus meis, cui de nostris culpa apparuerit
tibi iam dicto Tresidio, vel ad tuis heredibus, pena auro
vesantis sexcenti, et post pena soluta omnia ipsa suprascripta res
habeatis et teneatis ad proprietatem tui iam dicto Tresidio vel tuis
heredibus, sine omnem calumniam, quia talis fuit nostra conveniencia.
quem vero hanc cartularii concambiacionis atque commutacionis,
rogatus a suprascripto Iohannis abbatis, per consensu
de suprascriptis monachi, scripsi ego Maynardus iudex et notarius
dies [.....] istius mensis, indiccione suprascripta [.....]. Actum
in Teate, feliciter. † Ego qui supra Iohannes abbas. † Ego
Aligernus prepositus et monachus. † Ego Rayneri presbiter et
monachus. † Ego Iohannes prepositus et monachus. † Ego Giso
iudice a suprascriptis rogatus, et in hac commutacione interfui.
† Signum manus Transberti testes, rogatus a suprascripto in hac
commutacione interfui, et signum crucis feci. † Signum manus
Leuderici.
LlBELLUM DE VALVA, IN LOCO PRATULE.
In Dei nomine. Scriptum precarie seu conveniencie, qualiter
steti adque conveni inter me Albericus, filius quondam Transarici
de Valva, et te Iohannes, vir venerabilis abbas de monasterio

p. 283

Sancti Vincencii, quod situm est in partibus Beneventane,
locus qui Samnie vocatur, ubi nunc presenti tempore regimen tenere
videtur, quia dedi ego Albericus in conveniencia de mobilia
iusto valientes solidos centum tibi suprascriptus abbas, et a predicto
monasterio tuo; idoneis homines in hac conveniencia interfuerunt
quomodo in edicti continet pagina, hec sunt nomina eorum: Rineri
filius quondam Arvini, et Rayneri filius quondam Tezzoni,
et Aldo filius quondam Caroni. pro ea vero racione et conveniencia,
et per consensu, et voluntate de primatis monachis de
predicto monasterio tuo suprascripto dedisti mihi Alberico, vel ad
meis heredibus, amodo et usque in .XX. et novem annis, hoc est
de res proprietatis predicti monasterii una pecia terre, que est in
territorio Valvense, in locus qui Pratule vocatur, est mensurata
iusta mensura per longum ab uno latu .CC.um septuagintaquattuor,
per latum a capu .CC.um trigintaquattuor, a pede .CC. sexaginta;
abet finis: da uno latu via, et terra Sancti Pelini; de alio latu fine
ipsum flumine Calido; a capu et a pede terra de filiis quondam
Helperini, cui supernomen Elpezo vocatur. et si amplius inveneris
suprascripta mensura, ibidem infra finibus ipsa est pecia de terra,
secus predicte finis pergunt cum introitu et exoitu suo, et cum
omnia quantum infra se, vel super se abentes, quia integrum dedisti
mihi, vel ad meis heredibus in completi .XX. et novem annis.
in vero tinore ad usumfruendi, lucrandi, agendi, cultandi, laborandi,
regendi, nam non vendendi, nec donandi, nec concambiandi, nec
in loco pigneris commendandi, nec per nullum ingenium argumentis
in alterius potestate ad proprietario nomine transmigrandi,
vel subtrahendi, nisi tantum usufruendi, et de frugibus faciendi
quidquid ego vel meis heredibus voluero; et pro frugibus quod
nos exinde lucraverimus, sic debeamus absolvere censum omne
annualiter, per unumquodque annum, in qualecumque die infra
annum, de merce solidum unum ego, vel meis heredibus, aut nostris
ministerialis ipsum censum omne annualiter damus tibi

p. 284

Iohannes abbas, vel ad tuis successoribus, aut vestris ministerialis,
quod vos pro incensum ipsum transmittitis. et hoc repromitto
et obligo me, vel meos heredes, amodo et usque in .XX. et novem
annis, per hunc scriptum precarie, tibi Iohannes abbas, vel tuis
successoribus, quod si nos hec omnia sic iuste, pleniter non conservaverimus,
et ipsum censum omne annualiter non dederimus,
quomodo suprascriptum est, nomine pene componere obligamus ego
vel meis heredibus tibi suprascriptus abbas, vel tuis successoribus
de auro monitato unam libram, et ille rebus salve et illese reveniant
ad vos, quia inter nos tale fuit conveniencia. Quam, et per
rogum Alberici, hac precaria scripsi ego Petrus iudex et notarius.
Scripsi anno ab incarnacione domini nostri Iesu Christi anni sunt
nongentesimo nonagesimo septimo, et regnante domno Otto imperator,
filius quondam [.....] imperatori augusti, anni imperii
eius secundo et dies [.....] menses iulius, per indiccione decima.
Actum in Valva, mense, indiccione suprascripta, feliciter. † Ego
Albericus. Signum manum Rayneri. † Signum manum Toderici.
† Signum manum Iohannis.
LlBELLUM DE MARSI.
In Dei nomine. Scriptum precarie, qualiter stetit atque convenit
inter te Iohannes, abbas de monasterio Sancti Vincencii, quod
situm est in partibus Beneventano, supra fluvio Vulturno, locus
ubi Samnie vocatur, et me Mattefredus, filius quondam Luponi de
territorio Marsicano, quia dedi ego suprascriptus Mattefredus de
mo[bi]libus meis, valientes solidos .XXIIII.or, tibi suprascriptus Iohannes
abbas, ad opus et dispendium de suprascripto monasterio

p. 285

Sancti Vincencii, tu suprascriptus Iohannes abbas a me recepisti
a pars suprascripti monasterii Sancti Vincencii, et idoneis homines
in hac conven[ien]cia interfuerunt, quomodo in edicti continet pagina;
nomina eorum: Adenolfus, filius quondam Luponi; et Ilprandus,
filius quondam Adelberti; et Ildeprandus, filius quondam Cupori.
pro eadem vero racione et conveniencia dedisti tu suprascriptus
Iohannes abbas, per consensu et voluntate de primatis et ordinatis
monachis, de predicto monasterio Sancti Vincencii mihi suprascripti
Mattefredi, vel ad meos heredes, amodo et usque in completi
.XXVIIII.em annis: oc est de rebus proprietatis Sancti Vincencii,
in territorio Marsicano, in locus ubi Vicus vocatur; et in locus,
qui vocatur Marcianu; et sunt ipse rebus infra finibus: fine serra
Sancti Donati; et fine ipsa Pettila; et fine aqua de Fucinu; et fine
Cesulinu; et fine rivo Foraneo, et sunt collecte de suprascripte
rebus due pecie de terra, que sunt inter ipse due pecie de terra,
que sunt mensurate modiorum quadraginta, omnia et in omnibus
quantum infra suprascripte finibus ad ipsum monasterium Sancti
Vincencii pertinet, vel pertinere debet casis, casilinis, terris, vineis,
campis, pratis, pascuis, vel inpascuis, silvis, salectis, pomis, arboribus
fructiferis, vel infructiferis, baliginis, limitibus, rivis, vel salicibus,
aquis, aquarum vel [.....] decursibus, aquis, cultum vel
incultum, omnia et in omnibus quantum infra suprascripte finibus
ad ipsum monasterium Sancti Vincencii pertinet, vel pertinere debet
in integrum mihi suprascripti Mattefredi, vel ad meis heredibus
usque in completi vinginti et novem annis per scriptum conveniencie
dedisti ad usumfruendi, agendi, lucrandi, laborandi, prestandi, nam
non vindendi, nec donandi, nec concambiandi, nec in loco pigneris
commendandi, nec per nullum ingenium argumentis in alterius potestatem
ad proprietario nomine transmigrandi, vel subtraendi, nisi
tantum, ut supradiximus usufruendi, et de ipse frugibus faciendi

p. 286

quicquid ego suprascriptus Mattefredus vel meis heredibus facere
voluerimus. et pro frugibus quod nos exinde lucraverimus, sic
debeamus dare et absolvere censum ego suprascriptus Mattefredus,
aut qualibet de meis heredibus, aut per nostros missos tibi suprascripti
Iohannes abbas, vel at tuis successoribus, aut a qualibet de
vestris missis omne annualiter infra annum qualiscumque die denarios
sex, aut merces valientes denarios sex, et hoc repromitto et
obligo me ego suprascriptus Mattefredus, vel meis heredibus tibi
suprascripti Iohannes abbas, vel ad tuis successoribus. si nos hec
omnia sic pleniter non conservaverimus, et ipsum censum annualiter
non dederimus, quomodo suprascriptum est, nomine pena,
componere promitto et obligo me ego suprascriptus Mattefredus,
vel meis heredibus tibi suprascripti Iohannes abbas, vel ad tuis successoribus
de auro mundo uncie sex. Quam et per rogum suprascripti
Mattefredi hunc scriptum precarie scripsit ego Paulus
notarius, in anno ab incarnacione domini nostri Iesu Christi anni
sunt nungentesimo octuagesimo .IIIIo. et die [.....] mensis aprelis,
indiccione .XII.a Actum in Balva, mense indiccione suprascripta, feliciter.
Ego Mattefredus in hac precario [.....] me facto interfui.
Ego Aldo rogatus interfui. Ego Anseramus rogatus interfui.
DE VALLE TRITANA ET CARAPELLE.
In Dei nomine. Scriptum precarie, qualiter steti atque conveni
inter nos Gualteri, filius quondam Deodati; et Temmari;

p. 287

Iohannes germanis fratribus, filiis quondam Iohannis; Vgo, et Oderisi
germanis fratribus, filiis quondam Dodoni; Giso, Gualkeri, et
Sansoni, filiis quondam Trisidii; et Gualkeri, filius quondam Erimfredi
de Baiva, et te Iohannes abbas de monasterio Sancti Vincencii,
qui situm est ipsum monasterium in partibus Benevent[an]is,
supra fluvio Vulturno locus, qui Samnie vocatur, ubi nunc
presenti tempore regimen tenere videtur, quia dedimus nos suprascripti
in conveniencia tibi suprascripti Iohannes abbas, et a<d>
pars predicti monasterii Sancti Vincencii <de nostra mobilia valientes
libre octo, et tu ipse octo libre a nobis recepisti in conveniencia>, et
idoneis homines in ac conveniencia interfuerunt, quomodo in edicti
continet pagina; oc sunt nomina eorum: Framesitu vicecomes de
Valva, et Anseri filius quondam Azzoni, Girardus filius quondam
Girardi. pro eadem vero racione et conveniencia, que et per voluntate
et consensu de primatis et ordinatis monachis de predicto
monasterio Sancti Vincencii dedisti nobis, vel ad nostris heredibus
per scriptum conveniencie, amodo et usque in .XX. et .VIIII.em
annis, oc est de res iuris proprietatis de predicto monasterio Sancti
Vincencii, que sunt in territorio Valvense, per singule vocabula,
oc est: in primis medietate de ipsa curte de Tussie, que est de
predicto monasterio tuo; et in campo de Peltino; et in Lapide
Vivo; et in Turri; et in Cerule; et in Pretorio; et in Prebetarini;
et in villa Sancti Pauli; et in villa Sancti Nicandri, et omnia
ipsa medietate quantum ad ipsa curte de Tussie pertinet, vel pertinere
debet in territorio Valvense, in montibus, et in planis, omnia
ipsa medietate. insuper dedisti nobis de res iuris proprietatis de
predicto monasterio tuo, que sunt in territorio Valvense in valle
Tritana, omnia ipsa medietate; et in Ofene; et in Frenge; et in
Obino; et in Cerqueta; et in Capu de Aque; et in Volumbro,

p. 288

omnia ipsa medietate de ipse rebus proprietatis, que sunt de predicto
monasterio, in suprascripte loca dedisti nobis suprascripti: fine
Banzu, et fine Forca de Tebb<lo>, et fine vadu Palgosu, et fine Forca
de Lapide Vivo, et fine Tribile, quomodo pergit a Bestublo, omnia
ipsa medietate de suprascripte rebus de monasterio tuo in ipse
suprascripte loca dedisti tu suprascriptus Iohannes abbas nobis suprascripti
vel ad nostris heredibus, et quantum in antea habuimus
per scriptum conveniencie, qualiter Paulus humilis abbas omnia
ipsa medietate de suprascripte casis, terris, vineis, campis, pratis,
pascuis, silvis, salectibus, pomis, arboribus fructiferis, aquis aquarum,
vel decursibus aquis, de sanctis ecclesiis, cum cellis, et
terris, et omnia sua pertinencia, vel adiacencia sua, cum censis,
et datis, nobis omnia ista medietate. insuper dedisti nobis in Carapelle;
et in Bute; in Lucclana; in Presutu; et nelle Fracte, fine
serra de Carpesco, et fine Cornu, et fine Segella, et fine Tribile,
fine serra de Capraneca, fine Roncellone, fine Pometella, fine forca
de Perso, quantum infra suprascripte finis ad ipsum monasterium
pertinet in montibus, et in planis, omnia ipsa medietate, cum introitu
et exoitu suo, et cum omnia quantum infra se vel super se abentes
ipsa suprascripta medietatem dedisti nobis, in eo tenore usufruendi,
agendi, regendi, cultandi, nam non vindendi, nec donandi, nec
concambiandi, nec in loco pigneris commendandi, nec per nullum
ingenium argumenti in alterius potestate proprietario nomine transmigrandi,
et pro ipse frugibus, quod nos lucraverimus, sic debeamus
absolvere censum annualiter per unumquemque annum, in
qualecumque die infra annum tibi suprascripti Iohannes abbas,
vel at tuis successoribus inter granum, et ordeum, et sicena, et
legumina, et mel in ac iusta mensuram, que per illum locum vadit,

p. 289

.XV.m modia, et unum agnum, et libram I de siricu, et .II.e pecie
de caseo nos suprascripti omnes, vel nostris heredibus; et hoc repromittimus
et obligamus nos, vel nostris heredibus, quod si nos
hec omnia iuste pleniter non conservaverimus, quomodo suprascriptum
est, nomine pena obligamus nos, vel nostris heredibus de
auro nominato libras sex. Hunc scriptum precarie scripsi ego
Iezzo iudice et notario. Anno ab incarnacione domini nostri Iesu
Christi nungentesimo nonagesimo .VIII.o, mense i<u>nius, indiccione
.XI.a Signum manum Gualkeri scribere rogatus. Signum manum
Girardi. Ego qui supra Gezzo complevi et subscripsi.
LlBELLUM DE TERRATICO, QUOD DEBENT DARE HOMINES
DE BAYRANO PER OMNES ANNOS.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Secundo anno
principatus domni nostri Landenolfi gloriosi principis, mense
iunia, duodecima indiccione. Memoratorium factum a nobis Petrus
diaconus et monachus seu missu a domno Iohannes, Domini
gracia abbas monasterii Sancti Vincencii, situs super Vulturni flumini[s]
fontes, de eo quod ante presencia suprascripti gloriosi principis
et domna Aluara gloriosa principissa, et ibi adessent plures
nobiliores viros et subscriptorum testibus, ego erga mecum abendo
Audoaldum notarium abbocatorem predicti nostri monasterii, per
ex iussione supradicti gloriosi principis et principisse, voluntarie

p. 290

sue guadiam nobis dederunt hos homines abitatores de loco Bayrano,
idest Radi iudex, Cotuneo de Culioni, et Gundo, et Dominico
filius Petri, et Friso filius Lupi, et Iohannes filius Bricti, et Conso
filius Lupi, et Beraldo filius Iobi, et Iso filius Bassi, et Yngo filius
Homari, et Petri filius Leoni, et Ayfrit filius Ayfrede, et Petrus
clericus filius Roffi, et Lupo filius Iennari: isti hominibus supra
nominati guadiam nobis dederunt, pro vice sua et parte et vice
de aliis hominibus omnibus, abitatores de predicto Bayrano, qui
terre predicti nostri monasterii in parte tenent et laborant, mediatorem
nobis posuerunt et exierunt pro vice eorum et sua et de
predictis aliis hominibus ipsi, qui supra Radi iudice, et Cotuneo
de Colione taliter, quatenus a modo et dum illi predictis terris iam
dicti nostri monasterii de predicto loco Bayrano in parte tenent
et laborant, illi et eorum heredibus debeat se obligare annualiter,
et dare nobis in parte predicti monasterii vel ad missi nostri monasterii
debeant terraticum, tempore suo, de victualium et fruges
et de omnia, quas exinde fecerint, ipsos nobiscum dividere debeant
in tres partes, illi tollant exinde parti duo et pars suprascripti nostri
monasterii tollamus exinde partem unam, que est tercia parte
ad potestatem predicti nostri monasterii, et facere et complire
nobis im parte nostri monasterii obligaverunt omnia et in omnibus
qualiter consueti fuerunt facere et complire de antea in parte suprascripti
nostri monasterii permaneant guadiam, et iam dictis mediatoribus
si vero ipsi, qui supra omnibus supra nominati vel eorum
heredibus et predicti hominibus, qui de iam dictis terris nostri monasterii
de predicto loco Bayrano in parte tenent et laborant, non
fecerint et non compleverint nobis in parte suprascripti nostri monasterii,
ea omnia per ipsum ordinem, qualiter superius legitur,
quinquaginta bizanteos solidos pena se et suorum heredibus nobis
et in pars predicti nostri monasterii componere obligaverunt, et
omnia suprascripta nobis percomplire obligaverunt per suprascriptam

p. 291

guadiam, et iam dictum mediatorem ad pignerandum obligamus nobis
ipsis qui supra prenominati, si necesse est vel ad aliis missis predicti
monasteri per nominative bobi, et bacce, et porci sui et
scirpas intro casis et alia causa usque ad legem. Scripsi ego
Iohanne notarius. Ego Maio. Ego Pando. Ego Iohanne 
notarius.
Alexander episcopus servus servorum Dei. Venerabilibus
fratribus Teanehsi, Suessanensi et Kaiacensi episcopis, salutem
et apostolicam benediccionem. Significavit nobis dilectus
filius noster abbas Sancti Vincencii de Monte quod magna
tenimenta predecessores sui, sine fratrum consilio, distraxerunt
licet ad mensam monachorum suorum specialiter pertinerent. Vnde
quoniam officio nostro congruit, et saluti ecclesiis in suis iusticiis
prestare auxilium pariter et favorem, fraternitati vestre per apostolica
scripta mandamus quatinus, cum propter hoc fueritis requisiti,
Capuani accedentes, si qui tenimenta ipsa detinere forte voluerint,
causam inter eos et predictum abbatem diligencius audiatis,
et rei veritate plenius inquisita, eandem causam <con>cordia non
differatis vel iudicio terminare. Datum Tusculani, .II. idus
augusti.

p. 292

alexander episcopus servus servorum Dei. Venerabili fratris
Frequentinensi episcopo et dilecto filio abbati Sancte Sophie,
salutem et apostolicam benedictionem. Ex transmissa conquestione
dilecti filii nostri abbatis Sancti Vincentii [.....]
accepimus quod abbatissa monasterii Sancti Victorini de Benevento
ei redditus consuetos non solvit et inobediens esse penitus et rebellis
presumit. Unde quoniam non decet quemquam iure suo
fraudare, discreptioni vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus
prefatam abbatissam moneatis et, auctoritate nostra, si opus
fuerit, cogatis, ut prescripto abbati constitutos et consuetos redditus
solvat, et obedientiam et reverentiam inpendat, sicut hec, que
eam precesserunt, inpendisse noscuntur, aut in presentia vestra
plenam super his iustitiam non differat exibere. Datum Tusculani,
.III.idus augusti.
DE PINNE IN LAURETO, CUM ECCLESIA SANCTE MARIE.
In Dei nomine. Scripsi libellum de conveniencia, qualiter ego
Iohannes, abbas ex monasterio Sancti Vincencii, quod situm est

p. 293

in territorio Beneventano, iusta fluvium Vulturnum in locum, qui
nominatur Samnie, unaque per voluntate et consencientem mihi
primati monachi qui preordinati sunt in officio predicto nostri monasterio,
concedo vobis Bernardo, et Guidolfo germanis, filiis quondam
Liuduni, ad filiis et nepotibus vestris, ad libellario nomine,
amodo usque in viginti novem anni completi. idest de res proprietatis
predicti nostri monasterii; et est ipsa res in territorio
Pinne, in locum, qui nominatur Laureto cum ipsa ecclesia Sancte
Marie, que subiecta est de predicto nostro sancto monasterio Sancti
Vincencii, et est ipsa res per mensura modiorum octoginta, et habet
finis: capo fine Forca de casale et via, que pergit de Tricalio da
Macine, et pergit in fluvio Tabe; pede et uno lato fine fluvio Tabe;
et de alio lato fine fonte Laureti<na>, que pergit in rigo Latico,
ipsa suprascripta res per ipse nominate finis, sicut supra legitur;
et si amplius fuerit de ipsa res infra suprascripte finis nulla reservacione
ad manum nostram fecimus; sed omnia et in omnibus,
super se, vel infra se habentes in integrum concedo ego suprascripto
Iohannes abbas, per consensum de suprascripti monachi, vobis suprascriptis
germanibus, vel vestris heredibus, usque in suprascripti
viginti et novem anni completi, in eo tenore laborandum, et exfructandum,
cultandum, nam non bindendum ipsa suprascripta res
nec donandum, neque cambiandum, neque per nullum ingenium
in alterius potestate ad proprietatem alienandum, vel subtrahendum
da pars nostro monasterio, nisi, ut diximus, res ipse usufruendum,
et exfructandum debeatis ad proprietatem predicto nostro monasterio
conservandum. tantum faciatis de ipsa fruges et fructos
omnia q[uo]d volueritis usque in suprascripti viginti et novem anni
completi, sine omne calumniam de suprascriptis germanibus, vel
vestris heredibus. censum persolvere debeatis, vel dare pro ipsa
suprascripta res per vos, aut per missos vestros mihi suprascripti
Iohannes abbas, vel ad successoribus meis, aut ad missi, vel nostri

p. 294

prepositi dare ipsum censum, seu aurum, vel argentum, aut alia
mobilia valientes solidos tres; omne annualiter infra mense november
detis ipsum censum. pro ea vero racione ad usufruendum
dedimus vobis suprascriptis germanibus, vel ad vestris heredibus
usque ad ipsi suprascripti viginti novem anni completi, quia
vos dedisti mihi suprascripti Iohannes abbas, pro hac causa, in ista
conveniencia de vestra mobilia valientes solidos sexaginta, quod nos
suprascripto Iohannes abbas recepimus ad pars nostro monasterio
restaurandum. et hoc repromitto ego Iohannes abbas, per consensu
de predicti monachi, et obligo me, vel successores meos
vobis suprascriptis germanis, vel ad vestris heredibus, si vos ipsa
supradicta res ad proprietatem predicto nostro monasterio conservaberitis,
et ipso iam dicto censu annualiter dederitis, omnia
sic feceritis, vel observaberitis, sicut superius scriptum est; et si
ego Iohannes abbas, vel successoribus meis vobis suprascriptis germanis,
vel ad vestris heredibus de ipsa suprascripta res aliquid retollere
quesierimus, aut contenderimus, aut foras mittere presumserimus
per qualibet ingenium, ut componamus ego suprascripto
Iohannes abbas, vel successoribus meis vobis supranominatis germanibus,
vel ad vestris heredibus, cui ex nostra culpa dederit, auri
mancosi quinquaginta, quia inter nobis tale stetit conveniencia.
Que[m] vero hunc scriptum libellum seu conveniencie rogatus a 
suprascripto Iohanni abbati, per consensu de suprascripti monachi,
scripsi ego Lupo notarius. Ab incarnacione domini nostri Iesu Christi
sunt anni nungentesimo octogesimo tercio, et imperante domno
Otto, gracia Dei, imperator augustus, anni imperii eius, Deo propicio,
quintodecimo, et mense november [.....], per indiccione .XI.a
Actum in Pinne, feliciter. Ego qui supra Iohannes abbas.† Ego
Roffridus diaconus et monachus ac prepositus. † Ego Aczo presbiter
et monachus ac prepositus. Ego Petrus diaconus et
monachus.

p. 295

LIBELLUM DE PINNE, LOCO CONTINIANO.
In Dei nomine. Scriptum libellum seu conveniencia, qualiter nos
Petri, et Magno, et Mango, et Iohannes germanis, filii quondam
Mangoni, per hunc scriptum libellum seu conveniencia usufruendum
precauimus tibi Iohannes, abbas ex monasterio Sancti Vincencii,
qui situm est in territorio Beneventano, iusta fluvium Vulturnum
in locum, qui nominatur Samnie, ut aliquid de rebus sancti vestri monasterii
nobis suprascriptis germanis, at filii[s], et nepotibus nostris,
et usque in viginti novem anni completi, per consensu monachis
congregacionis sancti vestri monasterii, et est de rebus sancti vestri
monasterii in territorio Pinnense in locum, qui nominatur Continiano,
que est terra, et vinea, et terra culta et inculta, per mensura
in uno se tenentes modiorum .IIII.or centi; et est omnia ipsa
suprascripta res infra finis: a capo fine ipso Tricalio de Ceneto;
a pede fine limite; de uno latu fine fossato de Canneto; de alio
latu fine ipse fossato de Ponzano, et fine ipsa rigagine de fonte
Beccla, quomodo pergit in ipso rigo de Scanfiniano, et fine rigagine
que pergit ad ipsam ripam de Continiano, ad ipsam ripam de
alie supradicte res, per ipse nominate finis, sicut supra legitur, cum
vinea, et pomis, et arboribus suis, et cum omnia ipsa suprascripta
rebus super se et infra se habentes in integrum; et si amplius fuerit
de ipse suprascripte rebus infra predictis finis super ipsi suprascripti
modiorum, quam super continet, ad manus vestra, nulla[m]

p. 296

exinde fecistis reservacionem, sed omnia in omnibus in integrum
per hunc scriptum livellum condidisti tu suprascripto Iohannes
abbas, per consensu monachorum congregacionis Sancti Vincencii
vestri monasterii nobis suprascriptis germanis, ad filii[s], et nepotibus
nostris, amodo et usque in .XX.ti novem anni completi in eo tenore
usufruendum, laborandi, cultandi, fruendi, bibendi, nam non
bindendi, nec donandi, nec concanbiandi, neque per nullum ingenium
argumentis in alterius potestate ad proprietatem alienandi, nisi
usufruendi, et nos ipse fruges habendi, et faciendi inde omnia quod
voluerimus sine omne[m] calumniam, et ipse rebus ad proprietatem
huius sancti monasterii conservandi. et annualiter quod de
ipse rebus habuerimus, sic debemus reddere censum nos suprascriptis
germanis, et filii[s], et nepotibus nostri[s], amodo et usque
in .XX. novem anni completi tibi Iohannes abbas, vel ad posteros
successores tuos, vel ad vestrum prepositum, qui pro tempore fuerit
in ipsa vestra cella Sancte Marie de Musano, per omnes annualiter,
in mense decembris, sive de argentum, sive de alia nostra
mobilia, balientes solidos tres, et omnia de nostra pars pleniter
permanentes. pro ea vero racione et conveniencia dedisti tu suprascripto
Iohannes abbas nobis germanis, ac filii[s], et nepotibus
nostris, et usque in viginti novem anni completi, ipse rebus, pro
qua dedimus vobis, vel ad pars vestro monasterio de nostra mobilia
balientes solidos .CCCC, quod ad opus et dispendio vestro monasterio
restaurandum recepistis, et apud vos habere cepistis. et
hoc repromittimus et obligamus nos germanis, et filii, et nepotibus
nostris amodo et usque in viginti novem anni completi tibi Iohanni
abbati, vel ad posteros succesores tuos, quod si omnia, quod superius
scriptum est, non observaverimus, et ipsum iam dictum censum
annualiter pleniter non dederimus, et non fecerimus omnia, qualiter
superius scriptum est, ut componamus vobis, cui hoc fecerimus,

p. 297

et nostra culpa claruerit, pena ausum mancosi quinquaginta, et
omnia ipse rebus recolligati ad pars vestro monasterio, quia talis
fuit nostra conveniencia. Quem vero hunc scriptum libellum,
rogatus a suprascriptis germanis, scripsi ego Ayfredo notarius et
iudex. Ab incarnacione domini nostri Iesu Christi sunt anni nungentesimo
octogesimo secando, imperante domnus Otto, gracia
Dei, imperator augustus, anni imperii eius Deo propicio IIIIX.o,
mense decembris [.....], per indiccione .XI.a. Actum in Pinne, feliciter.
† Signum manus suprascriptorum germanorum, qui hunc
scriptum scribere rogaverunt. † Ego Tufani rogatus. † Ego
Temmari rogatus fui et subscripsi. † Ego Iohannes rogatus
[.....] ac subscripsi.
De Calinole, loco Lamponiano, [.....] Sancti Ylarii.
IN nomine domini nostri Iesu Christi. Primo anno principatus
domni Landolfi gloriosi principi[s], mense februario, terciadecima
indiccione. Memoratorium factum a nobis Flondengardus
presbiter et monachus, seu prepositus monasterii Sancti Vincencii,
situs super Vulturni flumini[s] fontes, ubi domnus Iohannes abbas
preest, seu misso supradicto domno Iohanni abbati; qualiter presencia

p. 298

Friderisi iudici[s] et aliorum testium, sicut convenit inter nos
et Summu, et Petri, et Leone germanis, filii quondam Iohanni
habitatori de finibus Calinolu, et tunc per eadem conveniencia voluntarie
sue guadiam nobis dederunt ipsis supradictis germanis, ego
erga nobiscum habendo Maionem advocatorem predicti monasterii,
et mediatorem nobis posuerunt se ipsis taliter, quatenus amodo et
usque ad annos viginti duo expletos tunc ipsis qui supra Summo,
et Petri, et Leo vel eorum heredibus debeant tenere et laborare
in parte inter nos et eis, integre sex pecie de terre, pertinentes ecclesie
Sancti Ylarii, cella predicti nostri monasterii, que esse videtur
in finibus comitatu Colinolo, loco qui vocatur Lamponianu.
prima pecia de terra, que habet finis: ab una parte fine via puplica,
que est a parte occidentis, et inde habet passus centum sexaginta;
de secunda parte terra predicte ecclesie, que est a parte
septentrionis, et inde habet passus nonaginta; de tercia parte fine
terra predicte ecclesie Sancti Ylarii, que est a parte orientis, et
inde habet passus centum quadraginta duo; de quarta parte iterum
fine terra predicte ecclesie, que est a parte meridie, et quomodo
vadit usque in eadem terra, habet exinde passus quinquaginta, et
qualiter revolvit ipse inter Sico circa terra predicte ecclesie, et pergit
usque in Aiellano, habet exinde passus quadraginta octo, et
quomodo vadit ipse Aiellano, et pergit usque ad predicta via, habet
exinde passus centum octo. Secunda pecia ibique propinqua finis
habet: de uno latu fine via, que decernit inter hec terra et fine
suprascripta terra; aliu latu fine terra Petri et Adelchisi habet per
singula latera in longitudine passus .XXX.; unu capud tenet in terra
predicte ecclesie Sancti Ylarii; aliu capud tenet in terra Petri et
Adelchisi et de consortibus eorum, habet per singula capita per
transversum passus .XX. octo. tercia pecia ibique habet finis: per
amba latera fine supradicti Petri et Adelchisi et de consortibus eorum,
habet per singula latera in longitudine passus .C.m quinquaginta .VII.em;
unu capud tenet in via puplica, que cava antiqua esse videtur, que est
a pars ipsa de capora; aliu capud tenet in terra suprascripti Petri et
Adelchisi et de consortibus suis, habet exinde per singula capita per
tran[s]versum passus .XXII. quarta pecia ibique habet finis: de amba

p. 299

latera terra suprascripti Petri et Adelchisi et de consortibus suis habet
per singula latera in longitudine passus .L.; unu capud tenet in via
puplica; aliu capud teriet in terra suprascripti Petri et Adelchisi,
habet per singula capita passus .XX. quinta pecia ibique finis habet:
de uno latu fine via publica, que decernit inter hec terra suprascripte
ecclesie Sancti Ylarii; aliu latu fine terra suprascripti Petri et Adelchisi
habet per singula latera in longitudine passus .XXX.ta novem;
unum capud tenet in supradicta via publica, que decernit inter hec
terra et terra, que dicitur de Campora, habet inde passus .XIII.cim;
aliu capud tenet in terra suprascripti Petri et Adelchisi, habet exinde
passus decem et .VII.em. sexta pecia ibique finis habet de duo latera
et uno capud terra supradicti Petri et Adelchisi; habet per singula
latera per longitudine[m] passus quinquaginta sex; aliu capud
tenet in via publica, habet per singula capita passus .XXX.a II.o ad mensuram
de passu Landonis seniori[s] castaldei mensuratum. Hec autem
iam dicte sex pecie de terre, qualiter superius de fine in fine indicate
et mensurate sunt, tunc ipsis qui supra germanis et suorum
heredibus debeant tenere et laborare in parte inter nos et eis, arare,
seminare, labori ipsi cultare, metere, et terere per annos singulos, veniente
tempore suo, iusta racione[m], et ibi necessum fuerit, in eadem
pecie de terre debeas ibidem ponere arbori et bites iusta racione[m],
et arbori et bites, quem ibi sunt, et quem ibi posueritis, debeatis
ipsi tempore suo dirramare, vites ipse potare et propaginare, et a
pede zappare per annos singulos, veniente tempore suo, iusta racione[m].
et quantumcumque bictualium seu alia frugia vobis Dominus
per singulos annos de iam dicte pecie de terre de subtus
dederit, dividatis ipsos nobiscum, sic quomodo dividunt alii parcionarii
cum suos consortes, qui terre aliene in consimili loco teneunt
et laborant. vinum vero, quod de tote exierit et feceritis, dividatis
ipsos nobiscum per equaliter, ibique in palmento vos tollatis inde
medietatem, et ad pars supradicti monasterii detis exinde ipsa reliqua
medietate. et quando veneritis exinde ad metendum et terrendum
seu ad vindemiandum per singulos annos, semper faciatis

p. 300

scire ad pars suprascripti monasterii, ut ibidem missum nostrum
dirigere debeamus, qui sortem suprascripti monasterii recipiat. et
quando ibidem missus predicti monasterii steterit, vos qui supra
germanis et vestris heredibus debeatis eis dare manducare et bibere
iusta racionem, secundum vestram potenciam, et inclita ipsa
sorte de ipso victualio et vino, quem exinde ad pars predicti monasterii
venerit, vos qui supra germanis et vestris heredibus portare
debeatis intus civitatem Calinolo, ad ecclesiam Sancte Marie,
cum omne vestro dispendio salvum. quam et debeatis in predicta
terra unum de vos, qui supra germanis, in predicta terra residere,
vel habitare cum familia et animalia et alia omnia causa vestra,
et de amicis et commenditis vestris, et habere ibidem casa et area,
et ortum, et facere omnia vestra utilitate, que vobis necesse fuerit,
iusta racione[m], a modo et usque in suprascripti anni completi.
et ipsa sedilia si[n]t ad unum modium de terra, granum seminacionis
ad modium iustum, unde ad pars suprascripti monasterii nullam sortem,
aut partem dare non debeatis, nisi preter tantum per singulos
annos veniente dare debeatis vos et vestri heredes pulli boni paria
tres, idest in festivitate Sancte Marie pulli boni parium unum, et
in nativitas Domini pulli boni parium unum, in Pascha maiore,
quod est resurrectio Domini similiter pulli boni parium unum. et
nos qui supra Iohannes abbas, et posteros nostros, et pars predicti
monasterii defendere debeamus vobis, qui supra germanis, et
ad vestris heredibus integre iam dicte pecie de terre, cum vie sue
ibidem intrandi ex exiendi ab omnibus hominibus, ab omnibusque
partibus, amodo et usque in suprascripti anni completi. a completi
vero suprascripti anni, et sive infra ipsi anni, quando vos vel
vestros heredes inde exire, et tollere, et excotere exinde ipsa lignamina
de ipsa casa, vel de teboria, et alia omnia causa vestra, et
de amicis et commenditis vestris, et pergatis cum ipsos ea omnia
securiter ubi volueritis absque omni contrarietate nostra, et de posteris

p. 301

nostris, et de pars suprascripti monasterii, tantum faciatis
ipsos scire ante unum medium annum, quia ita nobis convenit.
Si autem ipse qui supra Summo, et Petri, et Leo vel eorum heredibus
non fecerit, et non compleverit nobis, et ad pars predicti
monasterii ea omnia per ipsum ordine[m] sicut superius legitur,
decem bizancios solidos pena se illi nobis, et ad pars predicti monasterii
componere obligamus, et omnia suprascripta nobis, et ad
pars suprascripti monasterii componere obligaverunt per suprascriptam
guadiam, et se ipsos mediatores ad pignerandum obligaverunt
nobis suprascripti mediatores se, et suos heredes, si opus fuerit
bovi, bacce et porci, et alia causa sua usque ad legem. Scripsi
ego Lando clericus et notarius, et interfui. † Ego qui supra
Friderisi iudex. † Ego Iohannes notarius. † Ego Petrus notarius.
Obiit autem predictus venerabilis abbas Iohannes tercio idus
iulii, anno incarnacionis Dominice. D.CCCC.LXXX.IIII., indiccione .XII. 
Roffridus abbas Sancti Vincencii, sedit e
annis .XIIII. iste conduxit homines, et
habitare fecit in colli Sancti Angeli, et in
Baccaricias, et in locum ubi dicebatur ad Ficum
et in Cerrum, villas quoque in Calvo,
ubi ecclesiam edificavit vocabulo Sancti Vitaliani,
ubi plures recollegit hereditates per has
scripciones.

p. 302

De castro Colli.
In nomine domini nostri Iesu Christi. Sexto anno principatus
domni nostri Landenolfi gloriosi principis, mense marcio,
prima indiccione. Memoratorium factum a me Roffridus, Domini
gracias, abbas monasterii Sancti Vincencii, situs super Vulturni
fluminis fontes, qualiter pro futuris temporibus recordandum vel
definiendum, ante presencia[m] Roczonem iudicem et aliorum testium,
habuit peticionem a vobis Martinus filius quondam Ermoni,
et Iohanne, Ermo, Leo, Aczo, et [.....] germanis fratribus, et Ilmericus,
Andrea, Iohanne, Asclano, Gizzo, Franco, Iohanne, Valderanius,
et [.....] germanis fratribus; Dominicus Ponzo, et Dodatum
germanis fratribus; Dominicus, Benedictus, Gizzo, Iohanne, Lambertum,
Iohanne germanis fratribus; Iohanne, Petri germanis fratribus;
Iohanne, Deudo, Ilmericus, Lupo, Aldo, Maio germanis fratribus;

p. 303

Andrea, Guinelapu germanis fratribus; Giczo, Iohanne, Petri,
Maio, Iohanne, Lupo, Alepertu, Lupo ante presenciam Roczonis
iudicis et aliorum testium, tali tenore, ut amodo et usque in viginti
novem annos expletos, et alii viginti novem annus posteros vestros
ut habitare et residere in ipsum castellum, qui dicitur Colli
Sancti Angeli, et de ipsis terris pertinentes nostro monasterio non
longe a iam dicto nostro monasterio, in partibus Samnie sito, qui
habet finis suprascripte terre ipse, et de castellum, qui ibidem hedificatum
est: prima pars rivo, qui dicitur Claro, et pergit usque in
fluvio Vulturno, et quomodo ascendit per fluvium Vulturnum,
usque ad rivo, qui dicitur Sancti Petri, et pergit per ipsum rivo
usque ad montem, qui dicitur Scappeli, et venit usque ad maccla
Iohanni Atessani, et quomodo vadit directe ad ipsum Clarum; et
de alia parte flumine Vulturno fine rivo de valle, qui dicitur Cerru,
et pergit in flumine Vulturno; et fine via Foronisca, et quomodo
pergit in Rave sicca, et quomodo pergit directe in flumine Vulturno.
dedimus et tradidimus ad supradictis hominibus, et eorum heredibus
ad possessionem suam, amodo et usque in viginti novem
annos, et alii viginti novem annos posteros vestros et laborandum,
et vinee pastinandum, et omnes boni arbori ibidem plantandum,
et case ibidem hedificandum, et residere cum familia et animalia,
et ibidem facere omnem suam utilitatem, que eorum necesse fuerint
iusta racione[m], que suprascripte terre, quem culte habetis,
et ad cultum potueritis perducere, ubi bene apparuit laborate, et
piantate vineis et arboribus fructiferis, et omnibus laboribus eorum,
que ibidem fecerit, liceat vos et vestris heredibus vinea vindemiare
tempore suo, et cunctos victualium et vinum et alia frugia, quem
Dominus vobis dederit, vestre sit potestates et heredibus vestris
unde nobis, nec a pars predicti nostri monasterii, nec posteros nostros
sorte dare non debeatis. liceat vos tenere et habere ipse
suprascripte terre, et ipse frugia, quem vobis Dominus exinde

p. 304

dederit, amodo et usque in viginti novem annos expletos, alii viginti
novem annos posteros vestros, et liceat vestris animalibus in
suprascriptis finis ambulare et pascere. et dum ibidem habitaveritis,
detis in parte predicti nostri monasterii, per singulos annos,
vos et vestris heredibus usque ad constitutum per racionabiliter
unum modium de granu, et unum de ordeum ad modium iustum.
et ubi apparuerit, ut habeatis una tractoria de vino, detis in pars
predicti nostri monasterii duo modia de vino ad modium iustum;
et de porcis vestris, quem vos habueritis, detis vos et vestris heredibus
de undecim porci maiori unum, de .XX. minori unum. et
de suprascripte terre, quem diximus, si necesse fuerint vendere aut
donare, faciatis scire ad ipsum nostrum monasterium; ad tantum
precium, quantum tercium hominem iuste fuerit extimatum, totum
vobis damus; et si nostro monasterio comparare noluerit, liceat
vobis vendere et donare ad ipsis hominibus, qui in suprascripto
[.....] habitant. et facia[n]t nobis ipsum servicium, quod vos feceritis.
et si volueritis exire, liceat vos et vestris heredibus inde
exire cum omnia causa vestra, et de commenditis vestris absque
contrarietate nostra, et posteros nostros, et pars predicti nostri monasterii,
ad securiter ubi vos volueritis. et obligamus nos suprascripti
homines, si non compleverimus omnia, sicut supra diximus,
nos et nostris heredibus centum solidos bizanteos pena nos obligamus,
et omnia vobis compleverimus. Et te <Lambertus> notarium
scribere rogavimus. Actum de castello Samnie. † Ego Roczo iudice.
† Ego Asclano. † Ego Andrea. † Ego Iohanne. † <Ego
Epifanius decanus in anima omnium fratrum>.

p. 305

DE BACCARICIA.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Tercio anno
principatus domni nostri Landenolfi gloriosi principis, mense
iulio, .XIII. indiccione. Ideoque ego Roffridus, domini gracia abbas
monasterium Sancti Vincencii in partibus Samnie, situs super Vulturni
fluminis fontes, manifestum facio quia supradicto nostro monasterio
per plurimis locis copiosas habet substancias, inter quod
eciam habemus terram predicti nostri monasterii, non longe a
nostro monasterio, in locum qui dicitur Baccaricia, que habet finis
terra ipsa: fine via antiqua, ubi dicitur:Lametine de scripto qui
habet Furconini, et pergit in torrente, qui vadit ad Cesaline Iohannis
Castoni, et pergit usque ad limitem, qui venit in limitem,
qui habuit Piscine de veteri tempore ad capud de terre Fusconi,
et nominati Iohannis Castoni, et venit usque ad morella de Vaccaricia,
sicuti descendit per ipso, qui vadit ad colle, ad viam antiquam,
usque ad Lamitine de via, que hahuit iusta scriptum
de bonis hominibus, qui habuit castellani, ut ipse terre sine affectum
non haberemus ipsos. unde convocatos fratres monachos
predicti monasterii, et consilium cum eis habuimus, qui eadem
terre facere deberemus, ut si invenerimus homines, qui a nos per
conveniencia libellario ordine tollere voleret et ad cultum perducere,
daremus eos ipsos, que nobis et fratribus rectum comparuit.
unde convocavimus infra nobis Roczo iudicem et subscriptos

p. 306

idoneos homines, qui se nobiscum interesse dixerunt, sicut in lege
scriptum est de conveniencia, et ita firmavimus infra nobis hunc
scriptum conveniencia libellario. idcirco ego iam nominatus Roffridus
abbas, una cum consensu fratrum et subscripcione monachorum,
erga nobiscum habendo Dominicus advocatorem nostri
monasterii, per hunc consilium, dedimus vobis Leoni, et David, et
Maio, Alberico, Aczo, et Garipaldo, ad possessionem vestram et
vestrorum heredibus, ideo iam dictis terris, quomodo per finis indicate
sunt, vobis omnibus prenominatis, amodo et usque dum
vos et vestrorum heredibus volueritis habitare cum familia et animalia
et cum omnia causa vestra et de commenditis vestris, et
liceat vobis ibidem facere omnem vestram utilitatem, que necesse
fuerit, iusta racionem, amodo et usque dum vos et vestris heredibus
volueritis habitare, et de nominatis terris laborare, et ad
cultum perducere, et vinee pastinare, et conciare tempore suo, et
vendere, quantum vos ad cultum laborare potueritis, et cunctos
victualium, et vinum, et alia frugia, quem Deus vobis exinde dederit
vestre sit potestati, unde nobis nec ad pars nostri monasterii
sorte[m] dare non debeatis, nisi tantum dum ibidem habitaveritis
detis de supranominatis semper unum modium de granum, et
unum de ordeum, ad modium iustum, per singuli quomodo supra
legitur. et si apparuerit de vos omnes prenominatis, ut habueritis
caballi, faciatis servicium cum caballo, ubi vos scire fecerit a parte
predicti nostri monasterii, et quia sic convenit inter nobis. et
liceat ipsi porci et animaliis vestris infra iam dictis finis andare et
pascere, et detis in pars nominati monasterii per singulum annum
per racionabiliter de viginti porci unum. et liceat vobis vestrisque
heredibus infra predicto castello iusto ordine habitare cum familia
et animalia, cum omnia causa vestra, et de commenditis vestris,
quomodo habitant boni homines, qui in nominato castello habitant.
et quando inde exire volueritis, liceat vobis et vestris heredibus

p. 307

inde exire cum omnia causa vestra, et de commenditis vestris,
et pergeretis securiter ubi volueritis absque omni contrarietate
nostra, et posteris nostris, et pars predicti monasterii adque rectoribus:
tantum amodo et usque in tres anni completi aliquid dare
non debeatis. et si vobis et vestris heredibus necesse fuerit vendere
denominatis terris, aut donare, aut de casis vestris, que vos feceritis,
faciatis scire ad pars nostri monasterii; et si voluerit ipsos emere
nostro monasterio, debeatis ipsos dare quantum per tercio hominem
iuste fuerit extimatum; et si nostro monasterio comparare
noluerit, liceat vos vendere, et dare ad ipsis hominibus, qui in
nominato castello habitant, et facere nobis ipsum servicium, sicut
supra diximus. unde obligo me ego Roffridus abbas, et posteros
meos, et pars predicti nostri monasterii tali tenore, ut quacumque
adveniente tempore, per qualecumque ingenium, hunc scriptum
libellarium dirrumpere aut removere quesierimus; et si vobis non
compleverimus omnia, sicut supra diximus, ducenti solidos bizanteis
pena nos et posteros meos componere obligamus, et omnia
vobis percompleamus, et hunc scriptum secundum legem stare
potest, firmiter permaneat semper. et taliter ergo qui supra Roffridus
abbas, et te Dominicus notarium scribere rogavimus. Actum
de Castello Samnie. † Ego qui supra Roffridus abbas. † Ego
Maraldus monachus et prepositus. † Ego Petrus et diaconus et
monachus. † Ego Ildeprandus sacerdos et monachus. † Ego
Roczo iudex.

p. 308

DE CASTRO PESCLU.
In nomine domini nostri Iesu Christi. [.....] anno principatus
domni Landolfi gloriosi principis, mense aprelis, octava
indiccione. Memoratorium factum a me Roffridus, Domini gracia
abbas monasterium Sancti Vincencii, situs super Vulturni flumini
fontes, voluntarie sue Alipertu filius Aleprandi, et Leo filius Grimaldi,
et Iohannes Termulese, et suis germanis fratribus, et Amico
filius Iannaci, et suis germanibus fratribus, et Grimaldus filius Iohannis,
et Leo filius Gregorii, et Benedictus filius Pertoni et suis
germanis fratribus, et Petri filius Ioboni et suis germanis fratribus,
vult a nobis eadem terris, per scriptum libellario ordine, tollere
volunt in ipso loco, ubi dicitur ad Ficus, que sunt subiecte predicti
nostri monasterii, ad tenendum et excolendum, et ibidem habitandum
et residendum cum familiis et animaliis, et cum causa sua,
ut ammodum usque dum ibi habitare volueritis, ego qui supra Roffridus,
Domini gracia abbas, dedimus et tradidimus vobis prenominati
hominibus ipse suprascripte terre subiecte nostri monasterii,
que habet finis a pede flumine Vulturno, et de una pars rivo de
valle de Cerro, quomodo vadit directe usque in colle, qui dicitur
aparum, et quomodo vadit directe in rigo de Forule, et ipsum

p. 309

rivum quomodo vadit in flumine de Vantra, et ipsa Bantra quomodo
descendit in flumine Vulturno. Dedimus et tradidimus
vobis prenominati hominibus et vestris heredibus, usque dum ibidem
habitare volueritis, et predicte terre, quem diximus laborare et
ad cultum perducere, quantum potueritis iusta racionem, et vineam
pastinare et bonas arbores ibidem plantare, et facere omnem vestram
utilitatem, que vobis necesse est iusta racione[m], et omnes labores,
qui ibidem habueritis, vestre sit potestati, unde sorte[m] dare
non debeatis amodo et usque in quinque anni completi. completi
vero quinque anni, usque dum ibidem habitaveritis et laboraveritis,
annualiter detis in pars predicti nostri monasterii unum
modium de granu, et unum de ordeum ad modium iustum, et ubi
habueritis super iusta tractoria de vino, detis in pars predicti nostri
monasterii duo modia de vina ad modium iustum, et de porcis
vestris detis escaticum in pars predicti monasterii de undeci porci
maiori unum, et de .XX.ti minori alium. et liceat vestris animaliis
infra predictos finis andare et pascere, et si amodo et usque
in sex anni alii hominibus ibidem ad habitandum venerit, liceat
vos recipere in ipsum ordinem, et faciat nobis ipsum servicium
quomodo vos feceritis in pars predicti nostri monasterii. et quando
inde exire volueritis et ipsos dimittere, et liceat vos vestrisque
heredibus case versare, et facere omnia que volueritis, et alia omnia
causa vestra, et de commenditis vestris, qui ibidem habueritis, et
pergere cum ipsos securiter ubi volueritis, absque omnem contrarietate
et pars predicti nostri monasterii, tantum faciatis scire nostro
monasterio. et si de ipse terre necesse fuerit vendere, faciatis
scire nostro monasterio; et si nostro monasterio comparare
voluerit, liceat vos vendere ad tantum precium, quantos per bonos
homines fuerit estimatum. et si nostro monasterio noluerit comparare,
liceat vos vendere ad ipsis hominibus, qui in ipso loco
habitant, et faciant nobis ipsum servicium, quomodo ille fecerint,

p. 310

et ipse terre semper in potestate nostri monasterii permanere debeant.
et obligamus nos prenominati hominibus et nostris heredibus,
et si non compleverimus omnia et in omnibus, sicut superius
legitur, nos et nostris heredibus componere obligamus quinquaginta
solidos bizanteos pena nos et nostris heredibus a pars predicti
monasterii, et omnia vobis compleamus per invitis. Et te Ummo
notarium scribere rogavimus in acto de castello Samnie. † Ego
Iohannes iudex. † Ego Franko rogatus.
DE CASTRO CERRU.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Septimo anno
principatus domini nostri Landenolfi gloriosi principis, mense
marcio, secunda indiccione. Memoratorium factum a nobis Petrus
diaconus et monachus, seu prepositus monasterii Sancti Vincencii,
situs super Vulturni flumini fontes, ubi domnus Roffridus Domini
gracia abbas preest, de eo quod presencia Friderisi iudici[s] et aliorum
testium, declaro quia in presenti mense et indiccione supradicta,
domnus abbas, per scriptum libellario ordine, secundum legem,
dedit ad tenendum, et laborandum, et excolendum de curtis, et terris,
et montibus,et ballibus, et habitandum, et vinee pastinandum, amodo
et usque ad annos viginti novem expletos, pertinentibus nostro monasterio,
que esse videtur in finibus Samnie, loco ubi dicitur ad
Cerrum, Iohannem, et Audoaldus germanis filii quondam Veneri,
et Grimoaldus filius Martini, Salomon filius Perti, et Dominicus
presbiter filius Saxi, et Urso filius Iohannis habitatores de loco
Corniliano, et Petrus Orbino de nostro loco, et Iohannes filius
Leoni, et Dominicus, et Lando figuli, et ad germanos eorum, et

p. 311

Lando filius Gennari, et Landuli filius Laurencii clerici, et Dominicus
filius Unoaldi, et Petri, et Constancius filius Aldi, inter hec
fines incipientes: ab uno latere fine ipsa Zentola, et quomodo
pergit ipsum fossatum, et venit in ipsa Forcella, et inde pergit
per ipsum rivum, qui dicitur de Foruli, et intrat in ipsa Vantra,
et quomodo ipsa Bantra intrat in ipso fluvio Vulturno, et quomodo
ascendit per ipsum flumine Vulturno usque in rivo qui dicitur
Merdaro, et ab inde per ipsam viam de ipsa Portella usque
in ipso campo de Sangro, et directe pergit in ipsa Zittula: infra
predictos finis et indicacionibus quantum illi cum suis consortibus,
laborare et excolere potuerint, et castellum ibidem facere debeant et
habitare, in omni racione et ordine, qualiter iam dictus eorum scripto
libellario [.....] continere videtur, qui scribtus est per Iohannem
notarium. ideo pro talia guadiam nobis dederunt ipse, qui supra
Iohannem Veneri, et Iohannem filium Leonis, nos erga nobiscum
habendo Audoaldus abbocator nostri monasterii, illi pro vice sua,
et parte et vice de predictis ceteris aliis omnibus hominibus consortibus
suis, et mediatorem nobis posuerunt per singuli se ipsis,
taliter quatenus amodo, et usque in viginti novem anni expleti,
ipsis omnibus supranominatis et eorum heredibus debeant tenere
et laborare de iam dictis terris seu curtibus, et montibus, et silvis,
et vallibus nostri monasterii infra predictos finis, quantum exinde
laborare et excolere potuerint, usque ad numerum constitutum, ita
ut debeant de eadem terris illi vel eorum heredibus laborare et
excolere, et ad cultum perducere, arare, seminare, et labori exinde
recolligere, et tritulare, et debeant ibidem vinee pastinare quante
potuerint, et ipse conciare, et vindemiare; et ubi eorum aptum fuerint,
debeant ibidem facere castellum, et ibidem casa facere, et
habitare, vel residere cum familiis et animaliis suis, et cum causa

p. 312

sua, et de commenditis suis, et ibidem faciant, et habeant omnem
suam utilitatem, quem eorum necesse est iusta racionem. et liceat
eis in ipsis silvis, seu terris, et montibus, et vallibus porci et peculiis
suis minare ad pascendum, et ibidem faciant et habeant omnem
suam utilitatem, quem eorum necesse est iusta racionem. et cunctum
victualium, et vinum, seu alia fruges, quem Dominus exinde
dederit amodo et usque ad annos tres expletos, sue habeant ipsi
potestati, unde eorum sorte[m] tollere non debeamus; et completi
tres anni, in antea usque ad predictum constitutum, bictualium et
vinum seu fruges, que exinde annualiter fecerint tantum per singula
estate veniente dent nobis in parte predicti nostri monasterii
granum bonum et bene siccum modium unum, et ordeum bonum
modia duo, et vinum bonum modium unum, ad potestatem predicti
nostri monasterii, vel ad missum nostrum, ad talem modium,
quale nobis dant ipsi alii hominibus, qui de terris nostri monasterii
in ipsis finibus laborant. de porcis suis dare nobis debeant
escaticum, de porci maiori de undecim unum, et de mediocres
dent nobis escaticum, sicut ceteri alii hominibus nobis dant de ipsis
partibus nostris. vinum, quem exinde feceritis per singule case una
tractoria de vino vestre habeatis potestati, unde nobis sorte[m] tollere
non debeamus, et a quo inde feceritis predicta tractoria de
vino, detis annualiter predicto vino in supradicta racione, que superius
legitur. et quale ex vobis nobis ad caballum servicium facere
volueritis, et nos voluerimus, de dandum vobis predictum
victualium et vinum solutis maneant; et quale ex vobis de predictis
terris venundare aut alienare, liceat vobis inter vos unum
ad alterum venundare et dare, et ille, qui ex vobis ipsos tuleritis,
facere et persolvere debeant ipsum datum et servicium in parte
nostri monasterii, que superius modo dare debuerint, eo quod sic
convenit nobis, et pars nominati nostri monasterii defendamus vobis

p. 313

eadem terris, et silvis, et montibus, et vallibus, seu castello, cum
viis suis intrandi et exeundi, ab omnibus hominibus amodo et
usque ad nominatum constitutum, et quando inde exire volueritis,
liceat vos et vestris heredibus exinde versare ipse case vestre, et
tollere inde ipsa lignamina et alia omnia causa vestra, et de commenditis,
que ibi habueritis, et pergeret cum ipsos omnia securiter
ubi volueritis, absque omni contrarietate de parte nostri monasterii,
eiusque abbatibus, et custodibus: tantum facia[n]t nos ipsos
scire ante unum annum. et da completi nominati [.....] anni, si
illi voluerint et convenerint, liceat eis vel eorum heredibus ibidem
habitare, et eadem terris tenere in supradicta racione in antea usque
ad alios viginti novem anni expleti, eo quod sic convenit nobis.
si vero ipsis qui supra, rei eorum heredibus non fecerint et non
compleverint nobis, et ad pars predicti nostri monasteri, ea omnia
per ipsum ordinem, qualiter superius legitur, centum bizanteos solidos
pena se nobis im parte nostri monasterii componere obligaverunt,
et omnia nobis percompleat per meam guadiam, et se ipsis
mediatoribus ad pignerandum obligaverunt nobis ipsis qui supra
mediatoribus, et suis heredibus, si necesse est per nominative bovi,
et bacce, et porci sui, et scirpa intro casis, et alia causa sua,
usque ad legem. Scripsi ego Iohannes notarius et interfui. † Ego
qui supra Friderisius. † Ego Maio. † Ego Sico.
Possessiones quoque plurimas acquisivit per diversa loca venerabilis
abbas Roffridus, sicut hic continetur.

p. 314

OFFERCIO DE YSERNIA DE REBUS.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Anno quarto
principatus domni Landenolfi gloriosi principis, mense decembrio,
quartadecima indiccione. Ideoque ego Ianniperto, filius quoddam
Teodelgari, natibo et habitator de civitate Yserniense, declaro
quoniam habemus pertinentem rebus et substanciis in finibus
Ysernie, et prese intro ipsa civitate Ysernie, que fuit et pertinuit
quondam Gaffruli filius Traisi, et Altrude uxori eius, filia Blandoni,
per hereditacionem avi et genitori, quem pro salvacione anime
nostre offerre volumus in monasterio Sancti Vincencii, quod situs
est supra Vulturni fluminis fontes, in qua modo Deo auxiliante vir
beatissimus domnus Roffridus abbas curam de eo regimen tenere videtur.
idcirco ego qui supra Ianniperto, divina inspiracione compulsus,
pro remedium anime mee, ut hic et in futuro seculo apud
omnipotentem Deum de peccatis meis indulgenciam accipere valeam,
per hanc cartulam offero in ipso iam dicto monasterio Sancti
Vincencii, hoc est integre prese et case media civitate ipsa Ysernia,
et integris ipsis omnibus rebus et substanciis foras ipsa civitate,
que sunt et pertinent superius dicti Graffoli, et suprascripte Adeltrude
uxori eius, quem admodum nobis est pertinentes, ut diximus,
per hereditacionem avi et genitori nostri, insimul cum ipse
quinque scripcionibus, que inde apud nos firmate tenemus. primitus

p. 315

namque hoc indicamus territoriis ipsis et curtem ipsam, que
est, ut diximus, in finibus Ysernie, ubi nominatur Urgi, in qua e
ecclesia Sancte Marie fundata esse videtur, finis habet: de duabus
partibus fine nostri monasterii et Sancti Benedicti; et de alia parte
fine fluvio, qui dicitur Cenglone; et de alia parte serra de monte;
et de alia parte fine finita Arepaldesca. et una ex ipse prese et
case intus ipsa civitate Ysernie finis habet: de amba dua latera
terra et case, que fuerunt quondam Radolfi; unum capud terre et
casa Leoni; aliud capud tenente in ipsa corte, que est puplica ipsius
civitati. et alia presa intus ipsa civitate et corte finis habet: de
uno latu et unu capud terra et casa Leoni; et aliud capud terra
et casa Radolfi. et ipsa alia curte et terris ista parte ipso fluvio
Cinglone finis habet: de uno latu via antiqua, que decurrit in ipso
fluvio, et perexiente per ipsi Pescli in ipsa serra; aliud latu fine
terra mea, quod per istam cartulam in eodem monasterium offerui;
unu capud fine Dominica; aliud capud in ipso iam dicto fluvio,
qui vadit infra hac terra et curte, et infra ipsa superius dicta curte,
in qua ipsa iam dicta ecclesia Sancte Marie fundata est. predicte
vero prese et case et iam dicte indicate territoriis et curtis, cum
integris aliis omnibus rebus et substanciis ipsis, que fuerunt suprascripti
Graffoli, et supradicte uxori eius, in finibus Ysernie, in
ipso iam dicto monasterio Sancti Vincencii offeruimus, cum viis
suis, et aquis, et anditis suis, cum sepis et limitibus, et cum pertinenciis
suis, et cum omnia inferiora ac superiora sua ad possessionem
vestri monasterii, et de eius abbatibus atque rectoribus,
excepto illam quartam partem, quam inde legibus pertinet Monde
uxori mee, filia quondam Aderici diaconi, qui Munderico clamabatur.
seu et ego mulier, nomine Monda, uxor suprascripti Ianniperti,
et filia Aderici diaconi, divina inspiracione compulsa, pro
remedium anime mee, consensu et voluntate suprascripti Ianniperti
viri et mundoaldi mei, in cuius mundium me esse agnosco, per
hanc cartulam offero in ipso iam dicto monasterio Sancti Vincencii
integra ipsa quartam pars mea, que mihi legibus pertinet de

p. 316

integris ipsis omnibus iam dictis rebus et substanciis, quod prephatus
vir meus in eodem monasterio offeruit, de quantum, quantoque
mihi pertinet a parte viri mei de ipsis iam dictis rebus et
substanciis, qui fuerunt et pertinuerunt suprascripti Graffoli et supradicte
uxori eius, una cum viis, et aquis, et anditis suis, cum
sepis et limitibus, et cum pertinenciis suis, et cum omnia inferiora
ac superiora sua, ad possessionem ipsius monasterii, et de
eius rectoribus insimul, et ipsa quartam partem meam, quem mihi
pertinet de ipse iam dicte quinque scripcionibus, unde nobis nec
viri, nec coniugi, neque ad nostris heredibus, nec alii cuilibet nullam
reservavimus, ea racione, ut amodo et semper ipso iam dicto monasterio
et eius abbatibus atque rectoribus firmiter habeant et possideant
integra ipsa suprascripta nostra offersione, et obligamus nos,
qui supra Ianniperto et Monda, vir et coniux, nos et nostris heredibus,
ego qui supra mulier cura consensu et voluntate suprascripti
viri et mundoaldi mei, tibi supradictus domnus Roffridus abbas et
ad successoribus tuis, et ad partem suprascripti vestri monasterii,
amodo et semper defendere et antestare vobis integra ipsa iam
dicta nostra offersione ab omnibus illis hominibus vel partibus, cui
vel ubi per nos aut per nostris heredibus ipsos veraciter datum
vel alienatum paruerit, ab aliis vero hominibus, vel partibus, vicibus
nostris licenciam et potestatem habeatis vos et vestris successoribus
et parte suprascripti vestri monasterii, fieri vobis inde
auctori et defensatori per istam cartulam, et cum ipse iam dictis
scripcionibus, et per aliis vestris racionibus, ut melius potueritis et
scieritis. nam si nos vel nostris heredibus hanc offersionis cartulam,
per quocumque ingenium, dirrumpere vel removere quesierimus,
et omnia superius dicta vobis non compleverimus, quinquaginta
solidos aurei vizanteos pena nos et nostris heredibus vobis
vel ad successoribus vestris, aut ad partem vestri monasterii componere
obligamus, et omnia suprascripta vobis compleamus, et hec
carta, de quibus continet, firma permaneat im perpetuum. et taliter nos,
qui supra vir et coniux, communiter, pro salvacione anime
nostre, fecimus et te Martinum clericum et notarium scribere rogavimus.

p. 317

Actum Teanense [.......].† Ego Suppo iudex. † Ego
Sicelfridus. † Ego Dodo clericus.
OFFERCIO LANDONIS COMITIS DE TIANO.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Quinto anno
principatus domni Landenolfi gloriosi principis, mense november,
quintadecima indiccione. Ideoque ego Lando, comes ex civitate
Teanense, filius bone memorie domni Atenolfi comitis, declaro me
iter facere in oracione ad ecclesiam Beati Michahelis Archangeli, que
sita est in monte Gargano, ut per eius intercessionem apud omni
potentem Dominum de peccatis meis indulgenciam accipere valeam.
ideoque testamentum feci ex omnibus rebus et substanciis
meis, interea divina inspiracione compulsus, pro remedium anime
mee, per hanc cartulam, iudico in monasterium Sancti Vincencii,
situs supra Vulturni fluminis fontes, ubi nunc, Deo favente, vir
beatissimus domnus Roffridus abbas preest, hoc est terra mea, quem
habeo in finibus eiusdem civitatis Teanensis, infra fines de loco
Bairanu, propinqua loco Cornelianum, ubi vocatur Ducenta, ex
campo per exagoma modia de terra trecenti infra fines, que subtus
dicimus: de una parte rivo, unde per tempus aqua decurrit, qui
descendit subtus ponte Marmoreum, et ut redit in limite, que est
terra de hominibus de Corneliano, et ut vadit in fluvio Vulturno;
de alia parte eodem fluvio; de tercia parte fine terre mee, qui
supra Landoni comitis, et de nepoti mee, quem genitor meus per

p. 318

convenienciam multam habuit da pars episcopio Sancti Terenciani;
de quarta parte fine via, que vocatur Fra[n]cisca, que vadit per
eodem ponte Marmoreum, ut se iunget hec fines ad predictum
pontem cum ipso rivio, qui est priore fines; infra has fines indicate
iudico in iam dicto monasterio trecenti modia de terra in
adunatum a quale parte illud voluerit tollere et habere pars suprascripti
monasterii, passiatum racionabiliter ad passum, qui fuit Landoni
seniori castaldei, habente per unumquemque modium per
quattuor partes per singule parti passus triginta. hec autem terra
infra iam dictos finis, qualiter superius diximus, coniunctum cum
ipso fluvio per ipsa exagoma, ut diximus, modia de terra trecenti
in iam dicto monasterio iudicavi atque disposui, una cum arboribus,
et omnia inferiora ac superiora sua, et cum vie sue intrandi
et exiendi ad possessionem iam dicti monasterii, et de eius rectoribus.
unde michi nec ad meis heredibus, nec alii cuilibet homini
nullam reservavi, nisi tantummodo cunctis diebus vite mee ipsa
predicta terra in omnibus mee sit potestati ad fruendum nomine,
et ex ipsa frugia faciendum omnia, que michi placuerit, nam non
vendendi, nec donandi, nec in nullis modis ipsas alienandi. a die
autem obitus mei integra ipsa predicta terra veniant ad potestatem
suprascripti monasterii, et de eius rectoribus ad abendum et possidendum
et frugiandum, ita ut semper ipsa predicta terra sit in
potestate de illis monachis, qui cotidie laudes Deo canunt, et officiant
ipsum monasterium Sancti Vincencii de Monte; et frugium,
que exinde annualiter Deus dederit, eorum sit potestati, et non habeat
potestatem abbas vel rector ipsius monasterii predictam terra[m]
in nullis modis dare aut alienare, et si per eis datum aut alienatum.
apparuerit in quacumque modum, et non illud tenuerit, et dominaberit
atque frugiaberit ipsas illis monachis, qui in ipso monasterio
Sancti Vincencii de Monte cotidie servierint, quatenus a

p. 319

presente integra ipsa predicta trecenti modia de terra veniant ad
potestatem Sellecte et Gemme sorori mee vel ad eorum heredibus
ad faciendum omnia, que eorum placuerint, absque omni contrarietate
nostri monasterii et de eius rectoribus, et carta ista sit
disrupta et bacua, et nullum roborem in se habeat, quia in tali
racione in eodem monasterio iudicavi, ea enim racione, ut a die
obitus mei in antea semper pars suprascripti monasterii et ipsis
iam dictis monachis in ipsa racione, que superdiximus, firmiter
habeant et possideant integra ipsa iam dicta terra per ipsa numeracione.
et obligo me, qui supra Lando comes et meos heredes,
tibi supradicto domni Roffridi abbatis et ad ipsis suprascriptis monachis,
et ad pars suprascripti monasterii, defendere et antestare integra
ipsa predicta terra, que in eodem monasterio iudicavimus,
ab omnibus hominibus, ab omnibusque partibus; et quando volueritis
vos et successoribus vestris, seu pars vestri monasterii vices
nostra, licenciam et potestatem habeatis fieri vobis inde auctori et
defensori per ista carta, et per aliis vestris racionibus, ut melius
potueritis et scieritis. si autem ego vel meos heredes aliquando
in tempore hanc iudicacionis cartam per quocumque ingenium dirrumpere
quesierimus, et non vobis defensaverimus, et non compleverimus
vobis ea omnia et in omnibus, quem ammodum superius
legitur, duocenti solidos aurei vizanteos penam me et meos
heredes componere obligo tibi, qui supra domino abbati vel ad
successoribus tuis, et ad pars suprascripti vestri monasterii, et omnia
suprascripta vobis compleamus, et hec carta, de quibus continet
firma permaneat semper in ista racione. Et tali ego qui supra
Lando comes feci, et te Martinum clericum et notarium scribere
rogavi. Actum [.....] Teanense. † Ego Delgisi iudex.

p. 320

DlFFINICIO IUDICATUS DE TERRIS AD ClLICIAS AD CALDANAS.
In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Sexto anno
principatus domini nostri Landenolfi gloriosi principis, mense
ianuario, prima indiccione. Cum perrexissent quadam die domina
Alvara gloriosa principissa in Caldanas de Cilicias sui corporis
perficiendam sanitatem, venerant ibidem, suo obsequio, supradictus
domnus Landenolfus gloriosus princeps, et domnus Adenolfus archipresulem
sancte Capuane Ecclesie; eorum presencia aderant Pando
comes marepais, et Maraldo filius Madelfrit, et Landolfus filius idem
Landolfus, et Lando frater eius, et Landenolfus comes castro Calinolo,
et Daoferi,et Daoferio frater Vulturnensis comitibus,et Pando,
et Auxencio. Nos Adelmundus iudex perreximus una cum domino
Roffrido reverentissimo abbate cenobii Beati Vincencii levite et martiris
Christi, situs super Vulturni fluminis, secum habentes Audoaldus
abbocator prefati cenovii, insimul perreximus nos ante
conspectum supradicti gloriosi principis, per eorum iussionem finiendam
hac deliberandam intencio, que inter pars his dictis monasteriis,
et Radelchisi filius cuiusdam Radoaldi orta est de una pecia
de terra, que esse videtur in eodem loco Cilicias, ubi nunccupatur ad
Murice: propter quod ante hos dies, in presencia supradicte gloriose
principisse, ubi coram eorum aderamus nos, qui supra iudex,
cum Landolfo iudice coniunxerat se Iohannes, presbiter et prepositus

p. 321

prefati monasterii, una cum iam dictum adbocatorem, cum predicto
Radelchisi, et ostenderat ei una scripcione que est iudicato
ipsius monasterii. que relecta continente inter cetera, quomodo Vigilancius
presbiter et monachus atque prepositus ei[us]dem cenobii,
per sacramentum, secundum legem, finicionem fecerat cum Petro
filio cuiusdam Gualani de supradicta terra de iam dicto loco Murice,
per has fines: de prima parte monte et terra, que est plagiva pertinentes
predicto monasterio, ab exinde ad directum iusta predictum
montem, et per eadem terra passus quadringenti octoginta; de secunda
parte fines silice abente exinde per eadem silice passus quadringentos
triginta et sex; de tercia parte limite maiore, qui decernit
inter hec terra, et terra predicti monasterii, qualiter vadit eodem
limite, usque in Rave, que est riagine de eodem monte; de quarta
vero parte iterum limite et terra, que ibidem affinem sunt, et Pesclum
maiore[m] de quo iusta eodem Pesclum et terram [.....]
per tempus aqua decurrit, ad mensura de passu Landoni seniori
castaldei mensuratum. cum predicta scripcione ostensa et relecta
fuisset, causaverat contra predictum Radelchisi dicendo: ut ille
irato animo introisset in curte, que est infra iam dictos finis de
mea terra, quem dicebat esse pertinentes predicto monasterio et
rapuisset eam, et maio ordine tulisset inde pannos, et ferrum, et
ramem, et alia mobilia balientem solidos decem, et casa, in qua
viri habitarent infra ea[s]dem terras, ille eam disturbasse, et fossata
in ea[s]dem terras fecissent, et terminos antiquos exinde exfodisset,
et super decem palos ibidem fixisset, de qua ille dixit: ut teneret
et possideret terram in eodem loco Murice pertinentes Marie
uxorie sue. unde ille ei responsum dedit, ut si ille terra in eodem
loco Murice teneret et possideret, non eum tantum exinde quereret,

p. 322

set quereret eum de predictas per finis indicata et mensurata terras,
de qua contra eum causaverant, quem dicebat mea scripcio predictum
monasterium. ipse namque Radelchisi dixerat, ut nesciret
terras ipsas; ex iussione eorum potestatis guadiaberat se ipse Iohannes
presbiter et prepositus, una cum predicto advocatore cum prefato
Radelchisi, ut ambarum partium pergere[n]t supra iam dictam
terram, que dicebat continere iam dicta scripcio, et monstraret ei
terras ipsas per supradicte finis, et mensuris, qualiter ipsa scripcio
continet, et utrumque parcium rebertere[n]t in eademCapua.
et ipse Radelchisi pligaret se, et responderet exinde debere cum
legem de predicta eorum questionem, de qua inter se complendum
mediatorem exinde inter se posuerant. et perrexerant supradictus
domnus Roffridus abbas una cum iam dicto Iohanne presbitero et
preposito, una cum Lando comes Caiacie, et cum Unrico, aliosque
idoneos viros, una cum predicto Radelchisi ad monstrandum eique
Radelchisi eadem terras per supradictos finis et mensuras, ut quemammodum
inter se guadiati fuerant. et cum utrumque parcium
super eadem terra reconiuncti essent, tunc ipse Iohannes presbiter
et prepositus ceperant eique Radelchisi, ut monstraret finis eadem
terre, qualiter iam dicte scripciones continerent, de qua protinus
ipse Radelchisi eique domini abbati, et iam dicti prepositi intencionem
preposuerant, ut non esset illa finis, que iam dicte scripciones
declarat limite maiore de tercia parte, sicuti ipsa scripcio
contineret, eo quod dicebat ibidem limitem numquam esset, sed
esset ibidem via, et nolebat a prefato preposito eadem fines conspexita
essent, ut guadiati fuerat. de qua inter parte prefati monasterii,
et is dictum Radelchisi plurima oreretur intencio. et dum
diucius inter se altercarent, et magnum pacientibus laborem, quis
inter se finicionis essent, pervenerant eadem intencio ad finiendam

p. 323

ante conspectum prefate gloriose principisse. et cum per
ordinem eadem intencio in eius auribus narratum fuisset, ilico
propter Deum, et anime sue mercedis, preciperat ipsius domino
abbati, et iam dicto abbocatori, et Radelchisi, ut cum illa pergerent
ad eadem Caldane per se ipsa super eadem terra pergerent,
et eadem intencio inter eis finirent. Nunc his autem dictis
gloriosa principissa perrexerant super terra ipsa, una cum
supranominatas suos magnates, et per ordinem scripcio ipsa relegissent,
et diligentes fines illas eadem terra circumdantes perscrutaverant:
ei et ad omnes, qui cum ea aderant ibi comparuerant,
ut ille essent finis de eadem terre cognitas et veraces, qualiter
predicta scripcio eique cenobio continet, et pro quo eadem terre
per iam dictos fines et mensuras parti prephati monasterii residentes
invenerant, disposuerant ut ipse Radelchisi guadiasset se cum parte
predicti monasterii ad finiendum inter se de eadem terre iusta
legem, nolebat ipse Radelchisi cum predicta parte monasterii exinde
guadiasset ad faciendam finem, iusta legem. et dum eodem Radelchisi
eadem gloriosa principissa taliter agentem conspexerant,
precipuerat nobis qui supra iudici, ut de predicta per finis indicata
terra hec firmitatis scripcionem mitteremus ad partem prefati
cenobii, ut nunc et deinceps, sine aliqua molestia, eique Radelchisi
pars predicti cenobii eadem terra resideret, et frueret sue potestati
absque sine legali iudicio, et per iudicium et iusticiam ipse
Radelchisi eadem terra per supradictos finis sua comprobare potuerint.
ita pro recordandum im perpetuum ea omnia, que superius
gesta sunt, quam et pro securitate prefati cenobii hec firmitatis
scripcio in eodem sancto loco emisimus, quem tu Iohanne
notarius per iussiones supradicte gloriose principisse, scripsistis in
eode[m] loco Caldane. † Ego qui supra Pando Comes. † Ego

p. 324

qui supra Adelmundus iudex. † Ego qui supra Madelfrid. † Ego
qui supra Dauferi comes.
DlFFINICIO IUDICATUS DE ECCLESIA SANCTI VlNCENCII IN LECTO,
TERRITORIO PlNNENSI.
In Dei nomine. Noticia iudicatum qualiter pro futuris temporibus
memoria recordandi, qualiter actum est in Balba, in primo Campo,
in placito: ibique residebat Atto comes, et Oderisius comes, et Helmepertus
episcopus, missus domini Ugonis dux, et marchio, pro
singulorum hominum iusticia faciendum vel deliberandum intencione;
et ibi cum eis residebat Obbertus episcopus de Re[a]te, et
Monoaldus comes de Spoleti, et Felice, et Iohannes iudices; et Benedictus,
et Giso iudices de Pinne; et Giso filius quoddam Gisoni,
et Bocco, et Albericus filius quondam Transarici, et Ylperinus, et
Otto, et Guido et Farolfus, et Sanso filius quondam Remedii, vel
reliqui plures circumastantibus et residentibus. in istorum omnium
presencia sic venit domnus Roffridus, abbas de monasterio beati
Sancti Vincencii, quod situm est in partibus Samnie, super fluvium
Vulturnum, una cum Giso advocatore suo, et dicebat: “quia Sanson,
“filius quondam Remedii, tulit mihi ipsa ecclesia Sancti Vincencii,
“que est in Pinne, in Lectu Sancti Vincencii, super rivum Candidi”.
tum suprascripti comitibus, et suprascripti episcopis, et
predicti iudices, dum taliter viderunt et audierunt suprascripti Roffridus
abbas et Giso advocatorem suum, et dicentes recte eorum
comparuit esse: ita et reinvestierunt suprascriptus Rofferidus abbas
de ipsa ecclesia Sancti Vincencii, et de ipse rebus, que ad ipsam

p. 325

ecclesiam pertinent, et vandum ei miserunt, ut si qualecumque
hominem eum disvestisset, aut ipse rebus invasisset sine legali iudicio
quomodo, composuisset de auro mundo libras decem ad pars
predicti monasterii Beati Vincencii. hoc factum est in istorum
omnium suprascripti presenciam, et ex dicto de suprascripti comitibus,
et episcopis, et iudices, et prenominatis bonis hominibus in
noticia iudicatum, scripsit in anno ab incarnacione domini nostri Iesu
Christi anni sunt nongentesimo nonagesimo quinto, et dies [.....]
mense iulius, per indiccione octava. Actum in Balva, mense et
indiccione suprascripta, feliciter, amen. † Ego Helmepertus episcopus
ibi fui. † Ego Oderisius comes ibi fui. Signum manus
Monualdi comitis.
Hoc tempore Landenolfus princeps occisus est a Longobardis
intus civitate Capua; et ipsa civitas magna pestilencia afflicta
est, ut vix tercia pars populi in ea remaneret. Luna obscuratur.
Fame et terremotu omnis Italia dolet. Ugo marchio
Capuani obsedit, quam clandestino consilio capere querit in
quo consilio fuerunt Ysimbardus archiepiscopus, Roffridus abbas
Sancti Vincencii, et Manso abbas Sancti Benedicti. pro qua re
pugna orta est inter Capuanos validissima, et territus, domnus
Roffridus abbas, inter procellas et turbines, ex eodem monasterio

p. 326

fugiit per ipsum fluvium Vulturnum. Ugo vero marchio cum
suis comitibus cito discessit. Tunc surrexit quidam filius ire
et malediccionis, qui dicebatur Coppari de Sancto Benedicto, et
mercatus precio predictum cenobium obtinuit per decem menses,
multaque predia, servos et ancillas distraxit maligne, monachi
vero, in tantis tribulacionibus gementes, monasterium reliquerunt, et
erant sicut oves non habentes pastorem. In his diebus Otto
tercius, Romani veniens, coronatus est imperator, ad quem venerabilis
abbas Roffridus profectus, et honorifice susceptus omnem
sui monasterii querelam exponit. Restitutus dehinc eius iussu
sue abbacie, letus revertitur, et cunctis gaudentibus sub pio patre
dispersus grex colligitur. quo adveniente lubricus ille invasor, qui
solus erat habitator, pavore actus, monasterio relicto, semedipsum
dedit per occultas cavernas. Placitum quoque habuit cum abbatissa
Adelberga de monasterio Sancte Marie in Apinianici venerabilis
abbas Roffridus, super cuius definicionem preceptum accepit
ab eodem piissimo imperatore Ottone huiusmodi.
PRECEPTUM SUPER PLACITUM.
Theophanu divina gracia imperatrix augusta. Notum volumus
esse omnibus fidelibus Dei, quod nos divina pietate commoti,
ecclesie Sancti Vincencii martyris eiusque monasterio in partibus

p. 327

Samnie edificatum, per hanc nostram scripcionem, secundum preceptum
confirmacionis bone memorie senioris nostri imperatoris
Ottonis, et eius genitoris, confirmamus et corroboramus ecclesiam
Beate Marie de Apinianici cum Sancto Sebastiano de Valle, et
omnibus aliis ecclesiis, et omnibus pertinenciis ad eandem ecclesiam
Beate Marie pertinentibus in comitatu Marsicano, eo ordine quatinus
idem monasterium Sancti Vincencii, una cum monachis, et
abbate Roffrido, eiusque successoribus eandem ecclesiam Beate
Marie supra nominatam cum omnibus eius pertinenciis, secundum
precepta confirmacionis, que inde habere videntur habeant, teneant,
firmiterque possideant in perpetuum, omnium hominum contradiccione
remota, si quis igitur hanc nostram confirmacionem infringere
temptaverit, sciat se sibi, et nobis compositurum trecentas
libras auri. Quod ut verius credatur, hanc paginam sigillo nostro
iussimus sigillare Adelbertus cancellarius scripsit. Data .IIII.
nonas ianuarias, anno Dominice incarnacionis .D.CCCC.LXXXX., indiccione
secunda, anno vero regni tercii Ottonis regnantis .VI.
Actum Rome.

p. 328

Libellum quoque fecit idem venerabilis abbas Roffridus comiti Attoni
de medietate curtis de Musiano in comitatu Pinnensi, unde
accepit solidos quingentos, et iste libelli eiusdem textus habetur.
LIBELLUM DE PINNE, DE IPSA CURTE DE MUSIANO
MEDIETATE INTEGRA.
In Dei nomine. Scriptum conveniencie qualiter ego Roffridus,
abbas monasterio Sancti Vincencii, quod situm est in finibus
Beneventanis in locum, quod vocatur Samnie, quod est iuxta fluvium
Vulturnum, una per voluntate et consenciente primatis monachis,
qui preordinati sunt in officio de predicto sancto nostro
monasterio, per hunc scriptum conveniencie concedo tibi Attoni
comiti, filius quondam Attonis comitis, et ad filii, et ad nepotibus
tuis, et usque in tercia[m] tua[m] legitima[m] generacione[m],
idest de res iuris sancti nostri monasterii infra territorio Pinnense,
idest integra medietate de omnia ipsa curte de Musiano, cum medietate
de omnibus eius pertinenciis vel subiacenciis suis, excepto
ipsa ecclesia, que ibi edificata est in honore Sancte Marie cum
alia medietate, quod in nostra reservavimus potestate, ad proprietatem
de suprascripto nostro monasterio possidendum. et est
ipsa suprascripta medietate, quod tibi suprascripto Attoni comiti,
per hunc scriptum, concedimus infra finis: a capo fine fluvio
Maone, iuxta radice montis Corni, aliis quod sibi iuncti usque
ad capud fluvii finis; a pede usque Atrie; ex alia parte quomodo

p. 329

Maone descendit in Gomano, usque in pede Atrie. est predicta
medietate [.....] omnia ipsa iam dicta curte, cum medietate de
omnibus suis pertinenciis vel adiacenciis, cum vineis, et pomis, et
arboribus suis, et cum omnia, et in omnibus quantum ipsa iam
dicta medietatem de ipsa suprascripta res infra se, vel super se
habentes in integrum, per hunc scriptum conveniencie, qualiter
prelegitur, sic concedo ego suprascripto Roffridus abbas tibi suprascripto
Attoni comitis, et ad filiis, et ad nepotibus tuis, et usque
in terciam generacionem tuam legitimam, in eo tenore meliorandum,
et fruendum; nam non bindendum, nec donandum, nec concambiandum,
nec in loco pigneris aliquo modo dandi, neque per
nullum ingenium in alterius potestatem ad proprietatem alienandum,
vel subtrahendum, nisi tantum usus fruendum, et ad proprietatem
de suprascripto nostro monasterio conservandum. et
frugis, quod de ipse suprascripte rebus habueritis, faciatis exinde
omnia, quod volueritis sine omnem calumniam. pro ea vero racione
dedi ego qui supra Roffridus abbas ipsa iam dicta res, per
hanc conveniencia[m], ad exfruendum tibi suprascripto Attoni comiti,
et ad suprascriptam terciam tuam generacionem legitimam,
pro quia dedisti tu Atto comes, in ista conveniencia de tua mobilia
in hac [.....] precium valientes solidos quingentos, quod nos
recepimus ad opus, et dispendio a pars nostri monastero restaurandum,
et idoneis omines interfuerunt in ista conveniencia; nomina
eorum: Ceno filio Temmari, et Berteramo filio Richardi, et
Bezzo filio Ricconi, et censum solvere, vel dare debeatis tu suprascripto
Atto comes, vel ipsa suprascriptas terciam tuam generacio
legitima michi suprascripto Roffridi abbas, vel ad posteris
meis successoribus, aut ad nostros missos, qui ad vos
veniunt, aut ad nostrum prepositum, qui a nobis fuerit ordinatum

p. 330

in ipsa suprascripta ecclesia Sancte Marie de Musiano per omnes
annualiter, sive argentum, sive alia vestra mobilia valientes solidos
quindecim, et hoc repromitto ego suprascripto Roffridus abbas,
et obligo me vel posteris subcessoribus meis tibi suprascripto Attoni
comitis, vel ad ipsa[m] suprascripta[m] tercia[m] tua[m] legitima[m]
generacione[m]. quod si de omnia, quod suprascriptum est, aliquid
exinde retolleremus, aut contenderimus, vel foras eicere presumserimus,
tam per nos vel a nos submissaque subposita persona, per
qualibet ingenium vel occasione, nisi quod suprascriptum est, ut
componamus ego suprascripto Roffridus abbas, vel posteris meis
successoribus tibi suprascripto Attoni comitis, vel ad istam terciam
tua[m] generacionem legitimam pena auri libre .X.em. et [.....]
tu vel si ista tua generacio suprascripta, unum quoque per singulum
annum non reddideritis suprascriptam pensionem, cadeatis in legali
pena, quia inter nos sic stetit et talis fuit nostra conveniencia.
Quem vero hunc scriptum conveniencie, rogatus a suprascripto
Roffridus abbas, per consensum de predictis monachis, scribsi ego
Giso notarius et iudice. Ab incarnacione Domini nostri Iesu
Christi sunt anni nungentesimo octuagesimo quarto, temporibus
domni Transmundi dux et marchio, et ducato eius anno secundo,
et dies [.....] mense octuber, per indiccione terciadecima. Actum
in Capua, feliciter. † Ego qui supra Roffridus abbas. † Ego Vigilancius
presbiter et monachus ac prepositus. † Ego Aczo presbiter
et monachus ac prepositus. † Ego Toto presbiter et monachus.
Aliud quoque libellum fecit de rebus infra territorio Pinnense
in locum, qui nominatur Blisano, ubi edificata est ecclesia Sancti
Vincencii, terra culta et inculta per mensura modiorum .CCCC.:
fine rigo Candidi; et fine riagine, que pergit inter Cozola; et fine

p. 331

riagine, que pergit inter Madici; et sunt ipse res monasterii Sancti
Vincencii: unde accepit solidos .XL., et censum annualiter denarios.
XXX. Aliud vero libellum fecit de valle de Flaturno,
ubi ecclesia Sancte Marie edificata est; similiter quoque et
ecclesia Sancti Vincencii.
DE FLATURNO IN MARSI, TOTA VALLIS.
In Dei nomine. Scriptum precarie seu conveniencie, qualiter steti
adque conveni inter me Trasmundus, filius quondam Tedemari
de Marsi, habitator in Valva, et te Roffridus, humilis abbas
ex monasterio Sancti Vincencii, qui situm est ipsum monasterium
in partibus Samnie, iusta fluvium Vulturnum, ubi nunc presenti
tempore regimen tenere videtur, quia dedi ego suprascriptu Trasmundus
in conveniencia tibi Roffridus abbas de mobilia mea iusta
valientes solidos CCC.um ad opus, et dispendium de ipso monasterio
Sancti Vincencii, et Sancte Marie de Apinianici, que est subdita
et cella Sancti Vincencii; et tu Roffridus humilis abbas ipsi
trecentum solidos, unaque per voluntatem et consensum de primatis,
et ordinatis monachis Sancti Vincencii, a me recepisti, et apud vos
receptum testasti te abere; et in ahc conveniencia interfuerunt tres
idoneis homines, sicut in edicti continet pagina; nomina eorum
sunt hec: Andaldum filius quondam Guaimmari, et Dodo filius
quondam Ludoini, et Raimundus filius quondam Dodoni. pro

p. 332

eadem vero racione et conveniencia, nemine te cogente, nec aliquid
per vim pacientes, nisi tantum sana mente, et expontanea tua
bona voluntate, unaque per voluntate et consensu de primatis monachis
de monasterio Sancti Vincencii dedisti michi Trasmundo,
vel ad meis heredibus, amodo et usque in .XX. et .VIIII.em annis,
per hunc scriptum conveniencie, oc est de res iuris proprietatis de
ipso monasterio vestro Sancte Marie de Apinianici, qui pertinet ad
ipsum monasterium Sancti Vincencii, qui est in valle de Flaturno,
et per eius vocabula, in montibusque et in planis, quod sunt duo
parti de omne iuris qui pertinet Sancte Marie de Apinianici, infra
finis et loca definite, in Flaturno et per eius vocabula: fine cruce,
fine serra de ipso monte de Pile, et fine lacu de Voluntate, et
fine furca Caroli, et fine serra de Rofine, et fine monte Formuosu,
quomodo per ipsa serra descendit in fluinine Frigido, et quomodo
ascendit in ipso monte de Poniu, et fine Treseli, quomodo revertit
ad Cruce; omnia et in omnibus quantum infra suprascripte
finis de ipse due parti pertinet ad ipsa ecclesia Sancte Marie de
Apinianici, dedisti tu suprascriptu Roffridus abbas, per scriptum
conveniencie michi suprascripti Trasmundi, vel ad meis heredibus
amodo et usque in completi .XX. et .VIIII.em annis dedisti duo
parti de omne rebus, et due alie parti iam antea dedisti Donnelli
per scriptum conveniencie, et illa quintam partem ad vestram reservasti
potestatem, omnia et in omnibus duo parti de rebus iuris
Sancte Marie de Apinianici, que sunt infra suprascripte finis in
suprascripta valle de Flaturno, et quomodo ille ego modo teneo,
id est in primis ipsa suprascripta substancia quondam Petri Gualde;
et ipsa substancia de filiis quondam Miniocte; et ipsa substancia
Passari; et ipsa substancia Gentili ministeriali; et ipsa substancia
Amiconi Furo; et ipsa substancia Iohanni de Macrano. iste sunt
substancie de ipse due parti, que tu mihi dedisti per scriptum conveniencie,
cum omnia adiacencia et pertinencia de ipse rebus, que
illi infra suprascripte finis modo tenet, que ad ipsum monasterium

p. 333

pertinet: nam [....] alia omnia, et in omnibus ipse suprascripte
duo parti, quomodo ille ego modo teneo infra suprascripte finis,
et quomodo pertinet ipse due parti de omnia suprascripte rebus
Sancte Marie, sicut superius legitur, dedisti tu suprascriptu Roffridus
humilis abbas, per voluntate et consensu de monachi vestri
monasterio Sancti Vincencii mihi suprascripti Trasmundi, vel ad
meis eredibus, per scriptum conveniencie, amodo et usque in completi
.XX. et novem anni, idest casis, casalinis, terris, vineis, campis,
pratis, pascuis, vel inpascuis, silvis, salectis, pomis, arboribus fructiferis,
vel infructiferis, valiginis, limitibus, et piscinibus, salicibus,
aquis, aquarumve decursibus cultum, vel incultum, de suprascriptis
ecclesiis, cum cellis et dotis, et cum omnis adiacenciis vel
pertinenciis suis, de locis molendinis, cum omnibus adiacenciis
suis, et de omnia et in omnibus, sicut superius legitur. et quomodo
duo parti tu modo tenes de suprascripte rebus Sancte Marie
in suprascripte finis dedisti tu suprascriptu Roffridus humilis abbas
mihi suprascripti Trasmundi, vel ad meis eredibus amodo et usque
in completi .XX. et novem anni, per scriptum conveniencie, in uno
tinore ad usum fruendi, laborandi, regendi, et gubernandi; nam
non vindendi, nec donandi, nec concambiandi, nec in loco pigneris
commendandi, nec per nullum argumentum, ingenium, in alterio
potestate ad proprietario nomine transmigrandi, vel subtraendi, nisi
tantum, ut superius dixisti usum fruendi, et de frugibus faciendi
exinde quicquid ego voluero, vel meis heredes, amodo et usque ad
prefinitum tempus. et pro frugibus, quod nos exinde lucraverimus,
sic debeamus ego suprascriptu Trasmundus, aut qualibet de
meis heredibus tibi suprascripti Roffridus abbas, aut a tuis successoribus,
aut a vestro ministeriali, qui pro tempore in [i]psa ecclesia
Sancte Marie fuerit, aut in ipsa ecclesia, aut ante ipsa ecclesia,
per nos, aud per nostros missos, dare et absolvere censum omne
annualiter per unumquodque annum, qualem diem [.....], de

p. 334

argento solidos duo. et hoc repromi<t>to et obligo me ego
suprascriptu Trasmundus, vel meis heredibus per hunc scriptum
precarie seu conveniencie tibi suprascripti Roffridi humilis abbas,
vel ad tuis successoribus, ego suprascriptu, vel meis heredibus tibi
suprascripti, vel ad tuos successores hec omnia, que suprascriptum
est, sic pleniter conservaverimus, et ipsum censum annualiter non
dederimus, quomodo suprascriptum est, nomine nos vobis, vel ad
vestris successoribus pena obligata componere promittimus et obligamus
de argento monitato libre nonaginta sex, quia talis fuit
nostra conveniencia. Quam, et per rogum de suprascripti Trasmundi,
hoc scriptum precarie seu conveniencie scripsit ego Dodo
notarius et iudex. in anno ab incarnacione domini nostri Iesu
Christi, anni sunt nungentesimo [.....] sexto, seu et imperante
domnus Otto, divina ordinante providencia gracia Dei gloriosus
imperator augustus, anno imperio eius in anno primo, et dies [.....]
mensis iunius, per indiccione .VIIII.a Actum in Marsi, mense, indiccione
suprascripta, feliciter. Ego Trasmundus in ac precaria
subscripsi. Ego Dodo interfui. Ego Raimundus interfui. Ego
qui supra Dodo notarius et iudex complevi et finivi.
DE MARSI, CERBARIANO, ET FELIMINI.
In Dei nomine. Scriptum precarie seu conveniencie, quia dum
ad omnibus non est incognitus, sed a pluribus esse videtur, et
est manifesta causa, qualiter steti adque convenit inter me Roffridus,
venerabilis abbas ex monasterio Sancti Vincencii, qui situm
est in partibus Samnie, supra fluvium Vulturnum, ubi nunc presenti

p. 335

tempore regimen tenere videtur, et te Raynaldus comes, filius
quondam Berardi comiti, ex nacione Francorum, et modo abitator
in ducatu Spolitino, ut aliquis de rebus proprietatis monasterii
nostri tibi dedissem, vel ad tuis eredibus, usque in completi viginti
et novem anni, quia dedisti tu suprascriptu Raynaldus comes,
pro ipsa conveniencia, de mobilia tua iusto valientes libre vili de
argento, pro restaurando nostro monasterio, et quod ego suprascriptu
Roffridus venerabilis abbas cum primatis et ordinatis monachis
de monasterio <nostro> ipsa mobilia a vos recepimus, et in
presencia de tres bonos et idoneos homines, oc sunt nomina eorum:
Guerizzo filius quondam Grimaldi, et Martini filius quondam Beati,
et Gunberti filius quondam Mirandi, in illorum [......] ipsa mobilia
a te recepimus, et apud nos receptum testamur abere, pro
eo vero tinore et conveniencia peticione tua noluit denegare, sed
libenti animo, propria et expontanea mea bona voluntate, [.....] de
cuncta congregacione suprascripti nostri monasteri Sancti Vincencii
dedi tibi suprascripti Raynaldi comiti, vel ad tuis heredibus usque in
completi iam dicti viginti et novem [.....], oc est de rebus iuris
proprietatis monasterii nostri, que est de ipso monasterio nostro
de ipsa villa de Cerbarianu, oc sunt nomina eorum: Lupo, et Dodatu
germani fratribus, filii quondam Leoni cum uxoribus suis, et
filiis, et filie, et nepotibus eorum, quanti modo nati sunt, et in
antea nascuntur, et cum omne rebus et substancie, quante illi tenuerunt,
et pars nostri monasterii, aliut servus Ponzulu, filius quondam
Ursuli, cum uxore sua, et cum filii, et filie sue, et nepotibus
suis, quanti modo nati sunt, et in antea nascuntur, et cum omne
rebus et substancie quante ille abuit, et tenuit de pars nostri monasterii,
et alie rebus, quante in nostro monasterio pertinunt in
suprascripta ipsa villa de Cervariana, vel Felemini. insuper dedi
tibi suprascripti Raynaldo comiti, vel ad tuis heredibus usque in

p. 336

completi viginti et .VIIII.em anni, oc est ipse substancie, que sunt
quondam Teoprandi, et Badeperti de villa Petelline, et est ipse suprascripte
substancie ibidem in Petelline, vel per singule vocabula,
et alie rebus quante infra ipsa pertinencia de Petelline invente
fuerit, que sunt de nostro monasterio. ipsi suprascripti servi, vel
ancille dedi tibi Raynaldi comiti, vel ad tuis heredibus usque in
completi iam dicti .XX. et .VIIII.em annis ad serviendum, et distringendum,
et omne imperium faciendum. et si tibi suprascripti
Raynaldi comiti, vel ad tuis heredibus [..,..] fuga lassa fecerint,
licenciam et potestatem abeatis, ubicumque fuerint inventi, reprehendere,
distringere, et per districtum et per legamen in tuo servicio
replicare, ipse suprascripte substancie, et suprascripte rebus, cum
casis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis, vel inpascuis, silvis,
salectis, pomis, arboribus fructiferis, vel infructiferis, aquis, vel
decursibus aquis, cultum, vel incultum, omnia, et in omnibus,
ubique de ipse invente fuerint, et ipsi suprascripti servi, dedi tibi
suprascripti Raynaldo comiti, vel ad tuis heredibus, usque in completi
.XX. et .VIIII.em anni, in [.....] vero tinore ad laborandum, regendum,
gubernandum, usufruendum, agendum, cultandi, nam non
vi[n]dendi; nec donandi, nec comcambiandi, nec in loco pigneris
commendandi, vel subtraendi, nisi tantum, ut dixi, vobis usufruendi,
et de ipse frugibus faciendi quicquid tu volueritis, vel tuis heredibus,
usque in completi .XX. et novem annis, et pro ipso servicio
de ipsi suprascripti servi, et pro ipse frugibus, quod vos exinde
lucraveritis, sic debeatis vos dare, et absolvere censum michi suprascripti
Roffridi venerabilis abbas, vel ad meis successoribus per
unumquemque annum, in qualemcumque die infra annum, denarios
duodecim. et hoc repromitto, et sic expopondo, et obligo me
Roffridus abbas, vel meis successoribus, quod si vos omnia sic
iuste pleniter conservaveritis, et ipsum censum dederitis, quomodo
suprascriptum est; et si ego, vel meis successoribus, ante prefinitum

p. 337

tempus, de omnia aliquid retollere, seu contrariare, aut amplius
censum super imponere presumserimus, nisi tantum quantum
suprascriptum est, aut si ab omnis homines defensati non
fuerimus, nomine pene nos vobis componee promittimus de auro
libre .III., et post penam solutam numquam mihi Roffridus venerabilis
abbas, vel meis successoribus liceat nolle quod semel voluit,
set omnia a me facta, salvo nomine, firmiter, adque inviolabiliter
conservare promittimus perennis temporibus. unde pro
stabilitate vestra Rachisi clerico et notario scribendum rogavi. In
anno ab incarnacione domini nostri Iesu Christi anni sunt nongentesimo
octuagesimo octavo, et die [.....] mense novembris,
per indiccione secunda. Actum in Marsi. Ego qui supra Roffridus
abbas. Ego Adeodatus prepositus. Ego Pandolfus monachus.
Ego Pascasius sacerdos et monachus. Ego qui supra
Rachisi clericus et notarius complevi et redidi.
Nomina in servorum de Flaturno.
In nomine Domini. Temporibus Ludovici Lotharii filius, anno
in Dei nomine imperii eius vicesimo .V.°, et tercia die mense
marcii, per indiccione .VII.a, et temporibus domne Ermingunde,
abbatisse de monasterio Sancte Marie de Apinianici, unaque per
voluntate Petri prepositi breviaverunt ipsi servi, qui pertinentes
sunt de ipsa cella Sancte Marie de Flaturno: in primis, de villa
Salectu: Lanfredus; Tespaldus; Guallepertus; Lupus de Ansalinu;

p. 338

Lupula et Ursipertu de Ansalinu; Maynosu; Gaidepertu;
Adelpergula; Agustinu; Guarnulu: omnes isti suprascripti servi et
ancille Sancte Marie de Flaturno. item de villa Miscella, servi
Sancte Marie: Teudemari; et Teudaldu; Godeprandu; Berneandu;
Ursu ferrarius; Gumpulu; Pipeniscu; Maiorinulu; Ursu; Scainu;
Godo, et Teuderamu; Teudepertu; Camerinu; Magipertus; Adelpertus;
Gisolu; Sarillus; Gaydepertus Nanusi; Valerinus; Sinderadus;
Guileramus; Lupus filius Musculi; Aroaldus. et de villa
Macranu: Adolus; Lupus; Taurellus; Guileprandus; Iohannelus;
Optule; Leulu; Somella; Gualepertus; Guilzu; Liudepertus; Squallatu;
Ursu de Ateze; Alo; Ursu presbiter de Ateze. item de
villa Cennei: Palumbulus; Martinus; Razulu; File; Ursus filius
Guile; Romualdus; Ursoaldus; Hermefredus. item de Fofi1e:
Hildeprandus; presbiter Aldolus; Aiolus; Hermolus; Petrus filius
Asolfi; Hemmepertu; Filepertus; Goderade; Aldollus decanus; Lupolus;
Calatrosus; Acolus; Leolus; Maxinianus; Marolfus; Merolus;
Optepertus; Maximiscu; Iohannes filius Rodi; Sinderadus;
Felectulu; Iohanni filius Sindole; Iohannulu filius Teupoli; Ursulu
Brocculu; Bonipertus. item de Campulu: Lupus diaconus, et
Gualeperga monaca; cartulati Sancte Marie sunt omnes de Campulu
servi, vel ancille Sancte Marie. item ad Cesa, locus ubi
dicitur Casa Maura, de cartulatis Sancte Marie fuit: Valeri; Hermolus;
File; Ansepertus; Lupolus caprarius; Ferrandus; Curdolus;
Aidepertus; Atrolus; Malefredus; Iannulus; Autecari; Vadosu;
Audepertus; Audolfus filius Luceperge; Ursepertus Verbella; Lisulu;
Ursu; Sanguinarius; Audepertu; Paulianus; Lampolus filius
Radocci; Adelpertu ortulanus; Rimepertus prepositus; Deodatus;
Donatus. item de Buxi: Rimolus; Maiolu; Audepertus; Iohannulu
filius Pascule; Ursolu filius Fridole. item de Mebio: Lampolu
filius Damule; Uadoaldus; Gisolu; Aydoalus: omnes isti suprascripti
sunt servi, et ancille de ipsa suprascripta cella Sancte
Marie de Flaturno.

p. 339

DE MARSI IN MELLONGE, ET IN PREZOLU.
In Dei nomine. Scriptum precarie seu conveniencie, dum ab
omnibus non est cognitum, set a pluribus esse videtur, et est
manifesta causa, qualiter ego Benedictus filius quondam Ursi, qui
sum abitator in locus, ubi Rateraria vocatur, Marsicano territorio,
abui peticionem te amate Roffridus, venerabilis abbas ex monasterio
Sancti Vincencii, qui constructa esse dinoscitur super fluvio Vulturno,
ubi hunc presenti tempore regimen tenere videtur, ut aliquis
de res iuris proprietatis tui monasterii Sancte Marie de Apini[ani]ci,
qui subiectum est tui monasterii mihi suprascripti Benedicti, vel
ad meis heredibus, per scriptum conveniencie, dedissetis usque in
completi .XX. et .VIIII.em annis, pro eo quod ego suprascriptus Benedictus
dedi tibi suprascripti Roffridus abbas, a pars iam dicti
tui monasterii de res mobilie mehe iusto valiente libra[m] una[m],
pro restaurandum predictum tuum monasterium, quod apud te recepisti,
et receptum testasti abere, et in ipsa nostra conveniencia
interfuerunt tres idoneos nobiliores homines, quorum nomina sunt:
Maio, Pando, et Landolfo. propterea peticionem meam denegare
noluisti, sed libenti animo, bona et spontanea tua voluntate, unaque
per consensu et voluntate de cunctos fratres tuos tuique monasterii,
dedisti mihi suprascripti Benedicti, vel ad meis heredibus
usque in completi .XX. et .VIIII.em annis; hoc sunt de res iuris
proprietatis predicti monasterii: prima pecia de terra est in Melongie,
ubi Pratu vocatur, et est mensurata manibus, ad virga publica,

p. 340

per longum de una parte virge nonaginta .V., et de alia parte
virge .XC. quattuor; a capu virge .XXX. tres; a pede virge .XXXX.
sex: posita est a capu in via; a pede et de ambe parti terre Sancte
Marie, secunda pecia est ibidem super ipsa via, et est mensurata
per longum de una parte virge nonaginta septem; de alia parte
virge quinquaginta quattuor; a capu virge quadraginta .IIII.or; a
pede .XX. quinque da ipsa via, que fuit antiqua; et de una parte
via publica; et de duo parti terre Sancte Marie. Tercia pecia est
ibidem ubi Fundella vocatur, et est per longum de una parte virge
centum septuaginta octo; a capu quadraginta novem; de alia parte
per longum virge centum nonaginta duo; a pede virge quinquaginta
quattuor; fine abentes: de duo parti rivus; a capu terra Temmari,
et de consortibus suis; a pede terra Sancte Marie; quarta
pecia est ibidem ubi Cacalani vocatur, et est per longum de una
parte virge centum .XX. quattuor; a capu virge septuaginta; de
alia parte et a pede virge centum; posita est: de due parti vie;
et de tercia parte rivu; de quarta parte terra Sancte Marie, similiter
dedisti mihi suprascripti Benedicti, vel ad meis heredibus,
per scriptum conveniencie, usque in completi viginti et novem annis,
oc sunt alie rebus proprietatis predicti tui monasterii Sante Marie:
prima pecia est in Prezolu, et est mensurata manibus, ad virga
publica, per longum de una parte virge octoginta novem; a capu
virge quadraginta septem; de alia pars per longum virge octoginta
septem, et per medium virge septuaginta quinque; fine abente: a
capu via publica; de una parte terra Sancte Marie; a pede terra
cometale; et de alia parte terra Alloni. secunda pecia de terra
est ibidem, quod est ortale, et est per longum de ambe parti virge
quattuordecim; per latum a capu et a pede virge sex; fine abentes:
de una parte terra Sancte Marie; de alio latere, a capu, vie publice;
a pede terra cometale. alia peciola de ortale est ibidem;
et est per longum de ambe parti virge viginti; a capu virge
quinque; a pede virge tres et dimidia; fine abentes: a capu et de
una parte terra Sancte Marie; de alia parte terra, que fuit quondam

p. 341

Liuduini; a pede terra cometale. insuper dedisti mihi Benedicti,
vel ad meis heredibus, usque in completi vigi[n]ti et novem
annis totam et integram quartam partem de cuncte rebus proprietatis
et substancie, que fuerunt quondam Guinuli, quomodo ipsa
abuit et tenuit in Prezolu, et infra cuncto territorio Marsicano:
fine Ferrati; fine Pesclu de Ottonie; et fine Petra Positoria; et
fine Manzanu: omnia, et in omnibus ubicumque de ipse suprascripte
rebus proprietatis invente, vel iniuncte fuerit, ipsa quarta
parte cum omnia que superius legitur dedisti mihi, vel ad meis
heredibus, per hunc scriptum conveniencie, cura casis, casalinis,
terris, vineis, campis, pratis, pascuis, vel inpascuis, silvis, salectis,
pomis, arboribus fructiferis, vel infructiferis, aquis, vel decursibus
aquarum cultum vel incultum, omnia, et in omnibus, quomodo,
aut qualiter superius legitur, in integrum dedisti mihi Benedicto,
vel ad meis heredibus, usque in completi viginti et novem annis,
in talis autem tenore ad usumfruendi, agendi, cultandi, laborandi,
nam non vindendi, nec donandi, nec concambiandi, nec in loco
pigneris commendandi, nec per nullum ingenium argumentis in
alterius potestate ad proprietario nomine transmigrandi, vel subtrahendi,
nisi quomodo suprascriptum est, usufruendi, et de ipse
frugibus faciendi qualiter nos voluerimus, absque omni contrarietate
tua, et de posteros tuos successores. et pro frugibus, quod
nos exinde lucraverimus, sic debeamus nos, et nostros heredes
censum dare et absolvere tibi Roffridus venerabilis abbas, vel ad
tuis successoribus, aut ad missum vestrum, aut nos, aut nostros
heredes adducamus in ipso vestro monasterio omnem annualiter
per unumquoque annum, in qualiscumque die infra annum, de siricu
bonum libra una. in talis autem tinore oc repromitto, et
per hunc scriptum precarie obligo me ego Benedictus, vel meos
heredes tibi Roffridus abbas, vel ad tuis successoribus, quod si
ego, vel meis heredes non compleverimus omnia, et in omnibus,
et ipsum censum annualiter non dederimus, quomodo suprascriptum

p. 342

est, nomine pene me, et meos heredes tibi Roffredi abbati,
vel ad tuis successoribus componere promittimus de argento monitato
solidos centum. Quam, et per rogum de Benedicto, scripsi
ego Stagnus clericus videlicet scabinus et notarius. In anno ab
incarnacione domini nostri Iesu Christi, anni sunt nongentesimo
[.....] nono, et die [.....] mensis augusti, per indiccione secunda.
[.....] Capua, menses et indiccione suprascripta feliciter. Signum
manum suprascripti Benedicti, qui anc precaria[m] scribere rogavit.
Signum manum Gumberti, rogatus a suprascripto Benedicto.
Ego qui supra Stagnus, clericus et notarius, complevi et finivi.
Post multos ergo labores, venerabilis abbas Roffridus sue sortis
mercedem accipiens, obiit III.o idus augusti, anno Dominice
incarnacionis .D.CCCC.XC.VIII. Sic litteris est mandatum. Christus
eum habeat commendatum. 
Iohannes <quartus>, abbas Sancti Vincencii,
X sedit annos .VIIII. iste basilicam mirificam,
quam venerandus pater Iosue construxerat, et
a Sarracenis quidem incensa, non tamen funditus
fuerat eversa, magno labore restauravit,
fratres ibi quamplurimos congregavit. etenim
usque ad illud tempus, apud ecclesiam Domini
Salvatoris consistebant, ubi satis ardue, prout

p. 343

poterant vivebant. Preceptum quoque optinuit a domino Ottone
imperatore tercio de omnibus possessionibus monasterii huius.
diversa quoque libella contulit de diversis rebus diversis hominibus,
pro restauracione predicti monasterii, ita.
DE MARSI, BALVA, ET ALIZE.
In Dei nomine. Scriptum precarie. Dum ab omnibus non est
cognitus, set a pluribus esse videtur, et est manifesta causa, qualiter
quidem nos Aczo, filius quondam Leoni; ei Dodo, filius quondam
Lioduni; et Albertu, et Berardus germani, filii quondam Adelberti,
abitatori sumus nos suprascripti in territorio Marsicano, in
locus ubi Apinianici vocatur, quomodo abuimus peticionem nostram
a te donino Iohannes, venerabilis abbas ex monasterio beati Sancti
Vincencii qui situm est in partibus Beneventano supra fluvio Vulturno,
ubi nunc presenti tempore regimen tenere videtur. unde tu domno
Iohannes * * * venerabilis abbas, per consensu de primatis et ordinatis
monachis de predicto vestro monasterio, peticionem nostram
noluisti denegare, set libenti animo et propria tua bona voluntate
dedisti nobis, et usque in completi viginti et novem annis,
quia dedimus nos in conveniencia tibi Iohanni venerabili abbas,
a pars predicti vestri monasterii, de mobilia nostra iusto valientes

p. 344

solidos triginta, pro restaurandum aliquis ex vestro monasterio, et
quod tu Iohannes abbas a nos recepisti, et in presencia de tres
et idoneos homines de territorio Marsicano, oc sunt nomina illorum:
Donnelli, filius quondam Guinimari; et Trasmundu, filius
quondam Temmari;et Bernardus, filius de supradictu, in illorum
presencia ipsa mobilia a nos recepisti, et in ac conveniencia interfuerunt,
sicut in edicti continet pagina, pro eo vero tinore et
conveniencia peticionem nostram denegare noluisti, set libenti animo,
ex propria tua bona voluntate et per consensu de ordinatis monachis
dedisti, et exaudisti nobis Azconi, et Dodoni, Alberti et Bernardi vel
ad nostris heredibus, per scriptum conveniencie, usque in completi
viginti et novem annis, oc est de res iuris proprietatis predicti
vestri monasterii in territorio Marsicano, qui est de ipsa cella vocabulo
Sancti Petri, que in monasterio <vestro> pertinet: oc sunt
ipse rebus in Bezzano, et in Apinianici, et in campo de Papule,
et in Bernianu, et per omni vocabula, in montibus et in planis,
et est una pecia de terra vestri monasterii in Melonie, in campu
de Azzanu, que abet finis: ab uno latu terra Martini; et de secundo
latu iusta terra Sancte Marie; a capu via; a pede secus rivulu de
ipse rebus, que infra iste predicte finis continet, vel designate loca,
que sunt vestri monasterii, dedisti nobis suprascripti ipse due parti,
et illa tercia parte per conveniencia data abetis Anirosi, filii Girardi
consortibus nostris; insuper dedisti nobis per scriptum conveniencie
de rebus iuris proprietatis predicti vestri <monasterii>, in
territorio Valvense, in locus ubi Cozzanu vocatur, ipse rebus fine
abentes: fine flumen Frigidu; et fine Aqua Viva; et fine Alezze;

p. 345

et fine flumen Calidu; et fine Raianu; et fine Villa de Prezza;
insuper dedisti nobis, per scriptum comveniencie, de ipse quarta
porcione de ipse rebus de Cerule, et in Colenianu; similiter dedisti
nobis per conveniencia ipse due parti, usque in completi .XX.
et novem annis, ipse rebus de Cerule, et de territorio Valvense,
et de territorio Marsicano, quomodo suprascriptum est, et quomodo
designate finis continet due parti dedisti tu Iohannes abbas, per
consensu de ordinatis monachis de predicto vestro monasterio,
nobis Aczoni, et Dodoni, Alberti, et Bernardi, vel ad nostris heredibus,
per scriptum conveniencie, usque in completi viginti et novem
annis. essceptuasti exinde ipsa ecclesia vocabulo Sancti Stephani,
que posita est in Apinianici; et una pecia de terra in Berniano;
alia pecia in Apinianici, sub ipsa via sub ecclesia Sancte Marie,
que nobis non dedisti. nam alie ipse rebus, cum introitu et exoitu
suo, et cum omnia infra se vel supra se abentes, dedisti nobis
usque in iam dicti viginti et novem annis completi, in [.....] vero
tinore ad laborandum, regendum, gubernandum, usufruendi, cultandi,
nam non vindendi, nec donandi, nec concambiandi, nec in
loco pigneris commendandi, nec per nullum qualibet ingenium vel
argumentis ad alterius potestate ad proprietario nomine trasmigrandi,
vel subtrahendi, nisi tantum usufruendi, et de ipse frugibus
faciendi quicquid nos voluerimus, vel nostris heredibus, usque in
completi viginti et novem annis. et ipsi nos suprascripti [.....],
in posterum fuerit, de[beamus] dividere: una parte abeat Azzo, et
alia Dodo, et alia tercia parte abeamus inter Albertu et Bernardus
germanis. et pro frugibus, quod nos exinde lucraverimus, sic debeamus
nos dare et absolvere censum tibi suprascripti Iohannes
abbas, vel ad tuos successores, aut ad monachos vestros, per unumquoque
annum, in qualicumque die infra annum, libras de siricu

p. 346

due, aut in merce valientes trimissi duos et denarios quattuor. in
talis autem tenore obligamus suprascripti vel nostris heredibus, quod
si nos omnia sic iuste pleniter non conservaverimus, et ipsum censum
annualiter non dederimus, quomodo suprascriptum est, nomine
pene nos vobis Iohanni abbati, vel ad tuos successores componere
promittimus auri bizantei triginta, et ipse rebus salve et inlese
redeat ad vos, quia inter nos tale fuit nostra conveniencia.
Unde pro stabilitate vestra me Ans<a>ricus notarius scribendum rogavit.
In anno ab incarnacione domini nostri Iesu Christi anni sunt
nungentesimo nonagesimo octavo, anni imperatori magni Ottoni,
filius quondam Ottoni inperatori augusti, in anno secundo, et
die [.….] mensis iunius; per indiccione undecima. Actum in
Marsi, mense, indiccione suprascripta. Ego Azzo in ac precaria
a nos facta. † Signum manum Iohanni rogatus. † Signum
manum Seniorecti rogatus. Ego qui supra Ansaricus notarius
complevi.
DE CERVARIANO, FELIMINI, ET PETELLINE.
In Dei nomine. Scriptum conveniencie, qualiter ego Rainaldus
comes, filius quondam Berardi comitis, ex nacione Francorum,
qui modo sum abitator in pago Marsorum, quomodo abui peticionem

p. 347

meam a te Teuza, venerabili abbatissa ex monasterio Sancte
Marie, que sita est in territorio Marsicano in locus, ubi Apinianici
vocatur, ut aliquis de rebus iuris proprietatis predicti vestri monasterii
michi suprascripti Raynaldi comiti dedisti per consensu, et
voluntate domni Iohannis, venerabilis abbas ex monasterio Sancti
Vincencii, cui subditum est ipso vestro monasterio Sancte Marie,
dedisti mihi suprascripti, et usque in completi viginti et novem
annis in prestito per scriptum conveniencie, quia dedi ego Raynaldus
comes in estipendiis tibi Teuze venerabili abbatisse de mobilia
mea valientes de argento libre otto, pro eo tenore et conveniencia
peticionem meam noluisti denegare, set libenti animo,
ex propria tua bona voluntate, et per consensu suprascripti Iohannis
venerabilis abbas, dedisti mihi, vel ad meis heredibus in
completi viginti et novem annis, oc est de res proprietatis vestri
monasterii servos, et ancillas de Cervariana, et in Felimini, et de
villa Petelline, cum omnibus rebus, et sustanciis suis, cum filiis,
et filias, et nepotibus suis, ad regendum, gubernandum, et usufruendi;
nam non bindendi, nec donandi, nec cambiandi, nec per
nullum ingenium in alterius potestate transmigrandi, nisi tantum,
ut dissisti, usufruendi, et de ipse frugibus faciendi quicquid exinde
voluero, vel meis heredibus, usque in completi viginti et novem
annis. et pro frugibus, quod nos exinde lucraverimus, sic debeamus
nos dare et absolvere censum tibi Teuze abbatisse, vel
ad tuos successores [.....] denarios duodecim, aut in merces valientes

p. 348

denarios duodecim. et oc repromitto, et obligo me Raynaldus
comes, vel meis heredibus usque in viginti et novem annis
completi, quod si nos omnia sic iuste pleniter non conservaverimus,
et ipsum censum annualiter non dederimus, quomodo suprascriptum
est, nomine pene nos vobis [.….] componere promittimus
de auro libre tres, et hunc scriptum precarie usque ad
prefinitum tempus consistat firmitate. Unde pro stabilitate vestra
me Anseri<cus> notarius scribendum rogavi. In anno ab incarnacione
domini nostri Iesu Christi anni sunt nongentesimo
nonagesimo octavo, anno imperatori magni Ottoni, filius quondam
Ottoni imperatori augustus, in anno secundo, et die [.....] mensis
iulius, per indiccione undecima. Actum in Marsi. † Signum
manum Raynaldi comiti in ac precaria a me facta [.....].† Signum
Ioboni rogatus. Ego qui supra Ansaricus notarius complevi
et subscripsi.
De Carapelle.
In Dei nomine. Scriptum precarie. dum ad omnibus non est
incognitus, sed a pluribus esse videtur, et est manifesta causa, quia

p. 349

per hunc scriptum conveniencie, dedisti tu Iohannes Dei gracia
abbas de monasterio Sancti Vincencii, qui situm est in territorio
Beneventano, in partibus Samnie, iusta fluvio Vulturno, unaque
per voluntate et consensu de primatis et ordinatis monachis de
vestro monasterio, concedisti tu Iohannes abbas mihi Trasmundi
filius, et ad meis heredibus, amodo et usque in viginti et novem annis completi, oc est de res proprietatis de vestro monasterio,
qui est infra territorio Valvense, in valle Tritana: prima pecia de terra est in vocabulo de Crutta Lupardi, que abet per mensura
modiorum quadraginta, abet finis: de uno latere fine terra de singulis
hominibus; a capu et a pede fine via. alia res est in vocabulo
de Carapelle, et in Cerretu, et in Limite, et in suprascripte rebus
designate: fine furca Ursuli; et fine serra de Pometella; et fine
via, que pergit ad valle Pagana, et quomodo pergit ad ipsa tricalia
de Carpinetu, et quomodo pergit ad ipsa maccla de Bute, et
quomodo pergit ad ipsa via antiqua de Felicula, ad ipsum Armarium;
et fine serra de Turbile; et fine Roncellone, et quomodo
pergit ad priore fine. alia res est in loco de Bute, que est infra
fine: a pede fine ipsum campum de Bute; a capu fine ipsum colle
de Bute, et fine via Plagia; et de alio latu fine via, que pergit ad
ipsa Cervaria. et alia res est in vocabulo de ipse Ceselonge, et 

p. 350

est infra fine: via que pergit ad ipsa Cervaria, ipsa res de Bute,
et de ipse Ceselonge mihi data est. alia res est in vocabulo de
Calaso, et est infra fini: fine ipsa valle de Craprile, et de alia latu
fine Macerelonge pergit ad ipsa Petra Rubea; a pede fine via; a
capu fine vertice montis. alia res est in suprascriptu Calasu tres
parti. alia res est in vocabulo de Presutu ad ipsum campum
Monacescum, qui est infra fine: fine terra Trasmundi et de alio
latu fine vadu de Tolocce; a pede fine via Antiqua; a capu fine
vertice montis: ipsa res tres parti, alia res est in vocabulo de
Luclanie est infra finis: fine Macere; fine Pareti; a capu et a pede
fine Serra de ipsa res de Catapelle, plagi et vocabuli modiorum
mille, omnia et in omnibus quantum ipse suprascripte rebus super
se, vel infra se abentem in integrum, concedisti tu suprascriptu
Iohannes per consensu de monachis, suprascripto Trasmundi filius
ad meis heredibus usque in completi .XX. et novem annis completi,
iusto tenore concedisti tu suprascriptus abbas ad abendum, laborandum,
et fruendum, nam <non> bindendi, nec donandi, nec concambiandi,
nec per nullum ingenium in alterius potestate ad proprietate
alicui alienandum, nec subtraendum nisi tantum, ut diximus, usufruendi,
et desfruandum; et de fruges et de fructibus, quod exinde
nobis Deus dederit, faciamus exinde quod voluerimus, sine omne
calumnia, in completi anni. pro ea vero racione dedisti tu Iohannes
abbas mihi Trasmundi filius, et ad meis heredibus, quia
dedi ego Trasmundi tibi suprascripto Iohanni abbas, ad opus et
dispendium de vestro monasterio, de nostra mobilia valiente solidos
centum sexssaginta, quod vos recepisti ad opus de vestro monasterio:
idoneis homines interfuerunt, nomina eorum: Guido, Aldoni,

p. 351

et Iohanni. et censum dare et solvere debeamus nos Trasmundus,
vel meis heredibus tibi suprascripto Iohannes abbas, vel
ad vestris successoribus de nostra mobilia per omne annualiter sex
solidos. et hoc repromitto et obligo me Trasmundo, vel meis
heredibus tibi Iohannes abbas, vel ad posteris successoribus tuis,
et [.....] ipsa suprascripte res subtraere, aut minuare presumserimus,
et ipsum censum annualiter non de<de>rimus, componamus
nos Transmundus, vel meis heredibus tibi suprascripto Iohanni
abbati, vel ad posteri tui pena auri, idest mangosi quingenti, quia
inter nos sic steti, et tale fuit nostra conveniencia. Quam, et
rogatum de suprascripto Trasmundo, scripsi ego Iohannes iudice
et notarius. Anno ab incarnacione domini nostri Iesu Christi
anni sunt mille sessagesimo quinto, et dies [.....] mensis octuber,
per indiccione secunda, Actum in Valva, mense indiccione suprascripta,
feliciter. † Signum Trasmundi. † Signum Guidoni.
 † Signum manum Iohanni.

De vadu Pascali, et Marsi.
In Dei nomine. Scriptum precarie, qualiter steti adque conveni
inter nos Atto, et Girardo germanis fratribus, filius quondam
Girardi de Valva, abitatori in loco, qui dicitur Palazzu, et te Iohannes

p. 352

venerabilis abbas de monasterio Sancti Vincencii, qui
situm est in partibus Beneventane [.....], supra fluvio Vulturno
locus, qui nominatur Samnie, ubi nunc presenti tempore regimen
tenere videtur, quia dedimus nos Girardo, et Adto in conveniencia
tibi Iohannes abbas de nostra mobilia valiente solidos quadraginta,
et tu Iohannes abbas ipsi quadraginta solidi a nos Adto,
et Girardo recepisti ad opus et dispendium de predicti monasterii
tui, et idonei homines interfuerunt, quomodo in edicti continet pagina,
hoc sunt nomina eorum: Iohannes Coci positum de Balva,
et Adenolfus, filius quondam Iohannis, et Petrus iudice de Valva,
quia dedisti tu Iohannes abbas in conveniencia, per consensu et
voluntate de primatis et ordinatis monachis de predicto monasterio
tuo nobis Adto, et Girardo, vel ad nostris heredibus, amodo et
usque in completi viginti et novem annis, hoc est de res iuris
proprietatis de predicto monasterio tuo, que sunt in territorio Valvense
per singula loca, vel vocabula: prima pecia de terra est in locus,
qui Vadu Pascali nominatur, et est mensura per longum ducentum
triginta tres per latum, a capu ducentos quadraginta tres, a pede
sexsaginta sex; abet finis: de uno latu terra de predicto monasterio
tuo; de alio latu terra de singulis hominibus; a capu terra
de filiis quondam Dodoni; a pede fine ipsa medietate de ipsa
Bella, alia pecia de terra est in locus, que Baracte vocatur, est
mensurata ad ista mensura per longum ducenti triginta septem,
per latum a capu ducentum viginti octo, a pede ducentum triginta
tres; abet finis: de uno latu terra de predicto monasterio; de alio
latu terra de filiis quondam Liusoni, et de suis consortis; a capu
limite; a pede via. tercia pecia est in Campuli, et est infra fine:
de ambe latere a capo via; a pede terra nostra Adtoni, et Girardi,

p. 353

et terra et vinea Ursi et Martini. quarta pecia de terra est in
locus, qui Cozza vocatur; abet finis: de uno latu via; de alio latu
via et terra de singulis hominibus; a capu terra Tidolfi, filius
quondam Giseppi; a pede limite, quinta pecia est in locus, qui
Flori vocatur; abet finis: de uno latu terra de predicto monasterio;
de alio latu terra Anseri; a capo via; a pede terra de singulis
hominibus. sexta pecia de terra est in locus, qui Colonella
vocatur; abet finis: de uno latu, et a capo de alio latu, et a pede
terra Sansoni. insuper dedisti omnia ipsa quarta parte de omnibus
terris vestris de ipse rebus proprietatis, que sunt in Colenianu,
que est de ipsa ecclesia Sancti Petri de Trite, que est cella
de ipso vestro monasterio, omnia ipsa quarta parte de suprascripte
rebus, que sunt in Colenianu, in montibus et planis, terra culta
et inculta per scriptum conveniencie dedisti nobis Adtoni, et Girardo.
insuper dedisti nobis omne suprascripte rebus quante nos in
antea, per scriptum conveniencie abuimus a Iohanne abbate: fine
fluvio Frigido, et fine Aqua Viva, et fine Prezze, fine Alezze, fine
Raianu, fine flumine Calido, ubicumque inventa, vel iun<c>ta fuerit
de suprascripte rebus, que nos in antea, per scriptum conveniencie,
abuimus da suprascriptu Iohannes abbas in territorio Valvense,
in planiciis et in montibus, per scriptum conveniencie dedisti nobis.
insuper dedisti tu Iohannes abbas nobis suprascripti, hoc est tercia
parte de iuris proprietatis de ipsa ecclesia Sancti Petri, que est
cella de monasterio Sancti Vincencii, in territorio Marsicano locus,
qui vocatur Apinianici, omnia et in omnibus suprascripta pars
tercia de rebus, que pertinet ad ipsa ecclesia Sancti Petri, dedisti
nobis Adtoni, et Girardo, et sunt res ipse in Bezzanu, et in Apinianici,

p. 354

et in Campu de Ample, et in Berniano, et per omnia vocabula,
in montibus et in planis, et ipse res abentes finem in vallis
Nocellitu, fine flumen Rotondolu, fine ipsa via, que pergit suptus
ipse flecte de Apinianici de suptus ipsum monasterium, et fine
Malianu, et fine Boforcula. insuper dedisti nobis tercia pars de
una pecia de terra, que est in Melonie, in campu de Aczanu; abet
finis: de uno latu terra Martini, et Amiconi; de alio latu terra
predicti monasterii vestri; a capo via; a pede rivum, in integrum
dedisti tu Iohannes abbas nobis suprascripti omnes terre, quomodo
suprascriptum est, cum introitu, et exoitu suo, et cum omnia
quantum infra se, vel super se abentes in integrum dedistis vos
abbas Iohannes nobis, vel nostris heredibus, usque in completi
viginti et novem annis. in [.....] vero tenore ad usumfruendi,
laborandi, lucrandi, regendi, gubernandi, agendi, nam non bindendi,
nec donandi, nec concambiandi, nec in loco pigneris commendandi,
nec per nullum ingenium argumentis in alterius potestate ad proprietario
nomine transmigrandi, vel subtra<endi>, nisi tantum, ut dixisti,
nobis usufruendi, et de frugibus faciamus quicquid nos, vel nostris
heredibus voluerimus; et pro ipsis terris, et pro frugibus, quod nos
exinde lucraverimus, sic debeamus nos absolvere censum vobis, vel
successoribus vestris, omne annualiter, in qualecumque die infra
annum, libra de siricu una aut merces iusto valientes trimisse unum
tibi Iohannes abbas, vel ad tuis successoribus, aut a vestris hominibus,
qui hic transmittitis, ipsum censum nos suprascripti, vel
nostris heredibus amodo et usque in completi viginti et novem
annis. et obligamus nos Adto, et Girardo, vel nostris heredibus,
quod si nos hec omnia sic iuste pleniter non conservaverimus, et
ipsum censum omne annualiter non dederimus, quomodo suprascriptum
est, nomine pene nos vobis componere obligamus nos,
vel nostris heredibus tibi, aut tuis successoribus, de auro monitato
uncie quadraginta et ille rebus salve, et inlese reveniant ad vos,

p. 355

quia inter nos tale fuit nostra conveniencia. Et per rogum suprascripti
Adtoni, et Girardi hunc scriptum precarie scripsi. Ab
incarnacione domini nostri Iesu Christi anni sunt nungentesimo
nonagesimo septimo, sed et regna<n>te domnus Otto imperator,
filius quondam Ottoni imperatori augusti anno secundo, die [.....]
mensis iunius, per indiccione decima. Actum in Valva, mense, indiccione
suprascripta, feliciter. † Ego Atto in ac precaria a nos
facta me subscripsi. † Signum manum Girardi. † Signum manum
Berardi.
De Carapelle.
In Dei nomine. Scriptum apparum seu conveniencie, qualiter
ego Sansoni, filius quondam Remedii rogo a te Iohannes, abbas
de monasterio Sancti Vincencii, qui situm est in Samnie partibus,
super fluvio Vulturno, in territorio Beneventano, unaque per voluntate
et consensu de ordinatis monachis de vestro monasterio
Sancti Vincencii concedisti mihi Sansoni, vel meis heredibus, usque
in completi viginti et novem annis, hoc est de res iuris proprietatis
sancti monasterii, et est ipsa res iusta territorio Valvense:
prima pecia de terra est in locus, ubi Cese vocatur ad illum Tricalium,
que est per mensura ad [d]estrum Campanicium per longum
ducentos quinquaginta octo, et per latum .CC. viginti duo;
abet finis: a capu fine terra, que michi Sansoni, et Emerelmi, et
Staniu; a pede in via; et de ambe latere fine terra de ipso sancto
monasterio que antea Emeralmo, et filius su[us] per scriptum conveniencie,

p. 356

tenent. insuper et concedo tibi Sansoni, vel meis heredibus,
et usque in viginti et novem annis completi[s] tota integram
medietatem de omnibus proprietatis quomodo aut qualiter
pertinet ad ipsum monasterium in villa Carapelle, et fine Cerreto,
et fine nelle Fracte, et in Bolubbro, et in Felicula, et in Superi,
et Limiti, et sunt ipse suprascripte res vestra proprietas infra finis
vel loca definite: fine furca Ursuli, et fine serra de Pometella, et
fine ipsa via, que pergit ad valle Pagana, quomodo pergit ad ipsum
tricalium de Carpen[et]o, et quomodo pergit per ipsa macla de
Bute ad illum Perum, et quomodo per ipsa via pergit da Filicula
ad ipsum Armalium et fine serra de Turbile, et quomodo descendit
ad illi Bute, et quomodo per ipsa via de Roncellone pergit
per ipsa serra de Cerreto, quomodo se coniungit in furca Ursuli,
omnia et in omnibus ipse rebus, quomodo designate sunt, cum
omnia, et in omnibus, quantum ipse iam dicte rebus infra se, vel
super se abentes, in integrum per hunc scriptum conveniencie,
qualiter prehelegitur. sic concedo tibi Sanso, vel ad tuis heredibus,
usque in completi[s] viginti et novem annis, in eo tenore laborandum,
et fruendum, gubernandum, nam non bindendi, nec donandi,
nec concambiandi, neque per nullum ingenium argumentis in alterius
potestate, ad proprietatem alienandi, vel subtraendi, nisi tantum
usufruendi, et ad proprietatem de vestro monasterio conservandum;
et fruges, quod de ipsa suprascripta abuero, facio exinde quod voluero
sine omne calumnia. pro ea vero racione dedi ego Sanso
tibi suprascripto Iohannes abbas, et ad pars de suprascripto vestro
monasterio, de mobilia mea iusto valientes solidos quadraginta,
quod vos recepistis ad opus de vestro monasterio, et de meis hominibus
interfuerunt in ac conveniencia, quomodo in edicti continet

p. 357

pagina, nomina eorum: Liuduini, et Ildiczo, et Berardus viri germani,
filii quondam Ameczoni. et censum solvere vel dare ego,
vel meis heredibus, amodo et usque completi viginti et novem
annis tibi Iohannes abbas vel ad tuis successoribus, aut ad vestros
missos, qui ad vos veniunt, per omne annualiter, sive argentum,
sive alia nostra mobilia valientes denarios sex. et hoc repromitto
et obligo me ego suprascripto Sanso, vel meis heredibus amodo et
usque in suprascripti[s] annis tibi Iohannes abbas, vel ad tuis successoribus
ipsum censum omne annualiter non dederimus, et omnia
sic non observaverimus, sicut superius legitur, ut componamus ego
suprascripto, vel meis heredibus usque in suprascripti[s] annis culpabilis
appareamus, tibi iam dicto abbas, vel ad tuis successoribus
argentum monitatum solidos viginti octo, et ipsa res recolligatis
ad proprietatem de predicto vestro monasterio, quia inter nos tale
fuit nostra conveniencia. Quem vero hunc scriptum aparum, rogatus
a suprascripto [.....], scripsi ego Loteri notarius et iudex.
Ab incarnacione domini nostri Iesu Christi [.....] nongentesimo
nonagesimo octavo, regnantes domno Otto imperator augustus
anno tercio, et dies [.....] mensis sebtember, indiccione .XII.a
Actum in Balva. † Ego Sanso. † Signum manum Liuduini.
† Signum manum Liuduini rogatus.
Obiit venerabilis abbas Iohannes .IIII.o kalendas maii, anno
Domini millesimo .VII., indiccione .V.a. Manso vero apud
Casinum post annos .XI. mortuo Iohannes substituitur

p. 358

Maraldus, abbas Sancti Vincencii,
sedit annis .III. [.....] istius tempore
mulier quedam optulit in hoc venerabili monasterio
ecclesiam Sancti Apollinaris in Boiano,
ad Maccla Godini, cum omnibus sibi pertinentibus,
per hoc scriptum.

Offercio Sancti Apollinaris.
In nomine domini nostri Iesu Christi. Anno vicesimosecundo
principatus domni Pandolfi gloriosus princeps, et septimo anno
principatus domni Landolfi filio eius, mense november, secunda
indiccione. Ideoque ego mulier vidua, nomine Maria, filia bone
memorie Roffridus comes, et fui uxor Potefrid bone memorie
Magenolfi comiti, declaro me ex eo viri mei abere res infra finibus
Boiani, in castello qui vocatur Macla Godani, et in alie partibus,

p. 359

per illum meum scriptum morgincaph, quod apud me firmatum
reteneo, quod ille, quando me sibi in coniugio sociavit, ad abendum
confirmavit, ideo per ipsum morgi[n]caph et per aliis racionibus,
quod apud me firmatum reteneo, video me abere ecclesiam
Sancti Apollinaris martiris in predicto loco Macla Godani, cum
terris quantecumque culte et silvis per ipsum meum scriptum
morgincaph pertinet, et tote ipse nomina quantecumque apud me
exinde firmate reteneo de ipsa supradicta ecclesia et de <to>te
ipse terre, sicut ipse nomina continunt, cum omnibus eorum pertinenciis,
sicut michi aptum et congruum esse videtur, bona etenim
mea voluntate et pro firma stabilitate interesse Aczo iudice et aliorum
testium: pro Christo domino Deo meo, pro redempcione
anime mehe, et pro redemcione Potefrid, qui fuit vir meus, atque
redempcione supradicti domni Magenolfi, qui fuit socrus meus.
ideo, pro stabilitate uius cartule mecum manum ponentes domnus
Landolfus comes, ut ad hoc perficiendum esset casus, quia propter
nullum opus oc facere cupio, set pro redempcionem meam et viri
mei et socrus meus, sicut supra legitur, per hanc accepta[m] licencia[m]
ab eodem iudice, et mecum manum ponentes ipsum domnum
Landolfum, ut ad oc perficiendum esset casus, per hanc quoque videlicet
cartulam optuli Deo et in ecclesia Beati Vincencii levite et
martiris Christi, cuius domus suique cenobii dedicatus esse dinoscitur
super fontes Vulturni fluvii, in qua vir reverentissimus eruditus
regularibus institucionis beati Benedicti domno Maraldo
abbas preest: ho[c] est enim integram ipsa[m] ecclesiam Sancti Apollinaris

p. 360

martiris et omnibus rebus, quod sunt terris cum tote ipse
nomina continentem, velut supra declaravimus, et uno casile infra
ipso castello de Macla Godani, que videtur esse inter hec finis et
mensuris: prima parte da ipsa platea publica abet pedes .XX.; secunda
pars desuper terra, quanti nobis reservavimus, abet exinde
pedes triginta septem; a tercia parte finis ipsa ripa et pedes duodecim;
a quarta pars abet fine alia platea, abet exinde pedes quadraginta
duo, et reconiungentes se in prioras fines, et toti ipsi pedes
iusti sunt, mensura sunt mensurati. hec autem omnia, quod superius
legitur, nec michi nec cuicumque exinde aliquit reservavimus
ad abendum, set integrum illut cum inferius et superius legiturque
suis, atque cum legitime vie sue intrandi et exiendi, atque cum
omnia sua pertinencia, pariterque cum eadem ecclesia, et cum tote terre
et cum is monimina ideo continentem integrum illut, pro mee salutis
anime, et pro eodem Potefrit vir meus, et pro domno Magenolfus,
idest [.....] sancta ecclesia Sancti Vincencii offerui ad
semper abendum et possidendum, ea itaque racione, ut amodo et
semper a pars eiusdem ecclesie et eius rectoribus ea[m]dem nostram
offercionem per ordinem, sicut in se monimina continuit,
et ipso casile de ipso castello p[er] iam dictis finis et mensuris
securiter habeat et possideat, sine contradiccione mea et meis heredibus,
et sine cuiuscumque requisicione, de quibus obligo me et
meis heredibus, a parte eiusdem ecclesie et eius rectoribus predictam
meam offercionem ab omnibus hominibus, ab omnique partibus
antistare et defendere; quod si illam defendere noluerimus,
aut forsitan tollere aut subtrahere quesierimus, ante omnia questio
et causacio nostra inde inanis et vacua remaneant, et insuper quinquaginta
libre ex auro in eadem [.....] sancta ecclesia Sancti
Vincencii et ad eius rectoribus componere obligo; et tacere debeamus
inde per invitis. de colludio autem si a vos pulsati fuerimus,

p. 261

ad Dei evangelia nos vobis satisfacimus, ita vero ut quando
volueritis, ut illum vobis defendamus, ideo per vicem quem fuerit
hoporteret, mittite aput nos vel aput nostros heredes ipse monimina
ante iudice[m] non sit cassate nec falsate, et nos et nostris
heredibus illud antistare et defendere supradicte sancte ecclesie Sancti
Vincencii et ad eius rectoribus sicut supra repromisimus, et obligati
sumus. post finem exinde facta per omnem vicem cartule
ipse in eodem [.....] sancto loco et ad eius rectoribus remittere
debeamus, quali[ter] ille nobis dederitis. et si per vos ipsos
exinde auctores et defensores fieri volueritis, ideo firmam tribuimus
licenciam, ut potestatem habeat ipsam [.....] sanct[am] ecclesia[m]
et eius rectoribus, quando oportuerit cum supradicta cartula
vice nostra, ex eadem nostra offercione causare, et cum vestris
causatoribus inde contendite, et omne definicionem inde faciatis, sicuti
nos facere debuimus, et securiter possidete per eadem obligata
pena, et hanc cartulam offercionis in eo tinore firmam et stabilem
permaneat in perpetuum. Et omnia predicta, per salvacione anime
mee et pro remedium anime Potefrit vir meus, et domni Magenolfi
socrus meus libenti animo fecimus, in eo modo te Iohannes
clericus, atque notarius scribere rogavimus. Actum in Boiano feliciter.
† Ego qui supra Aczo iudex. † Ego Trisigio iudex. † Ego
Mainardo. † Ego Adenolfus.
Hic eciam plures hereditates huius monasterii recollegit.
obiit .II. kalendas decembris, anno Dominice incarnacionis
millesimo .XI., indiccione .VIIII. Otto tercius imperator obiit.
Enricus dux consobrinus eius fit rex. Hoc tempore monasterium

p. 362

Sancte Trinitatis apud Salernum a tribus heremitis inhabitari
cepit. His ergo ita decursis, quasi iam peracto diei spacio, arcentibus
tenebris, huius laboris onera deponamus, et ad reliqua,
que agenda sunt, future lucis subsidia requiramus, et hic quartus
liber erit consumatus.