Petri de Vinea

Epistolarum

Libri VI

Petri de Vineis, judicis aulici et cancellarii Friderici II. imp., epistolarum, quibus res gestae ejusdem Imperatoris aliaque multa ad historiam ac jurisprudentiam spectantia continentur, libri VI, cur. Joh. Rudolphus Iselius, Basileae, sumptibus Joh. Christ, 1740

Transcr. Fulvio Delle Donne

Tomus II

p. 5

Liber IV.

Cap. I.

Fridericus universis Praelatis et clericis regni Siciliae, 
de morte regis Heinrici filii sui.

Misericordia pii patris, severi judicis 
exuberante judicium, Heinrici primogeniti 
filii nostri fatum lugere compellimur, lachrymarum ab intimis 
educente natura diluvium 
quod lachrymas offensae dolor, et justitiae 
rigor intrinsecus obfirmabant. Mirabuntur forsitan 
diri patres invictum publicis hostibus Caesarem, 
dolore domestico potuisse convinci; 
subjectus est tamen cujuslibet principis animus, 
quantumvis rigidus naturae dominantis 
Imperio. Quae cum vires suas exercet in quemlibet, 
reges et Caeares non agnoscit. Fatemur 
siquidem quod qui vivi regis superbia 
flecti nequivimus, sumus ejusdem filii nostri 
casu commoti. Sumus tamen eorum nec primi 
nec ultimi, qui filiorum detrimenta transgredientium 
pertulerunt et nihilominus post 
eorum funera deplorarunt. Luxit namque David 
triduo primogenitum Absolonem; et in

p. 6 

Pompeji generi fui cineres, fortunam et animam 
soceri persequentis, magnificus ille Julius 
primus Caesar paternae pietatis officium, et lachrymas 
non negavit. Nec dolor acerrimus 
ex transgressione conceptus, est efficax parentibus 
medicina doloris, quin in obitu filiorum 
natura pungente, non doleant contra naturam 
a filiis irreverenter offensi. Nolentes igitur, 
et etiam non valentes circa praedicti filii 
nostri obitum omittere, quae sunt patris; fidelitati 
tuae praesentium tenore mandamus, quatenus 
per totam Abbatiam cunctis clericis et 
caeteris fidelibus nostris injungas, ut ejus 
exequias cum omni devotione solenniter celebrantes, 
animam ejus cum decantatione Missarum, 
et aliis ecclesiasticis Sacramentis divinae 
misericordiae recommendent, manifestis indiciis 
ostendentes, quod sicut in gaudiorum 
nostrorum tripudiis exultant hilariter, sic et 
doloribus nostris condolere fideliter videantur.

Cap. II.

Capitaneo suo, de morte Imperatricis, et ut ejus 
exequias per jurisdictionem suam faciat celebrari.

Latentis hostis insidias non potuimus effugere, 
quin post innumeras regiones sub 
virga Majestatis nostrae deductas, serenissimam 
Augustam ex regali progenie ortam, 
nobis pace potientibus et quiete, impiae mortis 
ignavia subriperet violenter. Non igitur hilaritatem

p. 7 

vultus possumus exhibere, cum nostrae 
consortis obitus nobis amaritudinis 
propinet poculum, nosque molestet jugiter 
et impugnet. [Verumtamen nolumus doloris 
amaritudine sic Majestatem nostram afficere, 
quod creatoris offendamus nostri clementiam, 
et doloris immensitas in nobis impediat, quid 
honoris conferre nostrae consorti dignanter expediat 
et doceat reverenter]; praesertim quia 
volumus, ut tantae nostrae participis memoria, 
sit celebris super terram; tibi districte praecipimus, 
quatenus ejus exequias per totam jurisdictionem 
tuam ab undique locorum degentibus, 
praecipue a clericis et populis civitatum, 
campanis quo decet honore pulsatis, universaliter 
facias celebrari, ut quilibet in Ecclesiis 
congregati, Augustae animam, qui aufert Spiritum 
Deo vivo specialiter recommendent; 
cavens ne inde aliud facias, sicut nostrae indignationis 
aculeum non incurrere concupisti.

Cap. III.

Cuidam nobili, de morte soceri sui.

Cum post sedatos undique turbines, 
quos dudum in regno nostro Siciliane 
calumniosa temporis procella concreverat, 
nostris nuper faveret affectibus 
fortunae placiditas, et nostrorum processuum 
latera circuiret, subito rumor infestus et nubilus

p. 8 

claustra nostrae jucunditatis infregit, illas 
nobis insipidas amaritudinis propositiones interferens, 
quod N. dux Bavariae, charissimus 
socer Superioris ducis ductus imperio, 
et in patriam quae iter est omnibus generale 
mortalium, necessitate vocatus humanitatis 
commune debitum,  [quod exceptio] 
quaevis allegata non prorogat, ex 
inevitabili lege fatalitatis exolvit. Ex quo 
tanto nos pungit doloris ictus acerbius, 
quanto per ejus absentiam, qui genitoris in nobis 
officium compensabat, et velut [nostri pars 
magna consilii erga nos, charitatis paternae] 
non impares dabat affectus, multa nobis decisae 
carnis et grandia incommoda referata sentimus. 
Verum quia sic irreparabiliter cadere 
hominis est, natura non poena, et morbus 
iste non est medicabilis herbis: sed illius 
est Excelsi dexterae mutatio, qui caput excelsum 
et humile necessariae amplexibus aequalitatis 
involvit; multa nobis et tibi sunt exinde 
solaminis assumenda consilia, ut et nos 
decedentis patris occasum superstitibus consolemur 
in filiis. In quibus nobis affinitatis solidae 
pignora remanserunt, et tu quaecunque 
tibi tam turbidus casus ingesserit, in nobis reparabilia 
sentias detrimenta; qui tam ex 
carnis unione qua jungimur, quam ex dilectionis

p. 9 

etiam vinculo quo unimur, tua et quorum 
negotia non minus libenter quam propria, 
continuis semper profectibus disponimus promovere. 
Propter quod dilectionem tuam inducimus 
et hortamur attente, quatenus non 
expectans ut consolandi remedia lassitudo 
tibi moeroris indulgeat sed animum redolens 
viri fortis assumas omnem causam lugubrii, 
dolorisque reliquias, quas forte tibi 
muliebris mollities reliquit ad lachrymas, 
verborum nostrorum lenimentis abjicias, et in 
gratiosa spe nostrae proximitatis abstergas. 
Ad haec quicquid N. tibi de honore et 
servitiis nostris verbotenus ex parte nostra 
retulerit, indubitabiliter prosequaris.

Cap. IV.

Cuidam fideli suo, consolando eum de morte 
filii sui occisi in expugnatione Victoriae.

Lugubrem filii tui casum, vulgaris famae 
fortassis lugositate praecognitum, 
cujus doloris aculeus prius dominica pecora 
transiens, quam paterna, fecit in nobis 
quantum licuit et decuit stationem, infesto 
tibi stylo describimus. Et licet ejusdem obitus 
nos in ejusdem obsequiorum subtractione 
turbaverit, et te, sicut firmiter credimus, in

p. 10 

carnis decisione medullitus venabulo quodam 
jaculo inopinato percutiat: si modus tamen 
et qualitas mortis attenditur, confolationis 
remedium, quod nos jam exinde probabili 
ratione concepimus, locum grandem 
invenire firmiter opinamur in patre. Dum 
enim idem filius tuus Camerae nostrae servitjis 
assiduus et obsequiosus insisteret, in combustione 
Castrorum nostrorum Victoriae, ubi 
eum potuerat a rebellium nostrorum manibus 
fuga subducere, devotionis firma constantia, 
quae vix cadere consuevit in juvenem, 
gladii superante terrore cruenta maluit 
morte succumbere, quam dimissis aulae nostrae 
servitiis saluti propriae sibi per absentationis 
subsidium providere. Ex hac igitur quam diximus 
causa, praecipua doloribus tuis consolationis 
unguenta porrigimus; ut cum ejusdem 
filii tui defuncti vivat in nostri cordis scrinio 
etiam carne deficiente memoria, et turpe
sit in prudente viro consolationis remedium 
praestare lassitudo dolendi, modum fundendis 
lachrymis adponere studeas, et causam 
in nobis consolationis assumas, etc.

Cap. V.

Literae consolationis comiti Casertano, lugenti 
de morte Episcopi fratris sui.

Audito nuper quod mordentis omnia mortis 
impietas N. Venerabilem Theath. 
Episcopum [fratrem tuum fidelem nostrum] 

p. 11

tibi nunc ad praesentiam nostram venire 
parato, non sine plurium detrimento subtraxit, 
passionibus tuis satis affectuose compatendo 
doluimus, et si ope vel opibus recuperari 
defunctum, aut alia compassione redimi 
natura permitteret, nostra propterea 
libenter aperuissemus aeraria, et alia quaelibet 
opportuna subsidia misissemus. Sed quia quod 
semel subripuit mors debitrix, mors amara 
non reddit dolori tuo, quem multi tecum 
libentissime partirentur, consolationis argomenta 
porrigimus, et gratiae nostrae rimedia 
propinamus. Devotioni tuae mandantes, 
quatenus astringas lachrymas, refrenes suspiria, 
et more constantis viri, tristitiae limites 
provide nobis placiturus imponas.

Cap. VI.

Comiti Acerrarum, consolando eum de morte 
filii sui cadentis in bello.

Quod de nimis acerbo filii tui casu consolationis 
nostrae verbum ad te tarde pervenerit, 
causa fuit, ut tibi tempus ad lachrymas 
laxaremus, suspirantibus namque gemitibus, 
et oculis lachrymosis epistolam nostrae 
consolationis offerre voluimus, quam et 
lachrymarum continua gutta perfunderet,

p. 12 

et eductio copiosa singultuum perlegi prohiberet. 
Doloris quidem praeteriti tumulum 
quem nati funus invisum in patre congesserat, 
ludus expressione providimus disgregandum 
quem nostra monitio retentum 
intrinsecus vehementius ampliasset, si foras 
educi tristitiam per lachrymas vetuisset. 
Nunc igitur mitiganis suspiriis, et oculorum 
luminibus excolatis, literas nostrae consolationis 
offerimus, tractabilem animum et 
vulnus apertum medicamine debitae persuasionis 
aggredimur, et cum tibi per amaritudinem 
luctuum satisfeceris hactenus, per depositionem 
lugubrium satisfieri gratissime postulamus et 
nobis. Quod si luctuosae famae volatum, 
quo nihil inundatione malorum posset 
esse celerius, praesens epistola nostrae consolationis 
anticipet, quae punctura doloris nervum 
cordis intactum inveniat, et virgineos 
oculos nondum paratos ad diluvia lachrymarum, 
naturae partes implere te sinimus, 
dum prohibere nequimus, et nobis 
placere te volumus, dum conveniens postulamus. 
Scimus enim quod per quam dura 
requirimus, sed tamen possibilia flagitamus: 
nam a mane plorabis usque ad vesperam, florem 
occiduum, et aridam segetem ante tempus

p. 13 

aestatis, occasum solis ante meridiem, et noctis 
caliginem ante diem; sic et juvenem nondum 
fere puberem, potius intempestivae mortis 
subiisse judicium, [quam senectutis judicium] 
advenisset. Turbato denique mortalitatis 
ordine, pater pro filio lachrymas offers, quas 
pro te filius reservabat. Vespertina tandem hora 
resume nostrae compassionis antidotum, et 
consolationis affectum. Nos enim in tam 
subito filii tui casu compunctionis paternae confortio 
non caremus, utpote qui ad eundem a 
te naturaliter genitum et vix adhuc matris uberibus 
ablactatum, in ulnas eductionis nostrae 
suscepimus, et quia susceptibilem ipsum invenimus 
disciplinae, virtutum in eum rudimenta 
congessimus, ut sibi esset conspicuus, aliis utilis, 
et nobis existeret fructuosus. Nunc autem 
cum de plantatione nostra vindemiam cuperemus 
decerpere, generationis humanae novacula, 
vitae telam in homine, quam nondum natura 
perfecte texuerat, intempestive praecidit. 
Sed et affectum consolationis dominicae gratum 
accipias, quem veluti de communi tristitia, per 
nos qui tibi miserabiliter condolemus, potes 
et debes assumere gratiorem. Juste 
dolere te novimus, quod in nati funere, pomum 
de vita pomerio natura decerpsit, spatio 
temporis immaturum consolari te volumus, 
quod illud ante tempus debitum virtutum irrogationibus 
acceperit maturarum. Juste 
dolere te novimus, quod morientis filii

p. 14 

clauseris oculos, consolari te volumus, quod 
non inter molles delicias, et debiles curas defecerit 
languidus, sed inter nostrorum obsequiorum 
occupationes ceciderit strenuus, et 
vixerit gloriosus. Quid plura? Iuste dolere 
te novimus quod unicum quem habebas amiseris 
filium, consolari te petimus in duorum 
propagatione nepotum: et nos gratiae nostrae 
zelum, quem ad patrem ab avo produximus, 
tanto propagabimus libentius ad nepotes, quanto 
nostrae Serenitatis affectum et patris et avi 
servitia meruerunt.

Cap. VII.

Literae consolationis, missae scholaribus de morte 
magistri Bernhardi.

Vagientibus adhuc in cunis artis 
grammaticae. Quia materia ita se habet, 
quod ab amaritudine sumit exordium, 
nec dolorosa possunt sine animi turbatione 
notari, non miremini si anxietate 
quadam, et singultuosa narratione vobis scholaribus, 
qui inhabitatis orbem a mari usque 
ad mare, praecipue filiis, quos in dolore peperit 
mater Grammatica: dura nimis et amara 
praesentibus nunciamus. Est enim, quod 
non sine doloris aculeo dicimus, Grammaticae 
artis noviter extincta lucerna, desiccatus est 
fons irriguus, frugifer Euphrates, magister

p. 15 

Bernhardus, qui non ab infimo positivo, 
sed superlativo nomen meruit derivari: videlicet 
cum supra se nullum habuerit ascendentem,
imo sicut aquila transcendens omnia genera 
pennatorum, vir potens in opere et sermone, 
avis in terris rara, sine pluralitatis 
consortio dici meruit singularis. Ad cujus 
transitum, quasi sole petente occasum, 
tenebrae factae sunt super universam faciem 
terrae. Nam [ipse solus de tenebrosis et confusis 
Prisciani tractatibus educens] lucem, 
purgavit tenebras, ipseque veterem et antiquum 
reformavit apostatam, Donatistam 
compescuit: et quasi de culmine montis Synai, 
alter Moyses legifer a Deo et non ab homine, 
sibi scriptam Grammaticam hominibus 
reportavit. Verum sub tanto et tali artifice 
non solum prima, sed dolorem artes caeterae 
patiuntur. Unde quid facient parietes si corruerit 
fundamentum? quid infelix Grammatica 
orba parente suo? de quo completum 
est illud verbum propheticum: Vox in Rhama, 
hoc est, in excelsis est audita, ploratus 
et ululatus, Rachel plorat maritum suum, et 
non est qui consoletur eam, ex omnibus charis 
suis. Nam quis similis sibi? Utinam suscitaret 
Dominus spiritum suum per aliquam phitonissam 
ut loqueretur nobis ad tempus 
magister magistrorum ille doctissumus, qui ducebat 
animalia in stuporem. Verum quia omnes morimur, 
et sicut aquae quae non revertuntur

p. 16 

dilabimur, testante Philosopho, crudelitatem 
facti aequalitas consoletur, moerore 
deposito: et qui talem et tantum dilexistis 
autorem, ad cujus exequias concurratis 
orantes pro illo dodore mirabili, qui a 
mane usque ad vesperas clamavit sicut pullus 
hirundinis, et ut columba meditatus est ponendo 
animam pro scholaribus, docendo desiit 
et docuit desinendo, etc.

Cap. VIII.

Eisdem, de eodem, facta mentione de quodam 
alio magistro praemortuo.

Sedentibus super aquas amaritudinis, et in 
salicibus organa suspendentibus, Neapolitani 
studii doctoribus universis, magister 
Petrus solamen s. Spiritus, et illam quae 
omnem sensum exuberat pacem Domini nostri 
Jesu Christi. De seculo nequam et 
valle miseriae, ad scholas florentis patriae, ubi 
garrulitatis improbae nullus auditur tumultus, 
illius vocatione, cujus Imperium in 
coelo et in terra, et in omnibus extenditur 
creaturis, Grammaticorum eximius consocius 
noster et confrater, magister G. noviter evocatus, 
ab oculis nostris pertransiit velut umbra, 
imo evanuit. Ad cujus transitum studii 
Parthenopensis obscuratus est sol, et 
luna eversa est in eclipsin. Nam ars Grammaticae

p. 17 

quae sine vocabulo designatur, privata 
decoris radiis sedet in tenebris, et non habet 
unde possit suum recreare dolorem, 
duobus maritis tam modico tempore viduata. 
Nondum praecedentis doloris sanata sunt vulnera, 
[et sic calamitati calamitas, et tempestas 
adjicitur tempestati, dolor doloribus et 
vulneribus vulnera] inferuntur: mirum 
non modicum hic est ordo praeposterus et 
turbatus, quia naturaliter magistrum discipulus, 
hic autem magister est discipulum 
subsecutus: et hoc ideo quia mortis irregularitas 
de suo more perversa, pervertit ordinem, 
quae praeponenda postponit, praeponit econtrario 
postponenda: proh dolor, vitis 
frondofa quae subito aruit, cujus fructus exuberavit 
ad plenum. Nam in multitudine filiorum, 
quos genuit, indefessus ille uterus 
magistralis intumuit, praevaluit, et tanquam 
cedrus Libani superexcrevit, cui non sunt adaequatae 
virgulae de deserto. Ipse quidem fuit alter 
Joseph, cui omnes inviderunt parentes, 
quem saeva bestia devoravit, videlicet mors, 
quae per aphaeresin cunctis aufert mortalibus 
caput, a membris dividit et recidit. In 
cujus decisione vos qui floretis in cathedris tanquam 
multorum capita plena oculis retro respicite, 
et ante diligenter attendite, quantum 
tenuis et fragilis gloria secularis, quae est 
quidam vapor ad modicum durans, velut

p. 18 

foenum agri, quod mane floret, et vespere 
decidit et arescit. Ad tutelam igitur, agitur 
per illam syncopam a qua nullus 
Grammaticus excusatur, statum et transitum 
reciprocantes in vobis, unum efficax per locum 
a simili in vobis colligite argumentum, 
similiter illud iter currere, quod noster socius 
percurrit cum de simulibus idem judicium 
habeatur.

Cap. IX.

Eisdem, de morte Jacobi Baldevvini.

Juris civilis professoribus universis magister 
Petrus salutem et attendere ultimum ante 
Primum: amaritudo amarissima, et 
materia concreta doloribus humanis, noviter 
mentibus occurrerunt. Nam unicus et singularis 
in terris homo, in quo velut in suo 
proprio leges convenerant, et vivebat eloquentiae 
tuba, et consilii plenitudo sedebat [est revocatus 
ad patriam, de cujus revocationis 
amaritudine] vox populi a fine, usque in finem, 
[et terminos orbis terrae dolorosa multum 
exivit, nec mirum, quia jam optimus 
persuasor bonorum operum omnium excellentissimus 
Jacobus de Rogio Jesu Christo 
spiritum resignavit, attritus est nimium derepente 
gloria vultus ejus, de cujus occasu non 
solum Lombardia sole privata suo, verum

p. 19 

etiam maxima pars viventium, continuis lachrymis 
ingemiscit, et doloris gladius multorum 
animos perforavit. Nec immerito, cum 
ipse dominus legifer et supremus descriptis 
juris apicibus sensus reformaret informes,
et adhuc viventes viventia ejus opera non desinunt 
informare. Qui licet ut homo desierit, 
non tamen desiit ut magister, quia 
mortuus ipse docet, quantumcunque sit appellatio 
mortis difficilis, violenta, et necessaria 
[difficilis, quia non est ibi solutio violenta, 
quia resistentia nulla: necessaria,] 
quia ex modo necessitatis omnem superat syllogismum, 
exceptiones non recipit, dilationes 
aliquas non admittit. Verum quia mirabilis 
est ista regula mortalium, quae nunquam fallitur, 
sed omnes fallit, fallentia videlicet veridica, 
quae in credentia non habetur. Ipsa quidam 
est nequitiae nebula, tristitiae genitrix, 
diffusio lachrymarum, universae carnis exterminium, 
et singularium destructiva. Ideoque 
viri prudentes in doctore mortuo prudenti addiscite, 
quicquid possit, et quantum fortior 
exterminantis angeli: et diligenter attendite, 
quod legum facundia vel aliquarum 
scientiarum doctrina, mortis imperio non 
resistit.

p. 20

Cap. X.

Mater significat mortem filii sui magistro Petro, 
et recommendat alios filios suos sibi.

Tetigit me domini manus, et apprehendit 
me indignatio irae suae, ut quae fueram 
viri solatio destituta, praematura mors 
filii viduam iterum viduaret. Ideoque duplici 
contritione contrita, singulare quaero in vobis 
dolori meo remedium: discretioni vestrae me 
fiducialiter recommendans. Ad haec sciatis, 
quod Nicolaus futurus gener vester, qui 
per Dei gratiam restitutus est plenariae sanitati, 
ita, quod in naturali pallore ab ejus facie recedente, 
incoepit finaliter sibi fieri sanus color. 
Praeterea quia credo vos paterna provisione prosequuturos 
negotia domus meae, non porrigo 
vobis preces super aliquo speciali: sed 
ut generaliter quid expediat providentes, filios 
meos et filias habeatis recommendatos in 
omnibus sicut pater.

Cap. XI.

Responsiva ad praecedentem, consolando eam.

Nobili mulieri Dominae Elizabeth Petrus 
de Vineis salutem et consolationem 
quam potest et debet. In prematuro 
filii tui casu, quo percussa doles, et sauciata 
tristaris, impleas naturae debitum, sed divinae 
correctionis imperium non contemnas. Nec

p. 21 

tamen usque adeo, licet intus efferveat, exaggeratus 
sit dolor, ut contra Deum provocata, 
quodammodo videaris te vindicare velle 
cum lachrymis, et irata cum judice potius expostulare, 
quam correcta credaris, cum 
habeat Dominus quod clamanti respondeat, et 
habeat consolator qui offerat lachrymanti. 
Nam ille qui suum communi ratione repetiit, 
iste dilectionis maternae consolamen, superstitum 
tibi concessit sufficientem numerum filiorum. 
Ad quorum omnium bonum, me libenter 
et hilariter offero, affectione paterna 
solicitum, et amica provisione fidelem in 
posterum reservabo: quorum unum si concesserit 
dominus natura futurum mihi promisit 
filium et agnatio reliquos filialis affines.

Cap. XII.

Consolatur patrem de morte filii sui decedentis 
in servitio Camerae.

Quod filium tuum Angelum de Morra, fidelem 
nostrum, ad servitium Camerae 
nostrae vocavimus, approbata fides 
ejus, et industria circumspecta, quam habuit 
in servitiis nostris, benevolentiam nostram 
attentius induxerunt. Quod autem ad praesentiam 
nostram nuper veniens, infirmitate 
praeventus, a Domino sicut ei placuit, sit vocatus,

p. 22 

carere servitio et persona sua dolemus, 
tibi nihilominus condolentes qui bonum de 
ipso filium amisisti. Sed cum divinae volutati 
resistere nemo possit, et revocari nequeat 
quod vocavit, et si super obitu ejusdem 
filii tui prohibere tibi lachrymas non possimus, 
utpote qui mutato ordine ad fata pervenit, a 
quo sperabas si rectus ordo procederet sepeliri: 
moderationem tamen tuis justis motibus de favorabili 
gratia imponere suademus, ad te, domum 
tuam, et filios favorem ad eum habitum 
convertentes: ut modestia in doloris vehementia 
observata, possis in nostra gratia confidentius 
respirare, maxime quod ad servitia 
nostra vocatus, finem in Curia nostra laudabilem 
consummavit.

Cap. XIII.

Magister Petrus consolatur matrem, fratres, 
et sorores suas de morte patris sui.

Expectabam filiali zelo de domo paterna 
recipere nova salutis et gaudii, quibus 
recrearetur animus castrensibus negotiis 
occupatus. Ineratque mihi solicitudo continua, 
aliquem de compatriotis meis videre nuncium 
bonum de regione longinqua, qui vitam 
parentum doceret filium, de salute conjugis, et 
natorum, patris laetificaret affectum. Meam 
verumtamen expectationem, moestus patris funeris 
rumor adveniens vehementius conturbavit, 
expectata sustulit gaudia, meque totum

p. 23 

dedit fletibus et lamentis. Dolebam enim per 
quem existentiam sumpsi patrem, meis votis 
ademptum, sed justi causa doloris mea viscera 
retorquebat, quod ubi creditrix natura maturatos 
dies suos breviare disposuit, patri non 
assisterem in ultimis laboranti, ut migraturum 
patrem filiali aspectu reficerem et qui paternae 
senectutis baculus fueram, paternum extremae 
munus benedictionis accipiens, pias patris 
obeuntis manus supra caput meum flebili devotione 
tenerem: ac deinde paterno feretro matris 
praevius exequiis ejus filius obsequiosus 
adessem. Cumque non fuerit hoc permissum, 
ut matris fletibus una cum coniuge et filiis fociarer, 
audiris tamen cursus paterni rumoribus, 
effusis lachrymis et corde turbato defuncti animam 
orationibus piis amplectens in eleemosynarum 
erogatione, Domino commendavi, 
vacans interim lachrymis et moeroribus, donec 
per dominos et amicos meos piis monitis revocatus, 
in vita ac salute nostra potissime respirarem, 
dum mihi fuit recta moderatione 
propositum quod secundum ordinem 
et beneficium naturae, pater utroque superstite 
filio, visisque filiis filiorum, exigente maturitate 
temporis, in manibus vestris, conjuge 
meisque filiis pro me patre praesentibus, in quibus 
meam poterat imaginari praesentiam, diem 
clausit extremum, bonum post se famae testimomum 
relinquens, et secum gerens individuos 
comites, bonorum testes operum, quae

p. 24 

patravit ab infirmitate continua quam passus 
fuerat transmigrando. Verum, quia me decet 
una vobiscum suae animae reminisci, et consolationem 
adinvicem in Domino reportare, 
fraternitatem vestram, maternitatem, et sororiam 
dilectionem deprecor et exhortor, 
quatenus tu mater una cum filiis, tuisque nepotibus, 
quorum omnium vitam apud Dominum 
tuis procures orationibus et salutem, in 
Domino consoleris: ut vos quoque frater et 
soror, qui tua post patris obitum benedictione 
fovemur, moerore deposito, qui nullam defuncto 
videtur utilitatem afferre, et nobis 
superstitibus salutis, posset impedimenta praestare, 
ac anxietatem renovare continuam, alterna 
recreatione consolationis ornamenta sumamus: 
ut hinc inde mutuis literis aura confortationis 
aspiret, et in domo nostra 
omnium dolore ac ludu remotis, optata vigeant 
communis auspicia sospitatis.

Cap. XIV.

Consolationis literae ad affines, de morte cognati 
sui.

Socero et socrui suis L. et dominae A. 
P. de Vineis etc. Cum pervenerunt ad 
audientiam meam nova de obitu N. Dilecti 
filii vestri, cognati mei, tactus dolore cordis 
intrinsecus dolui et condolui valde vobis: 
utpote qui bonum de ipso fratrem amisi, et

p. 25 

lumen oculorum vestrorum a luminibus vestris 
anxior in eo fuisse sublatum. Flevi quoque prae 
dolore nimio, quod oculi mei faciem lachrymis 
maduerunt, quod uxori et filiabus meis 
tam dilectum collateralem decessisse cognovi, 
qui absentiam meam una vobiscum commorans 
supplere poterat ad consortis meae 
solatium et natorum. Coutinuatis ergo ejus 
memoria diebus pluribus fletibus et dolore, vidi 
quod frustra dolebam et quod redimere non 
poteram mortuum effusione continua lachrymarum, 
meditatus potius ipse mecum, quod 
cum sortis humanae debitum solverit, licet fatali 
casu, et mutato ordine parentum vota turbaverit, 
et dies nequiverit protrahere longiores 
filii memoriam, quam fors amara peremit 
communibus dimisit intercessoribus adjuvandam: 
ut cujus vita nos carere contigit, pro 
eo teneamur ut vivat potius [orare, quam flere. 
Venit enim vobis et mihi, filii vestri, quem 
sortis affinitas mihi charum fecit, mors] 
ipsius potissimum deploranda, quod se dulcibus 
annis immiscuit, et juventutis florem morsu 
diro praescidit. Quia vero dispositioni divinae 
obviari non potest, et animam ejus debemus 
et possumus eleemosynis potius quam lachrymis 
adjuvare: cum nec nos deceat in dolore 
modum excedere praetaxarum, ne nomen 
Domini qui dedit et abstulit exasperari contingat, 
supervacuis in tabescendo doloribus. 
Quanquam non possim paternum et maternum

p. 26 

in discessu tam dilecti filii revocare dolorem, 
quem vestrae sperabatis dimittere superstitem sepulturae: 
audeo tamen filiali vobis devotione 
suggerere, quatenus vobis, mihi et uxori ac 
filiabus meis quae vestrae sunt, paterno consulentes 
affectu, quantum propter sortis humanae 
debitum, et labilem conditionem mortalium, 
moerorem vestrum moderari potestis, 
vestrae ac nostrae velitis providere saluti: cum 
in superstitis [filio, filia et nepotibus vestris 
me quoque, qui vitam et consolationem] 
vestram plus filio, si dicere liceat, diligo et affecto, 
possitis plenarie consolationem accipere 
pro defunto: quem si modo quolibet redimere 
valeremus, non parceremus laboribus aliquatenus 
vel personis. Sed ubi a nobis irrevocabiliter 
est ademptus, et orationum nostrarum 
auxilia praestolatur, in superstitibus consolatione 
recepta suspiria, et fletus vestros ad orationum 
subsidia convertatis: illud inter humana 
desideria solatium habituri, quod pro onesto 
sui gestu et continentia, per quam se 
omnibus praestitit diligendum, bonam sui recordationem 
post facta dimisit.

Cap. XV.

Literae doloris de morte regis Joannis, et quod 
duo filii ipsius deducantur ad ejus praesentiam.

Gravis admodum et molestus rumor nobis 
occurrit, de obitu illustris regis Johannis 
quondam dilecti soceri nostri, noviter

p. 27 

nunciatus, nec absque maxima potuimus 
animi turbatione transire, quod in statu minus 
prospero contigerit infortunium mortis ejus. 
Erat enim nostri propositi sicut tibi credimus 
non ignotum, si ulteriorem dierum terminum 
sibi Dominus indulsisset, ipsius nobiscum habere 
praesentiam, ut suo provideremus statui condecenter. 
Sed quia, ut Domino placuit, 
nostro desiderio est sua vita sublata, propositum 
quod ad ipsius honorificentiam puro compatiebamur 
affectu convertere volumus ad comoda 
filiorum. Quia igitur duos filios suos, 
quos audivimus esse Venetiis, nobiscum volumus 
habere praesentes, mandamus devozioni 
tuae, quatenus ita studeas ordinare, quod eosdem 
pueros habeas et ad praesentiam nostram 
ducas, erga quorum educationem pariter 
et profectum paternam nos gerere volumus 
voluntatem.

Cap. XVI.

Literae consolatoriae ad quendam de morte filii 
sui.

Casus filii tui, quem sublatum de medio 
quorundam nostrorum fidelium relazione 
perpendimus, ad compassionem doloris 
qui paternum pectus everberat, Serenitatis 
nostrae clementiam invitavit. Calamitoso 
igitur, et tibi et suspiriis dolorosis benigne 
compatimur, et doloribus tuis misericorditer 
condolemus, tanquam qui a natura innatum 
parentibus amorem ingenitum erga genitos novimus,

p. 28 

et acerbitatem sortis contrariae saevientis 
in liberos nullatenus ignoramus. Oritur 
namque ex nimia dilectione, doloris immensitas, 
sub qua ponentes [gemitus frequentius 
defecerunt, nisi necessario consolationis rimedio 
leniantur]. Prudentes tamen se ad 
majorum exempla convertunt si liberos amiserunt, 
et post datas lachrymas funeri, dolore 
deposito, ad compassionem animi saucii viriliter 
intenderunt: et illud potissime attendentes 
ex mortali immortale generari non posse, nec 
ex vite corrupta palmites incorruptibilis 
procreari. Praeterea quis ignorat morte 
mortales deficere? quis non novit quod mors 
omnia tollit, omnia morte cadunt? quae dum 
per coetus mortalium indiscreta vagatur, aliquando 
parentum votis, qui liberos optant habere 
superstites, effectum tribuit, aliquando 
eorum precibus aures non exhibens, mactat 
intrepide liberos ante oculos genitorum. Senes 
velut eorum oblita praeterit, non verens in pueros 
et juvenes lascivire. Quapropter fidelitatem 
tuam requirimus et hortamur attente, mandantes 
quatenus in his et aliis quae velut discretus 
ad levamen tuae calamitatis agnoscis, spiritum 
consolationis assumas, lachrymis et gemitibus, 
quibus non viriles sed enerves et molles muliebrium 
animi intabescunt, de caetero nullatenus 
vacaturus.

p. 39

Liber V.

Cap. I.

Commissio vicariae cum gladii potestate.

Ad extollenda justorum praeconia, 
et reprimendas insolentias transgressorum, 
prospiciens de coelo justitia 
erexit in populis regnantium solia, et 
diversorum principum potestates. Caruisset 
namque libenter humana conditio jugo dominii, 
nec libertarem a se, quam eis natura donaverat 
homines abdicassent, nisi quod impunita 
licentia scelerum, in evidentem perniciem 
humani generis redundabat, et sic necessitate 
quadam oportuit nostram subesse justitiae 
et servire judicio libertatem. Sed nec extrinsecus 
exquiri decuit speciem aliam creaturae, 
cui se repraesentata per hominem coelestis imago 
subjiceret: sed homo praelatus est homini, 
ut gratiorem praelaturam efficeret identitas speciei. 
Potissime tamen divina sententia praefecit 
ad regimen populorum Imperium, dum 
ostensa sibi figura numismatis in redditione 
census, ac solutionibus tributorum, prae caeteris 
regibus Caesareae fortunae fastigium praesignivit. 
Cui diversimodas subdidit nationes,

p. 40
 
non ad hoc solum, ut eis imperando 
praesset, sed ut ipsis potius justitiae copiam 
ministrando prodesset. Inter alias igitur occupationum 
curas, quibus fluctuantis pelagi more, 
pro salubri Reipublicae statu, noster spiritus 
quotidie fatigatur, occurrit cogitationibus 
nostris potissimum cogitatione potissima revolventes, 
quod Lombardiae provincia utique 
nobilis, et pars Romani Imperii preciosa, 
diu provisione justitiae caruisset: propter 
quod tam filios et indigenas ejusdem provinciae, 
quam advenas in provinciam venientes, 
in personis injurias, et in rebus damna non 
modica novimus fuisse perpessos: et ibidem 
jura Imperii multipliciter diminuta. Ne igitur 
talentum nobis creditum negligenter 
abscondere videamur, utpote qui villicationis 
nostrae rationem, sumus in examine districti 
judicii reddituri, ad hoc dirigimus aciem 
mentis nostrae, ut ad procurandum statum 
pacificum regionis ipsius, Imperialis provisionis 
instantia salubriter intendamus. Quia 
tamen ad praesens circa alias partes Imperii necessario 
detinemur, ne terra praedicta tantisper 
fructu nostrae providentiae careat, cui potentine 
nostrae praesentiam, necnon et potentiam 
nostram proximam pollicemur: ecce 
de tua providentia et fidelitate confisi, te 
de latere nostro sumptum generalem vicarium, 
a Papia inferius in Lombardia, ad eos velut 
conscientiae nostrae conscium, pro conservatione

p. 41
 
pacis et concordiae specialiter destinamus, 
ut vices nostras universaliter geras ibidem. 
Nec tamen te sola vicarii potestate volumus 
esse contentum, licet solo vicarii nomine 
censearis: sed tibi usque ad altum mandatum 
nostrum adjicimus officium praesidiatus, 
concedentes tibi merum et purum imperium et 
gladii potestatem: et ut in facinorosos animadvertere 
valeas vice nostra, purgando provinciam, 
malefactores inquiras, et punias inquisitos, 
et specialiter eos qui stratas et itinera 
publica ausu temerario violare praesumunt. Criminales 
etiam quaestiones audias et civiles, quarum 
cognitio si praesentes essemus ad nostrum 
auditum pertinet. Liberaliter quoque 
audias et determines quaestiones, et imponendi 
banna et multas, ubi expedierit, autoritatem 
tibi plenariam impartimur. Decreta utique 
interponas, quae super transactione alimentorum, 
alienatione ecclesiasticarum rerum, et 
tuitione minorum, secundum justitiam interponi 
petuntur. Tutores etiam et curatores 
dandi quibuslibet tibi concedimus potestatem. 
Et ut majoribus et minoribus, quibus universa 
jura succurrunt, causa cognita, restitutionis 
in integrum beneficium, valeas impertiri, ad audientiam 
quoque tuam, tam in criminalibus 
quam civilibus causis, appellationes deferri volumus: 
quas a sententiis ordinariorum judicum, 
et eorum omnium qui jurisdictionem ab 
Imperio sunt nacti, in provincia ipsa videlicet,

p. 42
 
a Papia inferius in Lombardia (prout superius 
dictum est) contigerit interponi. Ita tamen, 
quod sententia tua ad audientiam nostri 
culminis possit libere provocari, nisi vel causae 
qualitas, vel appellationum numerus, appellationis 
auxilium adimat appellanti. Quapropter 
fidelitati tuae firmiter et districte praecipiendo 
mandamus, quatenus ad statum pacificum regionis 
ipsius, et reparationem nostrorum 
et Imperii virium, in eandem fidem tuam et 
solicitudinem, sicut gratiam nostram charam 
diligis, sic efficaciter et diligenter impendas: 
ut in te diligentiae tuae testimonio, 
electionis nostrae judicium commendetur, dum 
talem tanto negotio duximus praeponendum, 
ex cujus fide et industria, Serenitatis nostrae 
salubre propositum de observatione virium regionis 
ejusdem singulis exprimatur.

Cap. II.

Capitaneo regni, ut procedat ad vindictam 
cujusdam proditoris.

Ne divino instinctu praecognito, ars ausu 
praecipiti furiosa, de suo irrationabiliter 
facinoroso triumphet autore: C. reum 
laesae Majestatis nostrae crimine deprehensum, 
post multa variaque tormenta, ut unius poena 
sic timoris incussio plurimorum, poenam subire

p. 43
 
decrevimus capitalem. Sane quod nostri 
regnicolae, praecognitis undique stipendiis meritorum, 
majoritatem personae in meditationis 
trutina, cum [criminis enormitate suspendant: 
magnifica beneficia sibi a nostra Majestate 
collata, necnon ipsius] enormitatis excessus 
ad notitiam praeferri volumus singulorum. 
Porro hic est, qui de terra fertilitatis 
eductus, caducarum rerum opulentia ad votum 
et ultra extitit foecundatus. Quare immoderate 
lasciviens animo, qui plerumque 
consuevit rebus luxuriare secundis, ministerii 
occasione latentis sedulus, de praeconcepto 
transgressionis fomite, mortis haustum ei 
studuit propinare, a quo multorum salus et 
incolumitas procuratur, volens cum homicidio, 
immo potius cum homicidiis omnium illorum, 
quorum vita dependet a nostra, laesae crimine 
Majestatis committere. Unde salubris 
provisionis consilio, [nequitiae passus metiendo, 
cum passibus pietatis, quod proditorum 
delerent genimina, et factionum fluvium desiccaret, 
edixit cum consilio] procerum 
divino programmate Imperialis excellentiae 
magnitudo, ut terras singulas regni nostri cum 
impropriis peragat et tormentis ultimum 
postremo supplicium subiturus; instar 
enim pietatis est, in hujusmodi sceleris correctione

p. 44
 
fuisse crudelem. Quare ne Dei 
reverentia retardet crudelitatis, quin imo 
pietatis officium, nec festis diebus reus laesae crimine 
Majestatis a principe, adversus quem talia 
molitus est, veniam digne poterit expectare. 
Nam si festa dies non cessat perdere furem, 
quanto minus desistet poenam infliggere 
hujusmodi proditori? Exequaris igitur tanquam 
nostri judex propositi, ut effectu operis 
clareat, quantum habes odii adversus tam immensi 
sceleris patratorem. Nec te moveat 
quod ad effectum non duxerit quod intendit, 
quoniam non debet vindictam effugere, quem 
tam diri conscientia facti mens habet attonitum, 
et surdo verbere caedit: has enim 
poenas patitur sola peccandi voluntas, nam 
facti crimen habet in se scelus qui 
cogitat illud, etiamsi cursum facinus non 
attigerit peroptatum.

Cap. III.

Justiciario regni, ut procedat contra 
homicidas.

Te redargutionis, et culpae non vidimus 
nota carentem, dum contra N. et 
qui homicidium sub umbra nostri nominis 
commisisse dicuntur, tam lente, tam 
segniter te audivimus processisse. Sequitur

p. 45 

etenim, quod dum maleficiorum excessus hujusmodi, 
justo praesidis rigore non stringitur, 
viciosa tibi jam poenae remissio, nutritiva 
sic criminum, et facinorosis ex hoc enormis 
crescat audacia, et liber quodammodo 
transitus violentiae praebeatur.

Cap. IV.

Fidelibus suis, super inquisitione facienda contra 
officiales.

Saepe contingit, quod dum processus et gesta 
nostrorum officialium ignoramus, benemeriti 
plerumque secluduntur a praemiis, 
et obnoxii eximuntur a poenis. Sicque 
subditorum nostrorum fides ex 
nostrae retributionis subtractione minuitur, et ex impunitate 
scelerum augetur malitia delinquendi. 
Ut igitur processus eorum, quos ad oculum videre 
non possumus, nobis relatione veridica 
referentur, fideles nostros super visitandis officialibus 
nostris specialiter duximus destinandos: 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus super omnibus, quae ad eorum officialium 
visitationem spectare noscuntur, prout 
in literis commisionis eorum plenius continetur, 
eisdem fidelibus nostris parere et intendere 
debeatis, etc.

p. 46

Cap. V.

Justiciario, ut procedat ad subventionem novi 
militis, juxta priorum continentiam literarum.

Olim ad supplicationem M. et fidelis nostri 
P. tunc Justiciario ipsarum partium, 
praedecessori tuo, per literas nostras 
injunximus, ut quia B. de patre ejus, ei 
qui in nostris servitiis extitit fructuosus, et in 
ejusdem filiii sui commodo naturalis affectio seu 
charitas paterna non invitaverat, ut debuerat 
invitasse, sibi dudum in receptione cinguli militaris, 
quam ejus debuerat praevenire subventio, 
lentus pater aut rigidus in aliquo non 
praevidit, idem Justiciarius a vasallis prefati 
B. juxta constitutionem regni nostri 
subventionem praefato B. fieri faceret congruentem. 
Cumque, sicut eo nuperrime referente, 
comperimus dictum mandatum nostrum 
effectu debito caruisset, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus juxta tenorem 
literarum nostrarum, quas super hoc eidem 
Justiciario praedecessori tuo direximus, praedictum 
mandatum nostrum utiliter et celeriter 
exequaris.

p. 47

Cap. VI.

Eidem de refectione cujusdam pontis.

Ad evitanda discrimina generalis incommodi, 
quae in transeundis aquarum 
decursibus, dum ex fluviali maxime 
turgescunt alluvia, humanis persaepe casibus 
ingeruntur, artis artificis providit antiquitas, 
ut in fluvialibus locis deputatis ad transitum, 
utriusque compaginata commoditas, minantis 
aquae prostrata superbia, per pontium 
tramites viatoribus pandat iter, etc. Ad quorum 
constructionem, necnon ad reparamenta 
viarum, quae itinerantibus necessario frequentantur 
etiam sine mandati oraculo, tanto 
libentius debent aspirare derideria subditorum, 
quanto per id generalis utilitas tangitur, et 
multa personarum pericula rerumque discrimina 
praecaventur. Cumque nuper ad audientiam 
nostram pervenit, quod flumen situm in 
jurisdictione tua, propter inundationes aquarum, 
sic se pro tempore protendat horribile, ut 
nullus hincinde transire volentibus obsecundet: 
volentes inhabitantibus provinciam 
de consensu nostrorum fidelium, sed 
praecipue, quorum fidei suae meritis libenter 
commoda quaerimus, tam benigne quam 
salubriter providere: fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus universitatem civitatis

p. 48

N. nullis ecclesiis, ecclesiasticis seu secularibus 
personis exceptis, efficaciter moneas et 
inducas, et si expedierit autoritate nostra compellas, 
ut pontes, vias omnes quae circa 
partes et districtus civitatis ipsius necessario 
expetunt reparari, debita faciant reparatione 
fulciri. [Super quo eam diligentiam habere 
te volumus, quam tanti boni generalitas, et] 
mandati dominici prosecutio studiosa 
requirit.

Cap. VII.

Item eidem, super eodem.

Tunc nomen nostrum glorificamus, haereditandum 
in posteris, cum fulgemus pietatis 
operibus in modernis: cum per ea 
quae in praesenti agimus, descriptionem nostram 
futuris in speculo tribuamus. Hac igitur 
salubri intentione praemoniti, pontem coeptum 
in flumine Anfidi periculoso persaepe viatoribus 
et damnoso, praecipimus percompleri. 
Et quia de nostro tribuimus, cum de nostrorum 
facultatibus erogamus, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus per homines terrarum 
jurisdidionis tuae, quos interclusa schedala 
continet, quantitatem pecuniae imponi 
facias interclusam, ea aequalitate et moderatione

p. 49

taxandam, ut nullus exinde rationabiliter 
conqueratur, quam recollectam et dispensatoribus 
in opere ejusdem pontis facias assignari, 
in pontis ipsius complemento utiliter 
convertendam etc.

Cap. VIII.

Eidem, ut non diruat domos proditorum, eo 
quod infert damnum fidelibus.

Sic consuevit aliquando transgressio puniri 
nocentium, ut poenae rigiditas, cujus 
relaxatio viam delinquentibus aperit, innoxiorum 
modestiam propulset interdum: 
cum nonnunquam malorum peccata, justos 
impediant et virtutes pro vitiis saepe crimina 
ferant. Sed in nostrae deliberationis examine, 
ubi justitia reperiri non novit injuriam, 
sic peccantium puniri desideramus excessus, ut 
fidelium innocentia non prematur, sed misericordia 
rigori praeponderet, et praeferatur benignitas 
ultioni. Eapropter cum domos P. 
expulsi de regno ob ipsius evidentes 
excessus, et manifestas offensas dirui justitia 
nostra mandaverit: ac ex ipsarum dirutione 
domorum domus fidelis nostri, qui praedicti 
P. factiones abominans, semper fidei nostrae 
cultum, prout novimus ex plurium relatione,

p. 50
 
dilexit, irreparabile damnum propter diruptionem 
incurrat: ad supplicationem N. Fidelis 
nostri, fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus supersedeas dirutioni domus 
praedictae ad praesens, quousque aliud exinde 
tibi a Majestate nostra mandetur, quia volumus 
potius ex humanitate rigorem extenuare 
justitiae, quam in ipsius observatione 
laedere innocentem etc.

Cap. IX.

Cuidam Justitiario, ut puniat villicum qui domini 
sui corrupit pedissequam et uxorem.

Rem perniciosam exemplo pernicioso nuper 
audivimus perpetratam: videlicet, 
quod cum N. miles fidelis noster, dominus 
ejus, apud ipsum universaliter rei familiaris 
depositum, et pudicitiam cujusdam pedissequae, 
imo uxorem propriam, etiam 
(nisi dici pudeat) foenoris non ignorans, studiose, 
sed temerarie commendasset: depositarius 
ipse fide dupliciter violata, perjurio, 
furtum, et furto perjurium, quod ex ipsius rei 
depositae contraria contractione contraxerat, 
furiosae libidinis consortium aggregavit. Hanc 
igitur inimicitiae familiaris pestem, sicut efficaciorem 
prospicimus ad nocendum, sic poenae 
durioris aculeis ipsum esse decrevimus feriendum: 
tuae fidelitaci mandantes, quatenus

p. 51
 
si est ita juxta confessionem maleficii, quam 
consuevit in publicum conscientia laesa producete: 
vel talibus probationibus, qualibus hujusmodi 
maleficium, quod tanquam hominum 
aspectibus horridum, et humanis visibus 
verecundum, vix aut nunquam ex visu probari 
posset, exposcit, villicum ipsum praenominatum 
mutilari continuo vasis seminariis facias: 
ut ejus acerbae sed justae vindictae terrore 
rustici, quinetiam quilibet familiares addiscant 
luxuriae suae frenum imponere: et non tantum 
in uxoribus dominorum, sed in focariis etiam 
cum pudicitia fidem, et cum fide pudicitiam 
observare.

Cap. X.

Pulchrum exordium super inquisitione facienda.

Solet studiosus et diligens vinitor evellere 
plantas degeneres, quae terram inutiliter 
occupant, et perniciose luxuriant in 
perniciem palmitum electorum, ac in loco 
illarum vites uberes et electas propagare: ut 
tota fiat vinea fertilis et jucunda, ac abundet in 
fructibus et respondeat plantatori. [Sane etc.]

Cap. XI.

Eidem, ut puniantur devastantes segetes noctis 
tempore.

Ne per impunitatem criminum convalescat 
insolentia perversorum, fidelitati tuae mandamus,

p. 52
 
quatenus illos qui quasdam segetes 
discreti viri N. in noctis silentio temere devastarunt, 
ut eidem debitam satisfactionem impendant, 
veritate agnita tradita tibi a nobis protestate 
compellas, talem poenam infliges eisdem, 
quod ea ipsis sit ad supplicium et caeteris in exemplum. 
Si vero aliqui rebelles temere se opponerent 
in hac parte, ipsorum temeritatem taliter 
corrigas et castiges, quod qui se stultum 
demonstrat in culpa, sapiens sit in poena.

Cap. XII.

Eidem ut reformetur pax inter minores e
t majores.

Pati nolentes ut minores a majoribus opprimantur, 
discretioni tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus inter milites et populares 
civitatis procures pacem et concordiam 
reformare.

Cap. XIII.

Eidem, ut ponantur insidiae ad capiendum 
proditorem.

Divinis et humanis institutis non absonat, 
quod qui nostram non verentur 
latescere Majestatem et contra nostra 
quotidie commoda moliuntur, a nobis et regni 
nostri fidelibus in personis et rebus eis inferri 
debeant detrimenta. Cum igitur Joh.

p. 53
 
[de N. qui suis factionibus,] usque modo 
Imperii nostri viribus extitit adversatus, coram 
nostrae Celsitudinis effigie comparere devitans, 
ut Imperialis evadat aculeos ultionis, sub fictae 
pietatis velamine Apostolorum intendat limina 
visitare: non volentes ut fraus et dolus 
patrocinentur eidem, fidelitati tuae mandamus, 
quatenus per vias et semitas ponens insidias 
eum capias, si inciderit in easdem: ut qui Imperiali 
diademati inferre non puduit laesionem, 
cadat ipse in decipulam quam tetendit.

Cap. XIV.

Responsum ad praecedentem.

Imperatoriae celsitudinis jussionem exequi 
promptissime cupiens, juxta Imperialis edicti 
paginam feci vias et semitas custodiri, 
ne forte ille transiret, qui vobis contrarius extitit 
et rebellis. Quia vero juxta divinum eloquium, 
nec sine praemio bonum, nec malum 
praeterit impunitum, votis nostris [divina favente 
clementia] qui mandati vestri transgressor 
extiterat, transire non poterat improvisus. 
Noscat igitur caesarea magnitudo, quod fraus 
et dolus sibi patrocinari non potuti: nam lapsus 
in laqueum et decipulam quam tetendit 
vel paravit, vobis transmittitur ad vestrum beneplacitum 
puniendus.

p. 54

Cap. XV.

Eidem, ut procedat contra exactiones ultra 
debitum.

Generalis subditorum nostrorum regni Siciliae 
auribus nostris inculcata saepius, non 
sine vehementis admirationis materia, 
Majestatem nostram saepe querela commovit. 
Quod cum de mandato nostro fidelibus nostris 
collectas imponi contingat, impositores earum, 
qui cum summa diligentia, et solennitate debita 
juxta nostrorum ordinationem officialium 
eliguntur, amore, timore, vel odio devitant, 
quod juramento promittunt: et aliquando quibusdam 
parcentes, alleviando consanguineos et 
affines pro eorum arbitrio aggravant reliquos, 
eis onera importabilia imponendo, nulla sacramenti 
reverentia observata nec ad Majestatem 
nostram aliquem habendo respectum. Quo sit 
ut necessario summa imposita tempore congruo, 
et sine magno strepitu haberi non possit: ac ut 
negotiorum nostrorum et votorum executio 
retardetur, collectorum quidem tantum crevit 
impunita temeritas civitatum et locorum aliorum, 
ut nedum in fisci nostri praejudicium temerariam 
exactionem exerceant in plerosque: 
immo improvide partem receptam fiscalis pecuniae, 
in usus proprios convertere non formidant: 
licitum eis fore in nostra putantes absentia, 
quod nobis in regno manentibus forte 
committere vererentur. O tu igitur quem inter 
alios fideles nostros eligimus, de tua prudentia 
et legalitate confisi, tibi committimus 
vices nostras, fidelitati tuae mandantes, quatenus

p. 55
 
per singula loca, civitates, et castra jurisdictioni 
tuae subdita, te personaliter conferens, 
inquisitionem super his facias diligentem, 
et quicquid inde inveneris, seriatim culmini 
nostro scribas.

Cap. XVI.

Justitiariis Terrae laborum, de colligenda pecunia 
pro maritagio filiae suae.

Fidelitatis nostrae cultoribus, quos in ambitu 
regni nostri Siciliae in via pacis et securitatis 
deducimus, humanitatis majoris 
ostendere signa non possumus, quam si cum 
ipsis in communitate virium nostram magnificentiam 
counimus: et dum ab eis fastigia 
nostrae Majestatis differimus, paritatis apud 
eos materiam invenimus, ab experientiae fructibus 
fide nacta, qui dum in eorum sensibus 
nos ad humaniora disponimus, devotiores 
ipsos in nostris obsequiis experimur. Et 
ideo cum pro maritagio filiae nostrae charissimae, 
quam filio N. Marchionis Misnensis decrevimus 
copulandam, a fidelibus nostris regnicolis subventionem 
placeat exhiberi; fidelitati tuae firmiter 
et districte praecipiendo mandamus, quatenus 
3. Calend. proximi futuri mensis Aprilis, 
cum generalis collectae pecuniam possibiliter 
credimus recollectam, medietatem totius generaIis 
collectae praedictae, praesenti anno, de 
mandato nostro in tua jurisdictione taxatae,

p. 56
 
per singulos Justiariatus ejusdem tuae jurisdictionis 
discretione provida imponi facias et recolligi, 
festinanter eam ad nostram Cameram 
destinandam.

Cap. XVII.

Abbati et Conventui cujusdam monasterii, ut 
recludant fenestras propter aspectum secularium. 

Prompra vos devotione recipere scripta nostra 
conjicimus, quae nobis maxime observantiam 
honestatis et regularitatis decorem 
tangentia destinamus, credentes in hoc 
mandatis nostris vota vestra concurrere, et literarum 
nostrarum seriem nostris desideriis convenire. 
Cum itaque nuper ad audientiam nostram 
pervenerit, quod domus, quas magister 
N. de N. habet, in monasterii vestri multa sint 
proximitate vicinae, ita quod utrisque se fenestris 
oppositis intuentur: quod quanquam esset 
secularibus horridum, et videri posset regularibus 
inhonestum: ipse tamen aequanimiter hactenus, 
dum fratris ejus qui monasterii vestri 
regimini praefuit, mutuis hincinde poterat recreari 
colloquiis, vicinitatis tantae coniugia celeravit. 
Nunc autem cum idem frater mortalitatis 
dicatur debitum exolvisse, nec deceat 
ipsum in antea cum uxore seculariter conviventem, 
extraneos in domibus suis tam proximos 
habere respectus, ac Ordini vestro conveniat, 
oculos, a mundanis aspectibus sequestrare: devotionem 
vestram requirimus et hortamur attente,

p. 57
 
mandantes, quatenus fenestras domorum 
vestrarum, quod libenter vos facere credimus, 
sic obstrui faciatis, quod per hoc ejusdem 
magistri placeatis affectibus, et per honestatis 
vestrae constantiam, bonorum exemplis 
operum alios informetis.

Cap. XVIII.

Justitiario, ut compellantur redire ad habitandas 
terras suas illi, qui pro vitandis collectis 
fraudulenter fugierunt ab eisdem.

Intellecto nuper, quod nonnulli habitatores 
regni, ut collectarum et aliorum Curiae 
nostrae servitiorum ab aliorum suorum civium 
communione se subtrahant, incolatus 
propriis domiciliis derelictis, se ad alia loca jurisdictionis 
tuae, in quibus eorum non sit 
nota conditio, per dolosa suffragia transtulerunt: 
et sic onera quae communes humeros 
exigebant, incumbunt residuis intollerabiliter 
supportando: quocirca fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus quoscunque 
habitatores terrae [ipsius, ob causam praedictam 
propria domicilia inveneris reliquisse, 
ipsos ad incolatus terrae] suae incontinenti 
redire, qua videris rerum et personarum districtione 
compellas: ut fugam ipsam 
quam in aliorum praejudicium fraudulenter ingesserant, 
nullum sibi sentiant patrocinium 
exhibere.

p. 58

Cap. XIX.

Eidem, ut manuteneat et defendat illos 
quos et quorum bona, super protectione Imperiali 
susceperat.

Vocatus ad praesentiam nostram magister 
Petrus de Vineis pro instantibus Excellentiae 
nostrae servitiis, quae personam suam 
specialiter exigebant, domesticas et festivas 
primitias nuptiarum, mandatis parendo dominicis, 
interrupit. Cumque domum suam et 
consortis suae novae constantiam, cujus erat 
in suo pectore cura major, dum custodes incertos 
et incognitos hospites nollet ad hoc, vel 
potius dubitaret admittere, et socrui suae, de 
qua prae caeteris considebat specialiter, et fiducialiter 
commisisset. Quae licet in totum virilem 
supplere non possit absentiam, nihilominus 
tamen, ne abinde discedat, dictus magister 
nostro culmini supplicavit, ut domum et 
filios socrus ipsius, quos ex causa praedicta deseruit, 
sub nostra protectione recipi mandaremus. 
Cujus supplicationibus inclinati, fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus, quatenus 
domum, terram, et filios mulieris ipsius non 
permittas ab aliquo molestari, sed ipsos in eorum 
viribus, autoritate nostri culminis, manuteneas 
et defendas.

Cap. XX.

Constitutio contra devastantes hortos et vineas.

Multum nostris derogatur affectibus, si 
justitiae limitem, cujus nos subditos debitores 

p. 59

offerimus, transgressorum cupiditas 
effrenata circumstrepit, et pacis quietae 
temperiem aliquorum improvisa temeritas inquietet. 
Sed illud praecipue nostris cedit votis 
infestius, cum reverentia quasi vilipensa 
dominii tantum praeceps et incauta divitum 
majorumque praesumit audacia, ut impudenter 
in pauperes saeviat, et crudeliter exardeat 
in minores. Hoc siquidem in civitate N. Sicut 
ex hortulanorum et pauperum querula 
propositione comperimus, committitur insolenter: 
qui dum ex manuum suarum laboribus, 
quos ad defendendam inopiam in hortis 
et vineis excolendis exercitant, commodum 
sperant: herba frequenter in florem prodiens,
et raro perfectionem maturiratis attingens rapaci 
vel violenta falce praeciditur, et laborantis 
manibus exinde praevisa compendia praeauferuntur. 
Furit enim in ipsos aliquando furtivis 
insultibus aggressorum ingluvies, quibus 
non licet dicere, cur venistis? et saevit persaepe 
viriliter in collectione fructuum impudica 
fragilitas ancillarum, quibus mittentium animatis 
imperio repulsam adimit potentia dominorum. 
Sicque colonus spe frustratus et praemio, 
tutius eligit damna dissimulare silentio, 
quam verbis factus horribilis personales injurias 
rerum cumulare jacturis. Volentes igitur, 
ut vulnus hujusmodi, ne ad alios ex impunitate 
subrepat ignis, vel ferri severitas violenter 
abscidat, cui reverentiae nostrae medicina non 
prodest: praesenti edicto nostro inter alia statuta 
civitatis ipsius inseri tenaciter valituro sancimus: 
ut quotiens masculini sexus aliquis malefactor, 
cuiuscunque conditionis, generis,

p. 60
 
vel aetatis, in ipso fragranti malicio fuerit deprehensus, 
de nostra licentia capiatur assignandus 
tibi N. per te Serenitatis nostrae oracolo 
nullatenus liberandus. Si vero pedissequam, 
vel cujuscunque conditionis alterius 
mulierem ejusdem maleficii deprehensio complectatur, 
nulla patrono ejus, qui liberas sibi 
ad excessus hujusmodi laxavit habenas, honorificentia 
reservata, ipsam per terram publice 
volumus subjici fustibus, ut culpam perpetrati 
facinoris sceleris ejusdem poenalitatis 
asperitas judicet, et in casu simili delinquenti 
materiam caeteris interdicat. Hac enim inviolabili 
jussione statuimus, ut nulli hortulanorum 
ipsorum liceat ob alicujus violentiam seu 
rogatum, alia in hortis ipsis spargere semina, 
nisi ea quae usibus et esibus humanis accommoda, 
telluris hortalis foecunditas producere 
consuevit.

Cap. XXI.

Cuidam Abbati, ut compescat fratres diffamantes 
confratrem suum, in suo servitio 
existentem.

Nuper ad audientiam Celsitudinis nostrae 
pervenit, quod cum fratrem N. de N. 
devotum nostrum, quem grata nobis 
Ordinis vestri religio, et experta suae probitatis 
sufficientia commendabant, pridem in 
Curia nostra pro quibusdam servitiis nostris, 
personam suam non sine causa poscentibus, 
nobiscum aliquo tempore jusserimus moraturum:

p. 61
 
aliquorum fratrum ipsius Ordinis effrenis 
oblocutionis incauta, et utinam non mordacis 
livoris seducta licentia, fratrem eundem 
propterea, quem ex hoc chariorem habuisse 
debuerant, impudenter diffamasse dicuntur. 
Cumque hujusmodi verba, non minus 
honoris nostri injuriam, quam fratris 
ejusdem detrimenta contingant: devotionem 
tuam rogamus et hortamur attente, quatenus 
diligenti super haec cura praehabita, fratres 
omnes quos propter hoc ad fratris ejusdem 
infamiam temere prorupisse compereris, 
debita disciplina castigans, eorum lubrica labia 
silentii munimento compescas: illud circa 
innocentiam fratris ipsius provisionis remedium 
habiturus, ut si quid gravaminis 
illatum sibi propterea fuisse conqueritur, ipsum 
de praeterito satisfactio condigna conciliet, et 
cautelae provisio inuniat de futuro.

Cap. XXII.

Cuidam Abbati, de quodam Monacho falsario.

Nuper in regno nostro, quidam circumvagus 
inventus est monachus, qui falsas 
sigilli nostri formas adulterans, non 
absque honoris nostri injuria, et tuae honestatis 
infamia discurrebat. Ut igitur de sigillo 
ipso ulterius flagitiosa figmenta non procedant, 
ipsum tibi, cujus honoris augmentum 
de bono semper in melius cupimus promovendum,

p. 62
 
sub annuli nostri clausura transmittimus, 
et falsarium monachum, ut culpas suas 
districtius doleat, quibus lascivus se ingessit 
carceris nostri compedibus mandavimus 
detineri.

Cap. XXIII.

Justitiario, ut faciat provideri cuidam in suo 
servitio existenti, juxta priorum continentiam 
literarum.

Olim ad supplicationem G. qui in nostris 
servitiis publicis continuus et obsequiosus 
invigilat, Petro de N. predecessori 
tuo dedisse recolimus per literas nostras in mandatis, 
ut quia B. pater ipsius, naturalis affectionis 
dulcedine, quae consuevit inesse patribus, 
impudenter abusus, et a generositatis 
quodammodo lege degenerans, eum ratione 
debita non tradabat ut filium, nec tempore 
quo feliciter de regno nostro discessimus, sibi 
subventionem aliquam fecerat expensarum: 
dictum G. usque ad 50. uncias auri, pro supplicantis 
ejusdem sumptibus, autoritate nostra 
compelleret transmissurum: ut qui humanis 
suasionibus naturae rigidus molliri non poterat, 
mandantis imperio stederetur invitus. 
Nuper autem, sicut ex ejus assertione comperimus, 
quod miramur et merito, super hoc nec 
patris affectio profuit, nec mandantis affectus: 
sicque nostrae jussionis authoritas incaute contemnitur, 
bursa in nostris vacuata servitiis necessario 
cogitur indigitur. Eo itaque supplicante

p. 63
 
super hoc sibi per nostram Excellentiam 
provideri, fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus ad efficacem executionem et 
celerem mandati praedicti, juxta priorum continentiam 
literarum, quas propterea Petro 
praefato direximus, sic omni dilatione postposita 
solicitus et studiosus intendas: quod 
idem spes hactenus praeconcepta fraudavit, necessitatum 
suarum esuriem praesentis mandati 
nostri suffragio sentiat mitigatam.

Cap. XXIV.

Cuidam ut non faciat repraesalias contra 
Tudertinos, sed alleget jus suum in Imperiali 
curia si quod habet.

Lecta nuper in auditorio Communis Tudertinorum, 
nostrorum fidelium, supplex 
petitio, continebat quod cum juvenis 
quidam, nomine A. ad civitatem accederet, 
et ibidem aliquandiu moraretur: quidam, 
quorum nomina ignorare se dicunt, principales 
se tuos nuncios asserentes, praefatum A. 
proposuerunt quandam summam pecuniae, et 
res alias sibi furtive surreptas secum clandestine 
asportasse, super quo pro parte tua justitiam sibi 
fieri postularunt. Quod cum Communi praedicto 
ex nunciorum ipsorum propositione notesceret, 
causam ipsam nolentes dare diffugio, in eorum 
nunciorum conspectibus praesentato, quam juris 
ordo deposceret, eis pro parte tua facere 
justitiam obtulerunt: nec patientes, quod per 
eorum incuriam vel per ejusdem malitiam negotium

p. 64
 
ipsum ulterius differatur, sibi firmiter 
et expresse mandarunt, ut eisdem tuis nunciis 
sociatus, de terra praedicta discederet ad te 
cum rebus ablatis omnibus rediturus. Qui 
dum ad te sub nunciorum tuorum custodia rediens, 
ad castrum quod Marsanum dicitur devenisset 
a praefatis nunciis tuis res omnes quas 
secum ferebat restituere violenter impulsus fuerit, 
mortisque sibi forte metuens imminere 
periculum, ab eorum oculis repentinus aufugit, 
et Romam se dicitur contulisse. Propter 
quod, licet frivolam occasionem assumens, de 
bonis ipsorum Tudertinorum repraesalias te velle 
facere comminaris, in eorum praejudicium 
manifestum; nos autem ipsorum supplicationibus 
inclinati, fidelitati tuae praecipimus, quatenus 
si praemissa veritate nitantur occasione praedicta, 
de bonis Tudertinorum ipsorum, sine 
specialis Celsitudinis nostrae mandato, repraesalias 
aliquas facere non praesumas: sed si quid 
juris te contra ipsos habere contendis, illud 
(prout rationis et moris est in simulibus) per 
nostram Curiam observatum, recepto prius hoc 
oraculo Majestatis nostrae prosequaris.

Cap. XXV.

Quod restituatur pecunia mutuata.

In nostrae Majestatis praesentia constitutus 
R. de N. fidelis noster, coram nobis exposuit 
conquerendo, quod B. et H. de N. 
sibi ex causa mutui in quadam summa pecuniae 
teneantur astricti: eam ut tenentur et debent 
sibi solvere contradicunt, ut asserit, in ipsius prajudicium

p. 65
 
et gravamen. Unde cum prefato 
R. et cuique nostro fideli in suo jure adesse 
velimus, fidelitati tuae praecipimus et mandamus, 
quatenus coram te partibus convocatis, 
et qui de jure erunt evocandi, causam ipsam 
audias et decidas justitia mediante: ut pro justitiae 
defectu, neutri partium justa supersit materia 
conquerendi.

Cap. XXVI.

Contra illos qui turbant aliquem in sua 
possessione.

Querelam C. de N. fidelis nostri, nostra 
nuper Serenitas intellexit, quod G. et F. 
de N. quasdam possessiones et domos 
suas, sitas in N. ad eum de jure spectantes, per 
violentiam et iniuste detinent occupatas: et 
ipsas, ut justum est sibi dimittere ac restituere 
contradicunt, in ipsius grave praejudicium et 
non modicam laesionem. Unde fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus etc. ut supra 
in alia usque in finem.

Cap. XXVII.

De causa appellationis superiori committenda, 
super criminalibus interjectae.

Causa appellationis a sententia condemnationis, 
latam per B. de N. tunc Potestatem 
civitatis, contra T. Rubeum de eadem 
terra, super 50. libris a Pandulpho de 
Fasanellis proditore nostro, olim in Thuscia

p. 66
 
de mandato nostro vicario generali, prout asseritur, 
legitime interjectam, super eo quod Theodericus 
Rubeus praedictus per B. de N. coram 
eodem Potestate extiterat accusatus, quod eundem 
B. percusserat cum cultello, fidelitati tuae 
duximus commictendam, mandantes, quatenus 
totius processus et sententiae latae tenore 
diligenter inspecto vel perpenso, partibus etiam 
in tua praesentia convocatis, et qui de jure 
fuerint evocandi, si praefatum Potestatem ordine 
judiciario, et non ex officio tibi super 
praemissis constiterit processisse ad confirmationem 
vel infirmacionem ipsius processus et condemnationis 
sententiae, prout fuerit de jure 
procedas. Deinde facias, quod juri et honori 
nostro videris utilius et honestius expedire.

Cap. XXVIII.

Mandat ut provideat super interclusa petitione.

Petitionem G. de N. fidelis nostri, nuper 
nostro culmini praesentatam tibi transmittimus, 
praesentibus interclusam: fidelitati 
tuae mandantes, quatenus ipsius petitionis 
tenore diligenter inspecto, et plenius comprehenso, 
inde facias quod juri et honori nostro 
videris utilius et honestius expedire.

Cap. XXIX.

Responsalis Friderici, cum commendatione 
solicitudinis.

Affectione solita recepit Excellentia nostra 
literas quas misisti, et quae continebantur

p. 67
 
in eis pleno collegimus intellectu. Super 
eo vero quod paratos habere scripsisti 
servientes, pro servitiis nostris in Sardinia profecturos, 
industriae tuae studium plurimum 
commendamus, nostrae tibi proinde plenitudinem 
gratiae promittentes.

Cap. XXX.

Item responsalis ad illud.

Solita benignitate recepit nostra Serenitas literas, 
quas nostro culmini destinasti, et 
quae continebantur in eis intelleximus diligenter. 
Ad id autem quod de sancto R. de N. 
civis fidelis nostri, nostrae Celsitudini intimasti 
eundem R. ad praesens in regione Ferrariensi 
Ravennae existentium fidelium nostrorum, nec 
non in servitiis nostris in partibus Romangiae 
utilem existere, aestimantes: et ideo supplicasti 
ut ad relationem ipsius et sui soceri, qui in 
regno de mandato nostro praesentialiter commorantur, 
Celsitudo nostra intendere dignaretur: 
fidelitati tuae duximus taliter respondendum, 
quod ecce per C. super his rescribimus, 
nostrae beneplacitum voluntatis.

Cap. XXXI.

Ut rescribat quod expedit super enunciato 
negotio.

Cum H. et G. fideles nostri, per eorum literas 
nostrae supplicaverint Majestati, ut 
quia R. civis Ravennensis, fidelis noster,

p. 68
 
foret ad praesens super regimine Ferrariensium, 
et Ravennatum, qui in nostrae fidelitatis con stantia 
perseverant, necnon et aliis servitisi 
nostris, in partibus Romangiae exequendis, 
plurimum opportunum dignaremur eundem 
R. et focerum ipsius in regno de mandato nostro 
praesentialiter commorantem, relaxare de 
nostra gratia speciali. Volentes itaque in his 
cautius procedere, sicut decet, fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus tuis literis 
denotare procures, quid inde nostrae expediat 
Majestati.

Cap. XXXII.

Quod aliquis miles recipiatur ad stipendia 
Curiae.

Ad nostrae Majestatis praesentiam accedens 
Jacobus de N. miles fidelis noster, Celsitudini 
nostrae humiliter supplicavit, ut 
cum in fide nobis fervanda, relictis omnibus 
stabilibus suis, a civitate Placentina nostris rebellibus 
discedendo, ad nostra servitia venerit 
moraturus: et in eisdem servitiis nostris cum 
dilecto filio nostro H. Illustri Rege Sardiniae, 
sacri Imperii generali legato, hactenus steterit 
equis et armis munitus, fideliter et devote ad 
suae vitae sustentationem, cum aliis stipendiariis 
nostris ipsum recipi de nostrae benignitatis gratia 
mandaremus: nos ita ipsius Jac. Supplicationibus 
benignius inclinati, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus, si memoratus 
Jacobus fidelis noster armis et equis ad te munitus 
venerit, condecenter ipsum inter alios stipendiarios

p. 69
 
milites, qui tecum in nostris servitisi 
commorantur, recipere non postponas: 
provisurus eidem in stipendiis sicut aliis stipendiariis 
supradictis per te providebitur, de mandato 
nostrae Celsitudinis speciali.

Cap. XXXIII.

Ut moneantur Pisani quod desistant a molestiis 
regnicolarum.

Processus Pisanorum intollerabiles et enormes, 
qui fideles nostros regnicolas securiratis 
nostrae literas deferentes, in regno 
graviter persequuntur, prout nuper per literas 
Con. de N. justitiarii in Sicilia, citra lumen 
Farum, fidelis nostri, culmini nostro transmissas 
Accepimus: fidelitati tuae praevidimus referendos: 
ut per te in regione ipsa, presente 
consilio civitatis Pisanorum, nostris fidelibus, 
debeant explicari. Propter quod fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus insolentias 
in dictis literis comprehensas, illatas nostris fidelibus, 
ut est dictum, in consilio praedicto proponens, 
ex parte culminis nostri requiras Potestatem 
et Consilium civitatis praedictae, quod 
Pisanos navigantes sic de caetero studeant cohibere: 
quod contra regnicolas in regno vel alibi 
aliquatenus de caetero non insurgant: nec eis in 
personis aut rebus molestias inferre praesumant. 
Si enim Pisani praedicti [quod non credimus] 
ab eorum insolentiis non cessarent, Majestatem 
nostram non deceret eorum excessus ulterius 
tolerare.

p. 70

Cap. XXXIV.

Conclusio super processum ad curiam destinando, 
in causa appellationis, super terminali condemnatione, 
facta negotii narratione.

Supplicavit Excellentiae nostrae Saulus de N. 
fidelis noster. Nos autem ipsius supplicationibus 
benignius inclinati, fidelitati 
tuae mandamus, quatenus si praemissis veritas 
suffragatur, et causa ipsa judiciario ordine cognita 
extitit, et sententialiter terminata, processum 
et formam condemnationis ejusdem 
sub tui sigilli impressione nostrae Curiae studeas 
destinare: eidem Potestati nihilominus 
pro parte nostrae Celsitudinis praecepturus, ut 
similiter totum processum condemnationis ejusdem 
habitum coram eo ad nostram Curiam sub 
suo sigillo destinare procuret: ut in ipsa causa 
per judices magnae nostrae Curiae, de processu 
praedicto edoctos, procedatur, sicut juri et honori 
nostri culminis videbitur expedire: praecepto 
per te facto eidem Potestati et Communi 
de syndico ipsorum, ad nostram Curiam destinando: 
praeterea et S. praedicto peremptorio 
termino assignato, quo se nostrae Curiae repraesentent, 
in causa eadem prout convenit processuros, 
justitia mediante. Volumus insuper, 
ut de die citationis et termino statuendo, tuis 
literis debeas nostram Curiam edocere.

Cap. XXXV.

De salariis Potestatum, in approbata forma.

Pro parte universitatis Castri de N. fidelium 
nostrorum, nuper Celsitudini nostrae fuit

p. 71
 
oblata querela: quod cum ipsi antiquitus eorum 
Potestatibus certam et congruam pecuniae 
quantitatem pro salario, et non ultra, secundum 
formam Castri ejusdem statuti consueverint 
exhibere: dubitantes ne in futurum per 
alios Potestates majorem compellantur solvere 
pecuniae quantitatem: Majestati nostrae pro 
parte ipsorum extitit humiliter supplicatum, ut 
eisdem fidelibus super hoc ad futuram cautelam 
ipsorum, dignaremur misericorditer providere. 
Nos itaque ipsorum supplicationibus benignius 
inclinati, fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus Potestates eorum, ibidem de cantero 
per nostram Curiam destinandos, vel statuendos, 
illa salarii quantitate facias esse contentos, 
quam Potestati eorum ipsos tibi constiterit 
exolvisse eo anno, quo de Lombardiae partibus 
redeuntes per Thusciam transivimus, et 
Pandulphum de Fasanellis, proditorem nostrum, 
vicarium Imperii in Thuscia, duximus 
ordinandum: vel eo anno quo terra ipsa ad 
nostram fidelitatem noscitur devenisse.

Cap. XXXVI.

Alia forma super eodem negocio Potestati terrae.

Pro parte Communis Castri N. fidelium 
nostrorum, cum querela fuit nuper expositum 
coram nobis: quod tu Potestas 
ejusdem Castri, non contentus salario, quod 
ipsi caeteris Potestatibus eorum solitum dabant, 
et dare debebant, compellis eos majus 
tibi salarium exhibere. Quocirca fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus, quatenus dictos

p. 72
 
fideles nostros, ad majus tibi salarium exhibendum,
contra formam statuti ipsorum soliti, non 
compellas. Nolumus etenim, fideles nostros 
indebitis gravaminibus affici, et insolitis 
molestiis aggravari.

Cap. XXXVII.

De securo conductu sine termino et 
conditionibus.

Universis praesentes literas inspecturis etc. 
Cum magistrum G. delatorem praentium 
notabilem Capellanum, fidelem 
nostrum, ad Ludovicum illustrem regem 
Francorum, dilectum amicum nostrum cum 
quibusdam magnis et arduis Excellentiae nostrae 
negotiis exequendis transmittamus ad 
praesens, fidelitati vestrae praecipiendo mandamus, 
quatenus eundem magistrum G. Cum 
equitaturis, scuteriis, et rebus suis sine alicujus 
pedagii exactione ire, stare et ad Curiam 
nostram redire secure et libere permittatis: 
eidem in securo conductu cum expedierit, et 
ab eo fueritis requisiti, provisuri, ob nostrae 
Majestatis reverentiam.

Cap. XXXVIII.

Quod provideatur cuidam presbytero de vacantibus 
 proventibus.

Ad nostrae Majestatis praesentiam accedens
A. de N. fidelis noster, nostro culmini 
humiliter supplicavit, ut ipse in quidam

p. 73
 
ecclesia de N. ad honorem et fidelitatem 
nostram fideliter commoretur, deditus et intentus 
divinis servitiis exequendis: et alti clerici 
qui secum in ipsa ecclesia residebant, tanquam 
infideles Perusini accesserint, et cum ipsis 
rebellibus nostris jugiter conversentur: ac 
ipsius ecclesiae et aliarum ecclesiarum vacantium 
ejusdem Castri proventus, ex concessione 
nostra ad Commune Castri ejusdem devenerint, 
annuatim sibi pro suae vitae sustentatione, 
divino intuitu providere misericorditer 
dignaremur. Nos itaque ipsius postulationibus 
benignius inclinati, fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus si est ita, 
memorato presbytero A. ab universitate dicti 
loci, de bonis et proventibus ejusdem ecclesiae, 
in qua se asserit residere, facias in necessariis 
provideri: prout honori nostri culminis, 
et qualitati negocii videris expedire.

Cap. XXXIX.

Quod daciae vel collectae non auferantur ab his, 
qui in servitio Curiae commorantur.

Ad Majestatis nostrae praesentiam Arnoldus 
civis Laudensis, fidelis noster, accedens, 
exposuit conquerendo: quod cum ipse 
de Cels. nostra mandato in nostris servitiis 
moraretur, et adhuc fideliter et devote moretur, 
per quendam Potestatem civitatis illius 
praedecessorem tuum, et ejusdem Communis 
officiales, bona sua omnia sunt extimata, et 
ejus data creditoribus in solutum, in ipsius 
gravamen et non modicam laesionem. Cumque

p. 74
 
idem Arnoldus fidelis noster, Majestati 
nostrae humiliter supplicavit sibi in praedictis 
secundum justitiam provideri: nos attendentes, 
quod his qui de mandato nostro in nostris 
servitiis commorantur, et causa Reipubl. 
sunt absentes, supplicationibus ipsius benignius 
inclinati, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus: quatenus, si tibi constiterit, quod 
idem Arnoldus, cum ad servitium nostrum 
venit, procuratorem aliquem generalem non 
dimisit ad negocia, vel specialem ad istud, 
non permittas familiam suam a suis creditoribus 
molestari: sed bona sua hac occasione, 
per aliquem occupari, quousque in servitisi 
nostris commorans, ad propria revertatur: 
si debita ipsa noveris antequam ad nostrum 
servitium venerit contraxisse: revocando in 
irritum quicquid per Potestatem ipsum et officiales 
praedictos, contra ipsum, familiam 
suam, et bona sua inveneris attentatum 
postquam idem A. venit in nostris servitisi 
moraturus.

Cap. XL.

Quod hi qui in servitio Curiae commorantur, 
in familia seu rebus suis nullatenus molestentur.

Exposuit Excellentiae nostrae B. de N. Fidelis 
noster, quod cum ipse in nostris servitiis 
de mandato nostro moraretur 
vos Potestas, et consilium ejusdem loci, domum 
et familiam indebitis collectis et exactionibus 
aggravatis. Quare Majestati nostrae humiliter 
supplicavit, ut sibi super hoc providere

p. 75
 
de nostrae benignitatis gratia dignaremur. 
Cujus supplicationibus benignius inclinati, attendentes 
quod hi, qui in nostris servitiis 
commorantur, causa reipublicae sint absentes, 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus: quatenus 
quamdiu idem fidelis in nostris servitisi 
extiterit, domum et familiam suam collectis, 
et exactionibus debitis non gravetis: facientes 
ei nihilominus emendari, si qua sunt ab 
eo, vel familia sua propterea jam ablata.

Cap. XLI.

Capitaneo, ut fiat inquisitio de quodam qui 
dicitur fidelis, capto inermi inter infideles.

Pro parte universitatis civitatis Aretinae, 
fidelium nostrorum, nuper nostrae fuit 
Excellentiae supplicatum: quod cum R. 
ipsius civitatis civis, in exercitu Perusinorum 
nostrorum rebellium, contra fideles nostros 
Fulginates temerarie congregato, inermis captus 
extiterit, et per te postmodum carceris 
vinculis deputatus: eundem R. taliter captum 
ad ipsorum Aretinorum devotionem, quam 
erga nostrae Cels. incrementum gesserunt hactenus, 
et incessanter gerunt fideliter et devote, 
liberare ab ipso carcere de nostra gratia dignaremur. 
Propter quod ipsius communis 
supplicationibus benignius inclinati, et ipsorum 
nostrorum fidelium attendentes devotionem 
sinceram et servitia gratiosa, fidelitati 
tuae mandamus: quatenus de captione ipsius 
R. videlicet, qualiter et ubi captus extitit, et 

p. 76

si tunc erat inermis, ut dictum est, diligenter
inquiras: et quicquid inde inveneris nostrae 
Curiae rescripturus: ut per te certificari, circa 
hoc Celsitudo nostra procedat, sicut fuerit 
procedendum.

Cap. XLII.

Eidem contra eum, qui servitiis Curiae infestum 
se exhibet et molestum.

Quia nostrae innotuit Majestati quod Jo. 
de urbe veniens, moraturus in nostris 
servitiis, contrarius extitit plurimum et 
infestus: fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus si tibi constiterit de praedictis, 
memoratum Joh. uti pace et tranquillitate nostra 
aliquatenus, non permittas: nisi propter 
hoc in provincia publicum scandalum, ex quo 
servitiis nostris dispendium inferatur, posset 
oriri.

Cap. XLIII.

Conclusio super inquisitione facienda de conditione 
potentum.

Supplicarunt Excellentiae nostrae fideles nostri 
etc. Tuae igitur fidelitati praecipiendo 
mandamus, quatenus de conditione 
potentum, quantitate proventuum petitorum, 
et quicquid inde Curiae nostrae expediat, per 
inquisitionem a te diligentissime faciendam, 
plene conscientiam nostrae instruas Majestatis.

p. 77

Cap. XLIV.

Cuidam Communitati, ut credant nunciis, super 
quod dat eis arbitrium de suo regimine.

Cum ad salubrem statum nostrum, et qualitatem 
negotiorum instantium, habendo 
respectum pro regimine vestro, nostrae 
providentiae committendo, C. de urbe et judicem 
R. de N. fideles nostros ad vos speciales 
nuncios destinemus: fidelitati vestrae mandamus, 
quatenus quae idem nuncii nostri super 
his oretenus vobis ex parte nostri culminis retulerint, 
tanquam ab ore nostro prolata, firmiter 
credere, et efficaciter adimplere curetis: 
ut devotionem vestram proinde merito 
commendemus.

Cap. XLV.

Ut restituatur possessio destituto, in servitisi 
Curiae commoranti.

Conquerente Jo. de N. fideli nostro, nostra 
Serenitas intellexit, quod cum ipse 
pacifice et quiete teneret in territorio 
Castri de N. quasdam suas possessiones, ad eum 
rationabiliter pertinentes: Lud. de N. Mulier 
destituit eum absentem et in nostris servitiis, 
sicut asserit, existentem, possessionibus antedictis, 
juris ordine non servato. Super quo cum 
supplicaverit, sibi per nostram Excellentiam secundum 
justitiam subveniri: ipsius supplicationibus, 
velut justitiam continentibus inclinati,

p. 78
 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus, quatenus 
si tibi constiterit ita esse, possessiones ipsas, 
a muliere praefata, praedicto fideli nostro restituì 
facias, ut est justum, ne justam super hoc 
causam habeat conquerendi.

Cap. XLVI.

Capitaneo, de processu mittendo et de citatione 
facienda.

Pro parte universitatis Cesenae, nostrorum 
fidelium, nostrae fuit Celfitudini nuper 
oblata querela: quod cum per te ipsum, 
G. fidelis noster extiterit in ipsorum Potestatem 
electus, deinde eodem G. amoto, alium 
eidem in ejusdem Potestariae officio duxeris 
subrogandum, praedicto G. primo electo, pro 
rato temporis quo in eodem officio steterat salario 
per ipsos, sicut dicunt, integre persoluto: 
tu ad ipsius G. postulationem, juris ordine non 
servato, Potestati et Ambasiatoribus civitatis 
illius mandasti, ut eidem G. de toto salario, 
ipsi per totum annum primo statuto, satisfactionem 
integram facere non postponant. Asseritur 
etiam coram nobis per eosdem, quod 
per literas tuas Thomae de Mar. etc. sacri Imperii 
in Romangia vicario generali, dudum dedisti 
firmiter in mandatis, pro G. superius nominato,
quod mandatum ipsum executioni debeat 
demandare, in eorum grave praejudicium, 
et gravamen: ex eo quod residuum solarium 
anni praefati, alteri subrogato, per ipsos extitit 
integre persolutum. Verum cum pro parte

p. 79
 
ipsius civitatis, in nostrae Majestatis praesentia 
proponatur, se super eisdem gravaminibus a 
praedicto mandato tuo, ad nostram audientiam 
appellasse: devotioni tuae praecipiendo mandamus: 
quatenus, si praemissis veritas suffragatur, 
processum totum coram te habitum de 
praedictis, sub tui impressione sigilli, nostrae 
Curiae debeas destinare: eidem Thomae nihilominus 
mandaturus, ut alium processum 
quaestionis ejusdem, coram ipso habitum, si 
apud te non fuerit, per eum videlicet ad tuam 
audientiam destinatum, similiter certo praefixo 
termino, ad nostram Curiam destinare procuret: 
utrique parti per te ipsum certo praefixo 
termino, quo sub peremptorio, se nostrae Curiae 
repraesentent, in causa eadem processori, 
prout postulat ordo juris. Volumus etiam, ut 
de die citationis et termino praefigendo, tuis 
literis Curiam nostram debeas edocere: et quod 
appellatione pendente, contra ipsam communitatem 
nullam facias vel fieri permittas quomodolibet 
novitatem: cum appellatione pendente 
nihil debeat innovari.

Cap. XLVII.

Mandat cuidam ut doceat quid expediat de liberatione 
quorundam.

Petrus et Johannes de N. fideles nostri ad 
nostram praesentiam venientes, nobis humiliter 
supplicarunt: ut cum ipsorum filii, 
de Cels. nostrae mandato carcere teneantur, 
et Excel. nostrae offerant alios eorum filios, 
pro obsidibus se daturos promittentibus

p. 80
 
ipsis personaliter nihilominus secundario, nostro 
culmini fidejussoriam cautionem exhibere 
volentes, se de nostra Curia nullatenus discessuros, 
nisi de mandato nostro procederet speciali, 
dignaremur praedictos eorum filios a dicto 
carcere liberare. Unde cum pro parte ipsorum 
super his plenius certificari velimus, instans 
negotium ad te duximus remittendum: 
tuae devotioni mandantes, quatenus petentium 
ipsorum et rei qualitate diligenter inspecta, 
quid exinde nostrae expediat Majestati, 
cautius tuis literis nostram debeas Excellentiam 
edocere.

Cap. XLVIII.

Concedit licentiam quibusdam mercatoribus, 
faciendi praesalias contra rebelles, qui eos 
disrobaverunt.

Universis etc. Fidelitati vestrae notum facimus 
per praesentes, quod B. et M. 
mercatores de N. fideles nostri, ad nostrae 
Celsitudinis praesentiam venientes, Majestati 
nostrae humiliter supplicarunt: ut quia dum 
ipsi quandam navim, cum eorum mercibus et 
rebus aliis valentibus uncias auri centum et 
plus, Venetias destinarent, rebelles nostri Anconitani, 
navim ipsam hostiliter invadentes, 
ceperunt eam cum mercibus antedictis: capiendis 
de bonis ipsorum, quousque de damno 
ipso resarciantur ad plenum, de nostra gratia 
concedere licentiam dignaremur. Nos igitur 
supplicationibus istorum benignius inclinati, 
cum eisdem fidelibus nostris damna passis

p. 81
 
deesse nolumus, dedimus eis licentiam ac plenariam 
potestatem: ut quamdiu dicti Anconitani 
in rebellione nostra perstiterint, ubique 
per mare et terram de bonis eorum capiant, 
quae non sunt ad opus Curiae nostrae capta vel 
etiam annotata: ut eorum, quibus securitatis 
nostrae literas duximus concedendas, quousque 
eis in valore unciarum auri centum, et illatorum 
damnorum, superius praedictorum nostrorum 
rebellium, plenius satisfaciat. Quare universitati 
vestrae praecipiendo mandamus, quatenus 
super capiendis bonis Anconitanorum, 
praedictorum nostrorum rebellium, nullus eos 
impediat, vel molestet: imo ob reverentiam 
culminis nostri assistatis eis super praemissis auxilio, 
consilio, et favore: dum tamen ad ea, 
quae ad opus Curiae nostrae capta, vel annotata 
sint, seu ad eos, quibus securitatis nostrae literae, 
per nostram Excellentiam sunt indultae, 
manus aliquatenus non extendant.

Cap. XLIX.

Concedit literas securitatis quibusdam mercatoribus, 
sub certis conditionibus.

Universis etc. Notum facimus fidelitati vestrae, 
quod nos P. et R. civibus et mercatoribus 
Tudertinis, latores praesentium, 
fidelibus nostris, licentiam et securitatem duximus 
concedendam et per Imperium, et regnum 
nostrum ire, morari, et redire valeant, 
cum mercimoniis et rebus eorum salubriter et 
secure, salvo jure et conductu Curiae nostrae, 
tam in Imperio, quam in regno, quae ab eis

p. 82
 
integre persolvantur. Quocirca fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus eosdem P. 
et R.fideles nostros, cum tribus equitaturis 
et duobus scuteriis mercimoniis, et rebus eorum 
eundo, morando et redeundo, secure transire 
et libere permittatis: nullam eis in personis 
vel rebus molestiam inferentes, seu ab aliis facientes 
inferri. Dum tamen attentius caveatur, 
quod papales literas, vel alicujus de Romana 
Curia non apportent: de regno prohibita 
non extrahant: licite extracta ad infideles 
non deferant: et nihilominus cum eis non distrahant 
vel mercentur, nil machinentur publice 
vel occulte, in laesionem nostri nominis 
vel honoris: ad infidelium terras non divertant, 
nil eis ferant vel referant verbo vel literis: 
nec aliquem in eorum societatem scienter 
admittant, ferentem, vel referentem aliquid 
nostrae contrarium Majestati.

Cap. L.

Concedit nobili mulieri tutrici filiorum, quod 
possit constituere procuratorem in causa sua.

Imperialis benevolentia cum fidelium subjectorum, 
et nobilium maxime preces admittit, 
et suum extollit solium, et ad serviendum 
devotos animat incessanter. Hinc est, 
quod nobilis vir A. de etc. fidelis noster, 
pro filia sua Isabella, relicta quondam Jacobi 
incontrati nutrice filiorum suorum, et Jacobi 
supradicti, Majestati nostrae humiliter 
supplicavit: ut de innata gratia et potestate nobis

p. 83
 
Imperii divinitus impertita, juris civilis rigorem, 
qui non aliter sanxit inchoata exerceri 
certamina, nisi quod judicio inchoato, 
ipsae principales personae calumniae subeant juramentum 
vel jusjurandum: rigorem etiam indicentem, 
ne per tutores vel curatores, ante 
coeptum judicium, possint procuratores constitui, 
sed actores, misericorditer temperantes: 
eidem filiae suae, fideli nostrae, tutrici filiorum 
suorum, ad prosequendas lites, et explicanda 
negotia pupillorum in judiciis, et extra sudicia 
per procuratores, ab ipsa tutrice statutos vel 
statuendos, pro quibus cautionem exponet legitimam, 
et quod ipsi procuratores in causis 
ipsis sacramenta praestent calumniae, praedictos 
juris rigores, per nostram Excellentiam 
relaxari, tam pie quam misericorditer 
mandaremus. Nos autem attendentes grata satis 
et accepta servitia, quae dictus A. et antecessores 
sui, nobis et Imperio nostro exhibuerunt 
hactenus, et exhibent incessanter, et 
in antea de bono in melius exhibere poterit gratiora: 
considerantes etiam nobilitatem mulieris 
praefatae, quod virorum coetibus pro 
exequendis negotiis pupillorum, se honeste 
nequeat immiscere: et ne foeminae prosequendae 
litis obtentu, in matronalis pudoris 
contumeliam irruant, si cogantur masculorum 
conventibus vel judiciis interesse: cum et legem

p. 84
 
meminerimus aeditam, quae propter pudorem 
et verecundiam foeminarum, eas non 
sinit testibus vel coetui publico demonstrari, sed 
per procuratores idoneos, Imperialem possint 
adire clementiam, ad aetatis veniam impetrandam. 
His et aliis justis et honestis rationibus 
inclinati benignius, dicti fidelis nostri 
supplicationes admisimus, eidem Isabellae filiae 
suae de speciali gratia concedentes, ut causas et 
lites pupillorum suorum in judicio, et extra 
judicium, dum tempus tutelae duraverit, per 
procuratores ab ea statutos vel statuendos, ac 
si etiam ipsa tutrix hoc faceret, valeat exercere. 
Eisdem etiam procuratoribus indulgemus, 
ut in litibus in judiciis exercendis ipsi procuratores 
sacramenta calumniae praebeant: cum pro 
negotiis pupillorum se casus ingesserit 
opportunus, objectione quod principales 
personae non fuerint vel lege aliqua non obstante: 
Statutis etiam civitatis Senarum cessantibus 
in hac parte, et specialiter lege, quae 
a principalibus personis exigit calumniae juramentum, 
et quae etiam a tutoribus et curatoribus 
procuratorem prohibet statuendum: dum 
tamen pro ipsis procuratoribus caveatur, 
firmum fore ac validum, quod duxerint 
agitandum: ne judicia sint ludibria, vel 
authoritate nostra se doleant circumventos, 
qui cum talibus contraxerunt.

p. 85

Cap. LI.

De securo conductu extra communem formam.

Universis praesentes etc. Cum Adam de 
etc. fidelem nostrum, et nuncium cum 
O. de etc. qui ad Curiam nostram pro parte 
ejusdem D. venit, et nunc revertitur ad 
eundem, pro nostris servitiis transmittamus: 
amicitiam vestram requirimus, et fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus, quatenus memoratos
A.	et O. cum duobus equis et scutiferis, 
ac rebus quas secum portant, et habent, 
permittatis transire libere: et eundem A. Exinde 
ad Curiam nostram redire salubriter et secure, 
in securo conductu, quotiens expedierit, 
et ab eis vel eorum altero fueritis requisiti: 
eisdem ob nostrae reverentiam Majestatis salubriter 
provisuri.

Cap. LII.

Respondet cuidam nobili, et commendat processum 
ipsius.

Benigne recepit Excellentia nostra literas, 
quas nostro culmini destinasti, et quae 
continebantur in eis, intelleximus diligenter. 
Quod autem te nostris servitiis et beneplacitis, 
per tuas literas exposuisti fideliter et 
devote: atque semper hactenus per fidei complementum, 
ob nostrae reverentiam Majestatis 
permansisti solicitus et intentus: tuam exinde 
devotionem et motum, duximus merito commendandos, 
mandantes: quatenus de caetero,

p. 86
 
juxta solitum circa nostra servitia, tam fideliter 
quam laudabiliter perseveres: ut ipsa operum 
efficacia successiva, nostrae Celsitudini te 
commendabilem repraesentet.

Cap. LIII.

Capitaneo, ut quasdam suas literas mittat ad 
alias partes.

Cum pro quibusdam Majestatis nostrae servitiis, 
quinque paria literarum nostrarum, 
quibusdam Januensibus Saonae commorantibus, 
nostris fidelibus, et easdem ad te 
per tuum nuncium deferendas, eisdem Januensibus 
destinemus: tuae devotioni mandamus, 
quatenus statim receptis praesentibus, praefatas 
literas eisdem fidelibus nostris, per velocem 
et idoneum nuncium tuum transmittere 
non omittas: taliter cum effectu procurans, 
quod eaedem literae ad manus ipsorum perveniant, 
qualibet mora et occasione remotis.

Cap. LIV.

Eidem, ut citentur ad Curiam, qui injuste 
Castrum occupaverant aliorum.

Pro parte O. et D. nostrorum fidelium, 
nostro fuit culmini nuper oblata querela: 
quod cum ipsi ab A. fratre eorum, qui 
nuper decessit, et cui de jure succedunt immediate, 
Castrum de N. per longa tempora tenuissent, 
et possedissent pacifice et quiete: S. 
de N. P. et F. de N. fideles nostri, fracta pace

p. 87
 
et securitate nostra, Castrum ipsum hostiliter 
obsidentes, illud ceperunt, et ad praesens detinent, 
in ipsorum fratrum manifestum praejudicium 
occupatum. Quod quidem Castrum, 
usque ad diem captionis ipsius, sicut pro parte 
ipsorum fratrum expositum extitit, coram 
nobis praefati conquerentes, sine contentione 
aliqua possederunt. Cum igitur idem fratres 
velint memoratos S. P. et F. de praedictis in 
magna nostra Curia convenire: fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus S. P. et fratres, 
ex parte Celsitudinis nostrae, sub peremptorio 
termino citare procures: ut 20. die post
citationem tuam, in magna nostra Curia debeant 
comparere, memoratis conquerentibus 
super praedictis in judicio responsuri: eundem 
terminum conquerentibus ipsis, ut causam prosecutori 
praedictam contra eos compareant, 
praefixurus: nec non et diem citationis tuae, 
formam praesentium, et coram quibus eos citaveris, 
tuis literis tuo sigillo munitis, nostrae 
Curiae rescripturus.

Cap. LV.

Eidem, de captivis liberandis, juxta priorum 
continentiam literarum.

Thomasius de Sabaudia comes, dilectus 
affinis et fidelis noster, suis literis nostrae 
exposuit Majestati, quod licet apud 
Thaurinum, ad ipsius supplicationem tibi dederimus 
in mandatis, ut quosdam captivos, 
quos ad se pertinere nunc asserit, deberes a carceris 
vinculo liberare: tu postmodum plures

p. 88
 
alios captivos, de quibus Majestatis nostrae 
mandatum simile recepisti, et pro quorum liberatione 
ipse Comes nullatenus supplicavit, a 
carcere liberando ipsos, pro quibus nostrae Celsitudini 
supplicavit, liberari [prout ipse descripsit] 
penitus omisisti. Ob quorum liberationem, 
quia Comes praefatus, nuper Serenitati nostrae 
humiliter supplicavit: fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus [si est ita] juxta 
formam prioris mandati nostri, eosdem captivos, 
a nexibus carceris absolvere non omittas.

Cap. LVI.

Potestati Pisanorum, ut cogat quendam ad restitutionem 
depositi muli.

In nostrae Majestatis praesentia, B. de N. 
valletus nostrae Camerae, fidelis noster, 
constitutus exposuit, quod dudum nobis 
de partibus Lombardiae in Thusciam venientibus 
apud V. civem Pisanum, quendam suum 
mulum infirmum [ut dicit] curandum dimisit. 
Unde cum ad praesens, pro eodem mulo ad se 
in regnum reducendo, idem B. latorem praesentium 
suum transmittit nuncium specialem: 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus, quatenus 
memoratum V. ad restituendum praedictum 
mulum, et assignandum praedicto nuntio, 
pro parte et nomine B. praefati, qua convenit, 
cohertione compellas.

p. 89

Cap. LVII.

Capitaneo, ut nunciet quid sit faciendum super 
excontro quorundam obsidum.

Supplicarunt Excellentiae nostrae fideles nostri, 
etc. obsides de monte Flascone, de 
mandato nostro apud Capuam commorantes: 
ut cum velint pro se ipsis excontrum 
personarum condecens exhibere, videlicet fratrem 
pro fratre, patrem pro filio, vel filium 
pro patre, nepotem pro patruo, vel patruum 
pro nipote: licentiam eis taliter excontrandi, 
de nostra gratia concedere dignaremur. Quorum 
supplicationibus benignius inclinati, fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus, quatenus 
per Commune Castri praefati, plene certificari 
studeas, de nominibus et qualitatibus eorum, 
qui excontrari petunt, et eorum, quos modo praedicto 
pro eorum excontro dare intendunt: studium 
diligens habiturus, de inquirenda certitudine 
veritatis, utrum, sicut praedictum est, 
frater pro fratre, ac reliqui sufficientes et idonei 
tribuantur, ut ex eis videlicet, qui pro excontro 
offeruntur, aeque sicut pro aliis qui excontrari 
debent, secure nostrae Curiae caveatur: 
ac per literas tuas de nominibus et qualitatibus 
omnium praedictorum, et si per eos, qui dandi 
sunt, nostrae Curiae aeque sit cautum, nostram 
fideliter instruas Majestatem.

p. 90

Cap. LVIII.

Capitaneo, commendans eum quod cepit quendam 
rebellem.

Devotionis tuae literas, quas per P. de N. 
nuncium tuum, nostro culmini destinasti, 
benignitate recepimus consueta: 
et intellectis diligenter tam his, quae eaedem literae 
continebant, quam his quae idem nuncius 
tuus, pro parte tua, nostrae exposuit Majestati: 
laudabile studium tuum, et solicitudinem 
condecentem, quae circa captionem M. de Burgo: 
qui pro anno praesenti in Parma Potestas 
extitit, per nostram Excellentiam ordinatus 
apposuisti, merito commendantes, tibi duximus 
taliter respondendum: quod M. memoratus, 
cum uno familiari suo N. nomine, per 
nostram Celsitudinem est in Marestalla nostra 
receptus, de nostrae Celsitudinis mandato: quem 
suprascriptus P. nuncius tuus, cum compedibus 
ferreis, et dextra in manu assignavit eidem 
P. nuncio tuo asserente, alium familiarem ejusdem 
M. nomine G. quem cum eodem M. et 
alio famulo suo, ad nostram Curiam per eundem 
tuum nuncium destinabas, et de quo tuae 
literae faciebant mentionem, per te tanquam 
innocentem a Casali revocatum, et ad te remissum 
firmiter extitisse, sicun eidem tuis literis 
injunxisti.

Cap. LIX.

Eidem, super eisdem.

Solita benignitate recepit nostra Serenitas literas, 
quas misisti. Per quas, quia percepimus,

p. 91
 
ad tuam notitiam pervenisse ex relazione 
plurium, qui P. nuncio tuo obviaverant, 
per te cum M. de N. captivo ad nostram Curiam 
destinato: quod idem P. tui mandati temerarie 
fines excedens, praefatum M. captum 
ad supplicationes quorundam, per viam solutum 
ducebat: cum te asseras eidem dedisse sub 
poena personae districtius in mandatis, ut sempre 
usque ad Curiam nostram cum compedibus 
et dextra in manu ducere deberet eundem. Et 
ideo supplicasti, quod si sic sine dextra et compedibus 
dictum M. ad nos perduci contingeret, 
per eundem non tibi, sed fatuitati et ausui temerario 
ejusdem nuncii, nostra dignaretur ascrivere 
Celsitudo: tua noscat devotio, quod idem 
P. nuncius tuus, supradictum M. cum compedibus 
et dextris in manibus Marescalciae nostrae 
caute et fideliter assignavit. De eo autem quod 
industria tua scripsit, ut super liberatione ipsius 
cautius procedere deberemus, taliter respondemus: 
quod ad ejusdem liberationem non antea 
procedemus, per quam te didicerimus, quid 
inde magis nostris expediat servitiis et honori.

Cap. LX.

Eidem ut cuidam fideli provideat de aliquo 
regimine.

Ad Majestatis nostrae praesentiam veniens
B. de Assisio, fidelis noster, nostro culmini 
humiliter suppicavit: ut cum pro 
fide nobis servanda a civitate praefata rebellibus 
nostris discedendo, ad nostra venerit servitia 
moraturus, et in eisdem servitiis permanserit,

p. 92
 
et nunc permanet fideliter et devote: pro quorum 
restauratione damnorum et remuneratione 
servitiorum, dignaremur de nostra gratia 
eidem de aliquo competenti regimine providere. 
Nos itaque supplicationibus ipsius benignius 
inclinati, fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus inspectis tam qualitate personae 
supplicantis ejusdem, quam servitiis nostris, 
praefato supplicanti de aliquo competenti redimine 
providere procures, quod suae conveniat 
qualitati: in quo nostris servitiis utilis et sibi 
fructuosus existat.

Cap. LXI.

Capitaneo significat, quod respondeat petitis 
per nuncium.

Tuae fidelitatis literas, nuper nostro culmini 
transmissas, benigne recepimus, et 
ipsarum tenorem pleno collegimus intellectu. 
Super quibus Joh. nuncius tuus, fidelis 
noster, te plenius instruet: quem in conspectu 
nostro praesentem, verbotenus duximus 
informandum.

Cap. LXII.

Eidem, et commendat eum de parato exercitu, 
et hortatur eum de procedendo.

Recepit Excellentia nostra literas quas misisti, 
et quae continebantur in eis, pleno 
collegimus intellectu. Quod autem scripsisti, 
te habere paratum exercitum de tota Marchia 
generalem, ita quod die praesentis mensis

p. 93
 
Augusti, hostiliter esse debes in territorio Camerini 
nostrorum rebellium, ad reliquias vinearum 
et arborum proditorum ipsorum totaliter 
devastandas vel succidendas: et quod propter 
assiduam oppressionem Marsuadae, nostrorum 
militum in sancto Severino existentium, 
iidem proditores nostri taliter coarctati existunt, 
quod magnae famis laborant inopia, ob quam 
afflictionem ad tantam discordiam devenerunt, 
quod saepius adinvicem praeliantur. Et quia de 
rumoribus ipsarum partium nobis gratis, nostram 
Celsitudinem instruxisti: de Anconitanis 
videlicet rebellibus nostris, solicitudinis et industriae 
tuae studium evidens plurimum commendamus: 
fidelitatem tuam sollicitantes attentius, 
et hortantes: ut te cum eodem exercitu 
filiorum nostrorum, ad depopulationem 
et devastationem Camerini proditorum nostrorum, 
taliter reddas per complementum operis 
solicitum, et attentum: quod de ipsis rebellibus 
nostris, in proximo nobis nova significes 
laetiora, et ipsa operum efficacia te nostrae Celsitudini, 
juxta morem solitum, commendabilem 
repraesentet. Super eo vero, quod tuis literis 
denotasti, plures ex fidelibus nostris de 
Marchia, fuisse nuper a Venetis disrobatos, 
quod de capiendis de bonis eorum propterea 
licentiam a te postulant, sicut dicis, tibi duximus 
taliter respondendum: Quod cum ad 
praesens illuc solennes nuncios destinemus, curabimus 
exinde providere, prout honori nostro, 
et salubritati dictorum fidelium, viderimus 
convenire.

p. 94

Cap. LXIII.

Eidem, respondet ad transmissa.

Intellectis his, quae per tuas literas et nuncios, 
super negotio N. nostrae Celsitudini noviter 
intimasti, licet ex hoc per te uberiorem effectum 
consequi speraremus, de tuae tamen fidei 
constantia finaliter diffidere non volentes: 
ecce quod super ipso negotio M. et G. fideles 
nostros, ad te duximus destinandos, tuae fideliati 
mandantes: quatenus, quicquid ipsi pro 
parte nostra tibi duxerint proponendum, indubitanter 
credas, tanquam ab ore nostro prolatum, 
reverenter audias, et id efficaciter 
exequaris.

Cap. LXIV.

Eidem, ut fiat inquisitio de clandestinis damnis, 
illatis cuidam viduae.

Querelam B. de N. viduae, fidelis nostrae, 
recepimus, continentem, quod quidam 
malefactores, ad damna clandestina intrepide 
animati, ea absente, et pro suis negotiis 
in Curia nostra commorante, quondam 
suam vineam, cum arboribus, in N. sitam, 
ausu temerario inciderunt. Nolentes igitur, ut 
propter impunitatem excessuum crescat audacia 
delinquendi, fidelitati tuae praecipiendo mandamus: 
quatenus contra malefactores eosdem, 
ad quos inveniendos omnem, quam poteris, te 
volumus adhibere solicitudinem, inquisitionem 
facias diligenter: per quam, si poterunt inveniri, 
procedas immediate justitia contra eos.

p. 95
 
Caeterum si malefactores non poterunt inveniri, 
damnum eidem mulieri illatum, ab universitate 
ipsius terrae, in cujus territorio damnum 
extitit perpetratum, secundum justitiam facies 
emendari: ne ab hoc iteratam querelam ulterius 
audiamus.

Cap. LXV.

Eidem, de procuratori ordinando, qui jura 
Camerae tueatur, in causa quam sibi committit.

Porrecta G. et V. fidelium nostrorum culmini 
nostro petitio continebat, quod cum 
haberent, et habeant quasdam possessiones 
et terras laboratorias in confinibus, quas 
ipsi eorumque antiqui, per longissima tempora 
tenuerunt et possederunt pacifice et quiete, nullam 
ex fructibus eorundem partem Curiae nostrae, 
vel alicujus personae privatae reddentes: 
Pandulfus de Phasanella, proditor noster, et 
tunc in ipsis partibus sacri Imperii vicarius generalis, 
sub praetextu cujusdam inquisitionis, 
dudum factae per procuratores nostri demanii, 
autoritate propria et omissa justitia, quartam 
partem fecit auferri, in ipsorum G. et V. grave 
praejudicium et injuriam manifestam. Unde 
cum pro parte ipsorum fuerit nostrae Celsitudini 
supplicatum, ut eis providere super hoc de 
nostrae clementiae gratia dignaremur: nos eorum 
supplicationibus benignius inclinati, fidelitati 
tuae mandamus, quatenus super praedictis 
omnibus: prius tamen per te aliquo idoneo et 
fideli procuratore statuto, qui Curiae nostrae 
jura diligenter et fideliter tueatur: advocato

p. 96
 
quoque fisci nostri praesente, inquisitionem facies 
diligentem, testes, probationes, et instrumenta 
ipsorum audias, dictam causam sufficienter 
instructam, cum nominibus procuratoris 
et advocati fisci nostri, sub tuo sigillo nostrae 
transmissurus Camerae: certo et peremptorio 
termino parti eidem praefixo, quo cum ipso 
processu se nostro conspectui repraesentent.

Cap. LXVI.

Capitaneo, ut mandet executioni sententiam, 
sicut rationabiliter est prolata.

Supplicavit Excellentiae nostrae Ludovicus 
de etc. fidelis noster, ut sententiam definitivam 
pro eo, contra Commune etc. super 
quadam pecuniae summa, per H. vicarium 
tuum latam, et per... ut asserit confirmatam, 
executioni mandari de nostra gratia mandaremus. 
Cum igitur nihil et ferri sententias, 
nisi executio debita sequeretur: tuae fidelitati 
mandamus, quatenus, si est ita, sententiam 
ipsam, sicut rationabiliter est prolata, nisi 
legitima fuerit provocatione suspensa, facies 
executioni debitae demandari. Etc.

Cap. LXVII.

Eidem, de solvendo consueto salario Potestati 
per Commune.

Nicolaus de Firmo fidelis noster, sua nobis 
petitione monstravit, quod cum idem 
ad regimen civitatis Clusinensis sit de 
mandato nostrae Majestatis assumptus, consilium

p. 97
 
et Commune civitatis ejusdem, de statuto 
et consueto salario sibi denegavit respondere. 
Quocirca fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus si est ita, dictum Commune, 
ut de consueto et statuto salario eidem N. Potestati 
eorum, fideli nostro, prout aliis eorum 
Potestatibus dare assueverunt hactenus, 
debeant respondere, debita cohertione compellas: 
ita, ut ei non supersit materia 
conquerendi.

Cap. LXVIII.

Exordium de commendatione fidelium.

Universis hominibus de monte Flascone, 
et ejus Capitaniae, fidelibus suis, praesentes 
literas etc. Cum vos devotos fideles 
nostros, et terram vestram specialem nostram 
Cameram reputemus, ad omne vestrum bonum 
et pacificum statum, ac universorum nostrorum 
salubritatem, nostrae Serenitatis oculos 
inclinantes: ecce quid etc.

Cap. LXIX.

Capitaneo, ut emendet equum, quem quidam 
fidelis suus perdidit in bello.

Cum per literarum tuarum tenorem, quas 
nostrae Excellentiae destinasti, nuper nostra 
intellexit Celsitudo, quod C. de N. 
fidelis noster, qui tecum paratus equis et armis, 
pro nostris servitiis dudum extiteriit, et 
adhuc fideliter commoretur: dum ipse contra 
Viterbienses, rebelles nostros, armata manu

p. 98
 
insisteret, ob impugnationem ipsorum rebellium, 
quidam suus dextrarius fuerit interfectus: 
super damnificatione ipsius Contadi fidelis nostri, 
providere volentes, ut animosius ad nostra 
servitia ejus fidelitas erigatur: tuae fidelitati 
praecipiendo mandamus, quatenus de proventibus 
Curiae nostrae, qui sunt vel erunt per manus 
tuas, diligenter, ut convenit, quaesito de 
equi valore, eidem C. dextrarium ipsum, juxta 
valorem ipsius, ex diligenti inquisitione inventum, 
emendare procures.

Cap. LXX.

Respondet cuidam nobili ad transmissa, et dicit 
quod equos non vult sibi dare.

Solita benignitate recepit nostra Serenitas 
literas, quas nostro culmini destinasti. Et 
intellectis diligenter tam his, quae dictae 
literae continebant, quam his, quae P. de 
Sora nuncius tuus, pro parte tua de equitaturis 
per te petitis a nobis, nostrae retulit Majestati, 
devotioni tuae taliter respondemus: Quod cum 
partibus Lombardiae, in quibus assidue commoraris, 
dextrariorum copia consueverit inveniri: 
credebamus et credimus, dextrariis 
te magis nostrae Curiae subvenire, quam ab Excellentia 
nostra tibi petere subveniri. Ronchino 
vero in nostra Marestalla non sunt ad praesens, 
quos tibi possemus commode destinare. 
Propter quod volumus, ut in ipsis partibus 
acquiri facias opportunos. De engastris autem 
mittendis, ecce quod in proximo tibi curabimus 
providere. 

p. 99

Cap. LXXI.

Friderico de Antiochia, ut assignet vicariam 
cuidam, quem ipse praefecit in Capitaneum.

Cum de prudentia et fidelitate Jo. de N. 
fidelis nostri, confisi, ipsum Capitaneum 
loci ipsius duxerimus statuendum: tuae 
fidelitati praecipiendo mandamus, quatenus eidem 
Joanni fideli nostro, sic a Majestate nostra 
Capitaneo ornato, statim receptis praesentibus, 
Castrum ipsum, et Capitaniam, cum 
captivis, armis, equis, et rebus aliis, ad 
curiam nostram pertinentibus, quae in tua pro 
parte nostra retines potestate, assignare procures, 
eundem ut convenit instructurus, de ipsius 
custodiae circumstantiis, qualitatibus hominum, 
et moribus regionis: sicut ad honorem 
et incrementum nostrae Celsitudinis, melius et 
cautius videris expedire. Mandamus praeterea, 
quod de omnibus et singulis, quae tibi assignaverimus 
fieri, facias tria scripta consimilia ad 
cautelam: unum quoque per te volumus nostrae 
Camerae assignari: aliud vero penes te, et 
aliud penes eundem Johannem fideliter conservari, 
ut deponendi per vos ratiocinii nostri 
ipsa similis conformitas habeatur.

Cap. LXXII.

Hominibus cujusdam Capitaniae, ut obediant 
fideliter Capitaneo supradicto.

Cum de prudentia et fidelitate Johan. de N. 
fidelis nostri, confisi, ipsum Castellanum 
Castri nostri montis Flasconis, et

p. 100
 
ejus jurisdictionis Capitaneum, ad praesens duximus 
statuendum: fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus memorato Joanni fideli 
nostro, in omnibus, quae ad ipsius spectant officium, 
et honoris nostri respiciunt incrementum, 
tanquam nostrae personae intendere ac parere 
firmiter debeatis: ut exinde vestra sincera devotio 
per operum efficaciam, nostrae Celsitudini 
pateat more solito commendanda. Et ecce, 
quod eidem fideli nostro damus oretenus 
firmiter in mandatis, quod vos omnes et 
singulos in omni bono et pacifico statu, justitia 
et consuetudinibus approbatis, manutenere 
debeat, et fideliter observare.

Cap. LXXIII.

De commendatione fidelium et gratia facienda.

Grata est in conspectu nostri culminis fides 
Vestra: quam et devotionis affectus claram 
exhibet, et demonstrat officium 
operum clariorem. Propter quod in 
stabili proposito gerimus, statum vestrum gratiae 
nostrae favore protegere, [et nostrae liberalitatis] 
beneficiis adaugere vel ampliare.

p. 101

Cap. LXXIV.

Cuidam nobili, commendatio de fidelitate.

Cum multipliciter dudum fides tua in conspectu 
nostri culminis grata fuit, quam 
et devotionis etc. ut in alia proxima, 
usque in finem. Literas igitur tuas, Majestati 
nostrae per tuum notarium praesentatas hilariter 
recepimus, benigne vidimus, et singula, 
quae continebantur in eis, intelleximus diligenter: 
vigilem diligentiam tuam et cautelam, 
quam habes in rebellium evitandis aggressibus 
et evertendis eorum insidiis, plurimum 
commendantes.

Cap. LXXV.

De fidelium commendatione, cum promissione 
beneficiorum.

Commoditatibus fidelium nostrorum, quos 
experta fides et gratitudo servitiorum, 
nostrae Celsitudi praesentat acceptos: 
quique pro servitiis nostris labores in personis 
subeunt, et expensas in rebus volentes commode 
providere, etc.

Cap. LXXVI.

Exordium de remuneratione fidelium in filios 
facienda.

In exemplum nostrorum fidelium, ut alii 
fideles ad nostra servitia promptius animentur, 
ipsorum fidem post mortem eorundem, 
in ipsorum filios remunerare volentes, 
mandamus, etc.

p. 102

Cap. LXXVII.

Capitaneo significat, quomodo miratur, quod 
non significat prospera nova de partibus illis.

Cum scias, nos libenter intendere et gratis 
aspirare circa successuum tuorum notitiam, 
admiratione inducimur non injusta, 
quod solutionem exercitus Januensis, et 
ipsorum ruinam, nobis significare distuleris, 
et alia prospere contingentia quae nostram audientiam 
delectarent.

Cap. LXXVIII.

Eidem, ut faciat restitui bona disrobatis supra 
mare.

Bartholomaeus civis Lucanus, fidelis noster, 
ad prasentiam nostram nuper accedens, 
coram nobis exposuit cum querela: 
quod cum ipse dudum in quadam [Butz] 
navi Gerhardi de Istria, suis et sociorum quorum 
mercibus onerata, sub spe emolumenti a 
Brundusio versus Duratium navigaret, Comati 
quarundam galearum et barckettarum, de Saone 
S. R. et G. Jo. et quidam alii, qui cum eis 
erant, ipsum et socios hostiliter invadentes, ceperunt 
eosdem, et omnia bona quae habebant 
ibidem, ipsis prius enormiter tormentatis, ut 
asserit, abstulerunt. Cumque idem Barth. 
nostrae supplicaverit Majest. ut sub restitutione 
rerum suarum, quibus tunc extitit sic violenter 
et temere spoliatus, providere sibi misericorditer 
dignaremur: nos supplicationibus ipsius

p. 103
 
benignius inclinati, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus: quatenus, si tibi constiterit, bona 
sua, quae sibi tunc ablata fuerunt, seu valorem 
ipsorum, de quo tibi constare volumus, ab 
illis eisdem restitui facias, qui bonorum ipsorum 
captores et participes extiterunt: nihilominus 
cautus existens, ut sic deliberatione 
praehabita punias, quos inde videris puniendos, 
quod delinquentes de praedictis aliquatenus, 
nequeant de commissis excessibus gloriari.

Cap. LXXIX.

Cuidam nobili, recommendans eum de fidelitate.

Per tuorum operum exhibitionem laudabilem, 
et relationem Richardi de N. Fidelis 
nostri, plenarie cognoscentes, quod 
circa servitia nostra perseveras et existis fideliter 
et devote: tuum exinde studium, et solicitudinem 
commendabilem, merito commendamus: 
ad quae volumus te deinceps taliter existere, 
vigilem et intentum, ut semper tua sincera 
devotio et solicitudo intensa, in nostrae 
Majestatis praesentia pateat commendanda.

Cap. LXXX.

Capitaneo, ut captivum qui fidejussoriam praestitit 
cautionem a carcere liberet, restitutis sibi 
bonis ablatis.

Dudum per literas nostras judici Gindaleto 
de Perato nostro vicario Castri sancti Miniati, 
fideli nostro, recolimus mandavisse: 
ut quia dicebatur, quod B. de N.nunc castellanus

p. 104
 
sancti Miniati, ab hominibus ejusdem 
Castri sancti Miniati et sibi conjunctis, de 
mandato Pandulphi de Fasanella, tunc Capitanei 
nostri in Thuscia, nunc proditoris nostri, 
quandam pecuniae summam et pignora quaedam 
abstulerat, eum de persona caperet, et cum 
diligentia custodiret: ac deinde per praedictos 
homines, super praemissis inquisitionem faceret 
diligentem, et factam ad nostram Curiam destinaret. 
Qui, tanquam mandati nostri diligens 
executor, et ipsum B. cepit, et de praedictis 
inquisitionem fecit, juxta traditam sibi 
formam, et factam ad nostram Curiam destinavit. 
Verum quia, licet probatum extiterit, 
et in inquisitione appareat per eundem, praedictum
B. quandam pecuniae summam et quaedam 
pignora recepisse [quod idem B. etiam 
confitetur] de quibus paratum se offert Curiae 
nostrae reddere rationem, quia tamen per eum, 
quod nulla fraus vel dolus super his intervenerit, 
invenitur nec probatur aliquid aliud contra 
ipsum, quod ulterius debeat squalore nostri 
carceris macerari: nec sicut innoxios injuste 
punire volumus, sic nec volumus impunes 
relinquere delinquentes: A. et R. filios ejusdem
A. Curia nostra recepit, pro parte ipsius idoneam 
fidejussoriam cautionem, quod idem B. 
in Curia nostra compareat juri pariturus, et 
de officiis, quae dudum in partibus Thusciae 
per Curiam nostram exercuit, pecunia et pignoribus, 
quae recepit, perfectam debeat ponere 
rationem, quam debita satisfactio subsequatur: 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus ipsum a vinculis facias liberari: bonis

p. 105
 
suis, quae sibi ablata fuerunt tempore captionis 
ejusdem, integre restitutis: citaturus eundem, 
ut 20. die post citationem tuam, in nostra 
praesentia se debeat praesentare, redditurum de 
praedictis omnibus rationem. Diem vero citationis 
ejusdem, coram quibus, et quicquid inde 
feceris, per tuas literas harum seriem continentes, 
nobis rescribere non postponas.

Cap. LXXXI.

Eidem, committit ut appellationem infirmet 
vel confirmet.

Causam appellationis, ad nos interjectae per
A. et S. de Florentia, fideles nostros, a 
sententia condemnationis lata contra eos, 
in quadam pecuniae quantitate, per Thomam 
de Lira Potestatem civitatis ejusdem, ab accusatione 
seu denuntiatione facta contra eos, ab 
F. et G. fratribus, vel eorum altero, devotioni 
tuae duximus committendam: fidelitati tuae 
mandantes, quatenus sententiae condemnationis 
ejusdem et processus tenore diligenter inspecto, 
coram te etiam convocatis, qui de jure 
fuerint evocandi, si causa ipsa judiciario ordine 
cognita est, et sententialiter terminata, 
ad confirmationem vel infirmationem ejusdem 
sententiae condemnationis procedas, prout de 
jure fuerit: revocaturus in irritum et quicquid 
post appellationem ipsam inveneris contra justitiam 
attentatum.

p. 106

Cap. LXXXII.

Fidelibus, confortans eos in fide, et ut credant 
nuncio.

Cum inter caeteros fideles nostros, vos et 
vestram civitatem, quae nostra et Imperii 
est Camera specialis, fovere et manutenere 
velimus in omnibus, ob fidem puram 
et devotionem sinceram, quam ad sacrum 
Imperium et personam nostram habuistis hactenus, 
et habetis: propter quod a nobis 
et Imperio, digna debetis praemia reportare: 
universitatem vestram per sacros apices 
nostrae Celsitudinis, ad servitia nostra solicitandam 
duximus, et hortandam, mandantes: 
quatenus si honorem Imperii diligitis, et nostrae 
Serenitatis gratiam affectatis, in executione 
servitiorum nostrorum, sic more solito exhibeatis 
vos in omnibus promptos, deditos et 
paratos: ut gratia nostra in vobis, de bono in 
melius, per exhibitionem operum semper crescat: 
et vestra exinde devotio possit merito 
commendari. Caeterum quicquid magister G. 
de Cyra capellanus, notarius et fidelis noster, 
quem ad partes ipsas pro nostris servitiis duximus 
destinandum, pro eisdem servitiis nostris 
vobis dixerit et injunxerit, tanquam nobis 
indubitanter vestra credat devotio, et adimpleat 
cum effectu.

Cap. LXXXIII.

Cuidam nobili, de eodem.

Ecce quod magistrum G. de Cyra capellanum, 
notarium et fidelem nostrum, pro

p. 107
 
quibusdam servitiis nostris: quae licet principaliter 
nos tangant, tangunt tamen nihilominus 
per consequens te, et alios nobiles universos 
et singulos orbis terrae: providimus ad te 
destinandum, devotionem tuam monentes 
attentius, et hortantes, quatenus quicquid 
idem magister G. tibi pro parte nostra, super 
eisdem servitiis nostris dixerit viva voce, tanquam 
ab ore nostro prolatum tua indubitanter 
credat devotio, et adimpleat cum effectu: ut 
devotionem tuam propterea, prout Excellentiam 
nostram decet, sinceris gratiarum actionibus, 
et condignis beneficiorum retributionibus 
prosequamur.

Cap. LXXXIV.

Capitaneo, quod causam appellationis et processum 
debeat ad Curiam destinare.

Ad nostram accedens praesentiam B. de N. 
fidelis noster, nobis exposuit cum querela, 
quod inter B. mulierem neptem 
suam ejus denique curatorem agentes ex parte 
una, et S. de eodem loco, ex altera, super 
possessione cujusdam ponderis et tenementi, 
coram G. de Spoleto, in comitatu Firmano 
judice ordinato, extitit quaestio ventilata: in 
qua idem judex de jure procedens, sicut asserit, 
pro ipsa B. tulit sententiam contra eum: a qua 
idem S. sentiens se gravatum, ad tuum examen 
se asserit appellasse. Postmodum vero, 
quod cum assistente tibi R. de Lauda, judice 
et assessore fideli nostro, coram te partibus non

p. 108
 
vocatis, et causae meritis [ut juris est] non inspectis, 
dictam sententiam confirmasti: eundem 
S. pro expensis in causa ipsa factis pro B. 
in tribus libris contra justitiam condemnando: 
idem vero S. a dictae sententiae confirmatione, 
et praedictarum expensarum, sentiens 
indebite se gravatum, ad nostram Curiam 
appellavit. Quare cum idem S. velit appellationem 
prosequi supradicta in Curia nostra 
magna, Fidelitati tuae praecipiendo mandamus: 
quatenus processum totum, super praemissis habitum, 
sub tui impressione sigilli, nostrae Curiae 
destinare studeas seriatim: ut quod parti 
per te certo et peremptorio termino assignato, 
qui nostrae Curiae se debeant praesentare, in 
praemissis processuros justitia mediante: et praesertim 
appellatione pendente contra ipsum S. 
non facias nec patiaris fieri aliquid novitatis, 
cum appellatione pendente nihil debeat innovari. 
Si quid vero post appellationem ipsam, 
ad nos interjectam, attentatum est, per te seu 
judices tuos, in statum pristinum reducturus, 
prout de jure videris expedire: et de die citationis, 
et forma nostram Curiam edocturus.

Cap. LXXXV.

Eidem, super gratia concessa cuidam monasterio, 
de laborandis quibusdam terris.

Pro parte Conventus monasterii sancti Pauli 
de Urbe, nostrorum fidelium, nostrae 
fuit Excellentiae humiliter supplicatum: 
quod cum de Celsitudinis nostrae mandato, 
Castrum Cortoroli sancti Juliani Longezae, et

p. 109
 
Losae [quae, sicut dicunt, ad dictos Conventum 
et monasterium pertinebant] fuerint devastata, 
certas possessiones, quae sunt de districtu 
Castrorum ipsorum secure et quiete laborandi, 
et ex eis fructus et redditus percipiendi, 
ad monachorum ibidem degentium 
sustentationem, licentiam et securitatem nostram, 
de nostrae benignitatis gratia, misericorditer 
dignaremur concedere, praesertim cum 
ex eisdem possessionibus et terris, ad Curiam 
nostram nullum emolumentum proveniat vel 
profectus. Quorum supplicationibus benignius 
inclinati, fidelitati tuae praecipiendo mandamus: 
quatenus, si tibi constiterit ita esse, pro 
parte Celsitudinis nostrae licentiam petitam concedas 
Conventui smemorato: ex his postmodum 
contra ipsos nullam molestiam illaturus, 
seu ab aliis permissurus inferri. Recepturus etiam 
cautelam ab eis, quod per hoc aliquid nobis, 
vel fidelibus nostris dispendium non feratur.

Cap. LXXXVI.

Capitaneo, ut certam quantitatem solvat annuatim 
cuidam fideli suo.

Ad Majestatis nostrae praesentiam nuper accedens 
Ligorius Roberti de Tybere, fidelis 
noster, nostro humiliter culmini 
supplicavit, ut cum Castro sancti Juliani, 
quod a monasterio sancti Pauli, de Urbe tenebat, 
et cuncta alia bona sua quae habebat in 
partibus Tiburtinis, destructa fuerint per guerrarum 
discrimina, nec habeat unde vivat: 
paupertati suae, et ad vitae suae sustentationem,

p. 110
 
dignaremur misericorditer providere: supplicationibus 
ejus nos benignius inclinati, fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus: quatenus de 
proventibus nostris, qui sunt per manus tuas, 
usque ad summam decem librarum deinde annuatim 
debeas exhibere eidem: et ab eodem, 
de his quae sibi dederis, apodissam idoneam 
recepturus.

Cap. LXXXVII.

Eidem, ut concedat licentiam cuidam Communitati 
vendendi vinum et bladum fidelibus.

Pro parte universitatis Cesanae nostrorum 
fidelium, extitit nostrae nuper Celsitudini 
intimatum: quod propter multa servitia, 
erga Majestatem nostram nuper impensa, 
per eos debitorum oneribus adeo comprimuntur: 
quod de mobilibus bonis eorum, 
praeter fructus bladi et vini non habeant unde 
exolvant debita supradicta. Propter quod nostro 
culmini humiliter supplicarunt, ut de ipsis 
fructibus bladi et vini, vendendi et asportandi 
ad terras fidelium per mare et terram, eisdem 
licentiam concedere dignaremur, de nostrae 
Majestatis gratia speciali. Supplicationibus 
quorum nos benignius inclinati, fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus: quatenus ab ipsa 
universitate, idonea cautione recepta, quod 
fructus ipsos ad terras fidelium tantum, et 
non infidelium deportabunt, nec per alios facient 
asportari: ipsis fidelibus nostris dictam 
licentiam, pro parte nostra, usque ad satisfactionem 
debitorum ipsorum, concedere debeas:

p. 111
 
sicut melius videris ad honorem et cautelam 
nostri culminis expedire.

Cap. LXXXVIII.

Eidem, ut nomina Castellanorum suae jurisdictionis 
in scriptis transmittat ad Curiam.

Cum nomina Castellanorum Jurisdictionis 
tuae, et statuta Castrorum, juxta quorum 
tenorem seu consuetudinem, tam 
Castellanis, quam servientibus in stipendiis, 
providetur: numerum servientium uniuscujusque 
Castri: et quibus Castris de proventibus 
Curiae nostrae, et de quibus proventibus ministrantur 
expensae, scire volumus: Fidelitati 
tuae praecipiendo mandamus, quatenus de 
praedictis omnibus et singulis, nostram fideliter 
instruas Majestatem: nullum ex Castellanis, 
qui nunc sunt per ipsa castra statuti, seu in antea 
per nostram Excellentiam statuentur, sine 
jussione nostri culminis aliquatenus amoturus.

Cap. LXXXIX.

Cuidam Potestati et Communitati, ut ablata 
post appellationem restituere non postponat.

Accedens nuper ad Majestatis nostrae praesentiam 
Petrus de N. civis Florentinus, 
fidelis noster, nobis exposuit cum querela: 
quod cum dudum a sententiis seu condemnationibus, 
per vos seu inquisitores vestros, 
qui inter vos Tricatores vulgariter nuncupantur, 
latis et factis contra eum olim, per 
Potestatem vestrum, in quadam pecuniae quantitate,

p. 112
 
ad nostram audientiam appellarti: vos 
eidem appellationi, sicut dicit, minime deferentes, 
fidejussores suos ad solvendam quondam 
pecuniae quantitatem, contra justitiam 
compulistis, in ipsius grave praejudicium, et 
damnum etiam manifestum. Qui cum nostrae 
Celsitudini humiliter supplicarit, ut super praemissis 
dignaremur secundum justitiam providere: 
nos, quantumcunque vobis in vestra 
justitia favorem conferre velimus, a justitia 
tamen discedere non valentes, ipsius P. supplicationibus 
benignius inclinati, fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus: quatenus, si est ita, 
quicquid post appellationem ipsam, sic interjectam, 
ad nos per eundem P. vel suos fidejussores 
per vos attentatum est, in statum pristinum 
revocantes, sine difficultate qualibet pecuniam 
ipsam, adjectis fidejussoribus suis extortam, 
restituatis eidem: ita, quod pro his 
ulterius clamor ipsius P. juste nostro culmini 
non feratur. Nam pro utriusque partis commoditate, 
nec non praesentibus et consentientibus 
nunciis vestris, in Curia nostra noveritis 
causam appellationis eandem fore commissam, 
per nostram Excellentiam P. de N. cognoscendam, 
per eum et sine debito 
terminandam.

Cap. XC.

Concedit licentiam quibusdam fidelibus de infidelibus 
capiendis, et his qui portant victualia 
ad rebelles.

Universis etc. Notum fieri fidelitati vestrae 
volumus, per praesentes, quod nos tam ad

p. 113
 
honorem nostri culminis, et nostrorum confusionem 
rebellium, quam ad supplicationem 
O. de N. latoris praesentium, fidelis nostri, 
qui et fratres sui, scilicet G. et T. pro fide 
Majestatis nostrae servanda, sicut asserit, de 
Ferraria fuerint ejecti: sibi et suis fratribus antedictis, 
infideles nostros et Imperii capiendi, 
ubicunque eos in mari invenerint, vel 
in terra, nec non et tam fideles, quam infideles, 
qui victualia seu mercationes ad rebelles 
nostros de N. vel ad alias terras nostrorum rebellium, 
reportarent, licentiam nostram duximus 
concedendam. Quare universitati vestrae 
praecipiendo mandamus: quatenus in praedictis 
peragendis, eosdem fideles nostros, in nullo 
impedire seu molestare aliquatenus praesumentes: 
ipsis cum expedierit, et ab eis fueritis requisiti, 
detis omne auxilium et juvamen, ob 
nostrae reverentiam Majestatis. Ita tamen, 
quod occasione praedicta, ad offensionem nostrorum 
fidelium, et eorum maxime, qui literas 
nostrae Serenitatis ostenderint, manus 
aliquatenus non extendant.

Cap. XCI.

Capitaneo, ut concedat licentiam portandi et 
vendendi bladum fidelibus.

Ad Majestatis nostrae praesentiam accedens
C. de N. fidelis noster, qui et fratres 
sui, scilicet G. et T. pro fide Majestatis 
nostrae servanda, expulsi fuerunt de Ferraria, 
sicut dicunt, pro se ipso et fratribus suis humiliter 
supplicavit ut sibi et eis centum saumas

p. 114
 
frumenti, de Romangia extrahendi, et 
illud per totum Ariminum, ad fideles tantum 
portandi et vendendi, licentiam concedere, 
de nostra misericordia dignaremur. Supplicationibus 
cujus inclinati, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus: quatenus ab eis idonea 
cautione recepta, de hominibus Romangiae, 
quod bladum ipsum tantum ad terras fidelium 
deportabunt, et quod a Potestate terrae illius, 
in qua bladum ipsum vendiderint, ad te testimoniales 
literas reportabunt, licentiam ipsam 
pro parte nostri culminis concedas eisdem: ita 
tamen: quod directum ab eis proinde jus, quod 
Curiae nostrae competit, integre persolvatur.

Cap. XCII.

Cuidam Communitati, ut quendam heremum 
non debeant in suis juribus molestare.

Pro parte conventus heremitarum sanctae 
crucis fontis Avellanae, nostrorum fidelium, 
in nostra praesentia nuper expositum 
extitit cum querela: quod cum fratres et 
oblati hospitalis de N. eorum proprio motu et 
libera voluntate, submiserint et obtulerint se et 
hospitale praedictum heremo nominatae : subsequenter 
per fratres et oblatos eosdem, corporali 
possessione tradita, bonorum omnium, 
hospitalis ejusdem syndico, heremi nominatae : 
vos autoritate propria, tenuta seu possessione 
ipsorum bonorum, heremum ipsam contra justitiam 
spoliantes, detinetis ea, in ejusdem heremi 
gravamen non modicum, et praejudicium 
manifestum. Quare cum per syndicum ipsius

p. 115
 
heremi, pro parte ipsius, nostrae fuerit Excellentiae 
humiliter supplicatum, ut eisdem fratribus 
praedictis, dignaremur secundum justitiam 
providere, fidelitati vestrae praecipiendo mandamus, 
quatenus, si est ita, bonis ipsis eisdem 
integre restitutis, eis praedictorum occasione, 
nullam molestiam indebite inferatis, bonaque 
ipsa eos possidere, et fructus ex eis percipere 
permittatis pacifice et quiete : ita, quod propterea 
nostro culmini, ipsorum justa querimonia 
de vobis ulterius non feratur, et si jus aliquod 
vos habere contenditis, illud apud competentem 
judicem, ordine judiciario prosegui 
studeatis.

Cap. XCIII.

Capitaneo, ut non permittat fideles molestari 
contra gratiam eis concessam.

Pro parte universitatis hominum Montisculi, 
fidelium nostrorum, in nostra fuit 
praesentia nuper expositum cum querela: 
quod cum ipsi, qui ultra eorum posse circa 
ejusdem Castri munitionem attentos, se fideliter 
obtulerint, et impendant, prout dudum 
ab Excellentia nostra, et nostris nunciis receperunt, 
per tempora in mandatis, propter 
quod consueverunt ab aliis exactionibus et servitisi 
nostris esse immunes: nuper T. de Colle, 
fidelis noster Capitaneus in comitatu Arecii, 
per dilectum filium nostrum, Fridericum de 
Antiochia ordinatus, tam in retinendis equis 
ad arma, quam de exactione pecuniae, datis 
pignoribus ab eisdem et aliis gravaminibus

p. 116
 
contra ipsos illatis, sicut dicunt, multipliciter 
aggravantur. Super quibus licet pluries scripta 
tua obtinuerint ad Capitaneum memoratum : 
idem tamen Capitaneus, mandatis tuis non 
obtemperans, ab incoeptis gravaminibus resilire 
contemnit, in ipsius universitatis gravamen 
non modicum, et praejudicium manifestum. 
Cum igitur pro parte eorundem nostrorum 
fidelium, nostrae fuerit Majestati humiliter 
supplicatum, ut ipsis fidelibus nostris tantis gravaminibus 
oppressis, dignaretur nostra Cel. Misericorditer 
providere : nos ipsorum supplicationibus 
benignius inclinati, fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus: quatenus, si tibi constiterit 
de praemissis, exinde facias et procedas, 
sicut juri et honori nostri culminis, et qualitati 
negocii videris expedire.

Cap. XCIV.

Capitaneo, ut contractum debitum ab Episcopo 
solvat, de bonis Episcopatus devolutis ad jura fisci.

Bartholomaeus civis Senensis, pro parte sua 
et sociorum suorum, nuper exposuit coram 
nobis, quod olim P. Ulteranus Episcopus, 
eis in 50. libris ex causa mutui teneretur: 
eodem Episcopo sublato de medio, non 
fuit eis de dicta pecunia satisfactum. Et quia 
bona Episcopatus ipsius, per nostram Curiam 
procurantur, humiliter supplicavit, ut de proventibus 
ipsius Episcopatus satisfieri de praedicta 
pecunia mandaremus. Cum igitur nostrum 
fiscum locupletari cum alterius jactura nolumus, 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus: quatenus

p. 117
 
jura praedictorum creditorum, super hoc 
audias diligenter. Et si tibi constiterit de praemissis, 
de proventibus ipsius Episcopatus solvas 
eis pecuniam supradictam: ita, quod in 
aliis propterea nostra Curia non gravetur. 
Dum tamen per testes qualibet exceptione majores, 
qui numerationi et contractui interfuerunt, 
eisdem non per instrumenta solummodo, 
de supplicantium jure probetur, attentius 
provisurus, ne per colludiosas probationes, 
et inania instrumenta solutorum jam forsitan 
debitorum, fiscum nostrum contingat in aliquo 
defraudari.

Cap. XCV.

Eidem, super eodem vel quasi.

Pro parte M. de N. Majestatis nostrae fidelis, 
coram Excellentia nostra nuper expositum 
extitit cum querela: quod cum ipse 
muraverit quondam Firmano Episcopo 50. libras, 
tunc in Firmana ecclesia residenti, sicut 
patere asserit, per publicum instrumentum, 
nec fuerit sibi de praedictis per eundem Episcopum 
seu personam aliam pro ejus parte, aliquatenus 
satisfactum: et bona ipsius ecclesiae, 
per nostram Curiam procurentur: pro parte 
ipsius M. nostrae fuit Excellentiae humiliter supplicatum, 
ut sibi super hoc dignaremur misericorditer 
providere. Nos itaque supplicationibus 
ipsius benignius inclinati, fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus: quatenus, si tibi 
constiterit de praemissis, de proventibus ecclesiae 
supradictae, quae Curia nostra tenet, eidem

p. 118
 
M. restitui facias pecuniam supradictam. Dummodo 
etc. prout supra, in alia.

Cap. XCVI.

Eidem, ut non molestet eum qui bona quaedam 
emerat ab Episcopo memorato.

Ad Majestatis nostrae praesentiam accedens 
P. de N. fidelis noster exposuit cum querela : 
quod cum olim P. Firmanus Episcopus, 
tum residens in Episcopatu praedicto, 
sibi Potestarias quorundam locorum vendiderit, 
pro certo pretio, cum omnibus juribus 
ad ipsum spectantibus, in quibusdam aliis castris, 
prout in publico instrumento venditionis 
ipsius, inde confecto, per memoratum 
Episcopum sigillato sigillo plenius dicitur contineri: 
tu, sicut dicit, sua occupando jura, 
non permittis eundem Potestarias ipsas recidere 
ac habere, in ipsius grave damnum, et praejudicium 
manifestum. Cumque idem P. fidelis 
noster, Excellentiae nostrae humiliter supplicarit, 
ut sibi super praemissis, Celsitudo nostra 
dignaretur, secundum justitiam providere: 
nos ipsius supplicationibus benignius inclinati, 
fidelitati tuae praecipiendo mandamus: quatenus, 
si tibi constiterit de praemissis, et antequam 
praefatus Episcopus, ex laesa conscientia 
reus Marchiam exiverit, venditionem ipsam 
fecerit eidem : ulterius ipsum, de praedictis, 
contra justitiam, non molestes: nisi forsan ad 
hoc aliqua justa causa te moveat: quam, mandati 
praesentis executione suspensa, Curiae nostrae 
scribas.

p. 119

Cap. XCVII.

Quibusdam ut citentur ad Curiam, qui alios 
in sua possessione molestant.

Pro parte O. et G. fidelium nostrorum, 
nostrae fuit Excellentiae nuper oblata querela: 
quod cum Castrum et homines de 
Lomeria, cum suis pertinentiis et viribus, ad 
eos pertineant pleno jure, A. C. et R. de Pyla, 
fideles nostri, super possessione Castri praedicti, 
sub praetextu cujusdam privilegii, eis a 
Majestate nostra concessi, eos molestant contra 
justitiam, et perturbant. Super quibus, 
cum conquerentes ipsi, velint ipsos in nostrae 
Majestatis Curia convenire de jure, fidelitati 
vestrae praecipiendo mandamus: quatenus supradictos
A. C. et R. ex parte culminis nostri 
citare curetis, ut 20. die, post citationem vestram, 
in dicta nostra Curia comparere, praefatis 
conquerentibus, de jure in judicio responsuri. 
Diem vero cirationis, et formam, tenorem 
praesentium continentem, et coram quibus 
eos citaveritis vestris literis, vestris sigillis 
munitis seu publico instrumento, nostrae Curiae 
rescribatis. Quod si ad praedicta exequenda, 
non possitis ambo personaliter interesse, 
nihilominus alter vestrum, praedicta fideliter 
exequatur.

Cap. XCVIII.

Respondet cuidam nobili, et commendat eum 
de fidelitate.

Benigne recepit Excellentia nostra literas,
quas nostro culmini destinasti: et plene

p. 120
 
intellectis universis et singulis, quae per easdem 
literas intimasti, devotionis tuae constantiam 
merito duximus commendandam: velut 
qui in servitiis nostris, ab experto te novimus 
constantem et utilem extitisse. Et quia nuper 
te exposuisti nostris beneplacitis et mandatis, 
dignis te laudibus extollentes, devotionem 
tuam scire volumus: nos in firmo proposito 
gerere, ut pro tuis collatis jam dudum nostrae 
Serenitati servitiis, suo tempore rependamus 
digna tibi et tuis praemia meritorum.

Cap. XCIX.

Capitaneo, ut amoto Castellano veteri, Castrum 
novo Castellano debeat assignare.

Cum de prudentia R. Silangerii, fidelis nostri, 
plene confisi, eum Castellanum nostrum 
Castri Ameliae duximus statuendum, 
ut ipsum ad honorem et fidelitatem nostram 
custodiat et conservet: fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus, quatenus Castrum 
ipsum, arma et res alias omnes, quae in eo sunt, 
eidem R. facias assiunari: de omnibus, quae assignata 
fuerint, tria inventaria, sive tria scripta 
consimilia fieri faciens ad cautelam: quorum 
unum penes se retineat Castellanus: aliud penes 
eundem R. remaneat: tertium vero per fidelem 
nuncium, Curiae nostrae mittas.

p. 121

Cap. C.

Cuidam nobili, ut procedat ad regimen civitatis, 
cui praefecit eum in Potestatem.

De tua prudentia et fidelitate confisi, te 
Potestatem civitatis Estuli, pro anno futuro 
duximus statuendum, fidelitati tuae 
mandantes: quatenus ad praedictam civitatem 
te conferas, et Potestariam eandem ad honorem 
et fidelitatem nostram, et pacificum statum 
civitatis ipsius debeas fideliter exercere. 
Jures nihilominus statuta civitatis ejusdem, et 
consueto dari praedecessoribus tuis salario, sis 
contentus. Damus enim consilio et Communi 
civitatis ejusdem, nostris fidelibus, in mandatis, 
ut tibi in omnibus, quae ad ipsius Potestariae 
officium spectare noscuntur, pro eodem 
anno intendere debeant, ad honorem et 
fidelitatem nostram: tanquam nostro Potestati, 
a Majestate nostra statuto, debitum et consuetum 
tibi salarium praestituri.

Cap. CI.

Commanitati civitatis ejusdem, ut eidem Potestati 
pareant et intendant.

Cum de prudentia et fidelitate T. de N. fidelis 
nostri, confisi, ipsum Potestatem 
vestrum pro anno futuro duximus statuendum: 
fidelitati vestrae pracipiendo mandamus, 
quatenus eidem T. fideli nostro, in 
omnibus, quae ad ejusdem Potestariae officium 
spectare noscuntur, pro eodem anno parere et

p. 122
 
intendere debeatis ad honorem et fidelitatem: 
tanquam Potestati vestro, a nostra Majestate 
statuto, debitum et statutum salarium sibi praestituri. 
Damus enim eidem T. nostris literis 
in mandatis, ut ad terram ipsam se conferat, 
et Potestariam eandem ad honorem et fidelitatem 
nostram, debeat fideliter exercere. Juret 
nihilominus statura civitatis ejusdem, et consueto 
dari praedecessoribus suis salario, sit 
contentus.

Cap. CII.

Respondet Capitaneo, et commendat eum de 
processu facto per eum, et instruit qualiter sit 
processurus.

Consueta benignitate recepit Excellentia 
nostra literas, per te nostro culmini destinatas, 
et ipsarum continentiam vidimus 
diligenter. Super eo sane quod scripsisti, 
te propter quaedam diversimode intellecta, de 
statu civitatis ipsius Taurini, quae tibi videbantur 
obliqua, cum magna militum et peditum 
comitiva, personaliter ad terram ipsam gressus 
suos cum festinantia direxisse: et ibidem hincinde 
diligenter exquisitis, et caute quae ad cautelam 
servitiorum nostrorum exquirenda pensasti: 
quosdam qui videbantur magis esse suspecti, 
per personas capi faciens, ipsos facias cum 
diligentia custodiri: tuum exinde studium et 
industriam evidentem, quae circa nostrae Celsitudinis 
augmentum, in his et aliis te apponete 
plene cognoscimus, non immerito commendamus. 
Verum, cum tam propter nostrorum

p. 123
 
depressionem rebellium, [ad quam efficacius 
inferendam, te studiosum fore credimus; et 
attentum] quam propter nostrorum fidelium 
salutarem defensionem, milites tuae jurisdictionis 
dudum impositos, equis et armis velimus 
esse munitos ita, quod propter defectum equorum 
et armorum servitia nostra non remaneant 
imperfecta: devotioni tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus sic instanter procures et facias, 
quod omnes tuae jurisdictioni subjecti, qui 
equos retinere debent et arma, sint ipsi, ut 
convenit, sine mora qualibet praeparati, ad 
nostrum servitium tecum laudabiliter processuri. 
Super aliis quae scripsisti, Celsitudo nostra providere 
curabit, prout honori nostro viderimus 
expedire. Tu autem in his et aliis servitiis nostris, 
et maxime circa custodiam civitatis Taurini, 
taliter pervigil et studiosus intendas, quod 
ipsa operum potens efficacia, in Excellentiae 
nostrae oculis, te commendabilem, juxta solitum, 
repraesentet.

Cap. CIII.

Significat cuidam nobili prosperum adventum 
suum in regnum.

Ad exhilarationem animorum, tui, et 
aliorum nostrorum fidelium, quibus 
hactenus absentia nostra solicitudinis 
materiam suggerebat, praesentes felicis nostri 
reditus nuncios ad te duximus dirigendos: 
fidelitatem tuam scire et gaudere volentes, 
quod negotiis Italicis salubriter pro voto dispositis, 
die 11. praesentis mensis Martii, apud

p. 124
 
pontem Tremulum, cum victorioso exercitu 
nostro feliciter venimus, abinde in regnum 
[duce Domino] felicibus auspiciis processuri.

Cap. CIV.

Capitaneo, ut provideat annuatim cuidam nobili 
de proventibus cujusdam ecclesiae.

Ad nostrae Majestatis praesentiam accedens, 
Heinricus Embriacus de Janua, fidelis 
noster, Celsitudini nostrae humiliter supplicavit: 
ut cum pro fide culmini nostro servanda, 
derelictis omnibus bonis suis, a civitate 
ipsa velut a rebellibus nostris discedendo, 
ad nostra servitia venerit moraturus, in eisdem 
permanserit et permaneat fideliter et devote: 
nec habeat unde se alat et suos: ad suae 
et suorum vitae sustentationem, sibi proventus 
ecclesiae, quos ultra centum libras dicit non 
ascendere quantitatem, de nostrae benignitatis 
gratia concedere dignaremur. Cujus supplicationibus 
nos benignius inclinati, devozioni 
tuae praecipiendo mandamus: quatenus de fructibus 
seu reditibus ecclesiae supradictae, eidem 
fideli nostro facias usque ad quantitatem 
praedictam de caetero responderi: ut de fide 
servata laetetur, et de servanda in antea, magis 
ad nostra servitia animetur.

Cap. CV.

Item super eodem vel quasi.

Cum H. et D. Ferrarienses, devotos fideles 
nostros, qui pro fide Majestati nostrae 
servanda, Ferrariam exiverunt, et postmodum

p. 125
 
culmini nostro grata servitia praestiterunt, 
ob eorum devotionem sinceram, a Majestate 
nostra velimus ad praesens praemium reportare: 
ut de obsequiis gaudeant tam exhibitis, 
et ad praestanda majora magis de cantero 
animentur: fidelitati tuae praecipiendo mandamus, 
quatenus de collecta ecclesiarum jurisdictionis 
tuae, juxta mandatum nostrum celeriter 
colligenda, eisdem fidelibus nostris, pro 
parte culminis nostri, mille libras R. Ravennati 
debeas exhibere: de his, quae eis dederis, 
ad cautelam apodissam idoneam recepturus.

Cap. CVI.

Cuidam Communitati, ut restituant equos eis, 
qui eos perdiderant in servitiis Imperatoris.

Suplicavit Excellentiae nostrae B. de N. fidelis 
noster, quod cum ipse aestate proxima 
praeterita, in Lombardiam cum aliis 
militibus a nobis missus fuerit, sicut dicit: et 
eo ibidem cum duobus equis, pro eisdem nostris 
servitiis existente, unus equus ipsius morte 
naturali perierit, alter fuerit morbosus effectus: 
per vos qui misistis eundem restitutionem 
ei fieri, tam mortui quam morbosi, juxta 
statum vestrum, et ut justum est, de nostra 
gratia mandaremus. Verum cum servitia nostra 
damnosa sibi esse non debeant, fidelitati 
vestrae praecipiendo mandamus: quatenus, si 
vobis ita esse constiterit, et quod sine culpa et 
negligentia sua damnum pertulerit, praefato B. 
fideli nostro, restitutionem equorum ipsorum, 
secundum statutum vestrum, et ut justum est,

p. 126
 
eidem facere procuretis: ita, quod justa de 
caetero non supersit coram Majestate nostra 
propterea materia conquerendi.

Cap. CVII.

Forbannitio, facta contra homicidam non comparentem 
in judicio.

Quia T. de N. citatus extitit pro morte Joh. 
de N. peremptorie coram nobis, et non 
comparuit in termino, propterea sibi assegnato 
ipse, nec pro eo alius, qui ejusdem vellet 
absentiam excusare: de cujus citatione constat 
nobis per publicum instrumentum: ideo 
propter ejus contumaciam, autoritate officii 
nostri, forbannimus eundem in persona et rebus: 
si hinc ad dies 10. ad mandatum nostrum 
venire cessaverit, et quicunque eum offenderti 
sit impunis.

Cap. CVIII.

Sententia depositionis, lata contra quoddam 
commune, quia non ceperunt homicidam.

Quia constat nobis per inquisitionem, factam 
per T. Vicecomitem, de mandato 
nostro, quoddam homicidium fuisse 
commissum in territorio N. de quodam nomine 
qui P. vocabatur, pro eo quod omicida 
captus non fuit; nec detentus juxta ordinationem 
factam per nos, de capiendis et detinendis 
homicidiariis et malefactoribus; ideo dictam 
Communitatem et homines dicti Communis, 
autoritate officii nostri vobis commissa,

p. 127
 
in 50. libris duximus condemnandos, solvendis 
hinc ad diem 10. Martii receptori pecuniae, 
nobis ab Imperiali Celsitudine deputato, 
sub poena dupli, moderata poena 100. talentorum 
indicta et imposita per vos, de condemnandis 
homicidis, propter modicam quantitatem 
hominum et eorum etiam paupertatem.

Cap. CIX.

Capitaneo, ut assignet proventus duorum Castrorum 
quibusdam, qui propter fidem sunt exules.

Cum pro gratis et acceptis servitiis, quae 
Rainerus, et Andreas Petri de Perusio, 
fideles nostri, Majestati nostrae exhibuerunt 
hactenus, et exhibent incessanter: ac propter 
expertam et indubitatam fidem eorum, 
quam constantem semper erga nos et servitia 
nostra invariabilem servaverunt: velimus eos 
Magnificentiae nostrae beneficiis foecundare: 
fidelitati tuae praecipimus, quatenus proventus 
omnis Montellae et Montis sanctae Mariae, jurisdictionis 
tuae, eisdem fidelibus nostris statuas 
de caetero exhiberi: et idem Castrum 
Mantellae in Castellaniam habendum, et tenendum 
usque ad triennium, concedas eisdem. 
Ita tamen, quod triennio ipso completo, Castrum 
ipsum ad manus Curiae nostrae infallibiliter 
revertatur.

Cap. CX.

Potestati, quod is qui bona sua inter creditores distribuit, 
ad solvendum decimam Curiae non cogatur.

Albertini Joannis de N. fidelis Imperii, 
nobis oblata petitio continebat, quod

p. 128
 
cum ipse plures creditores haberet, videns bona 
sua ad suorum solutionem non sufficere debitorum: 
inter creditores eosdem, tam pro 
quantitate bonorum suorum, quam pro quantitate 
debitorum ipsorum sine ulla prolixitate 
causarum distribuere promisit bona sua: 
nec ideo sibi remanserit aliquid, unde lucere 
valeat vitam suam: vos seu judex vester sibi 
impotenti et indigenti, ad instantiam creditorum 
suorum, praecepta sicut dicitur faciatis de 
solvendo: ob quae praecepta de vestro mandato 
compellitur solvere decimam, nostram Curiam 
contingentem. Cum igitur Albertinus 
praedictus, sibi supplicarit super praedictis secundum 
justitiam provideri: vobis Imperii autoritate 
mandamus, quatenus, si vobis constiterit 
de praemissis, habita diligenti cautione 
quod egeat, a praeceptis hujusmodi faciendis, 
ut justum fuerit, desistatis: ne ulterius dictus 
A. coram nobis cogatur iterare querelam.

Cap. CXI.

Ut capiantur forbanniti, et in Curia 
prasententur.

Universis vicariis, Potestatibus, rectoribus 
terrarum, et aliis Curiae Imperialis officialibus 
Imperii fidelibus, per Thusciam 
constitutis, praesentes literas inspecturis 
etc. Cum ob accusationem, coram nobis 
factam per B. et G. de N. contra O. de N. et
D. de N. pro eo, quod interfecerant dominum 
Jacobum, abbatem monasterii Farfensis, eorum 
dominum spiritualem et eidem Jacobo

p. 129
 
plurima damna intulerant, ipsius bona temere 
devastando: praefatos O. et D. legitime citari 
fecerimus, ut coram nobis comparere deberent, 
superdicta accusatione de jure in sudicio 
responsuri. Et quia ipsi venire, vel sufficientem 
pro eis responsalem mittere cessaverunt: 
ideo ipsos O. et D. et quemlibet eorum, autoritate 
Imperii qua fungimur, exbannimus, 
eorum contumacia et inobedientia exigente: 
et pro parte Imperialis curiae, ipsorum bona 
mandavimus annotari. Proprer quod nolentes 
accusatos eosdem, de tam nefando excessu 
remanere aliquatenus impunitos, et ut poenam 
pro qualitate delicti agnoscant, autoritate Imperii 
praedicta vobis praecipi demandamus: 
quatenus tam ad supplicationem B. accusatoris 
praefati, quam etiam ex officio vestro, pro eo 
quod mandatis nostris non obtemperaverint, 
memoratos O. et D. accusatos, exbannitos a 
nobis, per personas capere, et eos sub fida custodia 
ad nostram praesentiam destinari curetis: 
malefactores eosdem in nostris terris, vel eorum 
districtibus manere vel esse nullatenus 
permissuri.

Cap. CXII.

Forma exbannitionis, factae contra contumaces 
accusatos de homicidio.

In Dei nomine, amen. Nos Fridericus 
de Antiochia, accepta querimonia Bernhardi 
Blanchi de Montesillis, qui accusavit Concium 
filium Gualterii, et D. ejus fratrem, qui 
interfecerunt dominum Jacobum, abbatem 
monasterii Montesillis, eorum dominum spiritualem:

p. 130
 
accusando etiam eos de incendiis, 
guastis et damnis illatis et factis per eosdem 
eidem: ipsos legitime citari fecimus peremptorie 
per notarium R. de eodem loco pluribus vicibus, 
sicut de citatione constat per instrumenta 
publica, ejusdem notarii manu facta. 
Cumque praefati C. et D. non venissent, et 
diu ultra terminos eis datos fuerint expectati, 
considerata eorum inobedientia et contumacia, 
Imperiali autoritate qua fungimur eos in personis 
et rebus exbanniendos duximus, si dehinc 
ad decem dies, ad mandata nostra non venerint 
evocati [cum de tam criminali excessu, 
coram nobis fuerint accusati, et sic contumaces 
extiterint ut est dictum] ita, ut quicunque 
eos a praedicta die in antea offenderit, habeatur 
impunis: et quod ipsorum bona ad opus 
Imperialis Curiae debeant annotari: ac quod 
nulla Communitas seu persona eos audeat receptare, 
sub poena eis nostro arbitrio inferenda, 
donec in eorum contumacia perseverant. 
Datum in etc. sub anno etc. praesentibus talibus 
etc. Imperante domino Friderico, Dei 
gratia Romanorum Imperatore, Hierusalem et 
Siciliae rege. Etc.

Cap. CXIII.

Quod nobiles et alii potentes conferant in daciis 
et collectis cum universitate.

Tedi soli syndici universitatis hominum de 
Caprara, Imperii fidelium, accepimus 
de novo querelam: quod cum homines 
ipsi, pluribus et variis Imperialibus servitiis,

p. 131
 
sint ultra quam eorum facultates suppetant, 
praegravati, quidam videlicet ejusdem terrae 
tam nobiles quam alii, qui se cives novos appellant, 
sub nobilitatis et citadinantiae praetextu 
conferre cum eis, in daciis et collectis praedictis, 
Imperialibus servitiis exequendis, juxta 
quantitatem facultatis ipsorum recusant, in 
ipsius universitatis praejudicium et non modicam 
laesionem. Cumque syndicus memoratus, 
pro parte universitatis ejusdem, eis super praemissis 
postulaverit provideri, vobis praecipiendo 
demandamus: quatenus, si vobis constiterit 
ita esse, praefatos nobiles [nisi speciali privilegio, 
eis ab Imperiali Majestate concesso, 
sint exempti] et memoratos, qui se cives novos 
appellant, nisi sint ex veteribus civibus, 
qui per pactum inter Curiam et Commune Senense 
initum defenduntur, tempore primae Potestariae 
domini N. Guidonis Potestatis Senensis 
pro quantitate facultatum suarum, pro his 
scilicet quae tenent in ejusdem terrae territorio, 
ad communicandum cum universitate prefata 
in daciis et collectis cohertione qua convenit 
compellatis.

Cap. CXIV.

Forma petitionis, in approbata forma Imperatori 
porrigenda.

Vobis sereniss. Imperator, lux fidelium, 
protector et benefactor eorum. 
Ego G. de Capistrello, qui audacter et 
secure possum et debeo dicere salva conscientia 
coram Deo et vobis, quod semper fidelis extiti 
et existo, et ex quo servire potui, incessanter

p. 132
 
in servitiis vestris mansi, et maneo: 
supplico misericordiae vestrae, quod cum olim 
ego et progenitores mei, fideles vestri, habuerimus 
et tenuerimus quartam parrem Capistrelli, 
quod nuper ad manum vestram reduci fecistis, 
super hoc misericorditer providentes, 
dignemini in aequivalenti ex cambio providere: 
propter quod in servitiis vestris valeam continue 
permanere, et me cum familia mea, ad 
honorem vestrum, et commodum meum 
sustentare.

Cap. CXV.

Literae securitatis, et conductus nunciorum, 
in eundo et redeundo.

Universis etc. Cum R. comitem de Laureto 
et L. de Landellis, Curiae nostrae judicem, 
latores praesentium, fideles nostros, 
ad partes Papiae, pro quibusdam arduis 
Excellentiae nostrae servitiis destinemus: fidelitati 
vestrae praecipiendo mandamus, quatenus 
ipsos, cum equis, familia et rebus eorum, 
secure permittatis in eundo et redeundo transire, 
nullam eis molestiam inferentes, nullumque 
ab eis pedagium exigentes: quinimo ad 
inquisitionem eorum in celeri et securo conductu 
provideatis eisdem: ita, quod processum 
ipsorum, ob defectum vel moram conductus, 
impediri vel tardari aliquatenus non contingat.

Cap. CXVI.

Super inquisitione facienda, super quibusdam 
articulis contra moniales.

Pridem contra moniales quasdam Monasterii 
sancti Juliani de Brixia, super quibusdam

p. 133
 
articulis, quos tibi mittimus praesentibus 
interclusos, per Potestatem Cremonae, fidelem 
nostrum, cui exinde scripsimus, inquiri mandavimus 
veritatem. Cumque per inquisitionem 
eandem, non fuerit plene nostro beneplacito 
satisfactum, propter quod inquisitionem 
de ipsis volumus iterari: fidelitati tuae praecipiendo 
mandamus, quatenus inquisitionis praedictae 
suffragio, cum alio studio, auxilio et 
solicitudine tua, veritate de his diligentius inquisita, 
si moniales ipsas super praemissis inveneris 
culpabiles extitisse, eas de locis ejusdem 
monasterii, Episcopatus Cremonensis videlicet, 
statim ejicias, et bona ipsarum omnia ad opus 
Curiae nostrae capias, et fideliter facias procurari. 
Si vero per inquisitionem, quam inde 
te facere volumus, eas forte repereris super articulis 
praedictis innoxias: cum poena tenere 
non debeat, quos culpa non gravat: moniales 
ipsas in locis praedictis morari salubriter patiaris: 
bona earum omnia pacifico percepturas. 
Interim vero dum de praedictis veritas inquiretur, 
moniales ipsas in aliquo non molestes, 
nec patiaris propterea molestari: quicquid feceris 
de praedictis, nostrae Curiae rescripturus.

Cap. CXVII.

Significat rumores, et hortatur ut sint fideles.

Intellectis per vos, ex vestrarum serie literarum, 
et gratanter receptis rumoribus de 
victoria et triumpho, per vos laudabiliter 
habitis, contra rebelles Imperii: exinde concipientes 
gaudium immensum, studium evidens

p. 134
 
et solicitudinem vestram non immerito 
comnendamus: cum operum vestrorum potens 
efficacia, in his et aliiis vestram fidem sinceram, 
quam erga Imperatoriam Majestatem 
incessanter geritis et habetis, commendabilem 
repraesentet. Et ecce quod ad gaudium nova 
ardua et prospera, de sinistro casu, qui accidit 
de civitate Parmensi, praesentibus vobis intimamus. 
Noveritis igitur, nos ab illustri viro, 
domino Heinrico rege Sardiniae, sacri Imperii 
in Romaniola vicario generali etc. recepisse literas 
in hac forma: Heinricus etc. nobili viro 
Friderico de Antiochia etc. Verum, cum ad 
omnem exaltationem sacrae Imperatoriae Majestatis 
intendere, sine intermissione aliqua teneamur: 
vos pro parte Serenissimi domini patris 
nostri, instanter requirimus, et ex nostra 
rogamus attentius: quatenus, sicut unquam 
circa Imperialia obsequia, ad quae vos deditos 
fore cognoscimus, vigiles et soliciti extitistis, 
ita ad praesens et in futurum more solito et 
magis, si dici potest, in omne augmentum et 
honorem Imperialis culminis, existentes: per 
operum efficaciam vester affectus, quasi in naturam 
conversus, in conspectu Serenissimi patris 
nostri, per effectum operis vos demonstret, 
laudabilem et acceptum. Propterea noveritis 
per praesentes, quod die, qua literae praefatae, 
pro parte ejusdem regis illustris, charissimi fra tris 
nostri, nobis praesentatae fuerunt: per 
nuncium nostrum specialem didicimus manifeste, 
quod Serenissimus pater noster apud Taurinum 
existens: intellecto Parmensium nefando 
processu, iter arripuit, versus Parmam feliciter

p. 135
 
veniendo in brachio excelso, et manu potenti: 
ad ipsorum Parmensium malitiam, ut 
convenit, totaliter refrenandam: et quod jam 
cum innumerabili exercitu apud castra applicuerat 
contra Parmam, et usque ad caput pontis 
civitatis ipsius, quod ad tertiam partem terrae 
illius capi et expugnari fecerat viriliter et 
potenter, et sic successive omnem ipsorum fortitudinem 
expugnando, tam civitatem ipsam, 
quam comitem Bonifacium, et alios plures 
Imperii proditores inibi existentes, velut detrusos 
in eadem, victrix manus Imperii capiet, 
et conteret prout decet.

Cap. CXVIII.

Item, idem super eisdem, et hortatio ut se 
parent.

Vestrorum corda, velut Imperii fidelium 
devotorum, de prosperis novis contingentibus 
recreari volentes, de sinistro casu 
civitatis Parmensis, qui nuper accidit eorum 
malitia insurgente: ut una nobiscum proinde 
recreati, ad exaltationem Serenissimi patris 
nostri, et ad Parmensium ipsorum malitiam 
refrenandam, qui viam rectam vera fidelitatis 
obliti, in sinistram partem eorum pravos 
animos converterunt: assumptis viris vestris 
et aliorum Imperii fidelium jurisdictionis 
vestrae, in manu forti contra eos viriliter procedere 
intendamus: vestra noscat serenissima 
devotio et commendata fidelitas, nos a magnifico 
viro domino H. illustri rege Sardiniae, recepisse 
literas in hac forma: Nobili viro Friderico

p. 136
 
de Antiochia etc. Heinricus Dei gratia 
rex Turrium et Galluri etc. Volentes igitur 
praedicta omnia, cum celeritare qua convenit 
exequi, prout decet, vos pro parte Serenissimi 
patris nostri instanter requirimus, et 
ex nostra rogamus et hortamur attentius: quatenus 
statim receptis praesentibus, more solito, 
fideliter et devote circa Imperialia obsequia animorum 
vestrorum curam vigilem adhibentes, 
equis et armis apparatum laudabilem faciatis, 
quemadmodum tam grande negotium exposcit 
ad praesens: ita, quod ad aliam requisitionem 
nostram, tam fideliter quam laudabiliter 
una nobiscum, si opus fuerit, pro praedictis, 
ut convenit, veniatis.

Cap. CXIX.

De remissione militum, ad suum servitium 
transmissorum, cum hortatione.

Milites vestros, ob nostrae reverentiam Majestatis 
ad nostram provinciam destinatos, 
vel ad nostra servitia deputatos: 
quorum servitia per operum efficaciam satis 
grata gerimus et accepta: providimus hilariter 
ad propria remictendos. Et quia vos inter caeteros 
fideles nostros de Thuscia, ad servitia fore 
cognoscimus promptiores, fidem vestram 
constantem, quam ab experto cognoscimus, 
dignis duximus laudibus multipliciter commendandam. 
Monentes fidelitatem vestram 
pariter et hortantes, quatenus juxta solitum 
circa nostrae Serenitatis augmentum, et obsequia 
fructuosa, vestra parata existat devotio:

p. 137
 
ita, quod ipsa operum efficacia, semper in Excellentiae 
nostrae oculis vos commendabiles 
repraesentet.

Cap. CXX.

Quod fiat emenda militibus, qui equos et arma, 
ac res alias in exercitu perdiderunt.

Milites vestri, latores praesentium, fideles 
nostri, qui dudum per vos ob nostrae 
reverentiam Majestatis ad nostra servitia 
destinati, in eisdem servitiis fideliter permanserunt, 
Excellentiae nostrae humiliter supplicarunt: 
ut cum ipsi pro nobis et Communi vestro 
in eisdem servitiis, in partibus Cremonensium, 
contra Parmenses et alios proditores 
nostros fideliter moram traherent nobiscum, 
de mandato nostri culminis speciali plurima 
sint, ut asserunt, gravia damna passi, tam de 
equis eorum et rebus aliis amissis, quam de 
destructione domorum, sumptibus propriis in 
Victoriam factarum: ipsis fidelibus nostris damna 
passis praefata, dignaretur nostra Serenitas 
providere. Cumque eisdem fidelibus nostris, 
qui circa serviria nostra multipliciter laborarunt, 
obsequia ipsa damnosa esse non debeant, 
sed potius fructuosa: ipsorum supplicationibus 
benignius inclinati, fidelitati vestrae 
praecipiendo mandamus: quatenus, si vobis 
constiterit de praemissis [dummodo non repugnat 
civitati vestrae statutum] in justa et convenienti 
emenda equorum amissorum, et 
damnorum ipsorum refectione, debeatis eisdem 
fidelibus nostris resarcire ipsorum labores

p. 138
 
et onera, ne ob hoc juste cogantur culmini 
nostro querimoniam iterare, et ad futura obsequia 
nostra, et Communis ejusdem, in posterum 
facienda, torpeant in aliquo vel 
tepescant.

Cap. CXXI.

Informatio justitiae ad restitutionem rei ablatae.

Guidonis Gytardini de Arecio, fidelis nostri, 
culmini nostro porrecta petitio 
continebat: quod cum rector ecclesiae S. 
Adriani de civitate ipsa, teneretur sibi in quadam 
pecuniae quantitate, et mota quaestione 
per eundem G. sicut dicit, de debito supradicto 
coram Potestate Arecii, tum temporis praesidente, 
contra rectorem eundem, ejusdem 
rectoris contumacia exigente, in possessionem 
bonorum ecclesiae et rectoriae praedictarum inductus 
extiteris, mediante justitia per Potestatem 
praefatum: nunc L. qui ipsius ecclesiae 
rectorem se dicit, possessionem quam ab eodem 
G. per violentiam abstulit, et eam detinet 
occupatam, in ipsius G. praejudicium et 
gravamen. Eodem G. tamen in nostra praesentia 
proponente, quod, licet contra praedictum 
L. de ablata sibi possessione coram Potestate 
Aretino querimoniam posuisset: idem 
L. allegans privilegium clericale, sub ipsius Potestatis 
examine, praefato G. recusavit de justitia 
respondere. Cum igitur idem L. conquerens, 
sibi super hoc secundum justitiam supplicavit 
provideri: nos ipsius supplicationibus 
benignius inclinati, fidelitatem vestram requirendam

p. 139
 
duximus et monendam, districte 
mandantes: quatenus coram vobis partibus, 
et qui de jure fuerint evocandi, legitime convocatis, 
causam audiatis, eandem ipsam terminaturi 
celeriter, prout postulat ordo juris: 
ne pro defectu justitiae, alteri partium justa sit 
de vobis materia conquerendi.

Cap. CXXII.

Responsalis in brevi forma.

Benigne receptis literis, quas nuper tua devotio 
nostro culmini destinavit, super 
omnibus et singulis quae ipsarum tenor 
explicuit, per V. de Marchia, dilectum fidelem 
nostrum, quem dudum ad partes ipsas 
transmisimus, beneplacitum nostrum plene 
tibi recolimus direxisse. Etc.

Cap. CXXIII.

Item de eodem, et significat se iturum ad partes 
illas.

Diligenter audivimus singula, quae literarum 
tuarum, magistro Petro de Vineis directarum, 
tenor expressit. Noveris itaque 
beneplaciti nostri esse, ut cum simus in 
firmo proposito veniendi Cremonam in brevi, 
captivus ille, quem eisdem tuis literis nominasti, 
ibidem coram nostra praesentia debeat 
comparere.

p. 140

Cap. CXXIV.

Informatio justitiae de non molestandis religiosis, 
contra privilegium et statutum.

Pro parte Prioris, et fratrum hospitalis sancti 
Johannis Hierosolymitani, in Pisis, 
cum querela nostrae fuit expositum Majestati: 
quod cum domus ipsa a Majestate nostra 
privilegium immunitatis obtinuerit, de non 
conferendo in aliquibus exactionibus tributorum 
et collectarum communi Pisano, ratione 
possessionum et rerum ipsarum, quas in civitate 
ipsa habent et tenent: per te et ordinationes 
tuas ad praesens, sicut dicunt, contra ejusdem 
privilegii nostri, et statuti ejusdem civitatis 
tenorem compellas eosdem ad exactiones 
praefatas indebite persolvendas. Cumque supplicarint 
idem Prior et fratres, sibi super hoc 
secundum justitiam provideri: supplicationibus 
eorum benignius inclinati, fidelitati tuae 
praecipiendo mandamus: quatenus, si est ita, 
contra ipsorum privilegii et statuti tenorem 
memoratos Priorem et fratres, ad persolvendas 
exactiones ipsas, indebite non compellas, 
nec permittas eos contra hoc in aliquibus molestari: 
et si quid praeterea est ab eis injuste ablatum, 
eisdem restitui facias, ut est justum.

Cap. CXXV.

Responsalis commendationis de praeteritis, et 
hortans ad futura.

Gratanter recepimus devotionis vestrae literas, 
quas nuper culmini nostro fideliter

p. 141
 
destinastis: et quae continebantur in eis, 
diligenter nostra Serenitas intellexit. Quod 
autem per literarum ipsarum tenorem demonstratum 
accepimus, fidelitatem et devotionem 
vestram, quam constantem et sinceram erga 
Majestatem nostram vigere cognoscimus ab experto, 
de Serenitatis nostrae statu felici congaudere: 
et quod juxta requisitionem dilecti 
filii nostri, Friderici de Antiochia, balistarios 
centum armipotentes, ad Prati custodiam vestra 
devotio destinavit, ibidem pro nostris servitisi 
moraturos, studium et solicitudinem vestram 
proinde merito duximus commendandam: 
fidelitatem vestram, quae semper circa 
obsequia nostra, inter caeteros fideles Thusciae 
fulgere, per evidentem operis efficaciam consuevit, 
monentes pariter et hortantes: ut sempre 
more solito ad nostrae Majestatis augmentum, 
et grata culmini nostro praestanda servitia, vos 
offeratis cum effectu laudabili, tam voluntarios 
quam paratos: ita, quod semper in Excellentiae 
nostrae oculis, ipsa operum efficacia 
fidem vestram commendabilem repraesentet.

Cap. CXXVI.

Fidelibus suis Thusciae, ut obediant Capitaneo 
quem mittit.

Cum pro congregando felici exercitu, ad 
extremam depopulationem nostrorum 
rebellium, tempore congruenti: eo videlicet, 
quo reges solent ad bella procedere: 
ad partes Thusciae, quae inter caeteras partes et 
membra Imperii, membrum nobile reputantur,

p. 142
 
Marinum de Ebulo, dilectum fidelem nostrum, 
loco et vice nostra, providerimus destinandum: 
universitatem vestram monemus 
attente, firmiter praecipiendo mandantes: quatenus 
sicut gratiam nostram charam habetis, 
et ullo unquam tempore in oculis Majestatis 
nostrae cupitis complacere, pro praestitis hactenus 
et acceptis servitiis, et pro his quae 
praestare vos expedit, in praesenti magnifica 
praemia recepturi: praedictum Marinum fidelem 
nostrum recipientes alacriter, sicut decet, 
omnia ea quae idem M. ex parte nostra praeceperit, 
tanquam ab ore nostro prolata, indubitabiliter 
devotio vestra credat et adimpleat 
cum effectu, ut pro instantibus servitiis, per 
vos culmini nostro praestitis, et pro praestandis 
in antea, vestrae devotionis sinceritas imprimatur 
perpetuo visceribus cordis nostri.

Cap. CXXVII.

Fidelibus, commendans eos de fide, et animat 
eos in ipsa.

Quia sicut ex relatione Thomae de Marino, 
sacri Imperii in Romangia Capitanei 
generalis, dilecti fidelis nostri, nuper 
accepimus, et nos etiam ex operum laudabilium 
testimonio certi sumus, circa servitia 
nostra diligenter intenditis, et honorem nostrum 
efficaciter procuratis: digna vos laude 
prosequimur, et nostri favoris gratiam tanto 
vobis hilarius pollicemur, quanto praesentium 
negotiorum et temporis tempestate pensata, 
gratiora nunc nostrorum fidelium obsequia

p. 143
 
reputamus. Devotionis itaque vestrae constantiam, 
de qua plene confidimus, animamus attente: 
quatenus sic circa omnia, quae honoris 
nostri commoda, et rebellium nostrorum 
confusionem respiciunt, more solito robur, 
vires, et animos excitetis: quod vestrae devotionis 
integritas, de bono semper in melius 
clareat coram nobis, et ad compensandam 
fidem vestram dignis retributionibus praemiorum, 
nostrae munificentiae dextera quasi per 
debitum inducatur.

Cap. CXXVIII.

Cauda conclusionis quae apponitur in caeteris 
literis commissionis.

Fidelitati tuae duximus committendum, ut 
creditorum et debitorum, nec non et negotiorum 
et temporum conditionibus et 
qualitate pensatis, id cum salubri deliberatione 
disponere, quod juri et honori nostro videris 
expedire.

Cap. CXXIX.

Rex Conradus significat fidelibus suis regnicolis 
adventum suum, de Alamannia in regnum.

Nobis in voto gerentibus, proscriptis superstitiosae 
dilationis dispendiis, post 
paternae, quinimmo dominicae lugubrem 
fatalitatis eventum, felices Majestatis nostrae 
gressus dirigere celeriter, in hereditarii regni 
nostri dulces applausus: ut ex dispendioso 
mortis excidio, corda nostrorum fidelium doloris

p. 144
 
impulsus exaggerans, non magis proclivis 
ad gemitum, quam ad casum, adventus 
nostri tripudio praevio, et de Majestatis nostrae 
desiderata praesentia, dignae consolationis sumpto 
remedio, celerius sedaretur. Obstitit 
verumtamen votis nostris, retardans in posterum 
nostrae voluntatis affectum, improvisum 
sacri Imperii regimen, divina clementia Magnificentiae 
nostrae ditioni submissum. Cujus 
non contemnenda religio, debitae gubernationis 
habena submissa, inconsulte relinqui non 
poterat, nec conniventibus oculis praeteriri. 
Sub cujus salubri regimine provisa nostrae solicitudinis 
linea, non sine grandi intranea consultazione 
librata, prout nobis digna suggessit 
provisio: sub cujus potentia celebri vita potimur, 
et vincimus, fortuna nostris arridente 
processibus: viribus hostium imperiose confractis, 
quinimmo protinus enervatis, ad salubris 
centrum gubernationis ducet, et status: 
ut nec damni dispendium, nec culpae contagium, 
otio negligentiae relegato, in Imperii 
gubernatione continget. His igitur divina 
consummatione peractis, adventum nostrum 
in regnum, votivis affectibus a nostris fidelibus 
devotius et diutius expectatum, antequam 
praesentis mensis spatium lapsus dierum enumeret, 
prompte promittimus, dubitatione 
vacuum, et dilatione seclusum.

Cap. CXXX.

Item commendat Panormitanos de fidelitate, 
et regratiatur eis de oblata pecunia.

Licet a primis parentibus in vos fidei transfusae 
sinceritas, erga clarae memoriae dominum

p. 145
 
patrem nostrum, laudabilibus probata 
servitiis, et usque ad tempus felicis nostri continuata 
regiminis, ad aures nostras tam operum 
exhibitione vestrorum, quam aliorum relatibus 
et ipsius famae propalatione pervenerit: 
nuper tamen ex insinuatione Petri Rufi de 
Calabria comitis Catanzari, et regni Siciliae 
Marescalci, dilecti alumni, fidelis et familiaris 
nostri, proponentis coram nostrae Serenitatis 
aspectu, de fervore vestrae devotionis et fidei: 
post curam primi cultoris subtractam vobis fataliter, 
illud infallibiliter intuemur, quod de 
vobis quasi per speculum in aenigmate videbamus. 
Scimus enim ex testimonio suo, qualiter 
ipsum ad vos, pro nostris servitiis venientem, 
in alacritate et reverentia, ultra fidei debitum, 
ob honorem nostri culminis recepistis: 
et ad faciendam sibi pro parte Curiae nostrae 
promissionem, de certa pecuniae quantitate 
nulla ipsius requisitione praeambula, sed solo 
fidelitatis ardore, et motu gratuitae voluntatis 
inducti: non contenti promissione verbali, sed 
procedentes ad actum, et voluntatem verbis 
expositam opere comprobantes, quantitatem 
promissam collatione inter vos habita collidere 
incoepistis, eidem Comiti pro parte nostrae Curiae 
assignandam. O generosa planta, fructifera, 
quae carens ad tempus plantatoris industria, 
ventorum impulsum non timuit, nec 
quassationis passa est detrimentum: et sic grata 
maturitate placidos nobis fructus adducit, 
quod fructuosa nostris praesentata primordiis, 
fluentis gratitudinis copiam afferat, et sub cultore 
idoneo, ipsius suffulta nutricibus reviviscat.

p. 146
 
Gaudemus itaque in vobis, et in hoc ad 
congaudendum vos nobis inducimus: quod 
sicut Curiae nostrae opportunitates instantes tam 
votivo, quam gratuito praevenistis obsequio: 
sic beneficia nostra, quae benemeriti fiducialiter 
a nobis expectant, devotionem vestram 
specialiter inter fideles alios prosequetur.

Cap. CXXXI.

Secretario Siciliae, ut faciat restitui bona patris 
proditoris, filio fideli.

Fidelium nostrorum aeterna memoria, nostro 
recondita pectore, quanquam natura 
suum officium exequente, per solutionem 
debiti carnis ab obsequiis devotionis nostrae 
quiescat: ex fonte tamen nostrae ac innatae 
clementiae liquidum favoris rivulum, quem 
pater omnium ex gratia meruit, humana et 
benigna compassione percipimus dirivari misericorditer 
ad haeredes. Sicque in perpetuum 
apparent vivere, dum in domino mors 
eorum et merita in hominibus reponantur. Ut 
autem noveris fidem Johann. Durdi de Messana, 
fidelis nostri, in beneplacitis nostris ex 
opere clarisse: cujus obitum nobis displicuisse 
reserare dignamur: ex meritis quae in eo vivente 
comprehendimus, dum ex fide memorialiter 
vivit in nobis: volumus, et praesentium 
tibi tenore mandamus, quatenus Debalio 
filio et haeredi Johannis praedicti, te nullatenus

p. 147
 
intromittens, ipsum per Raji fratrem 
ejus, fidelem nostrum, constitutione nostra 
super hoc aedita non obstante, de speciali gratia 
nostra geri, et procurari permittas: praedictis 
fratri et haeredibus suis, fidelibus nostris, 
in eorum viribus, personis et rebus ob 
defectum ejusdem Johannis, injuriam vel gravamen 
inferri aliquatenus non passurus: immo 
in omnibus, quibus honoris nostri zelus et 
fides praefatos defendi et manuteneri voluerit, 
eis studeas ob nostrae reverentiam Majestatis 
adesse.

Cap. CXXXII.

Magistro justitiario, de distributione generalis 
 collectae.

Etsi clementiae nostrae, motum firmumque 
propositum regnicolarum nostrorum 
fidelium taciturnitas humilis, 
et devota eorum exhortatio exonerationem 
meruit: quia tamen necessitas utilis, quam 
instantis temporis qualitate prosequimur, propositum 
in hoc nostrae Majestatis abducit, 
quod eorum certa subsidia concordi voluntate 
votorum omnium in complementum nostri 
beneplaciti concursu securi, sic confidenter 
accedimus, ac si manus ad scrinia nostrae 
Camerae mitteremus. Ideoque fidelitati 
tuae firmiter et districte praecipiendo mandamus, 
quatenus quantitatem praesentibus interclusam,

p. 148
 
per singulos justitiariatus decretae tibi 
provinciae, per justitiarios, autoritate nostra 
mandes imponi: viam et modum omnem excogitans, 
qualiter taxanda qualitas aequaliter 
distribuatur inter universos, et singulos, 
ad facultatem cujuslibet debitum habendo 
respectum. Sic enim nullus graviter offeret, 
quod sub aequalitate persolvet.

Cap. CXXXIII.

Increpando scribit rationalibus suis Apulia, super 
mittenda pecunia, et ut obediant nuncio.

Discedentes dudum de regno nostro feliciter, 
praesentes ibidem haberi credidimus. 
Sed, prout ab experto cognoscimus, utinam 
praesentes alicubi seu viventes et validi 
crederemur, quin potius [quod dolentes et 
verecundi referimus] tanquam si vos et officiales 
alios, salutis et vitae nostrae cautos solicitudo 
non redderet necessaria, victui nostro 
subducitis, ut ne dum honorifice vincere, 
sed necessario vivere non possimus. Ad excitandam 
igitur vestram et aliorum nostrorum 
officialium, tam perniciosam ipsius personae 
vestrae desidiam, venerabilem Patensem 
Episcopum, fidelem nostrum, in regno providimus 
destinandum. Ad cujus adventum 
praeter mittentis Imperium, missae personae vos 
qualitas moveat: quam velut obsequiis Curiae 
nostrae perutilem, a nostris aspectibus separamus

p. 149
 
inviti: nisi quod eo usque nos 
necessitas ipsa perduxerat, quod corporis nostri 
partem [si fieri posset salubriter, et natura 
permitteret] necessario misissemus, quod totum 
et integrum e vicino vobis, cum palma 
desideratae victoriae pollicemur. Quicquid denique 
dictus Episcopus super his, vobis ex 
parte nostra dixerit et mandaverit, indubitanter 
credere, et efficaciter percomplere curetis.

Cap. CXXXIV.

Fidelibus suis, ut ei quem mittit obediant ad 
exigendam pecuniam ab officialibus.

Inter ardua rerum molimina, quae ad honorem 
nostrum, et perpetuam nostrorum 
fidelium pacem, laudabilibus inchoata 
principiis, autore Domino fine jam conclusimus 
concupito, devotionem fidelium regni 
nostri: quam semper corpore, rebus et animo 
nobis adfuisse gaudemus, et in magnis 
quibuslibet, quae potentia nostra peregit, specialem 
esse ac praecipuam gloriatur: tanto nunc 
fiducialius providimus requirendam, quanto 
negotiorum moles exposcit, et fideles nostros, 
ex laudabili eorum quae imminent complemento, 
gratos nobis, aliisque reddere disponimus 
gloriosos. Cum igitur ab universis officialibus 
nostris ipsarum partium, tam praeteritis, 
quam praesentibus subventionem requiri mandemus 
ad praesens: cum non sit incongruum, 
ut qui per nos et in nostris servitiis

p. 150
 
sunt promoti, subveniendo nobis bonorum 
suorum largitione autorem nos sentiant, et cognoscant: 
confisi de prudentia et fidelitate Rogerii 
de Raji fidelis nostri, eum ad partes ipsas 
ad hoc specialiter duximus destinandum. Cui 
commisimus et firmiter dedimus in mandatis, 
ut secundum tenorem scripti taxationis, factae 
in Curia nostra, quod sibi sub sigillo nostrae 
Majestatis fecimus assignari, a singulis instanter 
requirat et exigat: et aliis etiam qui dudum 
officium Curiae nostrae exercuerunt, pro tempore, 
nisi scripti inveniantur in praedicto scripto 
taxationis, cum concilio et provisione 
aliorum fidelium nostrorum, quos ad hoc duxerit 
requirendos, taxationem faciat debitam, 
et statim sicut facta fuerit requirat instanter et 
exigat ab eisdem: compellendo praedictos omnes 
ad solutionem taxationis sibi impositae, 
per omnia bona sua et etiam per personas, 
prout melius viderit expedire: quo imposta 
pecunia citius habeatur, nulli super hoc deferendo 
personae, nec alicujus faciem reverendo. 
Quocirca fidelitati vestrae sub obtentu gratiae 
nostrae firmiter et districte praecipiendo mandamus: 
quatenus eidem Rogerio fideli nostro, 
tam super instanti solutione taxationis, quae 
facta est de nobis, respondere, parere et intendere 
debeatis, quam super praestando sibi 
consilio, auxilio, et favore ad requisitionem 
et ordinationem ipsius, super agendis aliis 
assistere debeatis: ut servitium ipsum sibi commissum 
celeri possit executioni mandari, et 
vos de studio commendare possimus.

p. 151

Cap. CXXXV.

Exprobrat Romanis, qui noluerunt acquiescere 
 monitis suis, et ut credant nunciis.

Romanus honor, urbis gloria, et incrementum 
populi Romani, adeo Caesareae 
solicitudini tenaciter adhaeserunt, ut ad 
eorum promotionem frequenter literas, et incessanter 
legatos etiam mitteremus, per quos 
et quas nostram sumus conati vos instruere 
et docere benevolentiam et favorem: 
ut Romanus princeps auctricem sui nominis, 
et effectus Romam excelleret, et Romanum 
populum, qui omnem potestatem in suum Imperatorem 
contulit, prae caeteris gentibus exaltaret. 
Et o utinam vestrae generalis et 
unicae devotionis affectus proposito, et votis 
nostris votivis concurrisset, ut velletis 
benevole prosequi nostram benevolentiam, 
et favorem, ut ob auditores in tantum 
tantae propositae gratitudinis non 
essetis. Nam ut et in admirationem transeat 
universis, nedum proximis, sed remotis, 
quod Romani principis monita, consilium et 
promissa conniventibus oculis pertransistis, et 
oblata nostri favoris affectio reddat vos inexcusabiles 
apud omnes, quod Romani Romanorum 
Imperatorem reipublicae avidum, in 
incremento audire vel sequi dissimulaverunt, 
ad eorum commodum et profectum. Nolentes 
igitur circa vos, a favore desistere consueto,

p. 152
 
ad vos N. et N. de nostro latere duximus destinandos, 
qui vos omnes emergentia quaedam 
pro parte nostra perdoceant, et ut 
favorabiles affectus nostros ad vestros publicos 
honores exponant. Quare mandamus 
devotioni vestrae, quatenus ea quae vobis 
dixerint firmiter credere, et effectu prosequente 
complere non inefficaciter debeatis.

Cap. CXXXVI.

De commendatione regni Siciliae, et ordinatione 
justitiae.

Occupatis nobis circa totius reipublicae curas, 
et deliciosum nihil aut modicum 
valentibus cogitare, non sunt laborum 
additamenta, sed requies, quae ad componendum 
statum regni nostri Siciliae cogitamus: 
utpote qui inter alia, quae juribus 
nostris paternae successionis reliquerat debitum, 
vel fortunae felicitas acquisitionibus postmodum 
aggregavit, regnum ipsum prae caeteris 
velut electum quoddam viridarium inter agros, 
cura praecipua colere disponamus. Ad illud 
potissime satagentes, ut eradicatis in totum 
amaritudinis fructibus et nocivis in eo, pacis 
et justitiae robore sic affluenter, sic provide 
nutrirentur, ut sic admirantibus omnibus 
solicitudinis speculum, invidia principum,

p. 153
 
et norma regnorum, et cum statu pacifico populorum 
justitiam roboret, et ordo decoret: 
ordinarium fore providimus ordinare justitiam, 
quam copiose mandavimus regni nostri 
fidelibus ministrari, ut non minus ordo 
quam copia, sanctum et providum voluntatis 
nostrae propositum praeconizet. Ad cujus consummationem, 
cura perspicua uti laborantes, 
necessarium duximus.

Cap. CXXXVII.

Fidelibus suis de Marchia, ut parent se ad exercitum 
cum eo.

Cum vires Excellentiae nostrae, proxima 
ventura aestate, potenter et magnifice 
ostendere ac extendere disponamus, ut 
rebelles [nostri terriri, et attriti clava nostrae 
potentiae demergantur ad ima]: virtutem 
vestram et fidem, ac caeterorum nostrorum 
fidelium Marchiae, promptam volumus et devotam 
assurgere, ac roboratis viribus in conspectu 
nostro placide comparere: ut laudis titulis 
possitis apud Excellentiam nostram 
semper de bono in melius 
promoveri .

p. 156

Liber VI.

Cap. I.

Privilegium concessum Neapolitanis.

Nobile opus, sedentis in solio clementia 
suadente, prosequimur, si per 
lubrica culpae deliramenta cadentibus 
ad sublevanda remedia cito se 
nostra manus habilitat, et indulgemus 
obnoxiis veniam post reatum: pulchrum 
vindictae genus aestimantes ignoscere, et sic 
materialis gladii refrenare licentiam: ut saeviendi 
voluntate sopita, temperemus interdum misericordiae 
condimento rigorem, data nobis 
ab ipso fragilitatis humanae principio voluntate 
quasi domestica miserendi, ut dum primi 
parentis in posteros derivativa discrimina, in 
naturalem quodammodo transgressionis normam, 
defluxisse cognoscimus, reparationis 
gloriosae suffragia libenter supplicibus largiamur. 
Eapropter praesenti privilegio noverit, 
tam praesens aetas, quam successura posteritas: 
quod, licet universitas civitatis nostrae 
Neapolis, dudum propter imminentis malitiam 
temporis, vel quod verius credimus, ad 
falsas suggestiones calumniantium aemulorum, 
visa fuerit a fidei nostrae semitis deviasse, et seductorum

p. 157 

verbis nutrita mendacibus in ejusdem 
erroris caligine coacta potius quam volontaria 
aliquandiu perstitisse: propter quod et 
culpae videbatur in dominum commisisse dispendium, 
et infamiae notam a gentibus incurrisse 
merito notabatur. Quia tamen ad fidem 
vitio perfidiae superato, et post detectas 
fallacium versutias labiorum, via cognita 
veritatis, unanimiter rediit ad fidei nostrae cultum, 
et regiae nostrae misericordiae januam 
suppliciter propulsavit etc. nos qui misereri eligimus 
potius, quam ulcisci, omnes offensas 
et culpas, quas universitas ipsa propterea contra 
nostram Majestatem noscitur incurrisse, 
eis de clementia nobis innata remittimus: et 
banna etiam in quae forsan inciderunt misericorditer 
relaxamus: et omnem notam infamiae, 
cui visa est propterea subjacere, de plenitudine 
potestatis nostrae, decrevimus 
abolendam. Recipientes ex nunc in antea civitatem 
ipsam, ac universos ac singulos cives 
ipsius in plenitudinem favoris et gratiae nostrae 
sinum: et restituentes eis omnia bona stabilia, 
quae tempore obitus domini C. patris nostri rationabiliter 
tenuerunt, ac omnes bonos usus 
et consuetudines approbatas, quibus ejusdem 
domini patris nostri tempore uti et gaudere 
sunt soliti, confirmantes eisdem: et ut in 
oculis nostris, ad quos sicut ad cultum novi 
domini redierunt, sic novae gratiae fructum se 
gaudeant invenisse, ipsos ab omnibus daciis,
et collectis, et exactionibus aliis, [usque ad

p. 158 

quadriennium, de speciali munificentia nostrae 
benignitatis eximimus ut], usque ad tempus 
ipsum completum, super his nullatenus 
impetantur. Praesentis itaque privilegii autoritate 
mandamus, quatenus nullus Comes, vel 
Baro, nullus officialis, vel ejus vicarius, nulla 
denique persona alta vel humilis, [ecclesiastica 
vel mundana, dictos fideles nostros vel 
aliquos eorum, contra hujusmodi gratiae nostrae 
formam, temere impedire vel molestare 
praesumat. Ab hujusmodi vero] participatione 
gratiae nostrae prorsus excludimus duces, 
et capita factionum, qui universitatem 
ipsam verbis inanibus per invia deduxerunt: 
quos videlicet, ut actus suos nefarios doleant, 
et in salicibus organa calamitosa suspendant, 
extra regni nostri limites merito sanximus esilio 
puniendos, et omnia bona eorum stabilia, 
fisci nostri juribus applicanda.

Cap. II.

Privilegium concessum comiti Acerrarum.

Opus in nobis egregium divina clementia 
suggerente perficimus, si per lubrica 
culpa deliramenta cadentibus misericordiae 
celeris remedio subvenimus: cum augeatur 
in subditis devotionis vigor et fides, dum 
ipsos a culpis nostrae Celsitudinis humanitas 
abluit, et nostri honoris titulus [devotorum 
nostrorum devotione et fide crescente succrescat].

p. 159 

Sed licet in hoc nostrae clementiae 
dextera, libenter ad omnes humilitate suadente 
sit habilis, circa illos tamen extenditur specialiori 
praerogativa libentius, quos carnis nobis 
affinitate conjunctos, sic devotio semper in 
antea consolidat, ut ad rectitudinis terminum 
gradiendo perveniant: quanquam ipsos interdum 
oberrare contingat. Eapropter presenti 
privilegio notum facimus universis, quod licet 
dilectus consanguineus et fidelis noster, T. de 
Aquino comes Accerrarum, olim aemulorum 
nostrorum suggestione seductus, visus tantisper 
fuerit a nostris beneplacitis deviasse: quia tamen 
errore deposito, nunc ad fidem et mandata 
nostra spontaneus se convertit: nos qui 
eundem T. conscientiae purae constantiam erga 
nos semper gessisse confidimus omnes offensas 
et culpas, quas idem comes et Jacobus frater 
ejus, familiares et sequaces eorum cum ipsis, 
contra Majestatem nostram propterea incurrisse 
noscuntur, eis clementer duximus remittendas: 
recipientes ipsos decaetero in plenitudinem 
favoris, et gratiae nostrae sinum. Et ut 
in oculis nostris gratiam liberaliorem se 
gaudeant invenisse, Comitatum et feudum 
Acerrarum, cum civitatibus, castris, casalibus, 
honoribus, omnibus juribus et pertinentiis 
eorundem, eidem T. et haeredibus suis in 
perpetuum damus, et etiam confirmamus. 
Partem etiam terrarum, dictum T. et Jacobum 
fratrem ejus in bonis patrimonialibus rationabiliter 
contingentem, cum vivant more Lombardo,

p. 160 

pro indiviso eisdem fratribus fidelibus 
nostris dandam et concedendam [duximus, 
ac etiam confirmandam].

Cap. III.

Privilegium concessum Aquinatibus.

Satis nobis cedit ad gloriam, et regiae dignitatis 
fastigia sublimamus, si motus nostros 
clementiae virtute prospicimus et mansuetudinem 
in subditos exercemus: cum crescat 
in eis etiam erga nos vigor devotionis et fidei, 
si fragilitatis humanae memores, aliquid severitati 
detrahimus: quae punire possemus in gladio, 
lenimento misericordiae mitigamus. Ea 
propter per praesens scriptum notum facimus 
universis fidelibus nostris, tam praesentibus, 
quam futuris: quod, licet universitas civitatis 
Aquini dudum propter malitiam temporis 
tunc instantis, ad falsas suggestiones aemulorum 
nostrorum, visa fuerit a fidei nostrae semitis 
deviasse: quia tamen saniori ducta consilio, 
ad fidem et beneplacitum nostrum concorditer 
rediit, et nostrae misericordiae gratiam 
humiliter imploravit: nos qui pulchrum vindictae 
genus aestimamus, ignoscere omnes 
offensas, quas universitas ipsa et singuli homines 
civitatis ipsius contra Majestatem nostram 
propterea visi sunt hactenus incurrisse, eis de 
clementia nobis innatare mittimus, et ut ipsos 
benigne recepimus in gratiae nostrae sinum.

[per un errore nella numerazione delle pagine si passa da 160 a 171]

p. 171
Cap. IV.

Concessio Cancellariae.

Satis honoris nostri fastigia credimus prudenter 
extollere, si ad regiae potestatis negozia 
consiliis utique promovenda, 
non casibus viros praeclaros erigimus, et 
rectores idoneos praelustribus officiis coaptamus, 
ut sic eorum probitas laudata, non 
algeat, dum sua sint nomina fascibus intitolata 
magnificis, et mentis nostrae tranquillitas 
non vacillet, dum latera nostra prospicimus 
providis decorata ministris. In hoc etiam 
liberalitatis nostrae non erat intentio, ut quotiens 
personas dignas et sufficientes inveniat, 
honores eis et beneplacita inculcet et onera 
gratiose, circa eos quasi de liberalitatis promptuario 
pleno fluat. Eapropter per praesens 
privilegium noverit tam praesens aetas, quam 
successura posteritas, quod nos attendentes fidem 
puram et devotionem sinceram, notam 
prudentiam, [et sufficientiam approbatam] 
T.de Otra, dilecti et fidelis nostri: volentes 
etiam, ut idem cujus legalitati de negotiis 
cismarinis onera confidenter injungimus, 
suum ultra mare se dilatare gaudeat magistratum: 
ipsum nuper provida consilii deliberatione 
praehabita, Cancellarium haereditarii 
regni nostri Hierosolymitani, solenniter duximus

p. 172 

statuendum: potestatem liberam, et autoritatem 
plenariam concedentes eidem, ut officium 
ipsum cum omnibus juribus et pertinentiis 
suis, in regno ipso Siciliae licite 
valeat exercere.

Cap. V.

Privilegium concessum Andreae de Aquino.

Pulchrum in subditis humanitatis opus exequimur, 
si lapsis interdum per lubricae 
culpae convitium, misericordiae celeris 
remedio subvenimus: cum summum 
vindictae genus credamus ignoscere, nolumus 
semper culpas deleri per gladium, in quibus 
rigorem possumus temperamento clementiae mitigare. 
Eapropter praesenti privilegio notum facimus, 
universis tam praesentibus quam futuris: 
quod licet A. de Aquino fidelis noster, olim ad 
falsas suggestiones aemulorum nostrorum, visus 
fuerit a nostris beneplacitis deviasse: quia tamen 
saniori ductus consilio, spontaneus rediit 
ad fidei nostrae cultum, et nostrae misericordiae 
gratiam suppliciter imploravit: nos qui [humanitatem 
nobis divina suadente clementia] 
misereri libentius volumus quam ulcisci, omnes 
offensas et culpas, quas idem A. contra Majestatem 
nostram visus est hactenus incurrisse, 
clementer ei duximus remittendas, recipientes 
eum in gratiae nostrae sinum. Ex abundanti 
quoque gratia, quae consuevit servitia remunerare 
fidelium, totam terram eidem A. fideli

p. 173 

nostro, tam paterno et materno jure, 
quam ex concessione quondam divi Augusti 
domini patris nostri spectantem: nec non terram 
quam tenuit olim ratione uxoris suae cum 
casalibus, hominibus, et pertinentiis suis, dicto
A.	et haeredibus suis in perpetuum, de speciali 
gratia et ex certa scientia nostra damus, 
concedimus, et etiam confirmamus.

Cap. VI.

Privilegium concessum Marchioni de Haimburg.

Etsi culpae traductio, quae in dominos 
interdum a subditis humanarum fragilitate 
committitur, non tantum soleat 
praeteritam notare progeniem, sed et posteritatis 
innocentiam infamare: illos tamen hujusmodi 
vota non obligat, quos nativae fidei 
radicibus solidatos, contrariis ventorum impulsibus 
flecti, naturae sinceritas non permittit. 
Sed velut quae spinis origine rosa communicans, 
odoris fragrantiam non amittit, tanto plus aliqui 
laudis et famae praeconia promerentur, 
quanto remotius a suorum erroribus fugientes, 
sic devotionis et fidei claritate tripudiant, ut 
nec sentiant sanguinis identitate contagium, 
nec proxima carnis molliri dulcedine patiantur. 
Hac itaque consideratione commoniti, 
praesenti privilegio notum facimus universis, 
tam praesentibus quam futuris: quod nos 
attendentes inviolabilem devotionis et fidei puritatem,

p. 174 

quam A. Marchio de Haimburg, 
comes Astuli, et magnus regni Siciliae Marescalcus, 
dilectus consanguineus et familiaris 
noster, nobiscum ab annis teneris tam mentis 
sincerirate, quam sanguinis communione contraxit, 
sibi de speciali gratia et ex certa scientia 
nostra, promittimus: quod sive aliquem 
consanguineum vel affinem ejus, tam ex parte 
uxoris suae, quam alio quocunque modo, interdum 
per culpae lubricum a fide nostri nominis 
deviare contigerit, vel in laesionem honoris 
nostri aliquid attentare: dictum Marchionem, 
uxorem, et haeredes suos, nunquam propterea 
suspectos habebimus, nec alicui volumus 
poenae vel infamiae subjacere. Sed ut contraria 
juxta se posita clarius elucescant, memoratum 
Marchionem, consanguineorum vel affinium 
suorum culpis quibuslibet nullatenus 
obsistentibus, tanto reputabimus chariorem, 
quanto clariorem fidem ejus laudabilium 
operum experimenta sentimus ad praesens, et 
sentire confidimus firmiter in futurum. Presenti 
itaque nostrae Majestatis edicto, firmiter 
valituro, sanximus: ut nullus sit, qui eundem 
Marchionem, uxorem et haeredes suos, occasione 
praedicta, contra hujusmodi gratiae nostrae 
formam impetere, aut cujusquam ipsis 
notam infamiae temere irrogare praesumat. 
Quod qui praesumpserit, indignationem nostram 
se noverit incursurum.

p. 175

Cap. VII.

Privilegium concessum extraneis.

Etsi causarum varietas, quae processibus 
nostris improvide semper circumfluit, et 
nationum pluralitas, quae sub dominii 
nostri felicitate respirat, in statu vivendi 
pacifico, causam nobis continuae meditationis 
adducant: quadam tamen praerogativa familiaris 
cogitationis inducimur, et assidua meditatione 
pensamus, qualiter peculiaris regni nostri Siciliane 
populus, cujus specialiter nos cura sollicitat, 
cujus nobis est haereditas omni possessione 
praeclarior, sic tranquillitatis decore praepolleat, 
ut sub Caesaris Augusti temporibus augeatur. 
Videntes vero hoc fieri non posse commodius, 
quam si ejusdem regni locuples gremium, 
ad ubertatis suae participium recipiat 
extraneos et alienigenas, filiis, quos fidelium 
tamen loca pepererint foecundetur. Quare 
magna quadam provisione decrevimus, ut 
quicunque regni nostri filius effici cupiens, domiciliis 
illuc et familiis omnino translatis, ipsius 
habere voluerit incolatum, ut ad locum 
pascuae libere veniat, et ab ejus grata fertilitate 
vescatur, et praeter naturae plenitudinem 
gratiae, quam sibi favorabiliter pollicemur, 
et in collectis et exactionibus publicis immunitate 
decennii, se gaudeat incommutabiliter 
potiturum.

p. 176

Cap. VIII.

Privilegium concessum Friderico de Antiochia.

Licet ad quorumliber nostrorum fidelium 
munifice prosequenda servitia, liberalitatis 
nostrae manus quadam generalitate 
sit habilis: illis tamen quadam specialitate 
sit debitrix: in quibus sanguinis identitatem 
agnoscimus, et fidei purae constantiam invenimus, 
quorumque devotio non solum 
praestitis placere cupit obsequiis, sed speratur 
in antea potius placitura praestandis. Eapropter 
praesenti privilegio notum facimus universis, 
tam praesentibus quam futuris: quod nos 
arrendentes inviolabilem devotionis et fidei puriratem, 
quam Fridericus de Antiochia, Albae, 
Celani, et Laureti comes, charissimus frater et 
fidelis noster, erga divum Augustum [clarae 
memoriae] dominum patrem nostrum, et 
nos constanter noscitur habuisse: considerantes 
etiam labores continuo, et onera expensarum, 
quae ad honorem nostri culminis subiisse probatur: 
nec non alia satis grata et accepta servitia, 
quae ipsum laudabiliter hactenus nobis exhibuisse 
cognoscimus, et incessanter ad praesens 
exhibere sentimus, ac eum exhibiturum pro firmo 
credimus in futurum: comitatum dudum 
sibi a domino patre nostro concessum, nec 
non comitatus N. ad manus nostrae Curiae rationabiliter 
devolutos, cum civitatibus, casalibus, 
villis, hominibus, possessionibus, honoribus,

p. 177 

usibus, juribus, patronatibus ecclesiarum 
vacantium, et non vacantium, terris cultis, 
et non cultis, aquis, et aquarum decursibus, 
molendinis, piscariis, sylvis, nemoribus, 
venationibus, montibus, planis, vallibus, 
justitiis et rationibus, sibi et haeredibus 
suis in perpetuum, de speciali gratia et ex certa 
scientia nostra damus, concedimus, et etiam 
confirmamus: inhibentes et perpetuum silentium 
imponentes omnibus, qui comitatus 
praedictos vel partem eorum [ad se vellent dicere 
pertinere, occasione, quod eos, vel partem 
ipsorum] tam ipsi quam praedecessores 
eorum, aliquo tempore tenuissent.

Cap. IX.

Privilegium concessum de constructione Aquilae.

Regnantibus nobis feliciter, et triumphantibus 
ac victoriose degentibus in haereditario 
regno nostro Siciliae, illud occurrit 
praecipue provida deliberatione pensandum, 
qualiter utrumque tempus, pacis videlicet et 
bellorum, sub ditione nostrae potentiae salubriter 
dirigatur: et quomodo subactis jam undique 
rebellionis obstaculis, id quod bellico sudore 
quaesivimus, in statu pacifico gubernemus: 
amatoresque pacis sub umbra alarum nostrarum 
vivere cupientes, foveamus salubrirer, et 
nostrae potentiae dextera protegamus: ac gladius 
noster, quem ad vindictam malorum, ad 
laudem vero bonorum suscepimus, in facinorosos

p. 178 

sic saeviat, quod innoxios tueatur. Hac 
itaque consideratione commoniti, confinia regni 
nostri Siciliae, et maxime circa partes Aprucii: 
unde velut per expositum intrantibus hostium, 
ad pomerii nostri delicias aggressus hostibus 
saepe jam patuit, et partes intrinsecas 
manus interdum praedonica violavit: taliter 
providimus ordinanda, quod in partibus illis, 
nova plantatione fidelium propagata, proditoribus 
nostris et rebellibus, pro tempore insultantibus 
ex adverso, malefaciendi aditus praecludatur, 
et aliis quorum vita et salus a Celsitudine 
nostra dependet, quies et pax perpetua 
praeparentur. Volentes igitur illuc salubribus 
occursare remediis, unde morbus interdum obrepere 
consuevit, dum ex praeteritis etiam experta 
conditio, magistram se nobis exhibeat 
futurorum, provida nuper consideratione providimus: 
ut in loco qui dicitur Aquila, inter 
Furconem et Amiternum, de circum adjacentibus 
castris et etiam terris: quae velut in membra 
dispersa, quantacunque fidei claritate vigentia, 
nec nostrorum rebellium poterant repugnare 
conatibus, nec inter se sibi mutuis auxiliis 
subvenire: unius corporis civitas construatur, 
quam ab ipsius loci vocabulo, et a 
victricium signorum nostrorum auspiciis, Aquilae 
nomine decrevimus titulandam: Ex quo illud 
praecipue nobis honoris et commodi credimus 
proventurum, quod dum proinde sicut 
unum ex pluribus, sic totum ex partibus componatur, 
quasi in eis dilectionis novae concordia 
[per quam et rerum primordia, et totius 
mundi elementa concreverant] liberius poterunt

p. 179 

civitatis ejusdem incolae, violentis insultibus 
aemulorum nostra servitia proseguendo 
resistere, quibus ipsos hactenus acquiescere forsan 
oportebat invitos. Ut igitur tam nobile 
opus nostrarum manuum speciali munificentiae 
nostrae gratia se gaudeat insignitum, civitatem 
ipsam infrascriptis finibus, videlicet a cornu 
Putridi usque per totum Amiternum statuimus 
Limitandum: publicantes ad situm et districtum 
civitatis ipsius, et ad opus universitatis 
ejusdem, colles omnes adjacentes, qui Aquila 
nuncupantur, et terras omnes circumquaque 
jacentes: exceptis C. et P. quas N. et N. Dicti 
fideles nostri habere noscuntur ad praesens, vel 
habituri sunt in antea, de stallis et recompensationibus 
vasallorum suorum, quos ibidem 
hactenus habuerunt. Decernentes etiam et publicantes 
ad opus universitatis ipsius sylvas 
omnes, et nemora terrarum omnium, existentium 
infra limites supradictos: ac ad opus 
omnium qui ad ejusdem civitatis venient incolatum, 
liberam potestatem et licentiam concedentes 
universitati ipsius civitatis, ut loca pro 
casalinis et collibus ipsis infra et extra moenia 
civitatis et terras alias, vendere, locare, et 
gratis concedere, quibuscunque personis voluerint 
libere valeant, pro suae libito voluntatis: 
quae in jus et proprietatem recipientium 
cedere volumus, et jubemus. Eximimus quoque 
de plenitudine potestatis nostrae ac speciali 
gratia, et ex certa scientia nostra, universos 
et singulos milites nostros populares, et omnes 
infra fines praedictos contentos, cujuscunque 
conditionis vel professionis existant, haeredes

p. 180 

et successores eorum, cum omnibus bonis suis 
in perpetuum ab omni dominio et jurisdictione 
seu conditione comitum, vel aliarum quarumlibet 
personarum: penitus liberantes eos 
ab omnibus personalibus et realibus servitiis ac 
praestationibus, quibuscunque personis generaliter 
seu specialiter teneantur, et sunt de jure 
vel de facto, seu aliqua consuetudine obligati: 
et absolventes eos ab omni fidelitate vasallagii 
seu homagii juramento, quod de mandato praedecessorum 
nostrorum, aut nostro, vel sine 
mandato praedictis dominis eorum hactenus 
praestiterunt: non obstantibus privilegiis praedecessorum 
nostrorum, vel nostris, indultis 
dominis eorundem: qui contra hujusmodi gratiae 
nostrae formam vires volumus non habere. 
Praedictos quoque homines, contentos infra 
fines praedictos, cum omnibus bonis eorum, 
ad dominium et manus nostras recepimus, et 
tam eos, haeredes successoresque suos, quam civitatem 
eandem, promittimus in speciali nostro 
et haeredum nostrorum dominio et demanio, 
tanquam specialem cameram retinere: 
sub dominio praedictorum comitum, vel aliarum 
quarumlibet personarum, generaliter, vel 
particulariter nullo unquam tempore reducendos, 
castris et aedificiis contentis infra fines 
superius designatos, infra duos menses ab ingressu 
civitatis ipsius funditus diruendis, ac in 
posterum nullatenus reparandis. Illis duntaxat 
exceptis, qua pro Curia nostra volumus 
custodiri: et excepto Cassari castro quod G. et 
ejus haeredibus reservamus, statuentes ut civitas 
ipsa, et singuli habitatores ipsius, totaque

p. 181 

posteritas eorundem, omnibus bonis suis usibus, 
sicut aliae civitatis fidelium regni nostri 
demanii, gaudeant et utantur: et ut civitas 
ipsa bonis habitatoribus de bono semper in melius 
amplietur. Praesenti etiam privilegio indulgemus 
eisdem, ut quicunque de exteris partibus 
nostrorum fidelium [exceptis C. et P.] 
civitatis ejusdem elegerint incolatum, illuc salubriter 
veniant, et secure morentur cum aliis 
praedictae terrae civibus: communi privilegio 
gavisuri, et ab eis per nos vel successores nostros 
nullo unquam tempore revocandum. Ad 
decorem etiam et continua incrementa civitatis 
ipsius, concedimus, ut civitas ipsa secundum 
dispositionem universitatis ejusdem 
ad sui cautelam murorum ambitu valeat communiri, 
et interius exnunc murorum aedificiis 
decorari: quae tamen quinque cannarum vel 
ullarum altitudinem non extendant. In ipsa 
etiam generales nundinae bis fiant in anno, per 
viginti dies, vice qualibet duraturae, et particulare 
forum ter in hebdomada libere valeant 
celebrare, ad quorum commercia universi et 
singuli, de quibuscunque partibus cum mercimoniis 
et rebus eorum sub protectione nostri 
nominis et culminis, secure veniant, et morentur, 
et ad propria revertantur. Ne igitur 
ex hac ordinatione nostra salubri, quam pro 
generali bono et commodo regni nostri nuper 
edidimus, fideles nostri quondam domini militum 
et hominum praedictorum, laesos seu 
damnificatos se in subtractione suorum jurium 
merito conqueri possint, de voluntate hominum 
eorundem inviolabiliter statuimus, et

p. 182 

mandamus: ut compensatione eorum quae dudum 
ab ipsis hominibus praefatis dominis debebantur, 
octavam partem tantum bonorum 
stabilium singuli, omnes singulis quondam 
dominis suis, in uno loco tantum conferant, 
et assignent: octavis ipsis postmodum taliter 
inter dominos quos voluerint et ipsos homines 
permutandis, quod de valore octavarum partium, 
in tribus aut quatuor locis ad plus, in 
territorio videlicet Castri cujuslibet, in locis 
melioribus et mediocribus, praedictorum dominis 
integre satisfiat: ecclesiis et religiosis locis 
in honore militum habentibus bona sua ab 
hujusmodi collatione bonorum, dominis facienda 
prorsus exceptis: quos libertatibus et 
exemptionibus omnibus, quae superius exprimuntur, 
uti volumus et gaudere. De servitiis 
autem, quae a praedictis hactenus debebantur 
super hoc, praecipimus observari, ut in 
castro quolibet per viros idoneos diligenti inquisitione 
praemissa, tantum singuli singulis 
dominis, pro redemptione bonorum suorum 
in pecunia, vel rebus aliis simul et semel exolvant, 
quatenus debita et hujusmodi redditus, 
usque ad annos viginti valere constabit. Nos 
autem qui super hoc privatorum jura illaesa servamus, 
nolentes fisci nostri compendia sub silentio 
praeterire, praesenti privilegio declaramus, 
quod in civitate praedicta habere volumus 
castrum unum, universitatis ejusdem sumptibus 
construendum. Si quis vero sanctioni 
nostrae hujusmodi ausu temerario praesumpserit 
contraire, praeter indignationem nostri culminis, 
quam se novit incursurum, centum libras

p. 183 

auri puri fisco nostro componat, medietatem 
ipsarum Curiae nostrae, reliqua medietate passo 
injuriam applicanda.

Cap. X.

Privilegium concessum Comiti Heinrico.

Tenore praesentium notum facimus, 
quod nos attendentes merita fidei, quam 
ad nos et Imperium specialiter dudum 
Heinricus comes de N. habuit, rerum dispendia, 
et personae periculum non vitando, licet 
se modico tempore a servitiis nostris, instinctu 
alicujus suggestionis averterit: quia tamen duximus 
gratiose tam devotum revocare subjectum, 
et in plenitudinem nostrae gratiae reformare 
ipsum, respectu antiquae fidei, quam 
in magnis necessitatibus nostris, pro nostri 
honoris nomine inviolabiliter observavit, in 
gratiam nostrae recepimus Majestatis: ei 
omnem offensam et culpam, quam pro mutatione 
praesenti noscitur commisisse etc.

Cap. XI.

Privilegium concessum ad restitutionem destituti.

Etsi mera beneficia principum a sola gratiae 
liberalitare proveniant, multum tamen 
decoris, et causam secum celebres 
prosecutionis adducunt, si oleo condita justitiae 
in subjectos sic effluunt, ut sua quibuscunque

p. 184 

petentibus jura reddant. Ad quod dominantis 
autoritas, tanto praebere debet virtutis 
amore se habilem, quanto sibi per id 
honoris augmenta magnificat, et grandis in 
subditis devotionis incrementa componit. 
Quae licet communiter se extendere lege naturae 
patiatur ad singulos, circa illos tamen praecipue 
quasi spontanea necessitate se ingerit, 
quos et [plenitudo justitiae insita petitioni 
coadjuvat, et servitii gratitudo] multiplicis 
an exauditione gratiae comitatur. Hac itaque 
ratione commoniti, praesenti privilegio 
notum facimus universis, tam praesentibus 
quam futuris: quod nos attendentes purae fidei 
et devotionis constantiam quam universitas 
civitatis C. erga divum Augustum, quondam 
dominum patrem nostrum, et nos semper 
noscitur habuisse: considerantes etiam grata 
satis et accepta servitia, quae ab universis et 
singulis hominibus civitatis ipsius, prompta 
devotione nobis exhibentur ad praesens, et exhiberi 
poterunt in futurum: universos et singulos 
rusticos et censiles, seu quocunque alio 
servitutis vocabulo nuncupentur, quos servitiis 
aliquorum praelatorum et civium civitatis 
praedictae, ab aliquo fuisse comperimus personaliter 
obligatos: licet ad tempus de mandato 
domini genitoris nostri, eorum fuerint juribus 
destituti: ipsorum tamen excessibus preponderante 
justitia, et fide nos ad gratiam invitante, 
dictis fidelibus nostris, qui dominatum 
seu jurisdictionem in eorundem personis vel 
rebus habere noscuntur, tam juste restituendos

p. 185 

decrevimus, quam gratiose ipsos noviter 
eis duximus concedendos: potestatem 
plenariam tribuentes eisdem, ut dominio, 
jurisdictione debitis et consuetis servitiis ad redditibus, 
prout melius retroactis temporibus 
uti sunt soliti, quiete de caetero gaudeant 
et utantur.

Cap. XII.

Privilegium concessum Judaeis.

Etsi munificentiae nostrae gratia, cunctis 
quos nostrum regit imperium communis 
debeat esse fidelibus: illos tamen 
gratiori humilitate complectimur, legis humilioris 
quos gravat conditio, et qui in sola 
protectione nostrae lenitatis respirant. Per 
praesens igitur privilegium, praesens aetas noverit 
et successura posteritas: quod nos attendentes 
imbecillitatem gentis Judaismi, et quod 
omnes et singuli Judaei degentes ubique per 
terras nostrae jurisdictioni subjectas, Christianae 
legis et Imperii praerogativa [qua dominamur 
et vivimus] servi sunt nostrae Camerae speciales: 
ad supplicationes C. et O. servorum 
nostrorum, personas, filios et filias, ac omnia 
bona eorum, quae in praesentiarum juste tenent 
et possident, et in antea justo titulo poterunt 
adipisci, sub protectione nostra et Imperii nostri 
recipimus speciali: bonos usus et approbatas 
consuetudines, quibus temporibus divorum 
Augustorum praedecessorum nostrorum

p. 186 

nostrum [recolendae memoriae] usi sunt, 
hactenus ipsis in servitiis et debitae fidei nostrae 
constantia persistentibus, de munificentia nostrae 
gratiae et ex certa scientia confirmamus.

Cap. XIII.

Privilegium concessum, ut qui in carcere stetit, 
propter hoc non incurrat infamiam.

Satis nobis cedit ad gloriam, et nostris fidelibus 
ad profectum, si motus nostros, 
quos armat potentia, sic mansuetudine 
decoremus, ut poenae duritiem, quam juris rigor 
aliquando dictat in subditos, clementiae 
nostrae molliamus unguentis: cum crescat in 
subditis vigor, dum poena remittitur, et dum 
devotorum succrescit cumulus, nostri honoris 
per consequens titulus augeatur. Hac itaque 
ratione commoniti, tenore praesentium 
notum facimus universis, quod licet olim C. 
et O. fideles nostri, ob notas aliquas, quibus 
eos plus aliquorum calumnia detractio, quam 
justitiae regula fecit obnoxios, de mandato divi 
Augusti, quondam domini genitoris nostri 
[felicis memoriae] in insulam Malce fuerint 
deportati, et propterea visi fuerint notas 
alicujus infamiae contraxisse: quia tamen humanitate 
nobis suadente clementiam, ipsos, 
carcere quo tenebantur absolvi, et a deportatione 
ipsa mandavimus revocari: omnem offensam 
et notam infamiae, quam propterea incurrisse 
noscuntur, de nostrae plenitudinis

p. 187 

potestate abolemus et remittimus, lege vel 
consuetudine aliqua nullatenus obsistente.

Cap. XIV.

Ut de concessione quarundam terrarum, facta 
Pisanis, filius non turbetur.

Notitiam tuam nullatenus latere volumus, 
quod exigente negotiorum et temporum 
tempestate, quae nostrae liberalitatis 
ordinem in plerisque permutant, utilitate nihilominus, 
quominus necessitate rigida suadente, 
provincias Lunaesanam et Gorfagnanensem 
olim tibi paterna devotione collatas, nuper 
Communibus Pisanorum et Lucanorum providimus 
concedendas. Ex quo, licet posset in 
patre quodammodo notam inhumanitatis 
objicere, quod de filii spoliis ditavit extraneos 
[et liberalitatis munificae gratiam, quam in te 
dudum] infuderat, ablativa nunc vacuatione 
confundat. Si tamen collationis hujusmodi 
qualitas, et conferentis affectus diligenter 
attenditur, turbari te propterea debere non 
credimus, sed id ferre potius aquanimiter arbitramur. 
Cum in probabili debeas argomento 
praesumere, ut qui nostrae munificentiae dexteram 
ad fideles benemeritos libenter extendimus, 
tanto tibi libentius et liberius porrigamus, 
quanto nobis hoc ardentius et jus suggerit, 
et natura: dum apud nos grandia, 
duplici ratione pro meritis, carnis nobis identitate

p. 188 

participas, et labores nostros et onera 
studiosus et pervigil continua communicatione 
supportas. Volumus igitur provisionem 
hujusmodi, qua nec dum per actum gratificari 
te credimus, sed consulere potius per agendum, 
ratam habere debeas, et absque dilazione 
qualibet acceptare securus, quod sic tibi in aliis 
majoribus paterna providentia providebit, 
quod et dictis te cessisse provinciis, et nostris 
insudare servitiis merito delectabit.

Cap. XV.

Exordium super gratiis faciendis.

Licet ad prosequenda munifice vota fidelium, 
liberalitatis regiae dextera generali 
quadam irregularitate sit habilis: illis 
tamen gratiosa porrigitur quadam specialitate 
liberior, quos ad obsequia grata continuos, 
fructuosos et utiles claris semper indiciis 
experimur.

Cap. XVI.

Literae dispensationis, super defectu natalium.

Dignum esse decrevimus et consentaneum 
rationi, ut ii, quos interdum in legitimis 
actibus, defectus natalium impedit legitimationis 
honore, per principem reparentur: 
et si quando super his Imperialis favor fidelium 
suorum supplicatione requiritur, liberaliter largiatur. 
Inde est quod cum magister T. de Curis,

p. 189 

clericus, fidelis noster, pro legitimatione 
P. S. et M. filiorum suorum, quos ipse dudum 
in sacris Ordinibus constitutus, ex B. de eadem 
terra muliere soluta, se asserit genuisse, 
Majestati nostrae humiliter supplicavit: nos 
supplicationibus suis benignius inclinati, praedictis 
N. de plenitudine potestatis nostrae, ex 
certa scientia eos spurios esse scientes, legitimavimus, 
et omnia jura legitima restituimus: ut 
tanquam legitimi et legitimo thoro nati, 
in bonis paternis et maternis, quae feudalia 
non existunt, succedant, et ad omnes actus 
publicos et civiles honores, si casus se ingesserit, 
admittantur: et in omnibus aliis suam libere 
prosequi valeant actionem, objectione 
prolis illicitae in posterum quiescente, et lege 
aliqua non obstante, et ea praecipue quae legitimari 
spurios nisi ex certa scientia non permittit: 
ita tamen, quod vicesimam partem proventuum 
omnium bonorum, quae praedictae 
legitimationis beneficio ad legitimos eosdem 
provenerint, singulis annis reddant Curiae 
nostrae, in recognitionem gratiae, quam eis 
super hoc duximus indulgendam. Ad hujusmodi 
autem rei memoriam etc.

Cap. XVII.

Concedit cuidam quod possit fieri miles, quanquam 
non sit de genere militum.

Notum facimus universis, quod A. de N. 
Majest. nostrae humiliter supplicavit, ut 
cum velit fieri miles, et pater suus miles

p. 190 

non esset, sibi exinde largiri licentiam dignaremur. 
Nos autem, ut fidei suae meritum, et 
suorum per Imperialis gratiae praemium Imperialiter 
compensemus, supplicationibus ipsius 
benignius inclinati, de potestatis nostrae 
plenitudine, sibi concedimus potestatem: quod 
quanquam pater suus miles non fuerit, et nostris 
constitutionibus caveatur, quod milites 
fieri nequeant, qui de genere militum non nascuntur: 
ipse tamen de culminis nostri licentia 
decorari valeat cingulo militari, mandamus: 
quatenus nullus est, qui ipsum super hoc 
de caetero molestare vel impediri praesumat.

Cap. XVIII.

Misericorditer remittit sententiam ultimi supplicii 
cuidam homicidae.

Quam sit favorabilis magnificentia Caesaris, 
et quam sit affabilis misericordiam petentibus 
vultus ejus, ex praesentis negotii 
serie potestis conjicere aperte: in quo 
sic est operatus justitiam, ut per misericordiae 
semitas dirigat gressus suos, sic misericorditer 
est profectus, ut partes justitiae non excludat, 
et ut consulatur animae mortui potius, quam 
vindictae: nec impunitum penitus dimisit noxium, 
nec perdere voluit ad suae pietatis refugium 
proclamantem. Tales sunt etenim magnifici 
principis viae suae, ut in his quis reperiat 
ipsius participium quod formidat,

p. 191 

et supplex ac humilis misericordiae fomitem ut 
respiret: quia nec sitit sanguinem, si justitiae 
viam non minuit miserendo, nec parcere 
vult noxio, quem culpabilem reddit temeraria 
praesumptio delinquendi. Sermo hic est 
G. de Placentia captivo, quem propter homicidium, 
non ex proposito sed rixa interveniente 
commissum, nostra sententia ultimo supplicio 
condemnavit: qui, licet ante judicem examinatorem 
justitiae, scripto jure inexcusabilis 
est repertus, tamen coram summi clementia 
principis factus est redivivus: sicut in 
authentici scripti nostri serie videritis contineri, 
quod latrix praesentium operosa demonstrabit.

Cap. XIX.

Taxatio salarii, constituti in civitate Forlinii, 
potestatibus tribuendi.

Decus est principum fidelium, votis clementer 
annuere, ac supplicum preces misericorditer 
exaudire, ut sic per gratiam 
diligantur in populis, et per Deum tueantur 
in terris. Porro per praesens scriptum notum 
facimus universis Imp. fidelibus, tam 
praesentibus quam futuris: quod cum Comune 
Forlinii, fideles nostri, misericordiae 
nostrae januam humili petitione pulsassent, 
quod in salario suo decaetero Potestatibus exolvendo, 
cujus solutionem praeteritam suis onerosam

p. 192 

facultatibus reputabant, providere misericorditer 
dignaremur: eorum supplicationibus 
benignius inclinati, salarium ipsum annuum 
ad 70. libras providimus amodo reducendum. 
Quo Potestates eorum, qui pro 
tempore fuerint, volumus esse contentos, scripti 
praesentis autoritate mandantes, quatenus 
nullus sit, qui Commune praedictum, fideles 
nostros, ad majorem exactionem salarii, temeraria 
decaetero coactione compellat. Quod 
qui praesumpserit, etc.

Cap. XX.

Recipit quendam in suam gratiam, quem necessitas 
olim tenuerat in rebellione.

Illa fruimur et Imperii dignitate mansuetudine, 
ac praerogativa virtutis, ut quia 
nisi culpa praecederet, locum venia non 
haberet, quacunque hora subditus ad fidem 
nostram conversus fuerit, patulis brachiis recipiamus 
eundem, obliti praeteritae culpae suae. 
Cum igitur ad notitiam nostram pervenerit N. 
de N. quem necessitas olim in rebellione tenuerit 
potius quam voluntas ad fidelitatem nostram 
cum omni devotione fore conversum, 
et in gratiam nostram recipi perpensius implorantem: 
aures nostras benignas implorationi 
suae duximus apponendas, et meritis suae 
bonae conversationis inducti, eum cum

p. 193 

Castro, terra, familia et bonis suis omnibus, 
tam stabilibus quam mobilibus, in nostrae gratiam 
recepimus Majestatis: offensas omnes et 
culpas, quas erga nostram Excellentiam et fideles 
nostros, verbo vel opere potuit hactenus 
commisisse, sibi et haeredibus suis misericorditer 
indulgentes: dummodo, quod coepit, opere 
fideliter prosequatur, et in nostra devotione 
persistentes, se nostris servitiis exhibeat 
gratiorem quotidie per effectum. Universitari 
fidelium praesenti scripto mandantes, quatenus 
eum decaetero tanquam fidelem teneant, et in 
omnibus conservent indemnem, et ut nullus 
sit qui ipsum aut haeredes suos in fide nostra 
constantes, aliquatenus in personis aut rebus 
molestare praesumet. Quod qui praesumpserit, 
etc.

Cap. XXI.

Concessio advocationis officii in quibusdam terris.

Notum facimus fidelitati vestrae, quod nos 
confisi de prudentia et legalitate N. 
de N. fidelis nostri, de cujus fide et sufficientia 
laudabile testimonium Serenitas nostra 
recepit, officium advocationis in terris ipsis 
eidem duximus concedendum, ut illud ad honorem 
et fidelitatem nostram debeat decaetero 
fideliter exercere. Quapropter fidelitati vestrae 
praecipiendo mandamus, quatenus, postquam 
vobis constiterit per literas justitiarii regionis 
ipsius, ipsum fidelitatis et officii praestitisse 
debitum juramentum, de omnibus quae ad officium

p. 194 

advocationis pertinere noscuntur intendatis, 
et pareatis eidem tanquam advocato 
in terris ipsis per nostram Excellentiam 
constituto.

Cap. XXII.

Concessio officii Capitaniae et Justitiariatus.

Cum post sedatos jam fluctus bellicae tempestatis, 
cujus inter nos hactenus aura 
contraria cultum pacis et fructum justitiae 
pervertebat, praecipua vos cura sollicitat 
qualiter circa bonum statum regionis ipsius, 
sub umbra nostri dominii tranquillitatis et plenae 
securitatis profectura succedant bona. Ecce
C de N. dilectum familiarem nostrum et fidelem, 
de cujus providentia et legalitate confidimus 
ab experto, in Capitaniam et justitiariatum 
ipsarum partium duximus statuendum. 
Quocirca fidelitati vestrae firmiter praecipiendo 
mandamus: quatenus, de omnibus et singulis, 
quae ad ipsius Capitaniae et justitiariatus 
officium spectare noscuntur, eidem C. Decaetero 
ad honorem et fidelitatem nostram devote 
parere et intendere studeatis, tanquam Capitaneo 
et justitiario ipsarum partium, per 
nostram Excellentiam ordinato.

Cap. XXIII.

Concessio officii Judicatus ad certum tempus.

Notum facimus fidelitati vestrae, quod nos 
confisi de prudentia et legalitate A. concivis 
vestri, de cujus fide et sufficientia

p. 195 

laudabile testimonium per literas vestras recepimus, 
recepto ab eo in Curia juxta nostram 
consuetudinem fidelitatis et officii debito juramento, 
ipsum Judicem nostrum per totam 
praesentem aestatem duximus statuendum: 
fidelitati vestrae mandantes, quatenus eidem 
fideli nostro in omnibus, qua ad ipsius officii 
judicatur spectare noscuntur ad honorem 
et fidelitatem nostram, per totam proximam 
praesentem duodecimam indictionem decaetero 
intendatis, tanquam judici per nostram Excellentiam 
ordinato.

Cap. XXIV.

Concedit licentiam exercendi artem medicinae, 
in quibusdam partibus.

Notum facimus fidelitati vestrae, quod fidelis 
noster N. ad Curiam nostram accedens, 
examinatus, inventus fidelis et de 
genere fidelium ortus, et sufficiens ad artem 
medicinae exercendam extitit per nostram Curiam 
approbatus. Propter quod de ipsius prudentia 
et legalitate confisi, recepto ab eo in 
Curia nostra fidelitatis sacramento, et de 
arte ipsa fideliter exercenda, juxta consuetudinem 
juramento, dedimus ei licentiam exercendi 
artem medicinae in partibus ipsis: ut 
amodo artem ipsam ad honorem et fidelitatem 
nostram, et salutem eorum qui indigent, fideliter 
ibi debeat exercere. Quocirca fidelitati

p. 196 

vestrae praecipiendo mandamus, quatenus nullus 
sit, qui praedictum fidelem nostrum super 
arte ipsa medicinae in terris ipsis, ut dictum 
est, fideliter exercendi, impediat decaetero, 
vel perturbet.

Cap. XXV.

Privilegium concessionis cujudam Castri in 
perpetuum.

Etsi munificentiae nostrae gratiam libenter 
extendamus ad singulos, quos fideles 
nobis ab operum esperimento 
sentimus: circa illorum tamen merita gratiosius 
profequenda, libentius nostrae liberalitatis 
dexteram adducimus, pro quibus non solum 
devotionis et fidei puritas, sed servitii gratitudo 
multiplicis intercedunt. Eapropter per 
praesens privilegium notum facimus universis, 
tam praesentibus quam futuris, quod nos attendentes 
fidem puram et devotionem sinceram, 
et grata servitia, qua N. fidelis noster, 
nostro culmini fideliter exhibuit hactenus, 
et incessanter ad praesens exhibet, et exhibere 
poterit devotius in futurum: castrum C. 
et Justitiariatus cum omnibus justitiis, justitiariis 
rationibus omnibus, et pertinentiis suis, 
quae de demanio in demanium, et quae de servitio 
in servitium eidem et haeredibus suis provenire 
potuerunt in perpetuum de speciali

p. 197 

gratia, et ex certa scientia nostra duximus 
concedendum, ita tamen, quod Castrum ipsum 
a nobis et haeredibus nostris in Capitaniam 
teneat, et immediate a nostra Curia recognoscat. 
Vivens jure Francorum, in eo videlicet 
quod major natu exclusis minoribus 
fratribus et cohaeredibus in Castro ipso succedat, 
inter eos nullo tempore dividendo: salvis 
in omnibus mandato, ordinatione et fidelitate 
nostra et haeredum nostrorum, et servitiorum, 
quae exinde Curiae nostrae debentur. 
Ad hujus rei testimonium etc. 

Cap. XXVI.

Privilegium concessum duci Austriae, super promozione 
sua de duce in regem.

Fridericus duci Austriae et Stiriae, suo dilecto 
principi et comiti Carniolae, gratiam 
suam et omne bonum. De fulgore 
throni Caesarei, velut ex sole Radii, sic caeterae 
prodeunt dignitates, ut primae lucis integritas 
minorati luminis non sentiat detrimenta, tantoque 
magis Imperiale sceptrum extollitur, et 
tanto cura regiminis folicitudinibus relevatur, 
quanto tribunal ipsius digniores in circuitu 
circumspicit consimiles regiones. Hac igitur 
consideratione commoniti, qui coelesti providentia 
Romani Imperii moderamur habenas, 
solii nostri decus tam veterum dignitatum ornatibus 
confovemus, quam novis honoribus

p. 198 

ampliamus. Tuis igitur, devotissime Princeps 
noster, supplicationibus favorabiliter inclinanati, 
nec minus ad exaltationem honoris sacri 
Imperii nostri respectum habentes, de infra 
scriptorum principum nostrorum consilio: videlicet
C. Ratisbonensis Episcopi, L. Wormatiensis 
Episcopi, H. Bambergensis, et O. Brixiensis, 
abbatis Campidonensis, C. Abbatis 
Cliviacensis, O. ducis Moraviae, et B. Ducis 
Bavariae: ducatus Austriae et Stiriae cum pertinentiis 
suis et terminis, quos hactenus habuerunt, 
ad nomen et honorem regium transferentes: 
te hactenus praedictorum ducatuum 
Ducem, de potestatis nostrae plenitudine et 
magnificentia promovemus in regem, eisdem 
libertatibus, immunitatibus, et juribus praedictum 
regnum tuum praesentis epigrammatis 
autoritate dotantes, quae deceant regiam dignitatem. 
Ut tamen ex honore, quem tibi libenter 
addicimus, nihil honoris et juris nostri 
diadematis aut Imperii subtrahatur: quinimmo 
sicut hactenus tanquam dux, princeps 
et fidelis noster extiteras, sic in posterum regio 
decoratus honore, tu et successores tui, 
legitimi principes, fideles et devoti nobis et 
successoribus nostris in Imperio perpetuo persistatis. 
Nihilque propterea juri et honori Imperii, 
in praedictis regno et terris tuis omnino 
depereat vel decrescat, et quae hactenus habuit 
in eisdem N. eo specialiter et nominatim expresso, 
quod successores tui, non per electionem 
praelatorum, Ducum, Comitum, aut 
quorumlibet nobilium eligantur in regem, sed 
semper major natu seu senior ex generatione

p. 199 

tua ex te, et ex successoribus tuis, legitime 
descendentes, in regno succedant, nullusque 
in eis coronam aut consecrationem in praedicto 
tuo regno, de manu cujusquam accipiat, 
sed a nobis et successoribus nostris, tantum 
in Curia nostra, vel ab his, qui speciale mandatum 
a nobis super hoc habeant, coronationis 
et consecrationis munus et decus pro tempore 
consequentur. Alii vero haeredes minores 
natu, non habeant aliud, nisi quod ex regis 
gratia poterunt obtinere. Illud etiam juri 
regio et honori conjungimus, ut si aliquis 
Comes, nobilis aut ministerialis, vel miles 
de regno tuo contra te, et successores tuos, 
et terram tuam forsitan excesserit, et pro suo 
excessu Castrum vel munitiones suas ab excedente 
per te vel per nuncios tuos peti contigerit, 
ipseque negaverit assignare ipsum: ex jure 
regiae dignitatis, per sententiam Curiae tuae 
bannire forbannire valeas, ipsumque extra 
legem facere omnis juris fuffragio, prout est 
moris Imperii, carcerari. Caeterum, ut pacem 
et justitiam, quae sunt regnorum omnium 
fundamenta, possis in praedicto regno tuo 
constantius confovere, prasentium tibi autoritate 
concedimus: ut si quis in praedicto regno 
tuo manifestus extiterit malefactor, tuo 
videlicet aut Curiae tuae justo judicio condemnetur. 
Cumque aliquis de praedicto regno 
tenuerit, foverit vel defenderit eundem, et 
requisitus tuo judicio noluerit assignare, eadem 
poena puniri debeat receptator, idemque defensor 
quo malefactor ipse puniri deberet. Ad 
decus praeterea regni tui, praesentis privilegii

p. 200 

autoritate permittimus, ut de provincia Carniolae 
ducatum facias immediate tibi, et per 
te nobis et successoribus nostris et Imperio responsurum: 
et ut in Ducatu ipso cognatum 
tuum, fidelem nostrum, in Ducem valeas 
promovere, plenam tibi concedimus potestatem. 
Ad cujus rei memoriam et robur perpetuo 
valiturum, praesens privilegium fieri, et 
bulla aurea, typario nostrae Majestatis, impressa 
jussimus communiri, etc.

Cap. XXVII.

Exordium super gratiis faciendis.

Ut vota fidelium ad regum servitia et beneplacita 
principum animentur, vel augmententur: 
quia pia consueverunt liberalitate 
regnantes, justas eorum petitiones admittere, 
et ipsis manus munificas aperire.

Cap. XXVIII.

De eodem.

Favorabilis petitio supplicantium effectu 
debet pro sequente compleri: ut dum ea 
quae juste postulant promerentur, et ad 
fidelitatis obsequia magis eorum devotio accendatur, 
etc.

Cap. XXIX.

Recipit quendam in gratiam suam, remittendo 
ei offensas.

Tenore praesentium notum facimus universis, 
quod cum misericordia superexaltante

p. 201 

judicio, gloriosius reputemus offensis 
ignoscere subjectorum, quam eorum offensas 
ulcisci: attendentes supplicationem C. de N. 
se ad implorandum gratiam nostram humiliter 
convertentis: habentes quoque respectum ad 
sua fidei merita retroacta, quae impensa nobis 
ab eo servitia nostro conspectui repraesentat, 
nihilominus confidenter ipsum in redemptione 
offensae grata et utilia servitia nostro culmini 
praestiturum: dictum C. ad servitia et 
fidem nostram tota devotione conversum, in 
plenitudinem favoris nostri recepimus, 
consuete remittentes eidem omnem offensam 
et culpam.

Cap. XXX.

Privilegium libertatis, concessum quibusdam 
gentibus ad catholicae fidei unitatem conversis.

Fridericus etc. regibus, ducibus et principibus, 
marchionibus, et universis Christi 
fidelibus, Imperio Romano subjectis, 
gratiam suam et omne bonum. Ad hoc summi 
dispensatione consilii, prae aliis principibus 
obtinuimus monarchiam dignitatis, et 
Imperii Romani suscepimus diadema: ut etsi 
ad alia extrinseca debita solicitudo nos provocet, 
ad ea tamen, quae libertatis Ecclesia statum, 
et incrementum catholicae fidei promoverent, 
tanto specialius intendamus, quanto 
gratius inde Christo impartitur obsequium,

p. 202 

a quo fides coepit exordium, et per quem Imperialis 
gratiae recognoscimus unctionem. Hinc 
est igitur, quod per praesens scriptum notum 
fieri volumus universis praesentem paginam inspecturis, 
ad nostram nuper ex veridica fidelium 
insinuatione notitiam pervenisse, quod 
quaedam gentes in Septentrionalibus partibus 
constitutae, videlicet in Livonia, Escovia, 
Prussia, Semigalia, et in aliis provinciis convicinis, 
inspirante divina gratia coelitus, 
eo qui ubi vult spirat, expulsa de cordibus eorum 
superstionis caligine, cor carneum 
inducentes ab infidelitatis errore discedere cupiunt, 
et ad veri Dei cultum, et catholicae 
fidei [unitatem accedere sunt parati, ob illius 
tantum (sicut dicitur) differentes timorem, 
ne post susceptionem fidei,] per principes 
orbis libertates eorum ad servitutes onera 
deducantur. Cumque penitus censeamus 
indignum, et cunctis Christi cultoribus abhorrendum, 
ut libertas [quae per se res favorabilis 
est] privilegium et favorem, quae per 
fidem meretur, amittat, ea omnia praevenienda 
duximus de gratia speciali. Et ecce, 
quod universos et singulos eorum ad susceptionem 
catholicae fidei venientes, post susceptam 
fidem cum omnibus bonis eorum, sub nostra 
et Imperii protectione, [et speciali defensione] 
suscipimus, et praesentis scripti autoritate 
plenam eis et haeredibus eorum, intuitu

p. 203 

susceptae fidei concedimus et confirmamus perpetuo 
libertatem: nec non omnes immunitates 
quibus uti consueverunt, priusquam converterentur 
ad fidem. Eximimus insuper eos 
etiam a servitute, et jurisdictione regum, ducum, 
et principum, comitum et caeterorum 
magnatum, praesenti sancientes edicto, ut 
non nisi sacrae sanctae matris Ecclesiae, ac Romano 
Imperio, quemadmodum alii liberi 
homines Imperii, teneantur. Nullusque eos 
contra praesentis protectionis, defensionis, 
concessionis, et confirmationis nostrae paginam, 
impetere, molestare, offendere, vel 
eorum quietem turbare praesumat: quod qui 
praesumpserit, indignationem nostram et Imperii, 
se noverit graviter incursurum. Quare 
universitatem vestram hortando et rogando 
monemus, attentius exhortantes: quatenus 
praedictas gentes accedentes ad fidem, ob 
illius amorem , cujus intuitu et inspiratione 
ducuntur, qui eas denuo ad se 
vocat, benigne protegere, fovere ac tueri potenter 
ab incursibus malignorum, et ob reverentiam 
Imperii commendatas habere velitis: 
ut universos et singulos possimus exinde 
merito commendare.

p. 204

Cap. XXXI.

Exordium super gratiis faciendis conversis ad 
fidem noviter.

Consuevit innata consuetudo regnantium, 
excessus et merita subditorum justo pietatis 
examine, ac pia justitiae moderatione 
discutere, ut conversos pie recipiat, et 
conversionis ipsorum meritis, ac devozione 
pensatis, juste ad eos gratiam liberalitatis effundat. 
Habet enim in se gratiosa munera 
providentia principalis, ut et conversis 
subditis condescendat ad gratiam, et devotionis 
ipsorum zelum clementer et liberaliter prosequatur. 
Sane etc.

Cap. XXXII.

Concessio notariatus officii.

Notum facimus universitati vestrae, quod 
T. Tauriniensis, fidelis noster, juxta sacrarum 
constitutionem nostrarum tenorem 
examinatus, inventus fidelis, et de 
genere fidelium ortus, et sufficiens ad notariatus 
officium exercendum, est per nostram Curiam 
approbatus. Propter quod de ipsius prudentia, 
et fidelitate confisi, statuimus eum 
publicum notarium Tauriniensem: ut amodo 
in terra ipsa publice notariatus officium, ad 
honorem et fidelitatem nostram debeat exercere: 
recepto ab eo juramento fidelitatis, de

p. 205 

ipsius publici notariatus officio fideliter exercendo. 
Quare fidelitati vestrae mandamus, quatenus 
si in terra ipsa non est completus numerus 
statutus notariorum, nostris constitutionibus 
comprehensus, dicto T. fideli nostro, 
tanquam publico notario ejusdem terrae, 
a nostra Majestate statuto, de omnibus quae 
ad ejusdem notariatus officium pertinent, ad 
honorem et fidelitatem nostram decaetero 
intendatis.

Cap. XXXIII.

Recipit quosdam fratres cum bonis suis sub sua 
protectione.

Per praesens scriptum notum fieri volumus 
universis, quod frater Heinricus, domorum 
Militiae templi in Italia praeceptor, 
devotus et fidelis noster, Majestati nostrae humiliter 
supplicavit, ut domos in Imperio sibi 
commissas, fratres, familias et bona sua sub nostra 
et Imperii protectione, de nostra gratia 
recipere dignaremur. Nos igitur supplicationibus 
ejusdem praeceptoris favorabiliter inclinati, 
suae devotionis obtentu, domos praedictas, 
fratres, familias, et bona quae juste 
tenent et possident, sub nostra et Imperii protectione 
recipimus: speciali praesentis scripti 
autoritate mandantes, et firmiter inhibentes, 
sub poena gratiae nostrae, quatenus nullus sit, 
qui nominatas domos, fratres et familias, 
in personis, possessionibus et bonis suis ausu

p. 206 

temerario, contra hujusmodi protectionis nostrae 
tenorem, impetere, impedire, offendere 
seu molestare praesumat. Immo universi 
et singuli ipsum praeceptorem, fidelem et devotum 
nostrum, et fratres, cum domibus, 
possessionibus et bonis suis, habeant pro nostrae 
Majestatis reverentia commendatos. Ad 
huius autem protectionis nostrae memoriam, 
stabilitatem et firmitatem, praesens scriptum 
fieri jussimus, nostri culminis 
sigillo munitum.