Cofone, Egritudines tocius corporis, in «Collectio Salernitana», a cura di S. De Renzi, tomo IV, pp. 469-505, Napoli, Tipografia del Filiatre-Sedezio, 1856 (ristampa anastatica con premessa di A. Garzya, Napoli, D'Auria Editore, 2001).

p. 469

EGRITUDINES TOCIUS CORPORIS

  De cephalitico. — Stili officio executioni mandemus in exordio 
causarum precedentium singna et curas illius ardue passionis et 
horribilis que cephalica dicitur, ad alias transituri. Notandum tamen 
quod nisi mansurus fuerit dolor, et non unius mensis neque 
duorum tantum, cephalicus dici non debet. Nativitas ergo illius 
multifariam spargitur. Fit enim aut ex ira, aut ex calore, aut ex 
frigiditate et ex humoribus et multis aliis; sed, ut ista et multa 
alia omittamus, dicamus ad presens de illa que fit de humoribus. 
Dicit Galienus substantiam capitis IIII disponi humoribus, quod 
ita ostendit: in primis capitis prora sanguine disponitur, pupis 
vero flegmate dextra vero colera, sinistra possidetur a melancolia. 
Vide tamen quod multociens laborat quis privata causa, multociens 
remota; privata, quando in templo ipsius capitis materia 
est, scilicet in cerebro; remota, cum materia stomaci et intestinorum 
fumat in cerebrum. In primis de materia stomaci flegmatica, 
postea de aliis humoribus ibi contentis est dicendum. Cujus 
signa hec sunt: Dolor est interpolatus, oculi lipposi inveniuntur, 
facies livida et quandoque tumida apparet, urina alba et spissa. In 
principio tribuas eis oximel, ut flegma dividatur viscosum, et post 
cenam vomitum provocabis et eiciatur. His factis purgabis cum 
yerapigra Galieni, theodoricon yperiston. Si autem preposterum 
ordinem servaveris, non tibi factum arridebit. Medicina namque, 
a multitudine humoris suffocata, extinguitur, non potest operari, 
ut de calido ferro patet in cera. Facias eis in naribus infusiones 
de aurea alexandrina vel diacastoreo aqua frigida distemperatis. Sternutatorium 
postea de castoreo et euforbio vel do elleboro componas. 
Isti tales nec estum nec frigiditatem ferre valent; aliquando 
pro nimio dolore quasi mortui jacent; facias eis fumigium cum imbuto 
de laudano, pulegio vel sagapino vel asa fetida. Contingit istas 
multociens pro amicis vel sua ingluvie nociva comedere, unde nula 

p. 470

medicina istis est tediosa, de diacastoreis pillulis accipiant post comestionem, 
vel ipsum castoreum; pro ventris constrictione clisteri 
utendum est; imbeas benedictam vel catarticum imperiale seu theodoricon 
yperiston, distempera cum aqua et per clistere inicias. 
Dieta istorum sit tenuis et digestibilis, consideratis tamen causis 
dispositioni flegmatice competentibus. Multociens calore vel frigiditate 
vel aliis de causis fumositas stomaci collecta in cerebro dissolvitur 
et momentaneam infert passionem, cui repentinam facias 
medicinam: rosas, pulegium, olibanum in aqua bullias fumumque 
patiens per os et nares recipiat; vel gummum arabicum cum aqua 
rosacea bullias et liquefacta petra inducas fronti necnon et timporibus 
superpone; vel masticem diu mastices in ore, et cum bene 
masticatum fuerit, ad modum plagelle super timpora punas. Mulieribus 
vero quibus multociens contingit causa matricis hec egritudo, 
ita succurras: Mentastrum, sisimbrium aquaticum in aqua bullias, 
et fumum ipsarum recipiant per os et nares; aqua caput abluant 
et herbas superponant; vel ungant calidis unguentis et sic evaporante 
fumositate dolor cessabit.
   Veniendum deinceps ad illum dolorem qui habet fieri de materia 
contenta in cerebro. Isti purgentur yera pigra Galieni prius; 
deinde accipe sinapim et euforbium, tere et distempera in aceto 
et superpone capiti; vel staphisagriam aceto mixtam, idem facit; 
vel rade caput et ad solem vel cum testa arrogon vel pulegio inungas. 
Caput purgium facias de castoreo et euforbio vel de elleboro, 
vel aures puleginum intromissum multum confert, vel laurinum. 
Ad ultimum, omnibus istis non subvenientibus, ad cyrurgiam confugimus. 
Incidas enim venas capitis per quas fumositas ascendit 
caput que sunt in timporibua. Incidantur autem super timpora 
tantum ut lacerti non tangantur cum cauterio calido.
   Hac autem passio mulieribus evenit ex conclusione matricis, 
quibus hec sunt signa: negantur menstrua, occulos habent lipposos 
et semper humidos; in die quasi musce ante oculos volitare videntur, 
in nocte fantasias vident. Confestim purgabis eas cum theodoriton 
yperiston; de V in V diem facias eis tale suppositorium 
per naturam: Elleborum in vino bullias ad medietatem et colature 
mel adiunge bulliatque ad vini consumptionem et etiam donec mel 
transeat in duritiem; hoc facto suppositorium informa et suppone 
per predicta loca competenti tempore. Iterum accipe cicer erraticum 
et bullias cum vino et ipsios colaturam cum trifera sarracenice 
tribuas et multum confert; namque cicer erraticus duas habet 
proprietates quia constringit et menstrua provocat; si de ipsius apozimate 
suffumigetur, et etiam abluatur vulva, continuo stringitur; 
si decoctio eius cum trifera magna largiatur per os, menstrua 
provocat. Vel facimus eis suppositorium de theodoricon yperiston, 
vel pigra Galieni, bombace seu lana circumvoluta.
     De emigranea. — Item nonnulli laborant de materia flegmatis 
in aliqua parte stomaci collecta, illa pessima egritudine que dicitur 
emigranea. Dolor non est continuus, sed interpolatus; urina istorum 

p. 471

alba et spissa. Si autem materia fuerit in dextra parte stomaci, 
in eadem capitis parte collocabitur dolor, de sinistro similiter 
dico. Purgabis eos cum theodoricon yperiston statim, vel anacardino, 
vel yera pigra Galieni; vel dabis diacastoreum cum vino additis 
coloquintidis. His factis capitispurgium facias de pillulis diacastoreis 
factis de duadecim rebus: iterum galbanum, opopanacum, 
sagapinum, asam fetidam super carbones ponas, deinde per embutum 
in inferiori parte latum, superiori vero strictum, ut naribus 
sit idoneum, patiens fumum recipiat ut cerebrum confortetur et 
fumositas ibi coadunata dissolvatur et desiccetur. Vel tere gummam 
arabicam et in aquam mitte et cum inviscata fuerit, petiam 
intinctam super frontem et timpora pone; vel accipias tres predictas 
gummas, scilicet galbanum, sagapinum, opopanacum, contritas 
cum bolo commisce trite, et super frontem et timpora pone. Hec 
infirmitas postquam inveteraverit, et acredo naribus advenerit, 
tam gravis, ut nasus contrahatur, proculdubio incurabilis efficitur 
ideoque curam non adhibemus.
   Aliquando fit dolor iste de materia flegmatis existente in cerebro, 
cujus hec sunt signa: dolor continuus, urina istorum supradicte 
similis. Purgabis istos cum theodoriton yperiston vel anacardino 
vel yeralogodion; statim caput est radendum et pulegino 
infundendum; vel habeas elleborum album et in oleo bullias; demum colature 
ceram adiunge et caput inunge; auribus vero pulegium infondimus 
vel petroleum, aliquando per transiectorum, et multum juvat. 
Facias autem taliter ruptoria, calcem vivam cum oleo rosaceo 
vel violaceo distempera et in testa avellane positam liga super locum 
illum capitis in quo dolor adest. Dimitte per diem totam; sequenti 
vero die carne facta, corrosiva ponas, ut est pulvis hermodactilorum 
et vitreolum sive auripigmentum, demum corrosa carne 
aliquantulum cere rotundum intromittas more cauterii factum 
cum calido ferro; vel habeas elleborum tritum cum oleo rosaceo 
vel violaceo et eadem doctrina superponas. Flammula etiam trita 
et cum testa avellane superposita idem facit. Unguentum etiam 
de cantaridibus vel sole cantarides apponantur,  similiter vel apium 
risos tritum et superpositum eodern modo respondet.
   De pustulis in capite. — Contingit aliquos de hac materia pustulas 
in capite habere, quandoque molles, quandoque duras, inde albas. In 
primis purgabis eos cum yeralogodion seu yera pigra Galieni vel 
theodorito anacardino: deinde facias eis tale unguentum: elleborum 
album, lapatium acutum, aloen cum axungia conficias et ex eo pustolas 
inungas ante; cum rupte fuerint, statim ablue lexiva ut vomitus 
sequatur propter elleborum album, quia elleborum album talem 
naturam habet, si in vulnere ponetur, statim vomitum provocat. 
Vel facias eis psilotrum de calce intincta in auripigmento, ut nosti, 
et cum pilis fuerit spoliatum, congruis unguentis et ruptoris 
festines; hoc quidem facias mollbus pustulis. Ad duras pustulas 
auripigmentum cum lacte titimali distempera et superpone; ilico 
subvenit.

p. 472

  De epi1empsia. — Nota quod epilempsia de omnibus humoribus 
habet fieri, sed precipue de flegmate moveri asseritur. Oritur 
tamen in frigidis et multis humoribus habundantibus, precipue et in 
senibus et pueris. Non tamen nego quin et in aliis insurgat. Dicunt 
enim tres species esse illius: epilempsiam, cathalempsiam, analempsiam. 
Sunt et alie due species, in una quarum cadunt et sentiunt, 
in altera cadunt et non sentiunt. Illa in qua cadunt et sentiunt incurabilis 
est; signat enim naturam non esse intentam ad digestionem 
materie, et hoc concordat cum descriptione epilempsie, que 
sic describitur; Epilempsia est fumositas ascendens caput, occupans 
fantasiam, rationem, et memoriam, donec natura digerat obturantem 
materiam. In pueris duorum mensium, vel trium, vel eo 
amplius, nascuntur huiusrnodi egritudines propter nitmiam humiditatem 
et comedendi frequentiam; sed quia non locuntur que illarum 
sit cognosci non potest. Quibus ita provident Salernitane: opopanacem 
minutissime radunt et in cocleario ponunt, deinde lacte 
suo infundunt et ad commedendum tribuunt; fumigium etiam faciunt 
toti corpori de opopanaco, galbano, ammoniaco, sagapino et 
asa fetida, et multi liberantur. Interrogare debes eos qua ratione 
patiuntur, utrum a stomaco vel a pedibus eis incipiat. Si dixerint a 
pedibus, scias esse cathalempsiam; si a stomaco, scias esse analempsiam. 
Statim catalempticum liberabis iuxta Galienum sic: Tempore 
accessionis crura et tibias fortiter liga ne materia valeat ascendere; 
dabis eis opopiram, sive mitridatum, vel auream alexandrinam, 
seu diacastoreum, vel sancti Pauli potionem; vel facias eis 
de qua malueris pillulas et in pulvere cum mana ut amiritudinem 
perdant inicias, deinde tribues. Purgabis eos cum castoreo bene 
trito et reubarbara; dabis etiam eis castoreum bene tritum ad bibendum. 
Unguentum ad tibias ita facias: anacardos fortiter tere, 
et triture pulverem olibani, masticis adiunge, deinde ad medietatem 
bulli et cola. Si volueris, adde ceram et bonum erit; sin autem 
non cures, hoc nimis confert eis. Cum autem a stomaco incipit, 
aliquando humore, aliquando debilitacione nervorum, incontinentiam 
patiuntur et analempsia dicitur;  vel humore, prius utimur 
oximelle quod ita fit: radices feniculi, petroselini, apii, in 
aceto bullimus ad medietatem et in colatura mel ponimus: postea 
ad ipsius aceti consumptionem bullire facimus sicque usui reservamus. 
Dabis eis supradictas opiatas ad materiei consumptionem. Purgamus 
eos cum costoreo et reubarbara, pro debilitate nervorum 
dabis sanguinem draconis cum mumia balsamita distemperatum 
cum vino; et mirabiliter facit.
    De epi1empsia — Dictum est de catalempsia et analempsia, nunc 
dicendum est de epilempsia que habet fieri in juvenibus a XII usque 
ad XXV annum, quia a XXV in antea aut vix aut nunquam liberantur 
patientes epilempsiam. Nota quod supradiximus quia si cadunt et 
sentiunt, incurabiles sunt supradicta ratione. Videas autem complexionem 
et habitudinem pacientium et urinam, quoniam si alba et 
spissa fuerit bona erit; si vero alba et tenuis, malum significat, quia 

p. 473

materia rapta est ad inferiora. Isti laborant quandoque pro diversitate 
augmenti vel diminutionis lune. Considera enim ejus cursum 
per IIII ebdomadas et ita succintius poteris subvenire. Prima ebdomada 
ab ipso principio lune usque ad VIII dies computata, temperata 
dicitur esse; secunda caliditati assiguatur; tercia humiditati, 
quarta frigiditati. Cum ergo in frigida patiuntur, designatur nobis 
quia de nimia frigiditate et debilitate patiuntur, unde purgandi 
non sunt, sed confortandi. Cerebellis et rostris porcorum, pedibus 
et intestinis abstineant quia non bene nutriunt, testante Constantino 
Ova sorbilia sine albumine comedant, carnes etiam pullorum 
bene coctas; vinum aquatum accipiant, confortentur opiatis, non 
quibuslibet, sed congruis, ut mitridato, opopira et potione sancti 
Pauli et etiam diamargariton et gariafilato. Ungatur caput eorum 
pulegino vel muscellino, seu arrogon et similibus, et hoc in balneo 
fiat, ut virtutes confortentur. Patientibus in prima ebdomada ista 
eadem cura utaris, sed in secunda laborantes, que calida est, potius 
de colerica quam de flegmatica materia vexantur. Istos purgabis 
sic: sene, polipodium, anisum, feniculum et reubarbaram in 
aqua bullias et in colatura mirobolanos citrinos secundum supradictam 
disciplinam tribue; naribus ipsorum odorifera, moderate tamen 
calida, applices, ut mentastrum,  balsamitam, mirtum. Sternutatoria 
etiam similiter in caliditate temperata adjungas, ut de 
gariofìlo, cinnamomo et huiusmodi. Ponantur in balneo de malva, 
viola, sisimbrio aquatico, mirto composito in tina, ut eorum corpora 
resumantur atque vires ad materie digestionem et expulsionem 
et consumptionem sufficiant. Caput etiam in tali aqua in balneo 
abluatur. Potio sancti Pauli ad ultimum valet, nec alia aliarum 
est ita ut ista huic morbo consentanea, multi enim accepta sola ista 
liberantur. In tercia vero ebdomada, que humida dicitur, esse tamen 
affinitate coloris iudicatur satis epilempsia consurgit, sed hec 
cito curatur medico existente officioso circa ipsam. Dabis ergo ei 
yeralogodion et theodoriton, yperiston et yeram pigram Galieni. 
Istis autem diacastoreum utiliter dabis.
   De auribus. — Solet flegmatica materia ad aures descendere et 
quandoque surditatem, quandoque saniem parit. Hoc autem dico 
quod citius saniem facit sanguinea et colerica materia quam flegmatica. 
Flegmatica tardius ad putredinem venit; ejus enim signum 
est gravedo aurium et tocius faciei color lividus. Purgabis eos cum 
yeralogodion et theodoriton yperiston vel yera pigra, deinde puleginum 
infundas et petroleum, nisi febrient. Item spongiam in 
oleo bullias et expressam ita quod super illam partem jaceat applices; 
vel lanam carpinatam in oleo coctame et expressam inprimas 
auribus; lana piscium mollis ita parata idem procurat. Pulegium 
vel muscellinum oleum in cepulla calefactum, et auribus instillatum 
non parvum beneficium procurat. Item habeas absinthium, 
fenugrecum, malvam et brancham ursinam et in aqua bullias et 
fumum per embutum patiens auribus suscipiat, maturat enim et 
cito ad saniem ducit.

p. 474

   De oculis — Ista enim materia quandoque ad oculos tendit et 
diversars egritudines facit, utpote obtalmiam (sic), cataractas, maculam, 
pannum, cathetiam, eximium dolorem, et alia multa que 
difficile enumerare duxi. Notandum est tamen differentiam inter 
obtalmiam et cataractas: Illi quidem qui cataractos habent, de die 
in diem visum amittunt, nec patiuntur dolorem, et nichil in oculis 
apparet sicut in ilis qui obtalmia laborant, sed tantum habent lumen 
per totum; quoniam si hodie parum, cras vident amplius, 
sicque variantur; lacrimas emittunt et dolorem infinitum patiuntur. 
Purges eos a principio cum theodorito euperisto aut yera pigra 
Galieni; deinde caput purgium facias cum pillulis diacastoreis. 
His factis, lacrimas provocabis ut materia lacrimis expellatur. Accipe 
calcucemenon et fortiter tere et cum succo paritarie fortiter 
distempera et mitte in canna circumvoluta pasta, demum ad coctionem 
paste pone in furno; hoc facias ter, ad ultimum pulverem in 
oculis pone; illud idern tacere poteris de lapidibus calcis eodem 
modo paratis. Purgabis iterum cum pigra Galieni et pigra Alexandrina; 
aloe dupplicato idem facit; pillule epta        utiles sunt; 
ad nimium dolorem pulegium, rosas, masticum, ladanum et olibanuum 
in bona aqua bullias deinde per embotum patiens per nares 
fumum recipiat; valet multociens asa fetida vel diacastoreum naribus 
immissum. Ad ultimum ducas ad balnea et mirabiliter inungas 
caput pulegino aut muscellino, et ita liberabitur.
   De palpebris. — Quandoque nascitur caro intus palpebrerum substantiam 
et visum contrabit. Inverse ergo palpebra cum paritaria 
recenti carnem frica, pilos vero qui ibi fuerint tenasculis evellamus 
et sic liberabitur.
   De cura cataractarum. — Ad cataractas ita subvenius: facias caputpurgium 
de pillulis diacastoreis vel aurea alexandrina. Purgabis 
eos cum theodoriston yperiston, vel anacardino, vel yera pigra 
Galieni, vel pigra alexandrina, dupplicato aloe, facias etiam colliria 
qua generaliter oculis valent ex frigiditate patientibus: crocum, 
aloe, cerusam, sarcocollum tere et cum succo paritario distempera 
in pelvi donec ad spissitudinem veniat unguenti et sic penna oculos 
illine; probatum est. Item ut ad simplicia veniamus, sarcocolla 
cum vino distemperata vel ejus pulvis per se multum confert. 
Item pulvis margaritarum bene inter duo marmora tritarum pannum 
roditet et oculis proficit. Itern succus paritarie cum melle coctus 
idem facit. Item succus basiliconis, rute, olibani, piretri, urine 
pueri, in pelvi per IX dies dimitte, deinde quod succus tingit accipe 
et ad solem in minutissimam pulverem redige, cumque opus 
fuerit supersparge. Item habeas alumen rotundum et cum melle distempera; 
deinde stupa madida involutum sub prunis per totam noctem 
dimitte, mano cum camphora et succo paritarie distemperatum 
ad solem donec desiccetur dimitte; iterum terendo in pulverem 
redige, hoc enim pulvere utaris.
   De sanguine oculorum. — Contingit siquidem sanguinem indurari 
in oculis per duos annos, quibus ita medemur: ciminum in 

p. 475

subblissimum pulverem redige et cum farina tritici admisce eodem 
pondere, et cum succo rute distemperatis paniculos compone; 
deinde coque inter duas pastas et cum opus fuerit, paniculum 
calidum ex troasverso per medium divide, oculis apertis applica 
ut fumum oculi recipiant et calorem. Sanguis draconis cum 
unguento citrino idem valet.
   De rubedine oculorum. — Cum quidem oculi calore solis vel vicinitate 
ignis rubescunt, statim ita succurrimus: Cimarum rubi 
succus cum rosacea mixtus et panno superpositus multum confert. 
Succus solatri cum albumine ovi superpositus similiter operatur; 
etiam cime rubi albi cum albumine ovi idem faciunt; ypoquistidos 
eodem modo paratum juvat. Item sandali albi et rubei, gummi 
arabici tere et eum rosacea aqua distempera et panno infuso 
oculis superpone.
   De lippitudine. — Loccipitia est lippitudo dura qua mane oculos 
facit tenere clausos ita ut vix aperiantur; qua cum fit ex flegmate 
taliter curatur: rosas siccas in aqua bullies et calida colatura frequenter 
oculos laves. Si fuerit ex colera, frigidis utaris; vel aqua 
pluviali frigida idem fac.
   De eodem si pueris supervenerit. — Ad lippositatem puerorum 
vel aliorum,  oleo pulegino vel laurino vel muscelino caput inungas, 
deinde pulegium tritum et testa valde calefactum saccoque inclusum 
capiti superpone.
   De fluxu lacrimarum. — Ad fluxum lacrimarum caput purgium 
facias de diacastoreo et olibano, masticem, bolum cum succo rapistri 
distemperatum petia fronti superpone et timporibus; mire 
stringit. Cum circa noctem videre non possunt, de vena angulari 
que circa visum est sanguinem minuas, deinde cocturam ibi facias 
et sic curabitur.
   De pustulis in fronte. — Ex flegmatica materia pustule nascuntur 
in fronte que dure sunt et compacte et ad removendum difficiles; 
tamen ita removebis: in primis utaris ruptoriis usque ad vivum 
corrosivis, ad ultimum consolidativis. Ruptorium ita facias: 
auripigmentum cum lacte titimalli distempera, vel calcem vivam, 
vel cantarides in testa avellane super pustulas pone. Ruptura facta, 
pulverem hermodactilorum inicias vel pulverem galle, vel calcuccumenon, 
vel lepidos calcis, vel viride eris, quod cum aceto et ruta 
in pelvi componere novisti; dragagantum ad ultimum, masticem, 
mirre, aloen, singillatim tere et commisce; deinde intromitte 
et miro modo consolidat; vel mastix cum aloe cum rosis, vel olibanum 
cum aloe, idem faciunt.
   De casu ciliorum et capillorum. — De casu ciliorum necnon et 
capillorum dicendum est, quod aliquando caliditate, aliquando, ut 
novisti, frigiditate fieri habet. Cum ex caliditate, cutis calida sentitur; 
quando ex frigiditate, frigida. In primis serpentis nigri caudam 
et caput incide et in patella cum oleo coque et unguento tali 
crebro cilia et caput inunge. Item in olla nova bene accensa anguillas 
uritas in pulverem redige et distemperato cum oleo et melle 

p. 476

superciliorum loca inunge. Item pulvis ladani combusti cum oleo 
vel melle idem facit, vel caro marina similiter operatur. Omnium 
leguminum genera et cum frumentis pulverizata et cum oleo et 
melle distemperata idem faciunt.
   De rubore in facie. — Rubor in facie aliquanda de sanguine, aliquando 
de colera fit, quandoque ex utroque commixto. Si fiat ex 
sanguine, quod nimio rubore dinoscitur, adhibebis flebotomum vel 
curas post occipitium; mulieribus autem sanguisugas apponas. Ex 
colera vero, quod nimio splendore cognoscitur, ita succurrimus:
sandalos albos et rubeos cum camphora tere et cum aqua rosacea 
distempera; deinde panno intincto sepe superpone.
   De pustulis in facie.  — Contingit quandoque ex colera et sanguine 
pustulas nasci in facie, in quarum principio lapatium acutum 
cum aloe tere et pone, vel argentum vivum cum axungia porcina, 
vel scrofina exagitando commisce donec in unum corpus transeat. 
Postea vero senetiones in tali axungia tritos in facie collocabis. Si 
autem inveterate fuerint et dure, nisi eradicentur curari non poterunt. 
Rumpas ergo ruptoriis, corrodas postea corrosivis fero usque 
ad os; deinde consolidativis utaris et cum superius ruptoria 
dicta sint ad presens tale componimus: auri pigmentum, ammoniacum, 
git,       panem porcinum, alumen rotundum, tere et gallico 
sapone distempera et locis utere predictis. Notandum autem si 
contingat pustulas ex sanguine ortas aperiri, esse saniosas, ex colera 
vero generatas, propter siccitatem apertas, sine sanie permanere.
\*
   De eodem. — Contingit nonnumquam minutas pustulas cum rubore 
viris et mulieribus oriri. Statim tartarum in stupa madefacta 
involutum nocte sub prunis, mane quidem nitido vase repone atque 
per duas noctes sub divo manere sine; deinde cum eo faciem 
line. Vel accipe calcem vivam et misce cum axungia gallinaceca vel 
anserina et oleo roseo nostro, et ex inde faciem line quoad sanetur.
   De eodem. —  Si pustule fuerint albe, purga eos yoralogodion vel 
theodoriton yperiston, et statim recedunt: et quia iste pustule multociens 
adveniunt et recedunt, utaris ruptoriis et curas supradicta 
disciplina. Vel tartarum, ut dictum est, in ignem dimitte, post in 
malo terre concavo pone ad ignem et de tali pustulas unge et liberabitur.
\*
   De coriza. —  Decurrit humor flegmaticus ad nares et facit corizam. 
Antique corize non assignamus curam, sed nove ita providemus: 
Pulegium, olibanum in aqua bullias et capite velato fumigium 
per os et nares attrahatur; hoc facto sternutatoria subsequenter 
de elleboro albo vel euforbio vel staphisagria provoces.
   De uva  — Quandoque fluxus iste uvam gravat eamque jacere 
facit. In principio utaris gargarismatibus, ut de sinapi trita et cum 
aceto calido et melle permixta,  vel de staphisagria, vel de piretro, 
vel de olibano per se aut commixtim, ut de staphisagria aut 
olibano vel qualibet aliarum. Caput etiam calidis unguentis inungues; 
hoc facto, levabis uvam iacentem cum instrumento ligneo 

p. 477

vel picariolo aut aliis quibus nosti; ad ultimum disciplina tua obtures 
ipsam. 
   De asperitate vocis. — Decurrit etiam ipsius humoris fluxus usque 
ad tracheam arteriam vocisque asperitatem facit; sed tunc diaolibanum 
tribuas vel pillulas que recipiunt olibanum, castoreum, 
miricem; cum melle distempera et istud electuarium tribuas cum 
vadis dormitum; quod si humor iste in soliditatem nares obturando 
versus fuerit, ita subvenies: oxiracroceum cum alumine permixtum 
vel tartaro magdalionibus factis naribus admoveantur.
   De polipo. — Nascitur ex isto humore quedam caruncula in naribus 
que indurata in polipum transit; quam si volueris curare, 
utaris ruptoriis, deinde corrosivis ad ultimum consolidativis; auripigmentum 
cum lacte titimalli distempera et super polipum pone; 
similiter rumpit cedria cum lacte eodem vel calx  viva; deinde 
corrodas cum hermodacetilibus vel galla seu viride eris quod nos 
componimus. Ad ultimum consolides cum simphito, aristologia rotunda, 
vel cum aloe vel cum olibano.
   De fetore narium. — Contingit etiam sepe quod nares fetent cum 
scissuris in partibus infimis. Purges eos cum theodoriton yperiston; 
dabis auream alexandrinam ad confortandum; inunges cum 
unguento citrino rimas. Si autem habuerit ulcera in naribus ex 
quibus fetur oritur, purgabis ulcera cum mulsa, deinde consolides 
ea cum desiccativis et glutinativis supradictis. 
   De scissura labiorum — Accidit multociens scissura in labiis cum 
minutis vermiibus; sed ut vermes cadant semen jusquiami, cassula 
intromissum super calidum ferrum ponas; deinde patiens fumum 
recipiant et sic liberabitur. Sed ut scissure claudantur, nitrum, fabam 
nigram, stercus asinum equali pondere combures, et singulis 
diebus, prius tamen labiis melle inunctis, pulverem supersparge.
\*
   De eodem, si in pueris fit. — Scinduntur etiam labia in pueris 
aliquando casu, aliquando aliqua extrinseca causa. Hec est cura: 
duas acus ex transverso inducimus per labia filoque ligamus, deinde 
pulverem cinnamoni superspargimus et sic consolidantur.
   De gingivis. — Humor autem flegmaticus quandoque decurrit 
ad gingivas et putridas facit, vel cancerosas, vel sanguinolentas. Ad 
sanguinolentas flebotomabis venas que sub lingua habentur et sic 
evadent. Si autem fuerint comeste, ut mala etiam caro corrodatur, 
alumen supersparge; qua comesta consolidativis utaris et desiccativs, 
scilicet pulverem ossis olive supersparge vel ossis dactili 
vel corticem maligranati cum cinnamomo trita; mire prodest; 
folia levistici agrestis cum sale trita subtiliter operantur. In palato 
autem aliquando calore, aliquando calido cibo excoriationes fiunt; 
habeas confestum licium et cum rosacea aqua distempera et ad mansionem 
inunge.
   De lingua usta. — Ad linguam ustam cerusam cum camphora 
tere et aqua rosacea distempera et in ore teneat;  vel mitridatum 
cum aqua rosacea distempera et diu in ore teneri precipias; si fuerit 

p. 478

contracta ex plenitudine nervorum vel incrossata, filo subliga 
et sic curabis et gargarismatibus utaris ut supradiximus in uve 
passione.
   De dentibus. — Humor iste flegmaticus ad dentes descendit et nimium 
parit dolorem. Statim pulegium, olibanum et ladanum diu 
bullire facias et paciens fumum per os et nares recipiat. Item forte 
acetum cum pulvere gallarum diu bullias; deinde patiens calidum 
in parte doloris teneat et sic dolor mitigabitur. Caput purgium 
eis diligenter naribus applicatum prodest. Quidam ponunt 
paulinum super dentes et timpora, et confert eis. Scabiosa trita et 
superposita dentibus dolorem fugat. Vel in vena pulsatili iuxta timpora 
usturam facias cum sulfure ibi posito et candela succenso. 
Contingit sepe mulieribus que cerusa faciem liniunt quod gingive 
fortiter corroduntur, quibus sic providendo inungo: psilotrum siccum 
cum pulvere cinnamomi mixturn et gingivis inmissum sanat 
et cicatrizat. Si forte dentes ceciderint, intromittas et masticem 
tuis dentibus tritum quasi emplastrum super eos pone et consolidabuntur. 
Sed hic pulvis vehementer consolidat: recipe simphitum, 
gallas, cinnamomum, masticen et olibanum, in pulverem redige 
et inter dentes super gingivas fortiter imprime.
   De arteriacis. — Arteriaca passio ex flegmate, vel melancolia , 
vel colera nascitur; sed cum ex flegmate nascitur et melancolia, 
satis excreant, ex colera vero non, sed habent raucedinem cum vocis 
debilitate. Sic ergo provideas cum de flegmate oritur et melancolia: 
cum urina eorum alba fuerit et tenuis, primo loco inungas 
collum butiro vel dialtea et purgabis eos cum yera pigra Galieni; 
deinde fac eis gargarismata de staphisagria et piretro vel de 
unoquoque per se cum aceto fortissimo et melle. Caput purgium 
omni passioni capitis aptum iuvat arteticos ex tali materia: recipe 
euforbium, piretrum, staphisagriam, sinapim, elleborum album, 
mirre, masticis, olibani, terebintine, resine, omnium X ana ÷ II, 
conficiantur cum aceto et teneat patiens in ore et masticet ut masticen, 
et postea servare poteris per annum et uti eo. Accipiant 
pillulas ex V supradictis compositas, videlicet olibano, mirra, castoreo, 
jusquiamo et opio. Si ex colera fuerit, similiter de dialtea 
vel butiro conficias eis pillulas cum visco, psillio, dragaganto, gummi 
arabico et seminibus portulace, malve et citoniorum, papaveris 
albi, lactuce, scariole, portulace et similium; facias dragagantum 
quasi de nihilo; sic dragagantum in aqua pone et mane per 
pannum cola et in colatura illa gummi cum amido tritum pone et 
utere; poteris etiam addere supradicta semina. 
   De synancia.  — Flegmatica iterum materia et sanguinea facit 
in faucibus sinantiam. De dialtea vel butiro partes extrinsecas mollire 
facias; poteris uti minutione sub lingua et scufas post occipitium 
ponere. In ore mel rosaceum teneant ut mundificetur e putredine 
locus. Si fuerit sinantia que circa tracheam locum parat, 
similiter minutionern facias, provoces gargarisma de mitridato vel 
tiriaca cum vino distemperatis; caveas ab aliis gargarismatibus ne 

p. 479

multa materia decurrat ad locum dolentem. Pro cibo dabis sorbilia 
et hujusmodi, linunges dialthea vel butiro; hoc enim cito 
interficit vel cito curatur.
   De aliqua re in        ysophagum — Aliquando spina vel os 
vel aliquid simile ysophago adheret et multociens extinguit hominem. 
Lignum quoque flexibile et levigatum cito procures et per 
ysophagum intromittas. Prius tamen caput te ligni, ne valeat excoriare, 
pinnum subtilem oleo inunctum circumligabis.
   De scrophulis — Materia flegmatica ad gutturis concavitates vel 
aliorum membrorum scrophulas gignit. Potius tamen in flegmaticis, 
tam in viris quam in mulieribus, oriuntur quam in aliis. Purgabis 
eos cum theodoriton yperiston, vel yera pigra Galieni, seu 
theodotrito anacardino, vel yera pigra Galieni. His factis, confortandum 
est cerebrum, ne defluant humores, cum aurea alexandrina, 
opopira; tamen singulis diebus quandoque pillulas accipiant 
de diacostoreo compositas; deinde insistendum est unctionibus et 
crebris malaxationibus; quibus mollificatis oleo in maloterre concavo 
bene bullito inungito scrophulas dabisque eis pulverem de coloquintida 
cum vino jejunis, vel pulverem dragontee cum ovo. Potio 
ad scrophulas que in Antidotario invenitur multum prodest si 
fuerint indurite, ita quod istis beneficiis non obtemperentur: squillam, 
elleborum nigrum et rafanum teras et more emplaustri super 
scrophulas pone, ita dissolvit quod eas poteris manibus exprimere. 
Item tapsiam in oleo bullias diu oleumque illud bene colatum auri 
patientis loci infunde; non solum ad scrophulas, verum etiam ad 
illa apostemata que in artubus vel in articulis dura nascuntur, multum 
prodest. Euforbii unius denarii pondus tritum cum sorbili ovo 
datum juvat multum; et notandum quod sic datum euforbium vel 
factum instat stomaticis cunctis glutinosis ex flegmate.
   De bibilione sanguisusarum. — Notandum iterum quod multociens 
quis potat equom in qua sanguisuge sunt que gutturi adherent; 
sed ut removeas, aquam valde salitam vel acetum bene salitum 
ad potandum tribues.
   De tussi. — Ex tali materia tussis dicitur procreari: quandoque 
caliditate, quandoque frigiditate cerebrum dissolvitur et ad tracheam 
arteriam decurrens materia tussim facit. In estate tussientibus 
ita succurras: fumum recipiant de pulegio et rosis in aqua 
bullitis; aquam etiam frigidam superspargant caput; si colerici fuerint, 
etiam naribus attrahatur et liberabuntur. Fomentum etiam 
facias de malva, rosis, violis; dabis dragagantum nostrum vel diameos 
ut pectus humectetur et materia tussis liberius expellatur. 
Dabis juxta mansionem mel dispumatum cum vino calido ut locus 
mundificetur. In hieme vero fumigium facies de pulegio, ladano, 
rosis et olibano in aqua bullitis. Inunges de pulegino, aut laurino, 
vel muscellino, vel dialtea, seu butiro pectus; facies fomentum de 
cinere et mirto simul, scilicet de lexiva; utantur ptisana; si non 
excreaverint, sirupum acetosum tribuas; dabis vinum juxta lectum 
in quo bullerint ruta, ciminum, zinziber, mel; de electuariis que 

p. 480

desiccent materiam dabis, diaprassium, diaciminum nostrum 
et similia.
   De asmaticis. — Asmatis IIII species sunt, videlicet anhelitus, 
dispnia; sansugium et ortomia. Exordium autem istorum multimodum 
est, aliquando frigido cibo et potu, aliquando caliditate, 
quandoque compressione, quandoque flegmatica materia distillante 
a superioribus ad canales pulmonis et opilante, cui nunc 
insistimus. Raro autem hec passio nisi de materia flegmatica fit; in senibus 
propter flegmatis copiam magis quam in aliis urget. Inungas 
ergo pectus dialtea vel pulegino; unctiones quidem ex sanguine ursi 
vel apri seu alicujus animalis viventis ex rapina nimis juvant. Purgabis 
eos cum theodoriton yperiston vel yera pigra Galieni. Accipiant 
pillulas singulis diebus de theodorito compositas vel de pigra. 
Prodest eis visibiliter oximel squilliticum crebro usitatum. 
Carnem quoque fasiani et vinum forte bibant, vel ter in mense ad 
saturitatem accipiant et statim vomant; vomitus cum penna madida 
provocatus pro eis facit. Solent molti squillam terere minutatim 
et in sartagine terrea cum sagimine et farina componere pastillos 
et asserunt prodesse. Ex parte nostra istas facimus eis pillulas: 
ex fustis titimalli ÷ I, mastix ÷ s, reubarburi ÷ s, aloe ÷ I et s, 
tere et cum vino distempera et informa pillulas. Utantur tenui 
dieta et digestibili; a potu abstineat pro posse; et nota quod urina 
tenuis et alba materiam confirmatum ostendit; alba et spissa, 
citam solutionem. De electuariis accipiant diaprassium, diaciminum 
nostrum, diairis, diacalamentum et similia. Pueri qui in hac 
passione sunt, medicinas istas accipere nequeuntes inungantur ursino 
sanguine, et quicquid comedunt, sive far sive aliud, sagimine 
tali condiatur.
 De pleuresi et peripleumonia, et primo de perip1eumonia. — Aliquando 
ex tali decursu juxta pulmonem materia flegmatica peripleumoniam 
facit, juxta costas pleuresim. Urina in peripleumonia 
turbolenta est, neque rubea neque rusa, sed inter utrumque colorata. 
Statim minutio fiat de vena mediaria et bono atque calido aere 
cum prunis sine fumo collocentur. Inungendi sunt calidis unguentis, 
ut dialtea, marciaton, arrogon, pulegino. Dieta eorum ptisanum 
est amigdalarum et pineis, fermenturn cum lacte amigdalarum 
furfuris lotura; far possunt accipere do ordeo cum lacte amigdalarum. 
Fac eis diadragagantum sic: dragagantum pones in aqua rosacea, 
mane cola et in colatura zinziber, passas amigdalas pone et 
pineas et isto elcetuario utantur quoniam mire prodest. Si comparuerit 
apostema usque ad XI diem mel cum aqua calida tribues et 
ad potandum et ad pectoris mundificationem; a XV die in antea triferam 
magnam, diaprassium, diairis et similia possunt accipere; 
caveant a purgatione et frigore. Hujus autem passionis hec sunt signa: 
dolor tocius thoracis, et puncturam patiuntur super sinistram 
mamillam cum dolore scapularum tocius partis ipsius; febre acuta 
non deficient; difficultatem inspirandi et respirandi patiuntur; frigida 
desiderant; tussiunt minutatim; spumosum excreant; gene 

p. 481

eorum rubent; supini jacere nequeunt; huc et illuc frequenter se 
vertunt.
  De pleuresi. — Pleuresis habet fieri quandoque in dextra parte, 
quandoque in sinistra. Quando fit in sinistra parte, guper dextrum 
latus esse non possunt, et e converso si luerit in dex tra. Urina istorum 
spissa et satis intensa, circa superficiem livida; hec autem passio 
ex omnibus humoribus movetur et omnibus temporibus; fit autem 
ex fluxu cerebri, namque cerebrum caliditate dissolvitur, frigiditate 
constringitur, et sic humores qui ibi sunt exire coguntur 
qui a cerebro venientes in costis mollibus colliguntur et pleuresim 
generant; unde si urinam habuerint spissam usque ad XI diem, et 
materia per urinam purgetur, bonum nunciat. Collectione perseverante 
cum dolore, si urina in VI die attenuari ceperit, malum. 
Item si diarria usque ad III diem vel IV supervenerit, bonum, si 
ab VIII vel VIIII inceperit, sinistrum. In vere, cognita egritudine, 
flebotometur de vena mediano illius brachii cujus pars patitur; tamen 
secundumn Constantinum facienda minutio per antipasim; multociens 
sola minutio liberat eos. Ponantur juxta ignem sino fumo 
ut calidum attrahat aerem; inungatur dialtea, butiro et calidis unguentis; 
usus vini et aque frigide interdicitur eis; amidum possunt 
comedere, et jus furfuris et ptisanum accipiant in quo sint pinee 
amigdale; vel ita facias: gallinam in aqua usquequo caro ab ossibus 
separetur decoquas et aqua colata pulmentum eis componas cum 
amido et similibus. Si fierit cum tussi, significatur tibi quod materia 
nondum cessavit fluere. Constringas ergo reuma hoc modo: 
masticem, olibanum, sanguinem draconis et bolum teras et cum 
succo rapistri seu oleo rosaceo vel aqua rosacca et plagellis intinctis 
super frontem et timpora pone. Pro insompnietate utaris sompniferis 
prout scripsimus in acutis. Istis proprie valet diadragagantum 
quod fit de aqua dragaganti, amido et gumma arabica et similibus. 
Si transierit in empima, poteris eos ampliari dieta visitare, 
ut gallinis bene coctis et vino temperato et hujusmodi. Dabis 
etiam reubarbaram tantum in estate, si contingit tempus; cooperatur 
ad sanitatem. In hieme et autumpno pro frigiditate temporis 
magnum facias ignem ut juvet ad maturitatem. Notandum est quod 
si collectio in dextro latere fuerit, urina erit spissa et valde intensa; 
si vero in sinistra fuerit, urina erit spissa et minus intensa. Item si 
urina hodie fuerit rubea et spissa, crastina vero fuerit tenuis, significat 
alienationem affuisse. Si autem fuerit tenuis et alba, mortem 
minatur. Aliquando contingit collectionem perseverare in materiam; 
accipias statim semen lini et fenugrecum et in aqua bullias 
atque calidum ter vel quater in die petia inductum superponas 
quoad maturetur. Dietentur cum ptisano et lacte amigdalarum 
atque colatura furfuris. Constipantur aliquando nec medicina purgari 
possunt. Accipimus esulam et cum ordeo et aqua bullimus, 
postea colamus et colaturam illam cum quolibet dulcore largimur, 
vel damus mellicraturn et nichil ita purgat ulcera. Aliquando tussiunt 
et vix reiciunt; accipimus marrubium, ysopum, pulegium, 

p. 482

calamentum, ex quibus cinerem facimus, et cum ipso cinere facimus 
lexivum et tali lexivo utuntur in estate cum syrupo, in hieme 
cum melle.
   De empicis.— Empici nonnunquam de pleuresi et peripleumonia 
fieri habent; quod si fuerit cum magno calore, transeunt in ptisim 
et vix curantur; sine calore, bono existente opifice, cito curantur. 
Dabis ergo eis singulis diebus ptisanum cum amigdalis et pineis. A 
frigiditate coveant quoniam inimica est pectori; a carne pingui similiter, 
quoniam nocet omnibus vulneribus nec consolidare permittit. 
Fasianos post maturitatem possunt accipere et pullos; farina 
ordei cum lacte amigdalarum eorum sit dieta, miro modo valet; et 
nota quod diacodion liquidum factum cum ptisano singulis diebus 
oblatum liberat eos. Minutione sepe utaris; materia ista non purgatur 
fluxu sed urina vel minutione vel sputo. Inunctiones facias 
de dialthea, butiro, pulegino et similibus. Pro dolore capitis, ut 
etiam apostema ducatur ad maturitatem, farinam ordei cum fenugreco 
in aqua oleo bullias et petia superponas; vel fenugrecum et 
semen lini, folia jusquiami cum oleo frixa idem procurant; spongia 
in oleo bulliat vel lana dolorem sedant et maturant; malvaviscus 
cum oleo bullita similiter parata huic cause congrua est.
   De singulto. — Singultus est spasmosa stomaci dispositio, aut 
nimium repleti vel inaniti, seu aliqua mordicatione incitati. Singultus 
quidem alius ex inanitione, alius ex repletione; ex repletione 
humorum ita curatur: acetum, oleum, mel et salcin simul bullias 
et hoc bibant usque ad sanitatem.
   De emathoicis. — Pro sanguinis vomitu vel fluxu, quod contingit 
ex ruptura vene vel ex reumate a superioribus descendente et 
sanguinem, velut aqua oleum, ad superiora impellente, sic facere 
consuevimus: athanasiam cum aqua pluviali distemperatam damus 
vel diaolibanum, et stringit eum. Mirobolana et dragagantum combusta 
et pluviali aqua distemperata vel aqua de gummi arabici ebibita 
mire stringit. Item aliud, mumia triturata et cum lacte mulieris 
distemperata sedat fluxum; succus plantaginis idem facit. Pulvis 
lanceole cum pluviali sumptus vel cum aqua in qua gummi bullierit 
arabicum, valet; sanguis draconis, bolus multum valet.
   De vermibus in ventre. — Solent in ventre nasci quidam vermes 
longi qui cinguli vocantur; habentes infinitum dolorem patiuntur 
circa ventrem et potius quando sunt jejuni, et egerunt vermes minutos 
instar seminis cucurbite. Mulieres Salernitane vinum forte 
accipiunt, et hec trita, scilicet ciminum, piper, semen laureole vel 
ejus radicis corticem, vel corticern arboris maligranati, et cum 
aqua marina vel salsa bulliunt ad medietatem, postea colant et tribuunt. 
Nos autem damus yeralogodion cum aqua pluviali; nulla 
melior est.
   De lumbricis. — Pueri et juvenes lumbricos patiuntur; in senibus 
non facile curantur propter frigiditatem. Lactantibus obrotani 
pulverem cum lacte mulieribus damus et liberantur. Omnibus istud 
facimus: farinam lupini cum succo absinthii distemperamus, et pectia 

p. 483

super umbilicum ponimus; item farina lupini cum aloe et succo 
absinthii posito et superponitur loco. Item stercus bovinum cum 
lacte vel aliqua re datum necat eos. Multociens in stomaco fiunt; 
ut ergo vomantur necesse est; farinam lupini et aloes cum felle taurino 
distempera et stomaco superpone. Item centauree minoris succus 
vel pulvis datus quolibet modo omnibus etatibus facit. Si fiant 
circa anum, quod ejus pruritu cognoscitur, theodoriton yperistom 
excludimus. Item cortili cervinum combustum cum piretro et centinodia 
prodesse asserunt. Illud autem nostrum non tradas oblivioni, 
quia non est omnibus inferius.
   De dolore ventris. — Dolor ventris aliquando ex  ventositate fit, 
aliquando ex humore. Evenit pueris, juvenibus et aliis, sed vitio 
epatis vel splenis in viris, mulieribus vitio matricis. Viris dactilos 
in vino coquas et colaturam calidam tribuas. Item rutam, ciminum, 
zinziber in vino bullias ciusque apozima trihuas ad potandum; tegula 
etiam calida super ventrern posita multum juvat. Pueros vero 
et magnos unctionibus calidis liberas, oxiracroceum vel ceroneum, 
nimis juvat. Mulieribus crispellas facias de salvia, paritaria vel ruta 
vel artemisia cum oleo et farina, eisque tribuis ad comedendum, 
et etiam supradicta multum juvant. Dietentur digestibilibus cibis 
qui ventositatem non generet, ut sunt pulli, caro porcina et arietina 
annualis; tamen illam carnem comedant que ossibus adheret.
\*
   De yliaca passione. — Incurrunt isti iliacam passionem, id est 
cum dolore fluxum ventris sanguineum; unde prius stomacus confortandus 
est cum gariofilato vel diamargariton vel diaprassio vel 
attanasia; et si dederis a principio, magis proderit. Trifera magna 
quantum huic passioni valeat manitestum est.
   De dolore ventris ex potione.— Dolor ventris accidit ex potione in 
stomaco vel in intestinis flegmate coadunante, et propter magnam 
opilatione ab intestinis ad exteriora exire non valente. Ducatur 
statim eger ad balneum et aquam calidam potet; quibus non subvenientibus, 
clisteribus subvenias.
   Cura de morsibus lumbricorum — Ex morsibus lumbricorum similiter 
venter dolet, quod cognoscitur ex mordicationibus ventris; 
quo comperto, absinthium et centauream minorem in aceto forti 
bullias, et spongia intincta sepissime loco dolenti superponas.
   De ventositate. — Item ex comestione rapistri exosa nascitur ventositas 
que membra distendendo intolerabilem dolorem ventris procurat; 
confestim stercus bovinum in aceto bullimus et petia dolenti 
loco superponimus et sepe mutamus. 
    Item de eodem. — Item ex comestione cujusdam piscis qui barbus 
dicitur ventositas generatur et dolorem infert, cui sic obviamus: 
oleum cum sale bullimus et in eo spongiam intitigimus et dolentem 
locum sepe visitamus.
   De dissinteria. — Amplius dicendum est quidem de dissinteria 
que tria loca dicitur occupare, stomacum et gracilia intestina 
et alia inferiora. Cum autem de materia patiuntur stomaci, hec sunt 

p. 484

signa: dolorem patiuntur illius partis et nausiam. Istis enim virtuosis 
existentibus, vomitum de supradictis faciamus ut materia ventrem 
irritans expellatur. Nolentibus vomitum, damur triferam sarracenicam 
vel electuarium laxativum vel oxi laxativum vel mirobolanum 
citrinum et in momento sanant eos. Debilibus existentibus, 
supradicta non damus, sed constrictivis juvamus, ut diocodion et sirupo 
facto de succo mirtillorum. Si autem succum non habueris, 
mirtillos siccos, sanguinem draconis, bolum, aratillos, id est grana 
uvarum, balustias et similia constrictiva teras; deinde bullias et 
in colatura sirupum facias. Comedant similam cum lacte amigdalarum; 
potent aquam in qua bullierit gummi arabici et bolus; quandoque 
vinum accipiant temperatum ad confortationem nature; sirupum 
de succo sorbarum vel sorbe multum valent. Facias eis emplastrum 
super stomacum de sandalo albo et rubeo, colofonia, bo.o, 
mastice, sanguine draconis, sumac, balaustia, cortice maligranati, 
granis uvarum, sorbarum; his tritis distempera cum succo plantaginis 
et albumine ovi et petia stomaco superpone.
  De secundo genere dissenterie. — Secundum genus dissinterie, 
quod in gracilibus intestinis consideratur, his signis comprehenditur: 
dolor sentitur sub stomaco; appetitum amittunt; sitim magnam 
patiuntur propter siccitatem colere existentis in gracilibus 
intestinis. Isti autem non curantur. Non ergo labores propter infamiam.
\*
   De tercio genere.— Tercium genus est quod in inferioribus intestinis 
fieri habet; dolore loci discernitur; sed notandum quod patientes 
emorroidos emittunt sanguinem vel saniem sicut dissinterici; 
sed his modis cognoscitur; dissinterici stercora mixta emittunt 
cum sanguine vel sanie. In emorroidos prius assellant plura
stercora; ultimo autem sanguinern fundunt cum magno conamine. 
Dieta eorum sit perdigestibilis, ut simla farina ordei vel amidum; 
mala maciana vel pira vel citonia elixa utiliter possunt accipere; 
vinum quod potaveriunt sit temperatum cum aqua de gummi arabici; 
bibant cum terreis vasis noviter factis, quibus uti poteris loco
boli si defecerit. Parvo in eis existente calore, purgabis cum trifera 
sarracenica laxativa, vel oximelle laxativo, seu electuario frigido 
laxativo. Si calor fuerit augmentatus, mirobolanos dabis citrinos 
cum decoctione capilli Veneris, ceterae violarum; cum dederis 
ei circa noctem comedere, post cenam ut venter ecacuetur reubarbara 
et sene cum trifera vel electuario frigido vel oximelle simplici 
componas eique ad mansionem tribuas. Hoc facto, ad clisteria 
recurrendum, primum facias ita: corrigiole,       balaustie 
corticem cum cinnamomo bullias in aqua et colaturam cum 
melle iterum bullias et per clistere inicias. Mundificatis autem vulneribus 
aliud clistere facias constrictivum, sicut bolum, sanguinem 
draconis, sumae, et omnia que noveris constrictiva in aqua bullias 
et in tali aqua athanasiam distempera simpliciter, aquam supradictam 
per clistere inicias.
   De eodem — Aliquando in stomaco et intestinis majoribus similiter 

p. 485

patiuntur, quod poteris cognoscere ex dolore utriusque loci; 
hoc experimentum memorie comprimas quoniam isto multi curati 
sunt: psillium combure, et cum aqua pluviali vel apozimate constrictivorum 
tribuo, et tali modo statim liberantur.
   De diarria. — Diarria fit multis modis, vitio humorum a superioribus 
ad stomacum decurrentium, aliquando coloris naturalis defectione. 
vel ex frigiditate spiritualia mortificante; fit omni etate,
tamen in senibus magis viget propter habuntantem frigiditatem et 
humiditatem. De cura ergo coruna prius diceudum est, de aliorum 
autem post dicturi: yera pigra Galieni sine scamonea liberat eos:
utaris calidis unctionibus circa ventrem, ut marciaton, arrogon, 
dialtea, pulegino oleo; facias eis emplastrum de odoriferis specibus 
sic: accipe cardamomum, cinnamomum, gariofilatum, galange, 
storacem, et in colatura aceti in quo fuerit amoniacum distemperatum 
trita pone, deinde aliquantulum bulliant cura colofonia; ad 
ultimum petiam super stomacum et ventrem pone, vinum potent 
odoriferum. Dieta eorum sic de cibis constrictivis, ut de simila, 
farina ordei et vitellis ovorum in aceto assatorum, sorbis, citoniis, 
et hujusmodi. Si fuerint juvenes, dabis eis yera pigra Galieni cum 
diagridio nisi vires contradixerint; postea confortabis eos cum opiatis 
sicut aurea, diaolibano, athanasia, mitridato, opopira, diaprassio, 
diamargariton: et nota quod opiate multum conferunt huic passioni. 
Pueros autem qui in hac passione inveniuntur, ad balneum 
ducas eosque calidissimis unguentis inungas et opiatis confortes; 
facias eis balneum de mirto si potes de foliis salicis, de cortico maligranati 
et de aliis constrictivis, eosque diutius in tali apozimate 
habeas, et ita statim liberabuntur.
   De lienteria. — Lienteria ex reumato nascitur, ex multa pinguium 
comestione et defectu naturalis caloris, unde cibus exit indigestus 
a ventre. Si per uvam humores ad stomachum decurrunt,
gargarismatibus succurras de staphisagria et consimilibus supradictis; 
deinde opiatis quas superios diximus ut materia desiccetur dabis: 
his non subvenientibus prout novisti uvam combures. Si fuerit 
a stomaco, ut flegma deponatur oximelle squillitico utaris; sed
non multum inveterate lienterie competit, tamen juvat. Dabis eis 
pillulas duras confectas de yera pigra Galieni vel theodoriton yperiston 
ut diu morantes in stomaco materiam dissolvant; post medicinam 
opiatis utendum ut diaolibanum et cetera. Pulvis aristologie 
rotunde cum vino multum juvat; pulvis sinphiti similiter; olibanum 
tritum cum vino oblatum prodest; pulvis mirobolanorum cum 
vino detus huic cause dicitur necessarius; pulvis eorum cervini usti 
pro eis facit. Item polipodium in aqua bullias et in colatura agaricum 
tribuas, vel vinum hermodactilicum bene tritum cum agarico 
unius denarii pondus in apozimate polipodii oblatum; mire prodest. 
Dabis eis mel rosaceum cum sale et aqua calida, quia mundificat 
stomacum. Dabis eis ad comedendum panem ordeaceum quia mundificat, 
et offeras similiter in vino. Dabis etiam cibo salsos et acerrimos, 

p. 486

ut allium, sinapim, cepas, caseum, et vinum forte; et quandoque 
post cibum penna missa in ore vomitum provocabis.
   De emorroidis. — Emorroyde sunt vene quedam a capite usque 
ad anum porrecte que multociens manant sanguinem; multociens 
vero accidunt aut intus aut extra; cognoscuntur ut diximus in dissenteria. 
Dicamus primum de ilis que fiunt extra et sanguinem ducunt, 
de aliis dicturi. Facias eis fumigium de agallonibus, id est de 
gallis querci (sic) que magne sunt cum colophonia et olibano positis 
super carbones, et per embutum fumum recipiant; et si habuerint 
magna capita, et fluxus non cesset, ligabis filo serico vel 
filo facto de cortice laureole. Emplastrum ponere circa renes non 
recuses de mastice, bolo, sanguine draconis, olibano, colofonia, distempera 
cum aceto in quo bullierit armoniacum. Dieta eorum sit 
de constrictivis, ut in fluxu ventris diximus; pulveres desiccativos 
ponas super eas de mumia, de sanguine draconis, mastico, olibano, 
bolo, balaustia, cortice maligranati et similibus. Si tali modo sanguis 
non cessaverit, de omnibus istis constrictivis in multa quantitate 
quasi emplastrum facias et in anum desuper teneas. Spongiam 
combustam etiam superspargas et de filtro combusto vel carta de 
bombace facta combusta pulverizata et supersparsa multum juvat. 
Pulvis sarcocolle multum confert. Prius fomentum facias eis de malva, 
pulegio, calamento; deinde quidem si fuerit sine fluxu quasi 
mamille et tumida et dolorem inferat, ponas sanguisugas et liberabuntur. 
Quando autem ab interioribus est fluxus, ita succurras: 
radicis tapsie corticem tere et cum oleo laurino commisce et magdalionem 
informatum intromitte. Item cotulam fetidam in vino diu 
coquas et postea cum sagimine teras et factis magdalionibus intromittas. 
Pulvis enim iste valet istis et extrinsecis: corticem radicis 
tapsie et aristologie rotunde cum semine tere et in pulverem redige 
et patientibus locis supersparge; omnes alii pulveres desiccativi 
circa inferiora sunt necessaria (sic). Nota siquidem istam esse fortissimam 
passionem que sepissime multo veniente sanguine aut 
omnino cessante vel subitam mortem infert vel in ydropisim aut 
ptisim transeunt.
   De exitu ani. — Quandoque ex debilitate emorroidarum vel 
crossa fumositate anus exteriora petit. Statim in principio cause 
fomentum facias eis de mirto et cortice maligranati, cortice vivi 
et simphito, et post fomentum pulverem de foliis mirti factum super 
eum spargas. Mulieres nostre laborantibus ista passione calendulam 
coctam tribuunt ad comedendum more caulium et liberantur. 
Aliquando pro fluxu ventris et nimio conamine emorroide 
fluunt; dabis eis ad confortationem stomaci diacusim electuarium, 
huic cause necessarium, quod in Antidotario reperitur ut dicta Ypocratis 
serventur, si non una relicta fuerit, periculum ydropem 
fieri aut ptisim. Omnibus curatis cufas singulis mensibus renibus 
imponito, ut melancolicus sanguis qui purgari solebat cufis attrahatur. 
\*

p. 487

   De ydropisi. — Solet contingere quod vitio isto nascitur ydropisis, 
cujus IIII species sunt: leucoflegmantia, yposarca, timpanites 
et aschites. Leucoflegmantia de flegmate; yposarca de materia 
flegmatica et sanguinea inter corium et carnern contenta; timpanites 
fit de grossa ventositate; aschites de melancolia. Isti autem 
inflati sunt, dolent, appetitus deficit, sed sitis invalescit: quibus 
pro siti damus aquam in qua ferrugo accensa extinguitur usque 
ad medietatem; ab omnibus salsamentis caveant; comedant bonum 
sanguinem generantia, ut farina ordei, far, gallinas non pingues, 
carnes arietum non castratorum, a pinguibus omnibus se custodiant 
quia humores membris informari denegant. In istis urina est 
alba et spissa cum dissolvitur materia, et est alba et tenuis quando 
est congelata. Est in multis gracile collum, de quibus te non intromittas, 
quia nunquam liberantur nisi divina manu. In aliis labores 
sic: stercus bovinum in aceto coquas et super ventrem ponas. 
Purgabis eos sic: polipadium, agaricum, centauream minorem, anisum, 
feniculum, apium, radices scariolarum, cicoream in aqua 
bullias et in colatura ÷ II mirobolarum citrinorum ponas, mane coles 
et tribuas; si hec non habueris, serum lactis et÷ II mirobolanorum 
citrinorum mane cola et colaturam tribuas. Item lapidem 
calaminalem terimus noviesque aceto lavamus, et pulvere desiccato
cum aliquo electuario damus; deponit materiam sua ponderositate. 
Item stercore bovino cum aceto distemperato eos inungas 
et calidissima harena, fovea prius facta, cooperias. Item cum aqua 
marina vel salsa balneum facias in quo bulliat plenitudo ancuse albe, 
et bis in die utantur. Caveant ab omnibus medicinis in quibus 
fuerit mel propter ventositatem. Damus ad confortandum et restaurandum 
ista duo electuaria, quorum primum: recipe cinnamomi, 
spice, reubarbare, anisum, feniculum, ameos, carvi, cassie 
lignee, cimini, ozimi, seminis lactucarum, seminis sparagi, masticis, 
mente, omnium XIIII, ad libitum conficitur cum melle rosaceo. 
Alterum: recipe zaccare XX,÷ kebuli, ÷ VIII, ameos, carvi, 
aneti, feniculi , omnium IIII ana, ÷ IIII sene, gariofili, ligni aloes, 
galle muscate, masticis, ciperi, asari, omnium VII ana,÷ II quaternas:  
sirupi rosacei quod sufficit; detur mane vel vespere cum 
calida vel vino. Et notandum quod qui patiuntur ventris solutionem, 
citius curantur illis qui constrictione laborant. Ergo pro constrictione 
clisteria eis facias ita: polipodium, malvam, coloquintidem 
interiorem, salem, anisum, feniculum bullias, et cum tali colatura 
yerapigra Galieni infundas vel succum blete et mercurialis 
per clistere inicias. Dietam bene servent; carnes quidem coctas in forno 
sub testa, ut sitim non generent, possunt comedere, ut superius 
diximus; aquam in qua fuerit ferrugo vel scoria ferri calida 
extincta in potu accipiant. Hec purgatio multurm prodest eis:
agaricum, polipodium, fustes titmalli et parum coloquintide cum 
oleo diu bullias, et in tali colatura V vel VI mirobalanos citrinos 
ponas et tribue. Cum videris eos ad meliora progredi , et corium  
evacuatis humoribus in rugam contractum, ad balneum ducas et 

p. 488

calidissimis unguentis inungas, et ut membra confortentur, constrictiva 
cibaria dabis et electuaria, ut diacodion nostrum. Videas 
autem complexiones uniuscujusque; utrum flegmatica, vel colerica, 
vel sanguinea, vel melancolica; et prout videris, electuaria confortantia 
tradas: ut si fuerit colericus, diarodon; si flegmaticus, 
diacalamentum et similia; et sic de ceteris. Si videris quod non 
sentiunt beneficium, balneurn de aqua marina vel bene salata et 
oleo eis ordines, et in eo singulis diebus usque ad mentum sedeant. 
Item spongiam marinam magnam in oleo bullias et bono vino 
diu et corpus ydropici ea involvatur quoad desiccetur. Item rapistrum 
elixatum bis comedant in ebdomada et valde purgabit epar 
et splen a suis superfluitatibus; quod si non fuerint ydropici cum 
splene et colore VIIII folia laureole tere et cum farina et sagimine 
pastellas VIIII compone singulisque diebus jejuno, unam largire. Purgabis 
eos bis in ebdomada sic: polipodium, anisum, feniculum, coloquintidam 
interiorem bullias et in colatura V mirobolanos citrinos 
pone et tribue. Solent isti leuflegmatici pedes et tibias atque 
testiculos habere inflata (sic) et ventrem, et cum digitum impresseris, 
signum foraminis facit; quod si habuerint ex calore, incurabiles 
sunt, quia si colorem volueris reprimere, frigidis ydropisis 
augmentatur; si autem calidis ydropisim curare temptabis, calor 
augetur. Sed pro inflatione testiculorum sumant singulis diebus
aquam in qua fuerit ferrugo novies extincta.
   De epate. — Modo dicendum est de infirmitate epatis, ex cujus 
vitio multociens nascitur ydropisis; quandoque calescit epar cum 
febre, quandoque sine febre. Urina istorum rubea et spissa nisi 
compressione splenis tenuis efficitur. In principio minutione utantur; 
deinde dieta tenuis observetur, videlicet in pane et aqua in 
qua decocta fuerit epatica, capillus Veneris, radices sparagi et brusci, 
feniculum, portulaca, scariola, cicoreis utantur; succos fenicoli, 
scariola, cicoree juxta noctem insimul mixtos calefacias eisque 
ad bibendum tribuas; consequenter facias eis epithimata de 
sandalo albo et rubeo et ceteris frigidis, prout dictum est in acutis. 
Ne tradas oblivioni frigidissima unguenta que cause presenti 
noveris necessaria. Purgabis eos tempore competenti cum cassia 
fistula tamarindos in decoctione aneti, feniculi, polipodii et diureticarum 
herbarum. Post purgationem in estate confortabis cum 
tetrafarmacon, et aliis temporibus cum diarodon similiter nostro. 
Si febrem habuerit, oximel, vel electuariam frigidum, vel triferam 
sarracenicam simpliciter accipiant; si vero sine febre fuerint, 
cum diagridio possunt accipere.
   De icetericia.— Vitio epatis contingit homines incurrere yctericiam, 
quandoque citrinam, quandoque nigram. Urina istorom 
est kyanos, quasi ex nigro colore et citrino; Cutis eorum tincta est 
similis cum oculis colore citrino. Comedant scariolas, bletas, portulacas, 
lactucas, radices sparagi et brusci; bibent aquam in qua 
decocta fuerint capilli Veneris tantum vel cum reubarbare agrestis 
radicibus. Si meliorem facere volueris, capillorum Veneris, reubarbare 

p. 489

agrestis, aneti et feniculi, radices sparagi et brusci in aqua 
decoques, deinde coles et tribuas; oxi simpliciter oblatum nimis 
conferteis. Si purgare volueris, in aqua supradicta cassiam fistulam 
et tamarindos distempera; deinde cola et talem colaturam offeras.
\*
   De duro epate. —  Multociens accidit quod ex longis febribus epar 
durum remanet et yctericia cum duricia perseverat. Quibus 
debemus crebris subvenire unctionibus ut mollificetur, aquis tamen 
supradictis minime cessantibus, sed de capillis Veneris et reubarbare 
agrestis radicibus et similibus. Purgabis istos sic: polipodium, 
anisum, feniculum, radices camedreos, camepitheos, sticados bullire 
facias et in colatura mirobolanos citrinos et kebulos ponas; mane 
cola et tribue. Pillule iste etiam de aloe et parum masticis cum 
aceto vel succo aceti citranguli vel mali citrini vel granati acetosi 
distemperatis valent plurimum huic egritudini. Itern rasura eboris 
in decoctione capillorurn Veneris posita et calefacta et expressa 
multum prodest.
   De nigra yctericia.— Evenit yctericiam nigram totum corpus 
occupare, cui supradictis obviamus cibariis, aquis et unctionibus. 
Urina in istis alba videtur et tenuis. Ad bonum eis colorem faciendum 
quedam mulier hoc utebatur experimento: carnes recentes et 
pingues vetustissime vacce coquebat et fumigium illius olle capite 
cooperto tota paciens facie recipiebat, et ita multociens, hoc facto 
liberabatur. Hoc experimentum non solum nigre yctericie valet, 
verum etiam citrine. Malum terre fortiter tere et cum vino bullire 
dimitte; hoc facto cola et permitte residere; deinde illud quod 
in fundo inveneris, alio projecto, ad solem desiccari permitte et 
iterum in pulverem redige, cui tantum de reubarbare pulveris admisce. 
In hora vero dandi, patiens in balnei solio ut sudet, non 
tamen aquam super se rundot, adducatur, ibique cum sirupo rosaeco 
pondere trium denariorum de polvere accipiant; ad ultimum 
pannis involvatur ut sudet sicque curabitur, licet sit antiqua.
   Notabile — Advenit sepissime quod vitio emorroidarum propter 
ventositatem ex indigestione, ex ipsarurn retentione procedente, 
et corporis inanitione.  Facies cum oculis tumida videtur et colorata, 
quo colore indicatur yctericia; cum non sit nisi causis illis, 
istis triferam sarrecenicam cum limatura ferri utiliter dare precipimus.
\*
   De vitiis splenis — Hactenus do splene dicimus quod aliquando 
frigiditate, aliquando caliditate indignatur; sed cum caliditate vix 
curatur, nisi cito in principio operam demus; bene frìgiditate curart 
potest, quoniam plura habemus retnedia. Accendendum tamen 
ad splenern caliditate laborantem, cujus urina rubea est vel subrubea 
et tenuis; inunges eos oleo nottro rosaceo, fortiter splenem 
malexando. Oxi sine diagridio eos valde juvat, vel trifera serracenica; 
et quia isti debiles sunt, non des eis dissolutivas cum diagridio, 
quia amplius debilitarentur; sed cum volueris purgare, polipodium, 
capparis radices, pentafilon, anisum, feniculum diu bullias 

p. 490

et in colatura ÷ citrinorum alteram Indorum ponas, et predicta 
ratione propines.  Si magis purgare volueris, et sine febre fuerint, 
yerapigra Constantini dabii, quoniam miro modo de adusta colera 
laborantibus subvenit. Dieta sit digestibilis in pane, vino temperato, 
pullis et carnibus castratorun arietum; ab aqua caveant, quia novimus 
eis esse inimicam; facias emplastrum super splenein sic: oxicroceum, 
pulverem costi et radicem capparis supersparge et malaxatum 
supermitte; vel faclas istud mirabile, armoniacum cum aceto 
distempera et residere dimitte et pulverem capparis et costi 
et centauree minoris, projecto aceto, cum gumma illa distempera, 
et panno inducto super splen pone. Nobilibus qui hac passione laborant 
II ÷ pulveris sene, capparis, cuin sirupo acetoso, mane singulis 
diebus tribue. Si vero splen valde fuerit induratus, sanguisugas 
super splen pone et cufas cum scarifactione (sic), et ne vulnera 
claudantur, ungantur oleo rosaceo; deinde super splenem apertis 
vulneribus hoc emplastrum pone: armoniacum cum aceto 
pulverem calcucecumenon et lepidos calcis et lapidis calaminarisa 
cum amoniaco distemperato commisce et utere.
 Item de eodem — Cum enim splen distemperatur secundum
frigiditatem, urina videtur tenuis et alba; sed qunadoque
propter grosam ventositatem ex indigestione creatam et humores
dissolventem spissa cum albedine consideratur. In principio
contra splenem inungere festines cum dialtea vel unguento quod
ita componas : flores mirice in oleo per VIII dies dimette, nono bullias
et colature ceram jungas et unge ; vel alteam, squillam, brioniam,
vitiscellam, cucumerem agrestem tere fortiter et in oleo
bullire facias et colature ceram adjunge et utere. Mollificato unctionibus
splene purges ita : polipodium, agaricum, anisum, feniculum,
camedreos, camepitheos, centauream minorem, capparis
radices, ciperis, reubarbare, squinantium in acqua bullias et in colatura
mirobolanos citrinos ponas et mane tribuas ; vel in sero
caprino mirobolanos citrinos ponas et sic tribuas. quiabus non 
existentibus debilibus, utiliter dare poteris theodoriton yperiston,
anacardinum vel yaralogodion : cerotariis utariis, ut apostolicon
vel oxicroceo; prius tamen pulverem capparis et costi et centauree
minoris cum ipso incorporato. Cause isti centauree minoris,
costum, radicem capparis recipe, memineris non in fine necessaria
\*
   Nota — Pueris, quia medicinas supradictas dare non possumus,
aquam in qua diu bullierit mirice radix quoad sanus fiat largimur ; 
scutellas et etiam cifos, vel etiam, si possibile est, barrile in quo
vinum eorum conservetur, de ligno mirice utiliter facimus et liberantur.
\*
  De yliaca que fit vitio splenis. — Multociens a splene originem
ducit yliaca passio, nec negamus quin a ventositate et viscoso humore
atque aliis causis fieri habeat. sunt autem quidam qui nec
assellant nec mingunt in hac passione ; sunt qui mingunt et assellant
et qui hac passione laborant non leviter. Dabis ergo non valentibus

p. 491

assellare catarticum imperiale quia nulla medicina huic
cause ita est acceptabilis. Alii vero vomitum provocant, sed ego 
non approbo multum,  sed balneum aque calide maius eis est remedium. 
Non alleviatis hoc modo clisteria facimus, aquam cum salis 
multitudine bullias et apposito melle per clistere inicias. Nota 
quod in omni clisteri mel debet poni propter mundificationem. 
Item aquam cum sale bullimus et sal gemmam bene tritam curn 
melle apponimus et per clistere inicimus. Item in aqua salsa pigram 
vel yeram pigram distemperamus et per clistere inicimus,
vel catarticum imperiale. Item succus blete cum succo mercurialis 
in aqua salita cum melle inmissus mirabiliter valet, vel radix ebuli, 
vel radix sambuci bullite in aqua cum sale et melle mirabiliter 
componunt clistere. Omnibus istis adhibitis multociens non valent 
mingere, quibus unctiones facere debes de dialtea, arrogon, pulegino. 
Facias autem eis calidissimam aquam salsam, in qua tantum 
caules sint bulliti ad medietatem, eaque sedentes aqua puleginum 
bibant oleum, vel filoantropos accipiant; portulacas siccas in oleo 
bullias et super pectinem pones. Lanam succidam in oleo bullitam 
post balneum super pectinem positam multum juvat; vel radicem 
pentafili tritam in vino bullias ad medietatem atque colaturam tribuas 
ad bibendum. Facias eis aquam diureticam, ut de polipodio, 
aniso, feniculo, grano solis et per clistere inicias. Et notandum quod 
clisteria de diureticis nimis passionem istam juvant quia vesica et 
exta se collimitant ad invicem. Dabis etiam eis ad potandum similam 
in supradicta aqua lexivam factam de cinere istarum herbarum 
scilicet calamenti, pulegii, camedreos, camepitheos, pentafili, 
aneti, feniculi, cimini et similium, decoctionem etiam polipodii, 
aneti, feniculi, grano solis, baccis lauri, citrolis, melonis et cucurbile 
tribues ad potandum, quia diuretica multum conferunt huic 
egritudini; vel accipimus cimicem imiam (?) et in virga ponimus 
et statim mingunt; vel pulverem scorpionis ad potandum damus et 
multum confert. Contingit quod ventris officium et urine non negatur, 
dolore minime cessante; istis crebras facias unctiones de 
dialtea, pulegino, arrogon, et sepissime in aqua in qua calidissime 
herbe ponuntur, ut calamentum, pulegium , branca ursina et similia 
sedeant, facias etiam eis clisteria de yera pigra Constantini, 
ut flegma quod villis stomaci et intestinorum insertum est, et ventositatem 
creat, expellatur. De omnibus gummis cum speciebus calidis 
emplastrum eis fiat, et cerota adhibeantur, qui niinis conferunt. 
Istis non proficientibus, significamus materiam in stomaco 
contineri; quibus dabis pillulas de yera pigra Constantini; deinde 
post medicinam confortabis stomacum cum gariorilato et similibus. 
Si autem hoe electuario usi fuerint, procul dubio liberebuittur, 
quod recipe indorum ÷ II, spice reubarbare ana ÷ I, masticis, gariofilati, 
ameos, carvi, levistici, grana solis, amomi, sparagi, seminis 
urtice, aneti, cimini, basilici semen, feniculi, omnium XIII 
ana ÷ s, mellis quod sufficit; dabis ad comedendum digestibilia, ut 
pullos, vinum temperatum; juxta ad mansionem semper potent aquam 

p. 492

decoctionis masticis et gariofilorum; etiam si bullieris mentam 
in aqua, et ibi spongiam imposueris, deinde super stomacum 
rnissa beneficium sentire poteris. Aliter etiam momentanee subvenire 
poteris cum senecione recenti in olio calefacta et superapposita, 
vel cum tegula calida, vel cum sacco mihi calida vel salis vel
vesica enea, lana etiam vel spongia calida.
 De calculo — Quoniam egritudo ista vitium habet a lapide, antequam 
de lapide traetemus, dolore sedato supradictis auxiliis, ut 
amplius non fiat. purgabis stomacum cum catartico imperlali et 
postea confortabis cum diamargariton, diacimino, gariofilato; lapis 
enim ante creationem urinam spissam facit, post confirmationem 
tenuis et alba. Isti bonis cibis utantur et cum omnibus ciminum 
et ameos accipiant. Dabis etiam eis mel rosaceum ut stomacus 
mundificetur; semper ad mansionom filoantropos accipiant cum 
vino calido vel curn qua diuretica. Duces eos ad balneam ibique 
dabis ad potandum oleum puleginum vel pulverem saxifrage, baccarum 
edere, grana solis, lapidis lineis cum aqua diureticarum 
herbarum. Senibus nec debilibus dabis aquam istam, quia valde 
fortis medicina est, quam sic facies: fustes esule desicca 
et cum aniso et feniculo in hieme, sed in estate cum seminibus citroli et 
melonis et dragaganto tere; deinde cum ordeo diu bullire fac et 
colaturam cum aliquo dulcore dabis fortibus et juveníbus. Revera 
si balsamurn accepissent liberarentur, vel si cum eo pillulas de 
justino vel de filoantropon componeremus, nullo modo lapis per 
momentum duraret. Facias tamen de filoantropos pillulas cum oleo 
laurino quia multum confert. Pillulas de XII rebus dari precipimus: 
recipe opium minorem, castoreum, spica celtica, elleborum 
album, piper, staphisogriam, pircetrum, nigellam, euforbium, 
piper album, agaricum, omnium XII ana ÷s; omnia tere et pulveriza 
et cum succo blete conficias. Accidit multociens quod per os 
nichil sumere valent, quibus facias elisteria cum aqua diuretica, 
prius tamen mundificato stomaco cum intestinis de supradictis pulveríbus 
filoantropos cum aqua supradicta.
  De colica passione. — Nascitur apostema in illo intestino quod 
dicitur colon, et sua claudendo magnitudine atque duritie inferius 
orificium, colicam generat passionem, que nimis pessima et mortifera 
et nunquam nisi unum vidi liberatum; differt ab yliaca quod 
iliaci mingunt et assellant; in colica vero tantum mingunt; in yliaca 
vomunt humores, in ista stercora, in illa misso clisteri habent 
stercore; in ista vero minime; hec cito interficit quia ex toto ventris 
negatur officium; habent rugitum et eximium dolorem circa 
umbilicum et renes; quibus debes dare que cito non exeant 
a corpore, sed membra, diu morando in corpore, nutriant, ut palumbos 
domesticos, vinum purum et temperatum. Inunges eos 
circa umbilicum de arrogon fortiter ad ignem vel aliis calidis unguentis; 
deinde facias eis cataplasmata sic: semen lini, fenugrerum, 
radicem altee, malvam, brancam ursinam, absintium, et 
diu bullire facias in aqua; hoc facto mel atque oleum jungas, deinde

p. 493

de super locum ponas; hoc in die septies facias; clistere iterum eis
faciendum precipimus, polipodium, agaricum, anisum, feniculum, 
malvam, coloquintidam; omnium trita bullias in aqua salita, et in 
colatura salita puleginum oleum et laurinum, petroleum, muscellinum 
et arrogon et alia unguenta calida ponas et ita per clistere 
inicias; hoc autem sepe faciendo maturabitur apostema, et veniet 
ad rupturam; ex quo ruptum fuerit aposterna, mel cum aqua per 
clistere inicias ut focus mundificetur. Ilis modis novimus isti succurrere 
passioni.
  De sciatica passione. — Humor flegmaticus est causa sciatice 
passionis, in qua quandoque vertebrum resilit a scia, quandoque 
non; cum resilit ita cognosces: supinus juceat, et si habuerit pedes 
equales, non resilit, si non, de exitu certus eris; et propter exitum 
nisi triangulum cauterium non facimus, vel unum tantum rectum 
et profundum. Quod si humor tantum dolorem faciat, calidissimis 
unctionibus locum inungas. Purgabis eos cum benedicta. 
Remedia ut cito dolor quiescat hec sunt: stercus bovinum in vino 
bullias et calidum super locum ponas; vel lanam succidam in oleo 
bullias et superponas; vel habeas summitatem sambuci cum oleo 
atque axungia bene tritis et ad igenm calefactis et superponas. 
Cum vero propter purgationem non cessaverit, clistere facias, 
prius tamen ventre purgato. de polipodio, agarico, coloquintida,
epithimo, pentafilon et sale bullias in aqua, coles, postea inicies. 
Vel tribuos ei benedictam cum euforbio; vel habeas corticem radicis 
tapsi masculini et in vino coque donec VIIII partes ad tres reducantur 
et singulis diebus ciphum tribuas usque ad VIIII dies; vel 
habeas gallumim et opopanacem et ex istis mistis pillulas accipiant, 
istud non facias nisi fortibus. Compone eis siccum balneum et diu 
sudare et sitire permitte, dabisque ipsis euforbium cum laurino 
oleo in balneo et ita liberantur. Jejunent a cibo et potu a summo 
mane usque ad medium diem. Multi in balneo petroleum eis tribuunt 
ad bibendum et multum confert. Si volueris cum flamula 
poteris locum aperire et corrosivis ita ut liquor pessimus valent 
exire. Sunt humores multociens congelatione flegmatis circa nares 
et renes quasi contracti, et si digitum impresseris, quasi signum 
foraminis facit; quibus facias fomentum de menta, sisimbrio, balsamita 
aquatica, pulegio, calamento, mentastro et aliis similibus 
herbis, ita tamen quod aquam non contingant, sed in lecto de cordis 
undique coopertus fiat; hoc facto frequenter purgabis cum benedicta 
ut intestina stercoribus evocuentur et sic facias eis clistere 
quod in sciatica fecisti et diu tibiis elevatis retineant ut flegma congelatum 
exire volent. Mulieres que nolunt clisterizari caraxentur 
circa loca illa et post quartum diem super caraxiones inungas, cum 
arrogon vel stercore bovino in aceto bullito totum inungas, et parata 
fovea in calidissima harena cooperias eum, nec aliquid bibat 
ut rnateria consumatur.
  De arthetica. — Ex flegmatico humore cum melancofico mixto, 
vel per se, artetica non nunquam nascitur passio. Urina eorum alba 

p. 494

est et tenuis et habet in se rotunda corpuscula ad modum furfuris. 
Ducatur ad balneum in quo fuerit balsamita, pulegium, mentastrum, 
sisimbrium, calamentum et similia, preter savinam, que multum 
desiccat. In ista enim calida et dissolventia sunt necessaria non que 
indurent materiam. Post balneum ungatur fortiter hoc oleo quod
ita facias: anacardos cum storace fortiter tritos in oleo usque ad VIIII 
dies dimitte; nono autem bullias et exprimendo cola et postea inunge. 
Purgabis eos ita: polipodium, agaricum, turbit, anisum, feniculum, 
coloquintidam et ameos tere et diu bullire desine et in 
colatura mirobolanos citrinos pone per noctem: mane cola et tribue. 
Ita purgabis in vere atque estate; in autumpno vero et hieme 
catarticum nostrum dabis, et singulis diebus pillulas de gumma 
edere factas tantummodo: plinam herbam accipiant et terant 
et cum farina crispellos in sartigine lapidea faciant eisque utantur. 
Divitibus opopiram cum plenitudine balsami tribuas, quia procul 
dubio sanat.
  De paralisi. — Sequitur de paralisi, que aliquando totum corpus 
occupat et ex febre precedente,  aliquando partem; et tunc	
proprie dicitur paralisis, id est lesio partis; gravedinem manuum	
sentiunt et pedum et quandoque non locuntur. Si fuerit cum febre, 
aut vix aut nunquam curantur; sine febre in principio statim 
curari possunt antequam passio senescat;  sed notandum quoti nimirum 
egritudo hec non potest considerari, quia debet esse urina 
alba et tenuis, multociens alia videtur; unde considera pulsum in 
principio, et si videris cum spissum et latum, signum est quod ex	
multitudine sanguinis facta sit egritudo. Idcirco hora illa minutione 
fungaris. Quod si fuerit ex flegmate, purgabis eum cum pillulis 
de agarico, coloquintide, mastice, dupplicato aloe, et cum vino 
distemperatis, vel benedicta, vel catartico. Si autem nobilis fuerit, 
ne forte propter dragridium de morte causeris, decoctionem facias 
de polipodio, agarico, ansio, feniculo et reubarbara, sene, tritis et 
bullitis cum zuccaro vel sirupo colaturam trihuas; caveas tamen ne 
aliquam medicinam tribuas si constrictura laboraverint, nisi prius 	
mollifices ventrem de malva, mercuriali, cum sagimine. Si multum 
constrictura inquietatus fuerit, de suppositoriis supradictis accipe; 
hoc facto, clisteria melius poteris ordinare de polipodio, aga	rico, 
turbit, coloquintida, aniso, feniculo. bullias et cum mlle per 
clistere colaturam inicias; tunc securius poteris dare pillulas supradictas 
et decoctionem, catarticum, benedictam vel pillulas de sal	gemma, 
mastice et dupplicato aloe cum vino confectas dare poteris; 
fomentum si debiles fuerint in corde super instrumentum concavum 
cum testis facias de merita, sisimbrio, pulegio, calamento, 
origano et aliis calidis herbis; unctiones assint de arrogon, dialtea, 
pulegino; vel si f'uerint fortes, stufam calefactam de savina sicca,	
sambuco sicco, pulegio, calamento et aliis calidis herbis, tamen
siccis. Et uuctiones non desint, dabis etiam eis yeralogodion , si
fortes fuerint, quia hec sola curat eos; vel theodoriton anacardino 
si debiles fuerint: Et hec de uuiversali paralisi sufficiant.

p. 495

  De paralisi particulari. — Nunc dicendum est de particulari,
que aliquando totum caput, aliquando partem ipsius capitis obtinet. 
Isti autem non possunt clandere oculos neque in rugam complicare 
labia. Primo fumigium facias de galbano, sarapino, armoniaco et 
opopanaeo, quod recipiunt per os et nares et ut caput calefiat; deinde 
caput purgium facias de castoreo vel obtarmicum de elleboro. 
Purgabis eum diacastoreo vel theodoriton yperiston vel yeri pigra 
Constantini; facias es minutionem de venis que sub lingua sunt; 
unctiones non desint de arrogon, pulegino et similibus; etiam puleginum 
vel petroleum in aure illius parti injectum eos liberat; 
coctura juxa aurem facta prodest; eodem modo subvenias in toto 
capite fiat.
 De paralisi lingue. — Lingua paralisi temptatur vel in toto vel 
in parte, quandoque procedente febre, quandoque sine febre; sed 
quocunque modo fiat, castoreum vel opoponacem sub lingua teneant, 
quia multum confert. Facias etiam minutionem sub lingua; et 
si videris quod non proficiat, filum quod sub lingua est incidas. Si 
vero fuerit incurtata et ingrossata pre nimio humore, minuas similiter 
et caput purgio utaris de diacastoreo. Gargarismata ita facias: 
staphisagriam, tartarum, salgemmam in aceto calido cum 
melle ponas et ita gargarizent; deponit flegma et linguam tribuit 
ad loquendom dissertim. Purgabis eum cum diacastoreo. Si contingat 
linguam esse longam, et loqui non valeat, quodi ex debilitate 
cerebri contingit. et habueris titulationem in oculo, dabis opiatas, 
auream, opopiram, diamargariton cum decoctione salvie. Decoctio 
enim salvie multum valet huic egritudini.
 Item, de particulari paralisi — Descendit humor flegmaticus ad 
dextrum latus vel sinistrum, et quandoque motu et sensu privantur, 
et tunc proprie paralisi ei appellantur; quandoque non privantur 
sensu neque motu , et gutta dicitur, de qua superius dictum 
est. Sed in paralisi lateris statim unctionibus, ut dialtea, arrogon, 
pulegino, marciaton, subvenias, et quamdiu fuerit urina tenuis, non 
purges, sed yeram pigram, theodoriton yperiston et anacardinum 
simpliciter offeras; ex quo videris urinam spissam, purgabis eum 
benedicta vel yera pigra; deinde confortabis eos medicinis confortativis; 
duces eos ad balneum et in eo dabis puleginum ad potandum 
et etiam diacastoreum laxativum. Pillule autem iste si date fuerint 
liberabunt, recipe quantum de aliis, aloes, turbit, agaricum. epithimum, 
coloquintidam, cocognidium, castoreum, piretrum et 
confice cum vino et pro viribus tribue. Alie mirabiles ad idem: 
recipe agaricum, euforbium, sal armoniaci, castoreum et piretrum, 
confice cum vino vel terebentina.
   De paralisi unius partis et casu. — Accidit multociens ambulantibus 
per estum ex humorum dissolutione, vel per frigus ex congelatione. 
Considera ergo habitudinem, utrum pinguis sit vel macer. 
Pinguibus dissolutivas dabis medicinas, macris confortativas, etiam 
quando sola manus paralisim habet, unde consideranda est proportio 
manuum; si eandem habuerit quantitatem ex humorum habundantia 

p. 496

et virtutum debilitate contingit: desiccandi sunt ergo humores 
et confortande virtutes; si manus maior fuerit una quam 
alia et macra, ex siccitate fieri habet, undo unguendi sunt temperate 
calidis unguentis ne paucitas humorum consumatur caustica 
unguentorom virtute, et facias eis fomentum de aqua in qua bullierit 
malva, calamentum, mellilotum, et ita curari poterit.
De fislula.—  Sequitur de fistula que quandoque in carnosis, 
quandoque in macilentis nascitur locis; etiam in articulis nascitur; 
sed in fistula articulorum non labores, quia vix aut nunquam curantur; 
in aliis locis exercitio artis utaris. Porgabis ergo prout 
complexio postutat, et de VIII in VIII diebus, quia nichil ita 
confert fistulosis et cancerosis ut purgatio crebra. Deinde fistulam aperias 
cum radice tapsi aut cum maloterre aut cum radice brionie; 
sed si volueris eam satis ampliare, radicem ellebori albi inmitte, 
quoniam multum dilatat; est tamen ibi maxima angustia; 
dilatato vulnere, abluas cum vino et melle per clistere injectis; mire 
mundificant vulnera; abluto vulnere sepissime, tuellum oxiracroci 
cum pulvere aristologie rotunde commixtum intromitte donec 
putredinem habeas; vinum et mel cum pulvere aristologie bullias 
et cum colatura singulis horis vel clisteri vel aliter fistulam laves; 
miro modo succurrit. Ex quo vulnus ad putredinem venerit, 
desiccativis et mundificativis utendum est. Si dederis vinum ad bibendum 
in quo betonica fuerit decocta, nimis corirert. Si teras 
mumiam et ariatologiam rotundam et consolidam minorem, et pulverizas, 
et talem pulverem singulis diebus cum vino tribuas, quia 
valde utile apprehendimus. Pulvis dediacalamento injectus vel tyriace 
summum remedium est.
De carbunculo. — Ilud grave apostema quod vocatur bonum vel 
dulce si nascitur in summitate digitorum, vel in natibus, aut vix 
aut nunquam curatur; in aliis licet locis difficile sanitatem promittas. 
In inicio ad modum ciceris sine tumore nascitur, tamen 
cum ingeriti dolore. Minutione primo loco succurras et tiriacam 
cum succo mente distempera et tribue ad potandum; etiam tiriaca 
locum inungas ex quo cognoveris ejus ortum. Sunt quedom propter 
nimium ardorem nascentia; tunc recipe albumen ovi simpliciter, 
vel cum aqua rosata distemperatum super locum ponitur; sed 
tamen parum valet. Tu vero pultram indifferenter calidam pone 
de semine lini, fenugreco, malva, branca ursina, altea, farine, oleo 
et melle, ut una die ad maturitatem perveniat. Cum autem videris 
rupturam, scabiosa trita cum axungia et superposita multum 
prodest: vel ficcum siccum et VIIII grana piperis et calcem vivam 
cum axungia tere et superpone cum melle distemperata. Item 
menta cum petroselino dentibus propter salivam tritam et superposita 
mire prodest. Ex quo radices apparuerint, volubilem, centrum 
galli, lupulum, lilium, alleluia tere et superpone. Viscum etiam 
quercinum tritum cum axungia et superpositum multum juvat. 
Contingit multociens quoti remota radice caro putrida remanet, 
et ut caro corrodatur pulverem galle, tartari, hermodactili  

p. 497

pone, ad ultimum aristologie rotunde; et sie liberari poterit. Purgatio 
sequens multum eis proficit: salvia combusta et superposita 
multum juvat.
De tremore membrorum — Tremor in membris aliquando inanitione, 
et hoc propter coitum; aliquando ex repletione, ut liquide 
videtur in ebriosis qui tremunt ebrietate id est repletione: inanitione 
curantur teste Ypocrate. Pones ergo eos in balneo ut diutius 
morentur quando sic humiditas consumitur abstineant a cibis 
et potibus et cum comederint digestibilibus utantur: inungantur 
calidissimis unguetis. Cum autem contingit aliquando tremere 
ex nimio coitu, dieta bona dietabis, ut carne porcina bene 
cocta, gallinis, vino bono, et odorifero non multum aquato; balneandi 
sunt in aqua in qua bullierint malva, mirtus, branca ursina; 
inunguendi sunt temperatis unguentis ne parva humiditas consumatur; 
fortissimis oleum rosaceum cum storace conjunge quia 
confortat nervos et inunge, vel in oleo rosaceo castoreum pone faciasque 
similiter; violas etiam oleo piretrum tritum bullias et colature 
ceram junge et sic utaris; diarrogon nostrum accipiant quia 
nimis confortat. Si tremor ex senectute acciderint, non labores quia 
curare non poteris; sed si fuerint nobiles, bona dieta et unguentis
congruis eos sustentes. Convalescentes debiles ex longa egritudine,
hujusmodi dietam oportet observare: in f'arina ordei, in ptisano 
cum amigdalis et pineis, vel gallinam ponant cum ordeo et diu builire 
faciant donec caro ab ossibus separetur, et colatum atque ex pressum usui reservetur.
De fistula juxta anum. — Deinceps autem dicendum est de fistula 
que juxta anum nascitur; cui si humor fuerit vicinus quo ilion 
comprimatur, et stercus per fistulam exeat, sanguisugas apponas 
  et cufas; deinde universalem facias purgationem cum yera pigra 
Constantini si colericus fuerit vel prout complexio est; hoc facto, 
amplificetur vulnus cum radice maliterre intromissa, vel ejus pulverem 
cum oxicroceo malaxa et intromitte; istud tamen diu facias 
donec sanguinolenta appareat tenta, quod est signum curationis, 
quia lanugo que primum lubricitatem fecerat, remota est; post 
istud aquam cum melle per clistere inicias ut locus mundificetur; 
demum pulverem aristologie rotunde vel calcucecumenon intromitte, 
et sic curabitur.
De carnibus in ano crescentibus — Nascunitur carnes tenerrime 
ani et mollissime atque albe, et nimium dolorem inferunt quando 
assellant; unde statim serpentariam cum pastillis eis tribuas ad comedendum, 
vel eius pulverem locum patientem supersparge; iterum 
tartarum bene tritum et supersparsum multum prodest, pulvis 
nitri bene triti et supersparsi multum confert. Cum autem 
maximam fecerit angustiam, pulverem nitri cum pasta compone 
vel tartari, et ad modum magdalionis superpone; ex quo videris 
quod jam tendit ad sanitatem, fomentabis eum cum aqua calida 
in qua decocta fuerit malva et mirtus; ad ultimum pulverem 
mirti vel rose supersparge, et sic sanabitur.

p. 498

De exitu longaonis — Renes exitu longaonis infestatur: sed 
quia virtutis debilitate contingit, curari non possunt. Pueris quibus
nimia humiditate contingit, bene poterimus subvenire. Salernitane
mulieres hoc faciunt: filtrum in pulverem comburendo redigunt
et eo longaonem superspargunt. Illud idem faciunt de solea
veteri, vel de quolubet panno lineo. Ego autem aspaltum tero et 
superspargo, vel de fo.iis mirti pulverem superspargo. Aloes autem 
cum olibano mixtum et supersparsum mire prodest. Fumigium
facis de colofonia et agallone, id est galla crossa.
   De ragadiis in ano. — Fiant ragadie in ano nimia siccitate: que 
passio fortis est et aspera. Accipe ergo stercus asininum, labam
nigram et nitrum combuve; ragadiis melle inunctis pulverem impone
istum donec sanentur.
   De pruritus in testiculis — Pruritus ex colera et sanguine nascitur 
in testiculis; que egritudo fortis est ad curandum si fuerit inveterata. 
Laborabis ergo in principio ut curetur; in autumpno, 
hieme et vere yeralogodion purgabis, in estate vomitum provocabis. 
Deinde alumen sua urina distempera ec testiculos inunge; 
vel pones eos in aqua salita ibique diu stent; postea oleum facias 
de granis tritici taliter: grana tritici bene sicca supra laminam ferri 
frigidam pone, et cum alia lamina calida triticum comprime, et 
oleo quod exierit similiter inungatur; vel, quod melius est, vinum,
sulphur, aloes, ciminum, vitella ovorum, prius tere et cum aceto 
distempera et non tantum pruritui testiculorum, verum etiam 
pustulis coxarurn et tibiarum valet. Unguentum nostrum ad salsum 
flegma similter et amplius inuncturn ad solem operatur; et 
unguentum sompnu quod: recipe litargirum, masticem, olibanum, 
colofoniam, cerusam, opoponacum et armoniacum adducturn in 
alula et impositum super tibias; nimium prodest. Si volueris cito 
nummos habere, ita quod statim curetur, psilotro ad solem inunge, 
quod una die vel duobus curat; sed postea reciprocantur. 
Nimis valeant balnea gipsea, aluminosa, suklphurea propter desiccationem.
Dietam super omnia observent. Accidit multociens qood 
materia ydropisis descendit ad testiculos eosque inflatos reddit, 
unde precipio ut de vena illa que sub virga est minutio fiat, quia 
statim liberantur.
De inflatione testiculorum — Ad inflationem testiculorum sine
materia, interiora labarum trita optime coquas, et ut comeduntur
calida superponus; vel, quod melius est, galbanum in vino coque 
et cola et in colatura spongiam marinam diu bullias et superponas; 
vel ebuli seu sambuci summitates diu in vino bullias, et postea 
cum axungia teras, et hoc totum super testiculos ponas. Si autem 
maxima duricia sit in testiculis duas pelliculas incide et in 
tercia stamina pone, et tam diu teneat durice materia que duriciem 
operatur recedut.
De tumore veretri. —Tumore in veretro aliquando ventositate sola, 
aliquando cum materia. Si vero fuerit ex materia, statim purges
cum benedicta ve catartico imperiali; in tempore autumpni

p. 499

et hymenis thodoriton yperiston vel yera pigra Constantini; facias
eum sedere in in aqua calida in qua prius bulliat altea, pulegium. 
Apostemate duro existente, transferas te ad maturativa, ut malvam, 
fenugrecum, semen lini, brancam ursinam; farinam, 
oleum etc mel insimul bullias et tepidum super apostema imponere festines 
cito; cito enim maturat. Ex quo ruptum fuerit apostema, abluas 
cum aqua calida et melle vel sapone et aqua, faciasque licinium 
oleo intinctum et per foranem virge impone ut locus apertus,
remaneat; vulneribus in superficie virge existestentibus, prius tamen 
ablutis aqua et melle vel aqua et sapone, pulverem rosarum
et aloes supersparge; unguentum autem citrinum non tantum valet
ad vulnera. Tumore repente facto in virga siue materia currimus 
ad solatrum tritum et superponimus.
De verrucis virge — Verrucis vero vel porris que fiunt in capite 
virge ita subvenias: in lacte titimalli auripigmentum pone et inunge 
prius dialthea ut mollescat locus; deinde appone super verrucas 
vel porros donec corrodantur; ad ultimum pulvere aloes, rosarum, 
utaris ad consolidationem. Reducas ad memoriam qualiter 
sennonialis veretrum Pisani curavit. Si vulva mulieris ex coitu infletur 
vel matrix, in aqua calida sedeant in qua fuerit malva, pulegium, 
et sic liberantur. Quod si aliquis guttam in genu patiatur, 
cum ruptorio sub gettu liberari poterit.
De podagra. — Ad podagram demum accedendum que humoribus 
omnibus habet fieri, utpote de sanguine et colera fit frigida, 
ut de flegmate et melancolia. Sed de quocunque humore fiat, non
curatur ex quo inveterascit juxta illud:

                           Solvere nodosam nescit medicina podagram. 

Dicamus tamen remedia que huic passioni succurant. Purgabis 
ergo calida laborantem bis in mense catartico imperiali aut electuario 
frigido aut electuario quod: recipe succi rosarum vel IIII, 
sandali albi et rubei et citrini ÷ I, seminis portulacee, spodii, dragaganti
÷ I, tempera cum succo supradicto et zuccare, in modum 
electuarii super loca pacientia pones pannum in oleo rosaceo infusum 
vel succum sambuci cum rosaceo vel albumine ovi vel vitello 
bene commisce, deinde panno supersparge. Summitates rubi cum 
oleo rosaceo trite acque ovi albumine multum conferunt. Item 
malvas ad plenam decoctionem decoque totamque substantiam 
superpone. Mica panis siliginei bene cocta et superposita evaporationem 
facit. Ungantur pedes frigidis unguentis, ut populeon, oleo rosaceo 
vel violaceo et similibus. Urina subrubea est vel rubea et tenuis. 
Isti qui frigida podagra laborant urinam habent albam et tenuem, 
vel albam et spissam. Statim ex quo ceperint infestari, ponant pedes 
usque ad genua in aqua salmacina vel salsa calida; postea ungantur 
calidissimis unguentis, ut pulegino, arrogon et marciaton 
et similibus; post teras herbam sancti P'auli majorem vel burit, id 
est saponariam, vel virgam pastoris, et desuper ponas. Filatum coctum

p. 500

in lexiva non tantum isti, verum etiam yliace passioni valet.
Cinis sarmentorum in aqua more lexivii coctus et superpositus 
remedium procurat. Purgabis eos crebro cum catartico imperiali. 
Potio sancti Pauli cum vino distemperata et superposita statim 
succurrit, vel opopira, vel mitridatum, vel tyriaca. Teras anacardos
et in oleo bullias et cola et tali colatura pedes inungas. 
In balneo cum sudaverit oleum bibat in quo bulliat anacardii,gumma 
arabica, masticum et parum amidi; cola quoniam stati remedium
prestat. Emplastrum illud quod: recipe IIII gummas et terebentium, 
aspaltum, castoreum, mirtum et bdellium, colofoniam, 
parum picis, resinam pituinam, mumiam et petroleum equalilier; 
confice more emplastrum; quamdiu post egritudinem habuerint 
super genus nichil timere possunt. Purga eos de XV in XV diebus 
cum catartico imperiali vel electuario ad frigidam podagram quod 
in Antidotario invenies.
De insensibilitate membrorum — In pedibus et manibus inserisibilitas 
oritur dupplici de causa, corruptione scilicet humorum 
ut in leprosis, et frigiditate ut in illis qui sunt in frigida regione. 
Ungantur ergo ex humoribus laborantes vel arrogon, vel unguento. 
ad salsum flegma. De scissuris manuum et pedum illud idem dicimus 
quod de ragadiis ani.
De cancro — In pedibus et in aliis partibus corporis cancer movetur; 
sed si fiat in talo aut in juncturis credo non potest liberari; 
in aliis locis ad artem recurres. Purges cos cum yeralogodion, 
theodoriton yperiston vel anacardino; deinde pulveres corrosivos 
ponas; calcem vivam cum melle misce atque stupam involutam madidam
sub prunis dimitte et pulvere facto super cancrum sparge. 
Pulvis tartari vel vitreoli vel cantardarum bene corrodit. Ex quo 
videris carnem ustam, folia solatri trita loco dolenti superpone, 
et cum caro putrida separata fuerit, asana, calcucecumenon supersparge. 
In estate vero si fuerint, vomitum dabis et inunges totum 
corpus cum unguento ad salsum flegma; ad solem crebre et 
per sputum tota materia loci excluditur. Experimentum istud nimis 
utile est: litargirum et chimoleam pulveriza cum aceto quasi 
pastam compone qua includas salem, et postea sub prunis dimittatur 
donec torrescal; postea extrahens in aceto pone et dimitte quoad 
usque acetum consumatur; postea pulveriza salem et super cancrum 
pone; vel terra figuli illud facere poteris quod fecisti cum 
chimolea et litargiro.
De matrice — Amodo de matrice dicendum, ex qua diverse
oriuntur egritudines in mulieribus. Retinentur autem menstruas et 
dolores capitis cum alienatione, lacrimas oculorum, ydropisim, 
elefantiiam et alias innumerabiles passiones incurrunt. Fluunt similiter 
ultra modum et multociens ad mortem conducunt. Deficiunt 
naturaliter a XII anno infra et a quinquagesimo in antea; in 
medio deficiunt multis de causis quas ad presens enumerare non 
possumus. Accidit multociens quod post partum sanguis melancolicus 
retinetur et niulieres aliena locuntur, quibus facias fumigium 

p. 501

per embutum de aromaticis speciebus, ut spica nardi, storax et 
similibus, desque eis in nocte triferam magnam cum aqua calida;
 vel si multum laboraverint, bambacem in ea intingas et superponas 
die.
   Item accidit quod propter fetus multitudinem matrix cum ea 
descendit ad inferiora; ex qua infirmitate aut vix aut nunquam liberantur; 
tamen facias fumigium de asa et sulphure, amurca, cedria 
et suspendes eam per pedes, ita quod matrix ad suum redeat
locum; et tingas bambacem vel lanam picis in cedria vel amurca, et 
suspense vulve inmittas. Ponas spongiam in aceto bullitam super
renes, et scufas ad mamillas. Cum autem fuerit in ipso partu et laboraverit,
sternutatorium dabis. vel bambacem intinctum balsamo 
superponas, quia statim liberabitur. Si contingat quod puer sit 
mortuus in utero materno, nec exire valeat, mulier sedeat in oleo 
quo bullierit malva, et dilatabitur locus et exibit. Retinentur multociens 
menstrua, unde mulieres laborant; quibus facias balneum 
de omnibus calidissimis herbis, savina excepta, ibique manentibus 
dabis theodoriton, anacardinum vel yeram pigram Constantini;
cum autem exierint, suppositorium in eis intinctum usque ad profundum 
immittas. Istud anutem facies cum vederis quod frigiditate 
nimia retinentur. Contingit nonnunquam quod vel nimia humiditate, 
quod per nimiam oculorum humiditatem cognoscitur, mulieres 
concipere non possunt, vel pro nimia siccitate, cujus signa 
sunt sitis, calor in plantis manuum et pedum: sed de isitis non te 
intromittas. Illis que de humiditate laborant dabis theodoriton yperiston 
vel pillulas de diaprassio factas; etiam si pulverem diaprassii 
in forti vino bullias, et in colatura triferam magnam distemperatam 
ad mansionem tribuas cum musco, proculdubio ad conceptionem
paratur, et diaprasso simiòiter muscato. Si post XXX diem 
sanguis fluxerit, ut in XI ex frigiditate dicimus esse, demus ergo
theodoriton yperiston vel anacardinum: si contingat ante terminum
talis fluxus, ex caliditate fieri dicimus: unde quere utrum filios
habuerit necne, quia tunc utiliter scufas appones ad mamillas, 
si non, non. Dabis etiam athanasiam cum succo plantaginis distemperatam. 
Mitridatum cum aqua calida nimis juvat, vel diacodion
nostrum. Facias eis fumigium de aqua in qua bullierit agnus castus
et cortex maligranati, anagallis, colofonia: pone super carbones et 
per embutum fumum recipiant. Mumia cum aqua data sedat fluxum
et electuarium nostrum de mirobolanis combustis; cornu cervinum
ustum et potatum idem operatur. Mulieres autem sunt que
nimia pinguedine matricem comprimunt, et quod intus est exire 
cogitur; attenues ergo eas medicinis et sic poterunt liberari. Sunt
autem multe que frigiditate spermatizare non possunt et sincopim
patiuntur, unde dabis eis yeram pigram et cepas ad comedondum.
multe de terra ista potius post partum ex retencione menstrualis
sanguinis aut animali, quod arpa vocatur, laborant et periclitantur. 
Si ex animali contingat, cujus signum est venter minoratus,
ita succurrimus: statim post partum succos porri detur ad bibendum,

p. 502

 vel arthemisie, vel paritarie, vel apii succus: faciant et pessarium
et usque ad matricem dirigant, de aloe et aliis amorissimis 
rebus; faciant etiam statim fomentum de malva et savina. Si contingat 
ex sanguinis menstrualis retencione, dabis triferam magnam 
et bullias bene malvam et facta magdalione superpone. Aliquando 
mulieres post partum, quia sanguine menstruali non plene purgantur, 
incurrunt ex putredine febres, quibus balneum cum oleo 
et aqua et herbis calidis procurandum est, et dum in eis sederint 
triferam magnam propinabis: malva etiam bene cocta et inmissa 
tali tempore valet. Si contingat post partum laborare, statim ad 
nares appone aromatica. ut camphora, ambra, balsamita, mirta; 
sed muscum non, propter nimiam dissolutionem Dabis eis amidum 
cum aqua pluviali distemperatum vel gummi arabici. Facias etiam
fomentum ad pedes ut cerebrum confortetur, a quo stomacus et
matrix pedent, quia novimus profecisse.
De capite de colera. — Ad passiones capitis de colera iterum 
veniendum est, que quandoque epar, quandoque stomacum, quandoque 
spiritualia alumpmunt (sic), corium et carnem optinet. Cum 
autem est in stomaco, urina rubea est et tenuis et per totum equalis 
et facit tinnitum aurium, dolorem capitis et pectoris, obscuritatem 
oculorum et plantas manuum et pedum etiam calidas reddit. 
Diverso modo curabis pro diversitate temporis, regionis et etatis: 
in hieme namque dabis triferam sarracenicam laxativam, vel oximel 
laxativum, vel electuarium frigidum; in estate vero provocabis
vomitum si non fuerint debiles, namque ex debilitate aliqua 
rumperetur vena, unde maior egritudo sequeretur. Purgabis ergo 
eos per inferiora, sic: in oleo violaceo pulverern mirobolanorum 
frica diu et per noctem in apozimate violarum pone, mane cola et 
tribue; vel in tali apozimate sene distempera et largire. Hos facias 
semel vel bis et trifera sarracenica utaris.
De lepra. — Sequitur de lepra, cujus IIII sunt species: Allopicia, 
scilicet que fit ex flegmate, quando scilicet pili quodam ternpore 
anni sicut in vulpibus cadunt; tiria, que fit ex melancolia et 
dicitur a tiro serpente, qui propter nimium pruritum inter vepres 
sese excoriat; est leonina, que fit ex colera; hee oculos rotundos 
reddit ad similitudinem leonis; hec et tyria autem scindunt et magnum 
pruritum faciunt, sed non tantum tumorem quantum quarta 
que fit ex sanguine, unde propter suam magnitudinem dicitur 
elefantia ab elefante. In principio flebotomabis egrum de vena utriusque 
brachii et de vena utriusque tibie, de illa scilicet que est 
retro sub poplite, semel in singulis mensibus, si virtus permiscit, 
uno mense ex una parte, alio ex alia; dabis ei potionem cum diagridio 
in ebdomada semel. Si ex flegmate vel melancolia, yera Rufi: 
si ex colera, triferam sarrocenicam; si ex sanguine, dimidiam 
trifere et dimidiam yere Rufi; si ex colera adusta, purgetur cotidie 
cum electuario hoc quod: recipe violas ÷ XXX, epithimi ÷ XX, 
manne ÷ X, mirabolanorum, kebulorum, indi, citrini ÷ VII, zuccaro 
uncias CC, succi fumiterre uncias CCCC; confice sic: de succo et zuccaro

p. 503

fac sirupum et additis pulveribus aliorum fiat electuarium;
detur cotidie mine cum aalida; si parum solvit, dupplica mirobolanos.
Detur etiam in ebdomada semel yeralogodion. Detur etiam
quandoque decoctio polipodii, agarici, viole, sene et reubarbare et
mirobolanorum citrinorum; dimitte per noctem, mane cola et da
addito pauco zuccaro propter amaritudinem. Accepta prima purgatione
vel secunda, pustulas de facie hoc unguento remove et de aliis
etiam locis: recipe coforbium, elleborum album, adaree, sulphur
vivum, auripigmentum, saponem gallicum, capitellum, in
quo distemperentur pulveres supradictarum specierum et fiat uguentum:
prius tamen saponem cum capitello ad ignem in testa
apponatur ut liquefiat, quo circa ungantur pustule; quibus extenuatis, 
oleo hoc unge: recipe cerusam vel gersam, sanguinem draconis,
olibanum, mirtam, aloe, litargirum, sareocollum, simphitum;
hec omnia terantur et distemperentur cum oleo rosaceo et
aceto; si non habueris oleum rosaceum, oleum in quo decocte sint
rose sicce pone vel virides; hoc tale unguentum carnem restaurat 
et consolidat ita quod non apparet cicatrix. Item aliter: primum
ungatur patiens ex yerologodion et sic inunctus intret furnum
quantum calidiorem poterit ferre, vel stabulum equorum, vel foveam
arenarum maris, ibique tabula supposita tamdiu moretur quousque
pene sudando sincopizet; inde egressus sumat tyriacam cum
vino bono distemperatam. Secundo vero die sequenti vel tercio, 
purgetur cum yena Rufi et yeralogodion. Postquam autem convaluerit
a purgatione tercio vel quarto die yeralogodion inunctus intret 
furnum vel stabulum vel foveant ut superius, et exiens tyriacam 
similiter sumat, et hoc idem faciat ter aut quater et semper
tyriacam sumat. Ungatur quidem hoc unguento, in estate ad solem.
in hieme ad ignem: recipe sulphuris vivi, cimini, argenti 
vivi ÷ III, vitellorum ovorum IIII, nitri, salis, mirre et pumicis;
hec tria assentur et pulverizetur; his etiam addatur piretrum, 
camaleonta, piper, majorana, prassium, peucedanum, tartarum,
nigella, aristologia rotunda, elleborum album, yris illirica, 
fenugrecum et orobum; hec omnia trita cum oleo et axungia dissolvatur 
et cave, morbi enim materiam spuere facit. Electuarium ad
idem: accipe stercus columbinum, anserinum, asininum, bovinum,
florem sambuci, salatrum cum granis, fumumterre et serpentem
rufum truncatum a capite et cauda spacio trium digitorum et exoriatum
et mundatum ab intestinis; fac bullire in vino albo cum
succo fumiterre in olla rudi ita quod fumus non exeat, et inde extracta 
caro bene siccetur et pulverizetur; vinum illud cum melle
misceatur et usque ad consumptionem bulliat additis odoriferis
speciebus, cum aliis pulveríbus electuarium fac et de eodem electuario
patiens comedat et ulcera ungat. Si pustule fuerint in facie,
rumpantur cum hoc electuario quod: recipe succi ciclaminsi, armoniaci
pulverem, alumen rotundum, auripigmentum, saponem;
confice sic: in succo ciclaminis dissolve armoniacum in olla ad ignem,
post remove ab igne et sic appone pulveres et saponem agitando, 

p. 504

post unge tubera. Si hoc non rumpit, pulverem ellebori nigri, jusquiami
et tartari suppone; vel flamulam tere et superpone, mane 
invenies ampullas; vel, quod melius est, lac titimalli cum pulvere 
cantaridarum. Preparata ampullas, appone auripigmentum cum 
pice liquida distemperatum et parum coctum, vel pulverem herimodactilorum, 
vel pulverem vitreoli. Si cornu supervenerit, ungatur 
cum popoleon quousque cadat. Cum volueris reducere carnem, 
appone calcucecumenon, deinde pulverem aloes cum rosis vel 
apostolicon. Si cicatrix turpis ex mala cura superveniat, appone 
saponem yspanum cum pulvere hermodactilorum confectum et fricetur 
inde bene. Ad superciliorum tumorem removendum recipe 
agaricum, coloquintide interioris, aloe epatici ana ÷ II, sulphuris vivi ÷ IIII, 
saponis sarracenici ÷ IIII , succi squille et affodillorum, 
III ÷ Ad idem pulvis: recipe piperis nigri Ә II, galla ÷
VIII, enforbii Ә II, flos eris Ә II ; unge prius melle et postea pulverem
superpone. Si supercilia tumuerint, sanguisugas appone et
scufas sub mento et spatulis et superponatur emplastrum de thure,
mastice et cerusa cum albumine ovi. Si depilata fuerint, ladanum 
combure et tempera cum melle et inunge loca bis in die. Ad clarificandam 
faciem, unge in sero de melle, mane cum aqua calida 
lava. Si facies rubescat, fiat sepe minutio cum scufis sub mento: 
Abluatur cotidie cum aque rosacea et unguento citrino ungatur. Si 
color manuum sit nimium lividus, balneet eas sepe et multum in 
aqua in qua decoctum sit semen sulphurace tritum aut mellilotum 
aut malva ut caro reducatur. Postea balneentur in decoctione corticis 
maligranati et galle; postea ungantur unguento quod fit de 
croco et costo pulverizato, et confice cum oleo pulegino aut laurino 
et unge mane et sero sepe diu fricando; vel, quod melius est, ungantur 
unguento ad salsum flegma; vel excoria eas cum predictis 
ruptoriis; vel accipe cantarides et cum sapone nigro pulverem earum 
confice et unge faciem cum polvere rose et aliis solidativis. 
Si nares stricte fuerint et vene replete, minutio fiat de vena et 
in collo cum scufis et abluantur aqua rosacea. Si flegma eas opilaverit, 
purgetur caput cum pillulis diacastoreis et fiant tente de 
oxiracroceo cum polvere aluminis et imponantur usque ad profundum 
et sint ibi assidue. Si fuerit ulcera intus, ungantur unguento 
albo intus cum digito et imponimus oxiracroceum predicto 
modo; post inungimus cum unguento facto de citromilo: accipe 
citromilum, coque bene in aqua et tere et succum exprime et 
in vitreo vaso permitte residere, et quod liquidum fuerit superius 
accipe, et admisce terebentinam, et quousque fiat in modum unguenti 
et eo unge intus nares cum digito bis in die, et interdum 
ablue cum aqua rosacea vel aqua in qua cocte sint rose. Si affnerit 
membrorum dormitacio, unge calidis unguentis, sicut arrogon, 
marciaton. oleo sinapismo et similibus; mox tunc curantur. Dieta 
sit levis, facile digestibilis, ut pulli, galline, juvenes capreoli, extremitates 
porcorum, perdices, avicule, fasiani, ova sorbilia et 
clixa; legumina fugiant: comedatit borraginem, feniculum, petroselinum, 

p. 505

bletum, spinachia, pisces squamosos de aqua currente et 
lapidoso loco et marinos; vinum sument album bene temperatum; 
super omnia confert eis parum comedere; coitum fugiant et acrumine; 
jura fiant de menta, salvia, petroselino, cimino, cinnamomo; 
utantur balneis sulphureis et saxe.

                                               Explicit Cophonis practica.